03. Beleidsnotitie Sport & Bewegen 2026 -2030

Concept beleidsnotitie Sport & Bewegen 2026-2030

Inhoudsopgave Voorwoord5 Inleiding5

Concept beleidsnotitie Sport & Bewegen

1.

Inleiding

5

2.

Context en Ontwikkelingen

9

3.

Visie en doelen

15

4.

Evaluatie en monitoring

19

5.

Afsluiting

29

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4.1 4.2 4.3 4.4

Sport voor Fysieke Gezondheid Sport voor Mentale Gezondheid Toegankelijkheid Sociale cohesie Toekomstbestendig aanbod

Evaluatiecriteria en Indicatoren Impactmeting Evaluatieproces Betrokkenheid van belanghebbenden

15 16 17 17 18

20 23 24 26

2026-2030 augustus 2025

2

3

Voorwoord Voor u ligt de concept beleidsnotitie Sport & Bewegen 2026–2030 van de gemeente MiddenGroningen. Een notitie die niet alleen richting geeft aan de rol van sport en bewegen in onze samenleving, maar ook een uitnodiging is om samen verantwoordelijkheid te nemen voor de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners. De cijfers laten zien dat we niet achterover kunnen leunen. Overgewicht, bewegingsarmoede en gezondheidsachterstanden vragen om actie. We weten dat sporten en bewegen onmisbaar zijn voor zowel fysieke als mentale gezondheid, voor sociale verbinding én voor het welzijn van onze dorpen en wijken. Tegelijkertijd staat de traditionele sportinfrastructuur onder druk, en zien we een groeiende behoefte aan flexibel, individueel en laagdrempelig sportaanbod. Daarom is het noodzakelijk dat we nu handelen – doordacht, verbindend en met oog voor de toekomst. Deze beleidsnotitie schetst een breed en integraal kader dat inspeelt op maatschappelijke trends, lokale behoeften én landelijke ambities. Van vitale sportverenigingen en beweegvriendelijke omgevingen tot preventieve gezondheidsprogramma’s en sociale inclusie: sport en bewegen zijn hierin zowel middel als doel. We hebben dit plan niet alleen geschreven, maar sámen opgebouwd – met inbreng van partners uit sport, zorg, welzijn, onderwijs en natuurlijk onze inwoners.

Dat maakt het een realistisch, uitvoerbaar en gedragen beleidsstuk. Een koers die stevig staat én ruimte laat om lokaal maatwerk te leveren. Ik ben ervan overtuigd dat we hiermee op de goede weg zijn. De fundamenten liggen er. Nu is het aan ons om met elkaar de volgende stap te zetten. Laten we doorgaan, met energie en overtuiging. Voor een gezonde generatie, voor sterke gemeenschappen, en voor een Midden-Groningen waarin iedereen de kans krijgt om in beweging te komen – en te blijven. Annemiek Hoesen Wethouder Sport Gemeente Midden-Groningen

4

5

1

Inleiding

In de gemeente Midden-Groningen staat het bevorderen van de gezondheid van haar inwoners centraal. Sport speelt een cruciale rol in het ondersteunen van zowel de fysieke als mentale gezondheid van de gemeenschap. Dit sportbeleid richt zich daarom op het stimuleren van een actieve en gezonde levensstijl voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke mogelijkheden. Door middel van toegankelijke sportactiviteiten en gerichte programma’s willen we zowel preventieve als curatieve gezondheidsvoordelen realiseren. Sport kan bij uitstek goed dienen als middel als het gaat over het bevorderen van de fysieke en mentale gezondheid. Daarnaast is sport als doel ook een belangrijke pijler in deze beleidsnotitie omdat we als gemeente graag zien dat het sportaanbod binnen onze gemeente divers blijft en kan voorzien in de behoefte van al onze inwoners.

6

7

2 Context en Ontwikkelingen Midden-Groningen is een gemeente met een diverse bevolkingssamenstelling, verspreid over zowel stedelijke kern als landelijke dorpen. Sport en bewegen spelen een belangrijke rol in de leefbaarheid van de gemeente. Ze dragen bij aan de gezondheid, het welzijn en de sociale cohesie van inwoners. Dit hoofdstuk schetst de maatschappelijke en beleidsmatige context waarin het sportbeleid wordt vormgegeven. Ook gaan we in op relevante (regionale en landelijke) ontwikkelingen die invloed hebben op sport en bewegen in Midden-Groningen. De gemeente Midden-Groningen kent een vergrijzende bevolking, vooral in de kleinere dorpen. Dit heeft gevolgen voor sportdeelname, vrijwilligersinzet en het in stand houden van sportverenigingen. Tegelijkertijd is er in sommige kernen, zoals Hoogezand en Sappemeer, sprake van lichte groei en verjonging, mede door nieuwbouw en instroom van jonge gezinnen. De gezondheidsindicatoren in Midden-Groningen laten zien dat er werk aan de winkel is. Het percentage inwoners met overgewicht ligt boven het landelijk gemiddelde, net als het aantal inwoners dat onvoldoende beweegt. Dit geldt in het bijzonder voor mensen met een lager inkomen en jongeren in kwetsbare situaties. Sport en bewegen kunnen hierin een positieve bijdrage leveren, mits het aanbod toegankelijk, betaalbaar en aantrekkelijk is.

De traditionele sportvereniging heeft in Midden-Groningen nog altijd een belangrijke functie, maar staat onder druk. Ledenwerving en het vinden van vrijwilligers worden steeds lastiger. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan flexibel en individueel sporten, zoals fitness, wandelen, hardlopen, bootcampen of andere urban sports in de buitenruimte. Ook zien we dat sport en bewegen steeds meer verweven raakt met andere domeinen, zoals zorg, onderwijs en welzijn. Voorbeelden zijn de inzet van buurtsportcoaches, sport als middel voor re-integratie en beweegprogramma’s op school. Sport en bewegen dragen bij aan brede maatschappelijke doelen. Denk aan: Jeugdzorg en kansengelijkheid: sport als Gezondheid en preventie: via bewegen middel voor talentontwikkeling en het en een actieve leefstijl. voorkomen van achterstanden. Sociale cohesie en inclusie: sport brengt Duurzaamheid en openbare ruimte: inzet mensen samen en kan bijdragen aan van sportparken als groene, multifunctionele integratie en participatie. ontmoetingsplekken. Het sportbeleid van Midden-Groningen sluit aan op landelijke kaders zoals het Nationaal Sportakkoord en regionale ambities zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Lokale samenwerking met sportverenigingen, scholen, zorg- en welzijnsorganisaties is hierbij essentieel.

De komende jaren staat Midden-Groningen voor de opgave om sport en bewegen toegankelijk en aantrekkelijk te houden voor alle inwoners, in een context van demografische krimp, veranderende sportvoorkeuren en toenemende maatschappelijke druk. Dit vraagt om vernieuwende samenwerking, slimme inzet van middelen en een sportbeleid dat meebeweegt met de tijd.

8

9

3 Visie en doelen Het sportbeleid van Midden-Groningen is gericht op het bevorderen van de algehele gezondheid van de inwoners door sport en bewegen toegankelijk te maken voor iedereen. We willen dat sport een dagelijkse gewoonte wordt die niet alleen het lichaam versterkt, maar ook de geest ten goede komt.

Algemene uitgangspunten Gezonde Generatie 2040: Het overkoepelende doel is het creëren van een gezonde generatie in 2040, met weerbare en gezonde inwoners die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Integrale aanpak: Het sportbeleid moet integraal onderdeel uitmaken van een bredere aanpak gericht op gezondheid en welzijn, waarbij verbindingen worden gelegd tussen sport, cultuur, sociale basis, gezond leven en gezond gedrag. Sociale Veerkracht: De 'Strategische visie sociaal domein Midden-Groningen, Sociale Veerkracht in de Praktijk' vormt de basis, waarbij de positieve gezondheidsmethode wordt gebruikt om inwoners meer regie te geven over hun fysieke, emotionele en sociale uitdagingen.

Onze doelstellingen zijn Fysieke Gezondheid: Het bevorderen van regelmatige lichaamsbeweging om gezondheidsrisico’s zoals overgewicht, hart- en vaatziekten, en diabetes te verminderen. Mentale Gezondheid: Het verbeteren van de mentale gezondheid door sport als middel in te zetten tegen stress, depressie, en angst. Dit is vooral belangrijk in een tijd waarin geestelijke gezondheid steeds meer aandacht vraagt. Toegankelijkheid: Het creëren van een breed aanbod van sportactiviteiten die voor iedereen toegankelijk zijn, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen. Sociale Cohesie: Het versterken van sociale netwerken en gemeenschapszin door gezamenlijke sportactiviteiten, waarmee zowel lichamelijke als geestelijke gezondheid wordt bevorderd. Toekomstbestendig sportaanbod: het bevorderen van een toekomstbestendig, divers en inclusief sportaanbod door verenigingen, stichtingen en ondernemers in de sport.

10

11

3.1 Sport voor Fysieke Gezondheid

3.2 Sport voor Mentale Gezondheid

Bewegen is een belangrijke pijler voor het behoud van een goede fysieke gezondheid. In de gemeente Midden-Groningen willen we het voor iedere inwoner gemakkelijk maken om actief te zijn.

Sport is bewezen effectief in het verbeteren van de mentale gezondheid. Het vermindert stress, verhoogt het gevoel van welzijn en helpt bij het behandelen van mentale gezondheidsproblemen zoals depressie en angst. Dit sportbeleid zet in op het gebruik van sport als instrument om mentaal welzijn te bevorderen.

Doelstellingen en Acties voor Fysieke Gezondheid: Jong vaardig in bewegen: Motorische ontwikkeling: Meer aandacht voor beweging en motorische ontwikkeling bij de jongste jeugd. Sportdeelname: Verhogen van sportdeelname en verlagen van sportuitval onder jongeren (12 tot 18 jaar). Passend aanbod: Kinderen met overgewicht en obesitas begeleiden naar passend sport- en beweegaanbod. Brede sportparticipatie: We zorgen voor een gevarieerd sportaanbod dat zowel gericht is op recreatie als op prestatie, zodat iedereen op zijn of haar niveau kan deelnemen. Hierbij wordt gedacht aan wandelgroepen, hardloopclinics, fitnessmogelijkheden en georganiseerde sportevenementen zoals toernooien en sportdagen.

Doelstellingen en Acties voor Mentale Gezondheid: Sport en stressvermindering: We ondersteunen programma’s die gericht zijn op stressvermindering en ontspanning, zoals yoga, pilates, en mindfulness gecombineerd met beweging. Deze programma’s kunnen bijvoorbeeld aangeboden worden aan werknemers, schoolkinderen of ouderen om ontspanning te bevorderen. Beweging tegen eenzaamheid: Door sociale sportactiviteiten te organiseren, zoals wandelgroepen of sport voor ouderen, willen we eenzaamheid tegengaan en sociale verbindingen versterken. In samenwerking met lokale zorginstellingen en welzijnsorganisaties worden er specifieke programma’s opgezet voor kwetsbare groepen zoals ouderen, mensen met een beperking en mensen met psychische kwetsbaarheid.

Wijkgerichte sportinitiatieven: Het stimuleren van lokaal georganiseerde sportactiviteiten in wijken, buurten en dorpen, zoals fitness in de buitenlucht, wandel- en fietsroutes, en buurttoernooien. Hiermee maken we sport laagdrempeliger en creëren we een gemeenschap van actieve inwoners.

Sport en geestelijke gezondheid: Samen met lokale GGZ-instellingen en huisartsen ondersteunen we het gebruik van sport als therapie voor mensen met psychische klachten. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van beweegprogramma’s voor mensen met stress, angst, of depressie. Ook wordt sport ingezet om jongeren in kwetsbare situaties mentaal veerkrachtiger te maken.

Infrastructuur en bereikbaarheid: De gemeente investeert in goed toegankelijke en veilige sportfaciliteiten, zoals sportvelden, zwembaden en fietspaden. Er wordt gezorgd voor voldoende en goed onderhouden sportaccommodaties in de nabijheid van woonwijken, zodat inwoners snel en gemakkelijk kunnen sporten.

Promotie van mentale gezondheid: De gemeente zet campagnes op om bewustwording rondom mentale gezondheid te vergroten en het stigma te doorbreken. Sport wordt gepromoot als een effectief middel om mentale veerkracht op te bouwen en geestelijke gezondheidsproblemen te voorkomen.

Ruimte voor sport en bewegen: Beweegvriendelijke omgeving: Creëren van een omgeving die uitdaagt tot bewegen, met aandacht voor aantrekkelijke en veilige wandel- en fietspaden. Openbare ruimte: Bij de (her)inrichting van gebieden en wijken kijken hoe de omgeving meer tot bewegen kan uitdagen, waarbij de gemeente inwoners en lokale partijen betrekt.

12

13

3.3 Toegankelijkheid

3.4 Sociale cohesie

In de gemeente Midden-Groningen willen we bijzondere aandacht geven aan kwetsbare groepen die mogelijk niet vanzelfsprekend deelnemen aan sportactiviteiten. Voor deze groepen kan sport een significant positieve invloed hebben op zowel fysieke als mentale gezondheid.

Het bevorderen van een gezonde leefstijl en sport is niet alleen een taak van de gemeente, maar vraagt om samenwerking met verschillende partners zoals sportverenigingen, zorginstellingen, scholen en lokale bedrijven. Door kennis en middelen te bundelen kunnen we een breder en effectiever aanbod realiseren.

Acties voor Kwetsbare Groepen Sport voor ouderen: Het bevorderen van actieve veroudering door sportprogramma’s te ontwikkelen voor senioren, zoals seniorengym, wandelen en stoeltraining. We zorgen voor veilige en toegankelijke faciliteiten en creëren een sociale omgeving waarin ouderen zich welkom voelen. Sport voor mensen met een beperking: Er wordt actief gewerkt aan het aanbieden van sportmogelijkheden voor mensen met een fysieke of mentale beperking, in samenwerking met lokale sportclubs en zorginstellingen. Inclusieve sportlocaties en aangepast sportaanbod zijn hierbij van groot belang. Sport voor jongeren: Voor jongeren bieden we programma’s die gericht zijn op het ontwikkelen van een gezonde levensstijl. Hierbij wordt zowel de fysieke gezondheid als de mentale veerkracht aangesproken. Speciale aandacht gaat uit naar jongeren in risicosituaties, waarbij sport een middel is om zelfvertrouwen en sociaal-emotionele vaardigheden te ontwikkelen. Inclusie en diversiteit: Armoedebestrijding: Aandacht voor kinderen die opgroeien in gezinnen met lage inkomens, zodat zij ook kunnen deelnemen aan sport en cultuur. Gelijke kansen: Inzetten op gelijke kansen binnen het onderwijs en zorgen voor goede coördinatie tussen gemeente, onderwijs en bedrijfsleven.

Kansrijke Start: Investeren in een goede start voor elk kind tijdens de eerste 1000 dagen (vanaf 10 maanden voor de geboorte tot 2 jaar), met speciale aandacht voor vroeggeboorte, laag geboortegewicht en sociale risicofactoren.

14

Samenwerking met Sportverenigingen: Samen met lokale sportclubs zorgen we voor een divers en toegankelijk aanbod van sportactiviteiten, van recreatie tot competitie. Vitale sportaanbieders: Sportverenigingen: Samen met sportverenigingen kijken hoe meer inwoners, jong en oud, structureel in beweging kunnen komen. Toekomstbestendige sportverenigingen: Cruciaal voor het stimuleren van beweging, waarbij de gemeente samen met verenigingen kijkt hoe meer inwoners structureel in beweging kunnen komen. Zorg- en welzijnsorganisatie: In samenwerking met Kwartier integreren we sport in zorg(preventie)programma’s, bijvoorbeeld voor mensen met een chronische ziekte, ouderen of mensen met psychische klachten. Onderwijs: In samenwerking met scholen wordt sport geïntegreerd in het onderwijs en stimuleren we kinderen en jongeren om actief te blijven, zowel tijdens als buiten schooluren. Lokale bedrijven: Samen met lokale bedrijven zetten we initiatieven op, zoals beweegvriendelijke werkplekken en gesponsorde evenementen die gezondheid en sport bevorderen. Sociaal veilige sportomgeving: Vrijwilligers: Ondersteunen van vrijwilligersorganisaties, het binden en boeien van vrijwilligers en het aantrekken van nieuwe vrijwilligers.

15

3.5 Toekomstbestendig aanbod Sterke en innovatieve sportaanbieders Verenigingen, stichtingen en ondernemers moeten vitaal en wendbaar zijn en actief samenwerken. Duurzame en toegankelijke sportinfrastructuur Sportaccommodaties moeten toekomstbestendig, multifunctioneel en duurzaam ingericht zijn. Verbinding met het Lokaal Sportakkoord Afstemming en samenwerking via het lokale sportnetwerk versterken de gezamenlijke impact. Acties voor toekomstbestendig aanbod Sterke en innovatieve sportaanbieders Ondersteunen van sportaanbieders: De gemeente biedt begeleiding, subsidie en kennisdeling om verenigingen en ondernemers te helpen bij het ontwikkelen van een inclusief en vernieuwend sportaanbod. Stimuleren van samenwerking: Actieve bevordering van netwerken tussen sportverenigingen, ondernemers, welzijnsorganisaties en het onderwijs, zodat ze gezamenlijk inspelen op de behoeften van verschillende doelgroepen. Duurzame en toegankelijke sportinfrastructuur Investeren in infrastructuur: Realisatie van duurzame, flexibele en multifunctionele sportaccommodaties die kunnen worden gedeeld door meerdere verenigingen en doelgroepen. Verder creëren van ruimte voor informele en vrije sportactiviteiten, zoals urban sports en beweegruimtes in de openbare ruimte.

Verduurzamen van sportaccommodaties: Ondersteuning van sportaanbieders bij het implementeren van duurzame maatregelen (energie-efficiëntie, circulaire bouw, groene daken) en het verbeteren van de toegankelijkheid van sportlocaties. Verbinding met het Lokaal Sportakkoord Versterken van het Lokaal Sportakkoord: Gezamenlijke uitvoering van de ambities en acties binnen het Lokaal Sportakkoord, met focus op inclusie, duurzaamheid en het versterken van vitale sportaanbieders. Inzetten op monitoring en bereik: Het monitoren van de participatiecijfers en het bereik van het sportaanbod onder ondervertegenwoordigde groepen, zodat beleid gericht kan worden bijgestuurd en de impact gemeten kan worden.

16

17

4 Evaluatie en monitoring Het succes van het sportbeleid wordt niet alleen bepaald door de uitvoering van de acties, maar vooral door de effecten die het heeft op de gezondheid, het welzijn en de deelname aan sport en bewegen van de inwoners. Daarom is het essentieel om het beleid regelmatig te evalueren, impact te meten en de voortgang te monitoren aan de hand van concrete indicatoren. Jaarlijkse evaluaties helpen niet alleen om de effectiviteit van het beleid te bepalen, maar bieden ook ruimte om aanpassingen door te voeren en nieuwe kansen te ontdekken.

4.1 Toekomstbestendig aanbod De voortgang van het sportbeleid wordt gemeten aan de hand van de volgende kernindicatoren: Percentage actieve sporters in de gemeente Het aantal inwoners dat minimaal één keer per week aan sport of bewegen doet. Dit wordt gemeten via gemeentelijke enquêtes en cijfers van sportaanbieders. Gezondheid van de inwoners (fysiek en mentaal) Het effect van sportbeleid op de fysieke en mentale gezondheid van de inwoners wordt gemeten door middel van gezondheidsmonitoren, zoals het percentage inwoners dat fysiek actief is volgens de landelijke richtlijnen en de ervaren gezondheidstoestand in gemeentelijke gezondheidsenquêtes. Participatie van kwetsbare groepen De mate waarin kwetsbare groepen (zoals ouderen en mensen met een beperking) deelnemen aan sport- en beweegactiviteiten. Deze participatie wordt gemeten door specifieke vraagstellingen in enquêtes en door samenwerking met sportaanbieders die werken met deze doelgroepen.

4.2 Impactmeting Naast het meten van de voortgang van de doelstellingen, is het ook belangrijk om de daadwerkelijke impact van het sportbeleid op de samenleving te evalueren. Impactmeting helpt ons te begrijpen hoe het beleid bijdraagt aan de bredere maatschappelijke doelstellingen, zoals verbetering van de gezondheid, sociale cohesie en versterking van het welzijn van de inwoners. De impact wordt gemeten aan de hand van: Verbetering van de gezondheid Door het vergelijken van gezondheidsindicatoren vóór en na de implementatie van beleid (zoals fysieke fitheid, gewicht, bloeddruk en mentale gezondheid), kunnen we de effecten van verhoogde sportdeelname op de volksgezondheid kwantificeren.

18

19

Verhoogde sociale participatie Het effect van sport op sociale inclusie, bijvoorbeeld door het versterken van netwerken en het bevorderen van sociale verbindingen tussen diverse groepen. Dit kan worden gemeten door enquêtes over het sociale netwerk van deelnemers, evenals het aantal mensen dat nieuwe sociale contacten opdoet via sport. Duurzaamheid van sportinfrastructuur De lange-termijnimpact van duurzaam gebouwde sportaccommodaties, bijvoorbeeld door het meten van energiebesparingen en lagere onderhoudskosten, evenals de mate waarin sportaccommodaties ook op andere manieren bijdragen aan de lokale gemeenschap (bijv. multifunctionele inzetbaarheid).

4.3 Evaluatieproces De evaluatie en monitoring van het sportbeleid zal jaarlijks plaatsvinden en is een integraal onderdeel van het beleidsproces. Dit proces bestaat uit de volgende stappen: Dataverzameling Het verzamelen van relevante data via enquêtes, participatietests, feedback van inwoners, en statistieken van sport- en beweegaanbieders. Daarnaast worden de gegevens uit bestaande gemeentelijke rapporten over gezondheid en welzijn gebruikt. Analyse en rapportage Het analyseren van de verzamelde gegevens, het vergelijken van de voortgang met de gestelde doelen en het opstellen van een jaarlijks rapport. Dit rapport zal inzicht geven in zowel de bereikte resultaten als de gebieden waar verbetering nodig is. Bijsturing van beleid Op basis van de bevindingen uit de evaluatie kunnen bepaalde beleidspunten worden aangepast om beter in te spelen op de behoeften van de inwoners. Dit kan onder andere gaan over het uitbreiden van bepaalde sportaanbiedingen, het aanpassen van de sportinfrastructuur of het verbeteren van de samenwerking met lokale partners.

20

4.4 Betrokkenheid van belanghebbenden De evaluatie en monitoring van het sportbeleid vindt plaats in samenwerking met verschillende belanghebbenden, waaronder: Sportverenigingen, sportbonden en -ondernemers Zij leveren gegevens over de deelname en trends in het sportaanbod. Gezondheidsinstellingen en welzijnsorganisaties Zij leveren informatie over de impact van sport en bewegen op de gezondheid en sociale participatie van inwoners. Inwoners en sportdeelnemers Door middel van enquêtes en interviews wordt het perspectief van de inwoners verzameld over het sportaanbod en hun ervaringen. Het succes van dit sportbeleid wordt gemeten aan de hand van een aantal indicatoren, zoals het percentage actieve sporters in de gemeente, de gezondheid van de inwoners (fysiek en mentaal), en de participatie van kwetsbare groepen in sportactiviteiten. Jaarlijkse evaluaties helpen ons om het beleid bij te stellen en nieuwe kansen te ontdekken.

21

5 Afsluiting Het sportbeleid van Midden-Groningen richt zich op het verbeteren van zowel de fysieke als mentale gezondheid van haar inwoners door sport en bewegen te bevorderen. Door sport te gebruiken als middel voor gezondheid, welzijn en sociale cohesie, streven we naar een gemeente waar iedere inwoner, ongeacht leeftijd of achtergrond, de kans krijgt om gezond en actief te zijn. Met gerichte programma’s, samenwerking met lokale partners en een toegankelijke sportinfrastructuur willen we een gezonde toekomst voor de inwoners van Midden-Groningen realiseren.

22

23