03. Beleidsnota Mien toen Mien stee

Landschap en cultuurhistorie

De oude ontwikkelingslijn van het doorgaande lint is zeer goed herkenbaar. De nieuwere uitbreidingswijken hebben weinig relatie met het omringende landschap. Uitzondering vormen de grasbermen in Borgmeren die hun oorsprong hebben in de grasbermen van het agrarische landschap.

Gebruik van het groen

Langs het lint: verfraaien, oriënteren. In Borgmeren ook bewegen en ontmoeten.

Beheer

Het beheer bestaat vooral uit op het bermbeheer en boomonderhoud langs het ontginningslint en de dwarswegen. Bij uitval van bomen is het lang niet altijd mogelijk nieuwe terug te plaatsen vanwege hun standplaats in de bestrating. Plaatselijk maaien bewoners de bermen in het lint omdat zij zich niet kunnen vinden in het ecologisch bermbeheer (N.B. groene hoofdstructuur). In de kern van Harkstede hebben de planvakken achterstallig onderhoud (Hertenkamp en Markt). De bomen bij Borgmeren hebben grondverbetering nodig om te overleven.

Dorp/wijk/kern

Borgercompagnie

Ontstaan

Agrarische lintbebouwing langs 17eeuws diep. Hett diep zorgt voor ontwatering van het omringende veengebied en voor transport van turf. Het gebied wordt vanuit het diep ontgonnen en in agrarisch gebruik genomen.

Groene dragers

Monumentale bomen op particuliere erven. Openbaar groen ontbreekt vrijwel geheel met uitzondering van de bermen.

Landschap en cultuurhistorie

Het diep is thans gedempt en als groot water niet herkenbaar. Het oorspronkelijk agrarische landschap is goed herkenbaar.

Gebruik van het groen

Verfraaien, oriënteren.

Beheer

Het beheer beperkt zich vooral tot bermbeheer en wat bomen.

108

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

109

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

Dorp/wijk/kern

Slochteren

Dorp/wijk/kern

Schildwolde

Ontstaan

Onderdeel van het eeuwenoude ontginningslint Ruischerwaard – Schildwolde. Dwars op het lint zijn over verschillende perioden insteekwegen aangelegd. Ook daarlangs ligt bebouwing.

Ontstaan

Groene dragers

De monumentale (particuliere) bomen langs het ontginningslint bepalen het beeld van het dorp. Singels en bosjes die dwars op het lint staan verbinden het dorp met de natuurwaarden in het buitengebied. Van onschatbare waarde is de verweving van de (voormalige) bezittingen van het private landgoed Fraeijlemaborg met het centrum van het dorp. Hetzelfde geldt voor de Ennemaheerd, al verkeert het hoofdgebouw in slechte staat. Het recente dorpsrandpark dient vele gebruiksdoelen. In de moderne wijken is vooral sprake van eenvoudig buurtgroen. In de oudere wijken is veel minder ruimte voor groen.

Gelegen in het oude ontginningslint van Ruischerwaard tot Siddeburen. Voor het eerst vermeld in 1204. De Juffertoren in het hooggelegen centrum van het dorp stamt rond het jaar 1250. Geldt als een van de fraaiste dorpen van de voormalige gemeente Slochteren.

Groene dragers

De bomen langs het oorspronkelijke ontginningslint. Plaatselijk monumentale bomen op particulier terrein langs het lint. De wegen in de oudere woonwijken zijn aangelegd met weinig straatbomen en ogen daardoor ruim en soms wat kaal. Verder gras en beplantingsstroken. De wijk Schattersum kent brede groenstroken en kleinere bomen. Vanuit de kern loopt langs de weg in noordwestelijke richting een brede strook groen naar het Roegwold: dorpsrandpark ’t Schild Wold.

Landschap en cultuurhistorie

Het oorspronkelijke ontginningslint is goed herkenbaar. De plaatselijke doorzichten en insteken verbinden het dorp met het omringende agrarische landschap. De verweving van de landgoederen met het lint is zeer goed in stand gebleven. Het moderne, groen ingerichte, openbare plein in het centrum van Slochteren versterkt die verweving.

Landschap en cultuurhistorie

Het agrarisch landschap is vanuit de doorzichten goed herkenbaar. Het groen in de wijk Schattersum is met opzet zo ontworpen om het ondergeschikt te zijn aan de beplanting langs het lint en om doorzichten naar et alndschap mogelijk te maken.

Gebruik van het groen

Verfraaien, oriënteren, natuur verbinden, waterbergen en vasthouden, ontmoeten, bewegen en ontspannen. In uitbreidingswijken vooral klein buurtgroen: verfraaien.

Gebruik van het groen

Verfraaien, oriënteren. In het dorpsrandpark ook: natuur herbergen en verbinden, bewegen en ontspannen, ontmoeten.

Beheer

Het intensief ingerichte centrum en de haven vragen beheer op vaktechnisch niveau. Het beheer bestaat voornamelijk uit bermbeheer en boomonderhoud langs het ontginningslint en de dwarswegen. Bij uitval van bomen is het lang niet altijd mogelijk nieuwe terug te plaatsen vanwege hun standplaats in de bestrating. Het intensief ingerichte centrum en de haven vragen beheer op vaktechnisch niveau. Plaatselijk maaien bewoners de bermen in het lint omdat zij zich niet kunnen vinden in het ecologisch bermbeheer (N.B. groene hoofdstructuur).

Beheer

Het beheer bestaat uit bermbeheer en boomonderhoud langs het ontginningslint en de dwarswegen. Verder een enkel plantvak. Bij uitval van bomen is het lang niet altijd mogelijk nieuwe terug te plaatsen vanwege hun standplaats in de bestrating. Plaatselijk maaien bewoners de bermen in het lint omdat zij zich niet kunnen vinden in het ecologisch bermbeheer (N.B. groene hoofdstructuur).

110

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

111

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

Dorp/wijk/kern

Siddeburen

Dorp/wijk/kern

Hellum, Scharmer, Kolham, Froombosch

Ontstaan

‘Eindpunt’ van het eeuwenoude ontginningslint Ruischerwaard– Siddeburen. Waarschijnlijk al voor het jaar 1000 een nederzetting. Vanuit Siddeburen steken verschillende wegen uit later tijd het oorspronkelijk nattere gebied in.

Ontstaan

Deze dorpen maken alle deel uit van het ontginningslint van Ruischerwaard naar Siddeburen. Dwars op dit lint zijn in een latere periode insteekwegen en een enkele bossingel aangelegd.

Groene dragers

Boombeplanting langs het doorgaande lint samen met de monumentale bomen op de aangelegen particuliere terreinen. De bomenrijen langs de verschillende ontginningswegen zijn van later datum. Het dorpsrandpark heeft meerdere gebruiksdoelen. In de oudere wijken staan straatbomen in een nauw profiel. De nieuwere wijken kenmerken zich door brede plantsoenstroken en overhoeken, die voor een parkachtige sfeer zorgen.

Groene dragers

De boombeplanting langs het doorgaande lint en de monumentale bomen op de particuliere erven. De bosschages en de begeleidende beplanting van de insteekwegen. Beide komen vanuit het agrarisch landschap tot in de kern van deze dorpen. Het dorpsrandpark bij Kolham en het groen bij de Scharmerplas.

Landschap en cultuurhistorie

De relatie met het ontginningslandschap is overduidelijk zichtbaar.

De oude ontwikkelingslijn van het doorgaande lint is goed herkenbaar. Her en der doorzichten naar het agrarische landschap die zorgen voor verbinding. De ontginningswegen dragen ook bij aan die verbinding. De nieuwere uitbreidingswijken hebben weinig relatie met het omringende landschap of met het lint.

Gebruik van het groen

Verfraaien, oriënteren, plaatselijk: natuur herbergen en verbinden. Dorpsrandpark Zwaneveldsgat in Kolham maakt het verder mogelijk water te bergen, te bewegen, te ontspannen en te ontmoeten.

Beheer

Het beheer bestaat uit bermbeheer en boomonderhoud langs het ontginningslint en de dwarswegen. Bij uitval van bomen is het lang niet altijd mogelijk nieuwe terug te plaatsen vanwege hun standplaats in de bestrating. Plaatselijk maaien bewoners de bermen in het lint omdat zij zich niet kunnen vinden in het ecologisch bermbeheer (N.B. groene hoofdstructuur). Kolham heeft last van achterstallig onderhoud.

Dorp/wijk/kern

Tjuchem, Steendam, Lageland en Woudbloem

Ontstaan

Deze dorpen liggen allen buiten het oude ontginningslint van de voormalige gemeente Slochteren. Zij krijgen vaak pas in de 19e eeuw betekenis als agrarische nederzetting, op de kruising van een weg en een waterloop of als nederzetting bij een aardappelmeelfabriek.

Groene dragers

De beplanting van bomen met grasbermen langs de verbindingswegen.

Landschap en cultuurhistorie

De open structuur van de dorpen verbindt hen met het omringende agrarische landschap.

Gebruik van het groen

Oriënteren, plaatselijk verfraaien en beschutten.

Beheer

Het beheer is eenvoudig omdat de inrichting eenvoudig is: bermen met wat bomen en en een enkel plantvak.

Landschap en cultuurhistorie

Gebruik van het groen

Verfraaien, oriënteren, ontspannen, natuur herbergen en verbinden, water bergen en vasthouden, ontmoeten en spelen. In de wijken vooral: verfraaien.

Beheer

De uitbreidingswijken zijn goed te beheren. Dat komt door hun aanleg die of robuust is zoals Leeuwerikhoogte of zeer sober. Het beheer bestaat verder uit bermbeheer en boomonderhoud langs het ontginningslint en de dwarswegen. Bij uitval van bomen is het lang niet altijd mogelijk nieuwe terug te plaatsen vanwege hun standplaats in de bestrating. De aanwezige klinkerverharding in het lint is een lichtpunt. Plaatselijk maaien bewoners de bermen in het lint omdat zij zich niet kunnen vinden in het ecologisch bermbeheer (N.B. groene hoofdstructuur).

112

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

113

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

Dorp/wijk/kern

Noordbroek

Dorp/wijk/kern

Zuidbroek

Ontstaan

Ontstaan als vervenersdorp op de zandrug van Meeden naar Noordbroek. De kerk stamt al uit de 14e eeuw. In 1850 heeft het dorp zijn huidige lengte. Later wordt de bebouwing in oost-west richting uitgebreid.

Ontstaan

Groene dragers

Monumentale bomen langs de ontginningsas en in aangrenzende particuliere tuinen. De Pastorietuin als groene parel. De laanbeplanting langs de westelijke en noordelijke verbindingswegen.

Oorspronkelijk middeleeuws vervenersdorp dat als handelsplaats aan betekenis wint als het Winschoterdiep (1612) en later de spoorlijn (1868) worden aangelegd. Ligt dan aan handelsroute naar Duitsland. Zuidbroek trekt verschillende industrieën aan die verbonden zijn met de landbouw of de scheepsbouw. In Zuidbroek takken water- en spoorwegen af naar Veendam. De bebouwing ontwikkelt zich eerst langs de noord-zuid as en langs het Winschoterdiep. Het oudste gedeelte van het dorp ligt tegenwoordig ten noorden van de A7. Het gedeelte waar het station en de middenstand gevestigd zijn ten zuiden van deze weg. Daar liggen ook de latere uitbreidingswijken. Deze zijn vaak projectmatig of als vrijesectorwoningen gebouwd.

Landschap en cultuurhistorie

De ontginningsas is goed herkenbaar in de Uiterburen met de lintbebouwing. De doorzichten naar omringend landschap versterken dat historische beeld. De kleine uitbreidingswijken uit de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw hebben minder verbinding met de geschiedenis van het landschap. De Heiligelaan als verbinding tussen Zuidbroek en Noordbroek kan pas worden aangelegd als men de waterbeheersing volledig in de hand heeft.

Groene dragers

De boombeplanting langs de ontginningsas. Aangevuld met bomen op particuliere erven. Verder boombeplanting langs doorgaande wegen en plaatselijk langs het Winschoterdiep. De begraafplaats van Vroom is een groene parel van Midden-Groningen. Ook de begraafplaats bij de Petruskerk is het vermelden waard. In de modernere wijken is meest sprake van buurtgroen.

Landschap en cultuurhistorie

De oorspronkelijk nederzettingsas is herkenbaar aan de doorgaande weg met robuuste bomen. In de moderne wijken ontbreekt de relatie met het oorspronkelijke landschap. Het Westeind tussen Zuidbroek en Sappemeer is de loop van het oorspronkelijke Winschoterdiep.

Gebruik van het groen

Verfraaien en oriënteren. In de moderne wijken: verfraaien, ontmoeten, bewegen.

Beheer

Tussen 2014 en 2016 is begonnen met een inhaalslag in de omvorming van slecht te onderhouden beplantingsvakken (bijv. W.A. Scholtenweg). De komende jaren ligt de nadruk op het inlopen van achterstallig onderhoud. De woonwijk rond de Boslaan is een voorbeeld van een goed te beheren gebied met robuuste, geconcentreerde plantvakken. Andere gebieden daarentegen zijn eerder aan vernieuwing toe.

Gebruik van het groen

Verfraaien en oriënteren. Pastorietuin: ontmoeten.

Beheer

Veel beplanting langs wegen is de afgelopen jaren vernieuwd. Grondverbetering en zoutresistente soorten moeten leiden tot een vitalere beplanting. De eerste jaren na vernieuwing zijn extra inspanningen nodig totdat de beplanting is volgroeid. Achterstallig onderhoud in de rest van het dorp vraagt de komende jaren extra aandacht en inzet. Het speelveld aan de Stationsstraat is verouderd. Het maaien is uitbesteed.

114

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

115

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

Dorp/wijk/kern

Meeden

Dorp/wijk/kern

Muntendam

Ontstaan

Meeden is een voorbeeld van Oldambsterwegdorp. Na verplaatsing in de 15e eeuw in noordelijke richting ligt het dorp op een hogere zandrug dan voorheen. Kleine uitbreidingswijken stammen van na de tweede wereldoorlog.

Ontstaan

Groene dragers

De particuliere slingertuinen en monumentale bomen op particulier terrein. De bomen langs de openbare weg ondersteunen het beeld van het doorlopende lint. Verder de begraafplaats met het kerkterrein. Samen een fraaie combinatie met uitzicht op de landerijen. Plaatselijke verbinden doorzichten vanuit het doorgaande lint naar het landbouwgebied het dorp met het omringende landschap.

Ontstaan als nederzetting van verveners op een knik waar de zandruggen van Zuidbroek, Noordbroek en Meeden bij elkaar komen. Gaat terug tot het jaar 1000 hoewel ook oudere bewoningssporen zijn aangetroffen. Ontwikkelt zich tot handelscentrum langs het Muntendammerdiep. In 1925 verschilt de structuur nog nauwelijks van die van 1850. Grootschalige ontwikkelingen in de woningbouw vinden feitelijk pas na de tweede wereldoorlog plaats.

Groene dragers

De Heemtuin net buiten de kern is de belangrijkste drager van het openbare groen. Rond Muntendam liggen twee natuurgebieden van Staatsbosbeheer die bijdragen aan de kwaliteit van het dorp. De kern van Muntendam bevat betrekkelijk weinig openbaar groen. Bij eerdere reconstructies van het centrum is de bomenrij die de oude tramlijn begeleidde verdwenen. Het centrum rond het voormalige gemeentehuis oogt tamelijk kaal. Rond de kerk en de begraafplaats staan monumentale bomen die juist bijdragen aan het beeld van het centrum. De bomen langs het Muntendammerdiep, het Meedenerdiep en rond het sportpark ondersteunen de aanwezige structuurlijnen. Nieuwere woonwijken zijn duidelijk met meer groen ontworpen dan oudere.

Landschap en cultuurhistorie

De oorspronkelijke structuur waarlangs Muntendam zich heeft ontwikkeldis moeilijk herkenbaar. Deels omdat kenmerkende boombeplanting is verdwenen, deels omdat de route naar Meeden in later jaren is verlegd. In de naoorlogse wijken ontbreekt de verbinding met het oorspronkelijke landschap. De bomenrijen langs de diepen benadrukken de loop van het water.

Gebruik van het groen

Oriënteren, verfraaien. Plaatselijk bewegen, ontspannen en ontmoeten, natuur herbergen en verbinden.

Beheer

Er is verschil in het beheer van de oudere en nieuwere gedeelten. In de oudere wijken past de beplanting bij de groeiomstandigheden. De beplanting zelf is verouderd. De nadruk ligt hier op het inlopen van achterstanden. In de nieuwere wijken is het andersom: de relatief nieuwe beplanting past niet bij de groeiomstandigheden. Hier ligt de nadruk op het verbeteren van de ondergrond. Het gebied rond de Menterne (centrum) is niet afgestemd op het huidige gebruik, kent achterstallig onderhoud en oogt versleten. Het gebruik van de zwemvijver in park Ruitershorn loopt aanzienlijk terug. Het snoeien in het buitengebied maakt uitbesteding nodig. Het wegwerken van de achterstanden loopt door tot in 2025. Een evenwichtige verdeling van de werkzaamheden over de hele kern staat voorop. Verenigingen participeren het meest actief in het overleg over het beheer.

Landschap en cultuurhistorie

Het groene lint en de doorzichten naar het agrarische landschap. De kleine, naoorlogse uitbreidingen hebben geen relatie met het oorspronkelijk landschap

Gebruik van het groen

Verfraaien, oriënteren.

Beheer

Veel zoutschade in de plantvakken aan de doorgaande weg maken omvorming nodig. De kleine plantvakken blijven vanwege het beeld gehandhaafd. De aanwezige speelvelden worden door de bank genomen goed gebruikt. Bewoners participeren actief in het beheer. Dat uit zich in intensief contact en het oppakken van onderhoud en beheer. In een enkel geval leidt dat tot ingebruikname van snippergroen voor eigen gebruik. Het beheer van de Hof van Meeden is terug bij de gemeente.

116

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

117

Bijlage 2 • Karakteristiek van het groen per dorp, wijk of kern

Bijlage 3

118

119

Bijlage 3 • Groene profielen van wegen en waterlopen

Voorbeeldprofielen wegen en waterlopen

Groene profielen van wegen en waterlopen Doel van de profielen

Deze bijlage beschrijft richtinggevende profielen voor de groene inrichting van wegen en waterlopen. De profielen vormen het referentiekader voor het ontwerp en de inrichting van het groen dat bij deze infrastructuur past: • Het kader leidt op termijn tot een groene inrichting van de infrastructuur die de gemeente Midden-Groningen het eigen en herkenbare karakter geeft. • Het referentiekader heeft nadrukkelijk betrekking op het groene gedeelte van de weg of de waterloop. De inrichting van het gedeelte van het profiel dat is bedoeld voor verkeer of water valt vanzelfsprekend onder het desbetreffende beleid en de bijbehorende normstellingen.

• In het definitieve ontwerp van een weg of waterloop komen de verschillende functies die deze weg of waterloop heeft altijd samen. De plaatselijke situatie kan vragen om af te wijken van het voorbeeldprofiel. Denk aan de natuurlijke omstandigheden, de ontstaansgeschiedenis of cultuurhistorie van het gebied, de ecologie, de verbindende betekenis of het specifieke gebruik van de weg of de waterloop. • Een goed ontwerp motiveert altijd waarom het afwijkt van het voorbeeldprofiel. Alleen met een motivatie is een zorgvuldige afweging van de verschillende functies mogelijk.

Woonbuurten

Woonstraat:

langsparkeerhavens

Woonbuurten

Woonbuurten

Woonstraat:

Woonstraat:

parkeren op straat, op verzamelparkeerplaats of parkeerverbod

120

Bijlage 3 • Groene profielen van wegen en waterlopen

insteekhavens

121

Bijlage 3 • Groene profielen van wegen en waterlopen

Woonbuurten

Hoofdwegen

Wijkontsluiting

Binnen bebouwde kom

zonder parkeermogelijkheden

122

Bijlage 3 • Groene profielen van wegen en waterlopen

met langsparkeerhavens

Hoofdwegen

Hoofdwegen

Binnen bebouwde kom

Buitengebied

123

Bijlage 3 • Groene profielen van wegen en waterlopen