03. Begroting 2023-2026 Midden-Groningen

Afstemmen bij profiteren ontwikkeling duurzame energieprojecten Afspraken en nieuw beleid komen tot stand in overleg met belangenorganisaties als de Natuur en Milieufederatie, de energiecoöperaties GrEK, bewoners-vertegenwoordigende organisaties en andere belanghebbenden. Taken binnen de RES Wij stellen in RES-verband een aantal handreikingen op lokaal eigendom en participatie zo goed mogelijk in praktijk te kunnen brengen. Ook maken we met andere gemeenten nadere afspraken over hoe op vergelijkbare wijze invulling te geven aan lokaal eigendom en participatie. c. We maken duurzame energieprojecten mogelijk Onze gemeente heeft een vastgestelde visie over het waar en hoe we ruimte bieden aan duurzame energieprojecten. In de toekomst is meer duurzame energie op land nodig. Dit betekent dat we moeten bedenken waar we dergelijke parken willen toestaan en hoe ze passen in de omgeving. Hierbij willen we ons landschap niet (te zeer) aantasten. Negatieve effecten, bijvoorbeeld geluidsoverlast, van duurzame energieprojecten spelen hier ook een rol bij. Acties Beleid Duurzame Energie Midden-Groningen Wij sluiten met ons beleid Duurzame Energie zo goed mogelijk aan bij ons ruimtelijk beleid. Netwerkcapaciteit We werken plannen uit om de netwerkcapaciteit zo goed mogelijk te benutten. Dit doen we samen met Enexis, onze buurgemeenten en energiecorporaties.

RES-uitgangspunten Wij stellen in RES-verband gezamenlijke uitgangspunten vast voor een ruimtelijke visie voor duurzame energieprojecten. Zon-op-dak Zon-op-dak heeft de voorkeur boven andere manieren van zonne-energie opwekken. Er wordt onderzocht hoe meer 'zon op dak te realiseren'. Hoe kunnen we dit stimuleren en, in specifieke situaties, wellicht zelfs verplichten? Dit vraagstuk wordt samen met onze RES-partners opgepakt.

86

d. Een aantal wijken in onze gemeente is in 2030 van het aardgas af We hebben in 2021 de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. De visie beschrijft welke techniek voor de diverse wijken om van het gas af te gaan het meest logisch is. Dit hangt af van de locatie en het type woningen. Nu de visie is vastgesteld moeten wijkuitvoeringsplannen (WUPs) worden gemaakt. Opstellen van een TVW en de WUPs is een wettelijke verplichting. We hebben al een aantal lopende projecten waarbij wijken van het aardgas afgaan. Ook zijn er een aantal plannen voor andere wijken om van het aardgas af te gaan. Acties Gasvrij Gorecht Wij geven vervolg aan het project Gasvrij Gorecht. In Gorecht-Noord worden, als alles volgens plan verloopt, in 2024 ruim 900 woningen aangesloten op een warmtenet dat gebruik maakt van restwarmte van ESKA. De NPG-projecten zijn verder uitgewerkt in 2.5.2. Aardgasvrij Steendam-Tjuchem Wij voeren, samen met een grote groep samenwerkingspartners, het project Aardgasvrij SteendamTjuchem uit. In Steendam-Tjuchem worden veel woningen versterkt. Tegelijkertijd met deze versterking worden de woningen zo aangepast dat voor verwarmen en het koken van de woningen geen aardgas meer gebruikt wordt. Wijkuitvoeringsplannen We stellen voor een aantal wijken WUPs op. Wij zijn gestart met het maken van plannen in KielWindeweer en het Lageland.

Met behulp van budget voor de warmtetransitie uit de meicirculaire van 2022 gaan we in 2023 in nog een aantal wijken aan de slag. Samenwerken van het aardgas af Van het aardgas af gaan raakt iedere inwoner van onze gemeente achter de voordeur. Daarom betrekken wij worden bij het maken van de WUPs de bewoners van de huizen in de wijken. Daarnaast zijn er vele andere partijen waar we als gemeente mee optrekken. Denk aan bewonersorganisaties, huurdersorganisaties, energiecoöperaties, de GrEK (Groningen Energiekoepel), woningcorporaties, energiecoöperaties, het waterbedrijf, bedrijven, de provincie en andere Groninger gemeenten. Kosten De energietransitie moet voor onze inwoners betaalbaar blijven. Tijdens het uitwerken van plannen en projecten besteden wij aandacht aan de financiële aspecten. Nadrukkelijk kijken we ook naar de landelijke politiek. Nieuwe Aardgasvrije Wijken Wij ondersteunen nieuwe initiatieven in wijken waar plannen zijn om van het aardgas af te gaan. In het bijzonder ondersteunen wij bij het aanvragen van subsidies, zoals de PAW-subsidies, die alleen door de gemeente kunnen worden aangevraagd. Belanghebbenden TVW WUPs Bij het opstellen van de TVW en in het bijzonder de WUPs betrekken wij vele belanghebbenden.

Denk bij belanghebbenden aan woningcorporaties, bewoners vertegenwoordigende organisaties, energiecoöperaties, het waterbedrijf, en, uiteraard, de bewoners van de huizen. e. We ondersteunen initiatieven van inwoners, bewonersorganisaties, energiecoöperaties en andere belanghebbenden Acties Fairtrade/ Global goals We willen een Fairtrade gemeente worden. Hierbij ondersteunen we de werkgroep Fairtrade bij het uitwerken van hun plannen. De werkgroep bestaat uit inwoners. Daarnaast zijn wij een Global Goals gemeente. Onze duurzaamheidsvisie is op de global goals gebaseerd en staat voor de brede visie op het begrip duurzaamheid. Wij geven hier invulling aan binnen onze mogelijkheden.

87

Betrekken jeugd Wij betrekken de jeugd bij onze plannen. Zij zijn immers de toekomstige inwoners van onze duurzame gemeente. Afstemming rollen We stemmen regelmatig met externe partners af over de ondersteunende rol van de gemeente. f. We voeren een duurzame bedrijfsvoering We hebben een voorbeeldrol. Wat we van anderen verwachten moeten we zelf ook doen. We voldoen hierbij aan alle wettelijke verplichtingen op het gebied van energie en duurzaamheid. Acties Duurzaam gemeentelijke vastgoed We verduurzamen ons gemeentelijk vastgoed en voldoen hierbij minimaal aan de wettelijke normen. Duurzaam meerjaren onderhoudsplan We geven uitvoering aan het Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP). Duurzaam wagenpark We hebben een plan voor het verduurzamen van het wagenpark. Bij toekomstige investeringen in het wagenpark brengen we dit plan tot uitvoering. Interne afvalstromen We verminderen onze interne afvalstromen en maken plannen om deze in de toekomst nog meer te verminderen. Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) We stellen een actieplan MVOI (Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen) op. Ook maken we inzichtelijk hoe op welke wijze we inkopen en hoe we invulling geven aan de maatschappelijk verantwoorde opdrachtgeversrol.

2.3.6 Verplichte beleidsindicatoren (BBV) Beleidsindicatoren De verplichte beleidsindicatoren zijn opgenomen in onderstaande tabel. Naam Indicator

Eenheid

Functiemenging

%

Vestigingen (van bedrijven)

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

Peiljaar

M-G

Nederland

2018

43,5%

52,9%

2019

44,4%

53,3%

2020

44,1%

53,2%

2021

45,3%

53,3%

2018

111,5

145,5

2019

116,3

151,2

2020

120,5

158,1

2021

129,8

165,1

88

2.3.7 Financieel overzicht Economie Bedragen x €1.000 Omschrijving

Realisatie 2021

Begroting na wijziging 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten Brandweer/ Openbare veiligheid

5.824

6.293

6.436

6.470

6.383

6.529

Economische ontwikkeling

6.679

7.637

7.208

7.226

6.706

6.904

Bedrijventerreinen

6.736

3.156

2.553

2.621

809

789

Grondexploitaties

6.601

6.568

6.546

5.857

3.819

839

Toerisme

232

458

518

507

615

588

Openbaar vervoer

47

46

48

51

53

55

26.119

24.158

23.309

22.731

18.385

15.703

Brandweer/ Openbare veiligheid

456

449

217

217

217

265

Economische ontwikkeling

2.918

3.239

2.668

2.668

1.922

1.917

Bedrijventerreinen

7.837

4.158

3.486

3.654

1.164

1.135

Grondexploitaties

5.664

6.792

6.792

5.987

3.754

727

302

366

307

307

307

307

Totaal Baten

17.177

15.005

13.470

12.833

7.363

4.351

Saldo voor bestemming

-8.942

-9.153

-9.839

-9.898

-11.022

-11.352

Economische ontwikkeling

402

353

0

0

0

0

Grondexploitaties

39

0

0

0

0

0

Toerisme

13

13

13

13

13

13

Totaal Onttrekkingen

454

366

13

13

13

13

Saldo na bestemming

-8.488

-8.787

-9.826

-9.885

-11.009

-11.339

Totaal Lasten Baten

Toerisme

Onttrekkingen

Toelichting Het nadelig saldo na bestemming op het programma Economie is toegenomen met ruim € 1 miljoen ten opzichte van de begroting 2022. We lichten per product de belangrijkste wijzigingen toe. Brandweer en openbare veiligheid Het saldo bij het product Brandweer en openbare veiligheid na reservemutaties is ten opzichte van 2022 met € 375.000 verslechterd. De lasten zijn met € 143.000 gestegen en de baten zijn met € 233.000 afgenomen. Lasten (€ 143.000 nadelig): De deelnemersbijdrage aan de Veiligheidsregio stijgt met € 102.000 als gevolg van hoofdzakelijk indexatie en huisvesting- en ICT kosten. Verder leidt extra inzet personeel voor veiligheid en toezicht, handhaving en vergunningverlening APV-vergunningen en hogere indexatie voor loonkosten tot een nadeel van € 298.000. Tot slot is de subsidieregeling SPUK-check coronabewijzen in 2022 beëindigd. Deze middelen hebben we in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot een lastendaling van € 254.000. Overige afwijkingen in de lasten tellen op tot een voordeel van € 3.000.

89

Baten (€ 232.000 nadelig): Doordat de subsidieregeling SPUK-check coronabewijzen in 2022 is beëindigd, hebben we de subsidie inkomsten in de begroting 2023 niet meer opgenomen. Dit leidt tot een nadeel van € 254.000. Verder komt de leges brandbeveiligingsverordening te vervallen. Dit leidt tot een nadeel van afgerond € 3.000. Tot slot verwachten we meer legesinkomsten uit APVvergunningen van € 24.000. Economische ontwikkeling Het saldo bij het product Economische ontwikkeling na reservemutaties is met € 495.000 verslechterd. Er zijn € 429.000 aan lagere lasten, de baten vallen € 571.000 lager uit en de reservemutaties zijn € 353.000 nadelig. Lasten (€ 429.000 voordelig): De deelnemersbijdrage aan de Omgevingsdienst wordt verdeeld over de producten Milieu en Economische ontwikkeling. Het deel op het product Economische ontwikkeling stijft met € 160.000 als gevolg van loon- en prijsstijgingen, extra inzet voor de omgevingswet en de aanpak van de arbeidsmarkt. Daarnaast valt € 314.000 aan incidentele hogere lasten in het kader van omgevingsvergunningen ten opzichte van 2022 weg. Ook de incidentele lasten voor het project Gasloos Gorecht-West (€ 250.000) en de implementatie van de omgevingswet (€ 350.000) zijn niet meer opgenomen in de begroting. Een verschuiving en een wijziging in de toerekening van personeelskosten leidt tot hogere lasten van € 205.000.

Met betrekking tot de verschuiving gaat het om € 118.000, afkomstig van product Bestuursondersteuning. De wijziging, mede door loonstijgingen, leidt tot hogere lasten van € 87.000. Tot slot is voor het opstellen van de woonvisie, bedrijventerreinenvisie en strategische agenda landbouw € 150.000 aan hogere lasten opgenomen in de begroting. Overige afwijkingen met betrekking tot wonen en bouwen in de lasten tellen op tot een voordeel van € 30.000. Baten (€ 571.000 nadelig): De lagere baten hebben betrekking op de leges omgevingsvergunning. Voor 2022 zijn incidenteel hogere baten van € 314.000 geraamd. De begroting legesinkomsten omgevingsvergunning 2023 wordt € 1,8 miljoen (exclusief prijsindexatie). Er zit een onzekerheid in het realiseren van deze legesopbrengsten in verband met de invoering van de omgevingswet en de wet kwaliteitsborging (Wkb). Het project Gasloos Gorecht-Noord wordt volledig gedekt met subsidie. Dit is een incidentele post in de begroting 2022 en verklaart de afname van de baten van € 250.000 in 2023. Dit project loopt nog wel door in 2023 en verder. Zodra er meer duidelijk is over de baten en lasten wordt dit budgettair neutraal in de begroting opgenomen. Verder is in 2022 een incidentele baat van € 15.000 opgenomen voor de verkoop van grond inzake de camping in Steendam.

Overige afwijkingen in de baten (huurinkomsten vastgoed en leges staanplaatsen) tellen op tot een voordeel van € 8.000. Mutatie reserve (€ 353.000 nadelig): Er wordt € 353.000 minder onttrokken uit de reserve. De reservemutatie in 2022 was incidenteel en betrof de overheveling implementatie omgevingswet. Bedrijventerreinen Het saldo op het product Bedrijventerreinen is met € 69.000 verslechterd. Dit wordt veroorzaakt door lagere lasten van € 603.000, maar ook € 672.000 aan lagere baten. Lasten (€ 603.000 voordelig): De afname van € 603.000 wordt in hoofdlijnen veroorzaakt doordat in 2023 geen kosten voor bouw- en woonrijp maken worden verwacht op bedrijventerrein Rengerspark, € 571.000. Daarnaast zijn de kapitaallasten van € 20.000 voor bedrijventerrein De Gouden Driehoek vervallen, omdat de laatste gronden zijn overgedragen aan de ontwikkelaar. Het overige verschil betreft diverse kleine posten. Baten (€ 672.000 nadelig): De lasten van de grondexploitatie Rengerspark worden via de baten overgeboekt naar de balans. Dit verklaart ook voor een groot deel het verschil bij de baten van € 570.000. Daarnaast wordt voor 2023 een lagere winstneming Rengerpark verwacht van € 101.000.

90

Grondexploitatie Het verschil ten opzichte van de begroting 2022 is nihil. De lasten en baten die verband houden met grondexploitaties worden in de exploitatie verantwoord en via een tegenboeking (onderhanden werk) naar de balans overgeboekt. Het verschil tussen de begrotingsjaren 2022 en 2023 komt voornamelijk door de verschillen in de faseringen bij de grondexploitaties. Voor meer informatie over de grondexploitaties verwijzen wij u naar de paragraaf grondbeleid en de Meerjaren Prognose Grondexploitatie 2022. Toerisme Het nadelig saldo is gestegen met € 119.000. Dit wordt veroorzaakt door € 60.000 hogere lasten en € 59.000 lagere baten. Lasten (€ 60.000 nadelig): Voor de visie Vrijetijdseconomie is een budgetreservering van € 250.000 in 2023 opgenomen. Dit verklaart het nadelig saldo. De incidentele middelen, in totaal € 190.000, die in 2022 beschikbaar waren voor planvorming openbare ruimte, het pontje over het Drents Diep en het onderzoek naar de vaardiepte, zijn in 2023 niet meer opgenomen. Per saldo resteert een nadeel van € 60.000. Baten (€ 59.000 nadelig): De kosten voor het onderzoek naar de vaardiepte van het Zuidlaardermeer werden volledig gedekt door een subsidie. We hebben deze subsidie in 2023 en de jaren erna niet meer en dit verklaart de lagere baten. Openbaar vervoer Het verschil ten opzichte van de begroting 2022 is nihil en wordt derhalve niet toegelicht.

91

2.4 Programma Dienstverlening 2.4.0 Inleiding Voor onze inwoners is op het gebied van (burgerzaken) dienstverlening een belangrijke verandering zichtbaar geworden: centrale dienstverlening vanuit het nieuwe Huis van Cultuur en Bestuur in Hoogezand. Een locatie die ons de mogelijkheid biedt om de inwoners beter van dienst te kunnen zijn. We kunnen de dienstverlening niet alleen kwalitatief beter en efficiënter leveren, we zijn fysiek goed bereikbaar met ruimere openingstijden, toegankelijk en klantvriendelijk. Het biedt ook tijd en ruimte om nog meer van onze producten en diensten digitaal aan te bieden, zodat inwoners daar zo veel mogelijk gebruik van kunnen maken. We blijven ervaringen rondom onze dienstverlening (producten en diensten) en bereikbaarheid inventariseren en waar nodig bijstellen. Mede door de invloeden van de coronapandemie is het duidelijk geworden dat digitale dienstverlening extra benadrukt mag worden. Er is meer behoefte aan digitale producten en diensten en we hebben ervaren dat digitale dienstverlening prima werkt. Over het algemeen redden veel inwoners zich er goed mee. We blijven verder investeren in digitalisering en er kan steeds meer digitaal geregeld worden voor en door inwoners. Tegelijkertijd zijn we er uiteraard voor ál onze inwoners. Niet iedereen kan digitaal goed zijn weg vinden.

Die groep willen we, ter plekke, in het Huis van Cultuur en Bestuur begeleiden of helpen. Ook bezoeken we inwoners thuis wanneer zij niet in staat zijn naar het Huis van Cultuur en Bestuur te komen. Op die manier blijft dienstverlening toegankelijk voor iedereen en sluiten wij aan bij wat het beste past bij onze inwoners. Digitalisering zorgt ervoor dat minder inwoners naar de balie komen. De inwoners die wel komen hebben vaak moeilijkere vragen die kennis en kunde vragen van de medewerkers. Vragen moeten in samenhang afgehandeld worden. Ondanks de digitalisering zijn we ons bewust dat persoonlijk contact altijd nodig is in verband met persoonsidentificatie. Er moet balans zijn tussen optimale dienstverlening, kwaliteit van persoonsgegevens, privacy, fraudebestrijding, juridisch en toenemende digitalisering. De afgelopen periode is de kennis, kunde, flexibiliteit en fysieke dienstverlening op de proef gesteld door corona en de Oekraïense vluchtelingen die in onze gemeente verblijven.

2.4.1 Programmaplan Dienstverlening Inleiding Het programma Dienstverlening zal worden beëindigd met ingang van 2023. Alle vervolgontwikkelingen zullen een plaats gaan krijgen in de bestaande organisatie. Dat kan in de lijn zijn (zoals bijv. bij Communicatie, Contactplein e.d.), in de programma’s Organisatie-Ontwikkeling, Gebiedsgericht Werken/Participatie en in de onlangs gestarte TaskForce Dienstverlening 2.0, waarin specifieke dienstverleningsitems, via een projectmatige aanpak, en in nauwe samenwerking met de relevante betrokken teams verder worden opgepakt. We hebben onze ambities voor 2022 niet op alle vlakken kunnen waarmaken, daarom blijven onze ambities in 2023 onverminderd overeind staan. Daarmee blijft 2023 het jaar van gesprek, digitale democratie en digitalisering. In 2021 en 2022 is er veel aandacht besteed aan de digitale dienstverlening en het digitale gesprek. Dit jaar zetten we dit voort met bijvoorbeeld succesvolle proefprojecten op het gebied van edemocratie en burgerparticipatie. Ook het inwonerstevredenheidsonderzoek en de enquête onder onze ondernemers zijn een succes en vormen de basis voor de komende jaren. Daarnaast blijven de reguliere vormen van dialoog en dienstverlening vooralsnog gewoon bestaan.

De ervaringen in ons nieuwe Huis van Cultuur en Bestuur hebben we ook in 2022 geëvalueerd en hiermee gaan we in 2023 onze fysieke dienstverlening verder door ontwikkelen. Het klantentevredenheidsonderzoek dat vorig jaar is geëvalueerd, zal in 2023 op de agenda staan. De verdere uitwerking van de resultaten krijgt ook in 2023 een vervolg. Hierbij laten we zien dat we constant werken aan verbetering van onze dienstverlening, in de breedste zin van het woord, en zullen de enquêtes de komende jaren ook regulier laten terugkeren zodat we kunnen meten waar we zijn verbeterd, maar ook waar we nog stappen kunnen zetten.

92

Ambities Democratie en dialoog (E-Dienstverlening/E-Democratie) Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties actief online betrekken bij beleids- en besluitvorming wordt een steeds normaler onderdeel van gemeentelijke participatietrajecten. Of het nu gaat om het informeren en raadplegen tijdens de ontwikkeling van beleid of het meebeslissen over de uitvoering van concrete plannen en projecten. De zoektocht naar digitale mogelijkheden om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij het reilen en zeilen van de overheid te betrekken is mede door corona in een stroomversnelling geraakt. Het betrekken van belanghebbenden wordt gemakkelijker door het inzetten van het digitale platform Consul, waarin polls, stemmen op bijvoorbeeld ideeën en budget verdelen mogelijk is op een transparante manier. Consul hebben we in 2021 succesvol geïntroduceerd. In nauwe samenwerking met de griffie/gemeenteraad en meer dan 1400 inwoners is een aantal burgerinitiatieven beoordeeld en wordt nu uitgevoerd. In 2022 hebben we dit vervolgd met een enquête over toegankelijkheid. We hebben de inwoners gevraagd naar hun ideeën en adviezen in de woonomgeving. Daarna hebben we een omgeving gebouwd voor onderzoek naar mogelijke Woonvormen. We hebben de inwoners gevraagd hoe ze hiernaar kijken en wat hun wensen zijn.

Het blijkt dat wij en de inwoners graag verder willen met deze vorm van participatie. Mede dankzij dit succes starten omliggende gemeenten ook met het inzetten van deze software om zo de ontwikkelingen op het gebied van edemocratie te ondersteunen. De provincie ondersteunt gemeenten bij het inzetten van digitale democratie door o.a. leerkringen. Van die hulp maken wij graag gebruik. Als programma willen wij graag aansluiten bij het nader te formuleren participatiebeleid binnen onze lijnorganisatie. Hiervoor werd in 2022 een aparte werkgroep ingericht, die een vervolg krijgt in 2023. Open Data De nieuwe Wet Open Overheid (Woo) is ingegaan op 1 mei 2022. Deze wet is de opvolger van Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De wet is bedoeld om overheden meer transparant te maken en moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar en toegankelijk wordt. Het grootste verschil met de Wob is dat de WOO-bestuursorganen verplicht om bepaalde informatie actief openbaar te maken. De actieve openbaarmaking betreft 11 categorieën, die gefaseerd over meerdere jaren worden ingevoerd. De 11 categorieën zijn: 1. Wet- en regelgeving; 2. Organisatiegegevens; 3. Raadsstukken; 4. Bestuursstukken; 5. Stukken van adviescolleges; 6. Convenanten; 7. Jaarplannen en -verslagen; 8. Wob/Woo-verzoeken; 9. Onderzoeken; 10. Beschikkingen; 11. Klachten.

De invoering van de wet wordt in onze gemeente projectmatig opgepakt. In 2022 is de impactanalyse opgesteld. De eerste helft 2023 wordt een implementatieplan opgesteld. De implementatie start ook in 2023 en duurt meerdere jaren. De open raadsinformatie is hierop voorbereid en hiervoor werd in 2022 een nieuw systeem geïmplementeerd. Strategie online In 2021 werd duidelijk dat online dienstverlening essentieel is en dat we ook echt werk maken van de strategie voor online-dienstverlening. We moeten burgers helpen die niet digitaal vaardig zijn en de juiste doelgroep bereiken via het juiste digitale kanaal. We willen het meest efficiënte kanaal per dienst of product promoten. Dit doen we door een aantal zaken centraal te stellen: de gemeente werkt vanuit klantperspectief, is een betrouwbare partner en deelt zijn gegevens. Door inzet van de benodigde digitale kanalen zullen wij dichter bij de burgers komen te staan en dezelfde digitale taal spreken als zij. Welkom in het Huis van Cultuur en Bestuur Onze bezoekers zijn van harte welkom in ons nieuwe Huis van Cultuur en Bestuur dat we sinds 93

medio 2021 in gebruik hebben genomen. Met de nieuwe openingstijden (uitbreidingen overdag en in de avonden) bieden we onze inwoners ruime(re) mogelijkheden hun zaken af te handelen nu de balie dienstverlening centraal georganiseerd wordt in het Huis van Cultuur en Bestuur. Uitgangspunt is dat inwoners op korte termijn bij ons terecht kunnen terwijl wij niet onbeperkt open kunnen zijn. Daarin is het zoeken naar een balans tussen toegankelijkheid en efficiency. De ervaringen zijn tot nu toe dat de nieuwe openingstijden goed aansluiten bij de behoefte van inwoners. Doelstellingen a. Gastheerschap in Huis van Cultuur en Bestuur We verbeteren de fysieke dienstverlening door de openingstijden van het gemeentehuis te verruimen. Acties Evalueren van ervaringen van de bezoekers aan ons gemeentehuis Evalueren van ervaringen van inwoners met de centrale dienstverlening

b. Verkiezingen in 2023 goed, veilig en toegankelijk organiseren Acties Het organiseren van de Provinciale Staten verkiezingen en de Waterschapverkiezingen 2023. We zorgen dat onze inwoners deel kunnen nemen aan de verkiezingen voor de provincie en het waterschap. Deze verkiezingen worden in maart 2023 gehouden. c. Open Data De implementatie start in 2023 en duurt meerdere jaren. Acties Waar mogelijk gegevens kosteloos, rechtenvrij, openbaar, machineleesbaar en volgens open standaarden beschikbaar stellen. We maken een verkenning van makkelijk te behalen verbeteringen op het gebied van Open Data. d. Online-strategie We willen de digitale toegankelijkheid en dienstverlening verbeteren. De onlinewereld verandert continu. De wetgeving, zoals de Wet Open Overheid en de wet Digitale Toegankelijkheid, vraagt meer inzet en een andere manier van werken. Onze website moet toegankelijk zijn voor alle doelgroepen. Hiervoor zijn centrale richtlijnen en regels opgesteld. We zorgen dat onze digitale kanalen steeds voldoen aan deze richtlijnen. We willen dat producten digitaal aangevraagd en/of verwerkt kunnen worden. Hiervoor moeten we formulieren in PDF of Word vertalen naar een elektronisch aanvraagformulier. Hierdoor kunnen producten die niet online te vinden zijn, gedigitaliseerd worden. Er zijn veel kanalen waar onze inwoners gebruik van maken.

Denk bijvoorbeeld aan WhatsApp, Facebook, Twitter en Instagram. We willen hier graag bij aansluiten. Het komende jaar ontwikkelen we hier een strategie voor. Acties Deelname aan het project Digitale Aanvraag Rijbewijs waardoor het rijbewijs rechtstreeks digitaal bij de RDW kan worden aangevraagd Dienstverlening verbeteren door Word- en PDF-formulieren om te zetten naar digitale aanvraagformulieren

94

Verdere implementatie I-Burgerzaken (zoveel mogelijk digitaal werken) Het uitwerken van onze digitale communicatiestrategie.

2.4.2 Financieel overzicht Dienstverlening Bedragen x €1.000 Omschrijving

Realisatie 2021

Begroting na wijziging 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten Burgerzaken

1.311

1.280

1.079

1.206

1.248

1.311

Basisregistratie vastgoed

911

885

857

887

918

943

Lokale omroep

52

52

56

56

56

57

Bestuurlijke samenwerking

1.053

280

305

305

305

305

Voorlichting

38

74

74

74

74

74

Totaal Lasten

3.365

2.571

2.371

2.527

2.600

2.690

Burgerzaken

703

706

526

734

756

847

Lokale omroep

12

9

9

9

9

9

Bestuurlijke samenwerking

38

0

0

0

0

0

Baten

Voorlichting

0

0

0

0

0

0

Totaal Baten

754

715

535

743

765

856

Saldo voor bestemming

-2.611

-1.856

-1.836

-1.784

-1.835

-1.834

Saldo na bestemming

-2.611

-1.856

-1.836

-1.784

-1.835

-1.834

Toelichting Het nadelig saldo van de lasten en baten op het programma Dienstverlening 2023 is gedaald met € 20.000 ten opzichte van de begroting 2022. We lichten per product de belangrijkste wijzigingen toe. Burgerzaken Het saldo bij Burgerzaken is met € 21.000 verbeterd, bestaande uit lagere lasten van € 201.000 en € 180.000 lagere baten. Lasten (€ 201.000 voordelig): Het verschil met de begroting 2022 wordt met name veroorzaakt door het aflopen van het project Dienstverlening, waardoor € 175.000 aan lasten wegvalt. De overige € 26.000 heeft betrekking op diverse onderdelen, met name lagere salarislasten. Baten (€ 180.000 nadelig): De baten vallen lager uit door lagere opbrengsten van € 148.000 uit reisdocumenten. Sinds de verlenging van de geldigheidsduur van reisdocumenten van vijf naar tien jaar, is het verloop van de baten minder stabiel. Zo zien we een afname van 2023 in vergelijking met 2022 en verwachten we in 2024 een toename. Daarnaast verwachten we dat de leges van rijbewijzen met € 32.000 dalen ten opzichte van de begroting 2022. Basisregistratie vastgoed Het saldo bij Basisregistratie is met € 28.000 verbeterd door lager toegerekende salarislasten. Bestuurlijke samenwerking Het saldo is € 25.000 verslechterd. Dit komt door een bijdrage aan een uitwisselprogramma voor landbouwproblematiek en grondgebruik (EU-subsidie Buffer+).

95

2.5 Programma Gevolgen gas- en zoutwinning en lokaal programma NPG 2.5.0 Inleiding Binnen dit programma geven we uitvoering aan het Programma gevolgen gas- en zoutwinning en de uitvoering van het lokale programmaplan NPG.

2.5.1 Gevolgen gas- en zoutwinning Inleiding Een deel van onze gemeente ligt in het kerngebied van de gaswinning. Dit betekent dat veel van onze inwoners dagelijks te maken hebben met de gevolgen hiervan. Veel woningen en andere gebouwen hebben schade vanwege aardbevingen die veroorzaakt is (en nog steeds wordt) door gaswinning. Ook zijn ruim 3200 gebouwen (grotendeels woningen) in ons gemeenteonderdeel van de versterkingsopgave. Al deze gebouwen moeten worden onderzocht of zij voldoen aan de veiligheidsnorm en als dat niet het geval is, dan moeten zij preventief worden versterkt. Vanwege de grote impact op onze inwoners, de verschillende rollen die de gemeente heeft en de brede betrokkenheid vanuit veel gemeentelijke afdelingen en disciplines werken we vanuit een programma. In het collegeprogramma 2022-2026 “Samen aan de slag” staat een aantal doelstellingen geformuleerd: • • •

De versterking moet volgens plan worden uitgevoerd; Schade moet op tijd worden afgehandeld; Gaswinning uit het Groningenveld moet stoppen in 2023.

Verder wordt er ingestoken op een einde aan vertraging, bureaucratie en overbodige regelgeving. Processen moeten versneld worden en er moet meer maatwerk worden geleverd. De inwoners moeten centraal staan en niet de organisaties. Dat geldt voor onze eigen organisatie, maar (vooral) ook voor Nationaal Coördinator Groningen en Instituut Mijnbouwschade Groningen. Niet langer budget gestuurde afspraken, maar afspraken gericht op het oplossen van een probleem of een opgave. In het raadsakkoord is geconstateerd dat de raad het op het onderwerp “Gaswinning, versterking en schadeherstel” in grote lijnen eens is. Omdat het wel een thema is wat de raad aan het hart gaat, en de raad zich sterk wil maken voor onze inwoners, is het onderwerp opgenomen in het raadsakkoord. Ondergrond: Wettelijke rol gemeente bij vaststellingsbesluiten Groningenveld Jaarlijks neemt de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (EZK) een besluit over de hoogte van de gaswinning uit het Groningenveld. De rol van de gemeente daarbij is geregeld in de Mijnbouwwet. De gemeente is één van de wettelijke adviseurs die de staatssecretaris adviseert voordat hij een ontwerp-vaststellingsbesluit neemt. Ook kan de gemeente reageren op een ontwerp-vaststellingsbesluit met een zienswijze en tot slot mag de gemeente (mits er een zienswijze is ingediend) in beroep tegen het definitieve besluit.

De inzet van de gemeente is afgelopen jaren gericht geweest op het zo snel mogelijk afbouwen van de gaswinning en het wettelijk vastleggen van de sluiting van het Groningenveld. Inmiddels is de gaswinning zo ver afgebouwd dat het veld op de waakvlam gaat. Wij blijven ons inzetten op een zo spoedig mogelijk daadwerkelijke sluiting en de wettelijke vastlegging daarvan. In 2022 werd opnieuw duidelijk dat de hoogte van de gaswinning nog steeds een belangrijk thema is bij onze inwoners. De tussentijdse aanpassing van de gaswinning uit het Groningenveld en de voortdurende roep om voortzetting of zelfs verhoging ervan zorgen voor veel onzekerheid bij onze inwoners.

96

Schade Schade als gevolg van gaswinning uit het Groningenveld wordt afgehandeld door het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG). Schade als gevolg van andere gasvelden en andere vormen van mijnbouw (zoals zoutwinning) ligt bij de Commissie Mijnbouwschade. De rol van de gemeente in individuele schadetrajecten is helaas beperkt. Wel houden we de algemene ontwikkeling van schade in onze gemeente bij. Ook bieden we steun aan onze inwoners, vooral bij complexe schades waar ook versterking speelt. Versterking Inwoners van het aardbevingsgebied moeten net zo veilig kunnen wonen en leven als inwoners in de rest van Nederland. Om te bepalen of dit zo is, wordt gewerkt met een wettelijk vastgestelde veiligheidsnorm: “De jaarlijkse individuele kans om te overlijden als gevolg van een aardbeving (door het instorten van een huis), mag niet groter zijn dan 1 op de 100.000”. Om te berekenen of gebouwen wel of niet aan deze norm voldoen wordt de Nederlandse Praktijkrichtlijn voor Aardbevingsbestendig Bouwen (NPR 9998) gebruikt. Elk gebouw in het versterkingsprogramma wordt opgenomen (inspectie) en doorgerekend of deze voldoet aan de veiligheidsnorm. Dergelijke individuele berekeningen kosten veel tijd. Om dit te versnellen is de typologieaanpak ontwikkeld. Daarbij worden vergelijkbare gebouwen op vergelijkbare wijze beoordeeld.

Het beoordelen van gebouwen gebeurt door de Nationaal Coördinator Groningen (NCG). Op dit moment zijn ruim 27.000 adressen in de provincie onderdeel van het versterkingsprogramma. Dat betekent dat deze adressen beoordeeld moeten worden of beoordeeld zijn. Voor onze gemeente gaat het om ruim 3.200 adressen. Dit aantal komt voort uit de gebiedsgerichte Meerjarenprogramma’s die door NCG zijn opgesteld tot 2018 (de zogenaamde batches) en de adressen die komen uit de gebouwgerichte risicoberekeningen van de Hazard & Risk Assessment (HRA) of Seismische Dreiging en Risico Analyse (SDRA) die de minister (staatssecretaris) sinds 2018 gebruikt. De staatssecretaris bepaalt hoeveel en welke adressen in het versterkingsprogramma zitten. De wettelijke rol van de gemeente in het versterkingsproces is het prioriteren van de adressen die worden beoordeeld en (indien nodig) versterkt door NCG. Hierbij is het van belang dat de beperkte beschikbare capaciteit hiervoor (zowel van degenen die de beoordelingen uitvoeren als degenen die de versterking uitvoeren) goed en efficiënt wordt ingezet. De gemeente legt dit jaarlijks vast in het Lokaal Plan van Aanpak. In de dorpen waar de versterking speelt zorgt de gemeente voor een aantal randvoorwaarden.

Dat gaat om ruimtelijke procedures, maar ook om het zorgen dat de dorpen leefbaar blijven tijdens de uitvoering (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie, oftewel BLVC). Ook bij tijdelijke huisvesting heeft de gemeente een ondersteunende rol. Uiteindelijk moet ook het openbaar gebied na de versterking weer op orde worden gemaakt. Voor de dekking van kosten aan openbaar gebied, de zogenaamde inpassingskosten, zijn afspraken gemaakt met het Rijk. Een bijzondere groep adressen in de versterking is batch 1588. Dat gaat in onze gemeente om 89 adressen in het dorp Overschild. In 2018 zijn afzonderlijke afspraken gemaakt tussen de betrokken gemeenten en het Rijk over deze groep adressen. Daarbij is afgesproken dat de financiering van de versterkingsprojecten (grotendeels sloop-nieuwbouw) via de gemeenten loopt in de vorm van subsidies ter grootte van het bouwbudget. In 2021 zijn aanvullende financiële afspraken gemaakt met het Rijk over deze batch, omdat we zagen dat de toenemende bouwkosten (indexering) en nieuwe eisen in het bouwbesluit (Bijna Energie Neutraal Gebouw, oftewel BENG) niet binnen de budgetten pasten. Ook besloot de Tweede Kamer tot een aanpassing aan de Tijdelijk wet Groningen waardoor niet langer de inhoud van de woning bepalend was voor het budget, maar de vloeroppervlakte.

Dit heeft geleid tot aanpassingen aan de budgetten voor veel eigenaren en meer ruimte voor het oplossen van knelpunten binnen deze batch. Ook op het gebied van sociale ondersteuning heeft de gemeente een rol. We zien de vragen van inwoners voor ondersteuning en hulp toenemen. De gemeente probeert er voor haar inwoners te zijn en bij hulpvragen te kijken wat zij kan doen, bijvoorbeeld door te bemiddelen tussen de verschillende instanties. Daarvoor hebben we aardbevingsconsulenten. De personele inzet die hoort bij deze verschillende gemeentelijke rollen wordt gedekt vanuit de zogenaamde lumpsum, die tussen gemeenten en het Rijk is overeengekomen. We monitoren of de benodigde inzet en de beschikbare middelen in de pas lopen. 97

Scholenprogramma We geven uitvoering aan het convenant aardbevings- en toekomstbestendige scholenbouw Groningen. Dit convenant combineert het waarborgen van een veilige onderwijsomgeving met het realiseren van ’een sprong voorwaarts’ als het gaat om onderwijs in de gehele regio. In samenwerking met de schoolbesturen en de medezeggenschapsraden, onderwijzers, ouders en kinderen van de scholen wordt vanuit het Scholenprogramma gewerkt aan het onderwijs voor de toekomst. Waar mogelijk worden daarbij ook annexe voorzieningen mee ontwikkeld. Dit betreffen wijkvoorzieningen en voorzieningen voor sport en bewegen. In de gemeentelijke organisatie zijn meer mensen aangetrokken om de toegenomen hoeveelheid werk in de uitvoering snel aan te kunnen pakken en de juiste financiële, juridische en projectmatige aanpak zoveel mogelijk te kunnen garanderen. Het grootste deel van het scholenprogramma is inmiddels opgeleverd. Op dit moment wordt nog gewerkt aan zes projecten. Ook wordt bij een aantal projecten nog gewerkt aan de afronding en overdracht. Inmiddels zijn negen nieuwe en vijf versterkte schoolgebouwen in gebruik genomen. Zoutwinning Vanwege de samenhang tussen gaswinning uit het Groningenveld en de kleine velden door NAM en de winning van zout door Nedmag, zijn de gevolgen van de zoutwinning ook onderdeel van de programmatische aanpak.

Ambities Gaswinning De gemeente zet vol in op afbouw en stopzetting van de gaswinning uit het Groningenveld en de wettelijke verankering daarvan. Dit is de inzet in onze adviezen en zienswijzen op de afgelopen en komende vaststellingsbesluiten. Schade en versterking Als gevolg van wijzigingen in aanpak, de door deskundigen veronderstelde dalende risico’s en vernieuwde inzichten zijn er in de loop van de tijd veel verschillen ontstaan binnen zowel de schadeafhandeling als de versterkingsaanpak. Met de bestuurlijke afspraken van november 2020 is hier deels aan tegemoet gekomen, maar nog dagelijks wordt de gemeente geconfronteerd met zaken die op het eerste gezicht (en soms ook op het tweede gezicht) niet uitlegbaar zijn. In de zomer van 2022 zijn gesprekken met de staatssecretaris gestart met als doel verbeteringen in het versterkingsproces door te voeren, niet uitlegbare verschillen op te lossen en langlopende knelpunten (zoals bijvoorbeeld funderingsproblematiek bij versterken) op te lossen. Deze gesprekken moeten uiteindelijk in 2023 resultaten opleveren. We zijn er voor onze inwoners. Tegelijkertijd is de invloed van de gemeente op de kaders en bredere ontwikkelingen beperkt. Het Rijk (ministerie van EZK) stelt de kaders vast, en de NCG voert deze als uitvoeringsorganisatie van het Rijk uit.

Het ontbreekt de gemeente daarmee vaak aan mogelijkheden om het door ons gewenste maatwerk te kunnen leveren. De gemeente kan op dit punt onvoldoende sturing geven aan de NCG en heeft ook onvoldoende middelen om zelf maatwerk te organiseren. Over deze onwenselijke situatie wordt met de staatssecretaris gesproken met als doel de rol van de gemeente te versterken. Scholenprogramma Op basis van het programmaplan huisvesting onderwijs 2016-2020 dat in 2016 is vastgesteld, wordt de versterking en nieuwbouw van een groot aantal scholen in onze gemeente uitgevoerd. Dat gebeurt vanuit een aparte programmaorganisatie.

98

Zoutwinning We verzetten ons tegen uitbreiding van de zoutwinning vanwege bezorgdheid om calamiteiten zoals in 2018, voortgaande bodemdaling en weerstand van omwonenden. In 2022 is de gemeente (met een aantal andere partijen) in beroep gegaan tegen het Winningsplan van Nedmag waarmee uitbreiding van de zoutwinning mogelijk wordt. De uitspraak in deze procedure wordt in de tweede helft van 2022 verwacht. Afhankelijk van de uitkomst hiervan zal de gemeente moeten besluiten over een vervolg. Tegelijkertijd houdt de gemeente de ontwikkeling van de zoutwinning nauwlettend in de gaten en onderhoudt contact met de toezichthouder en inwoners hierover. Trends en ontwikkelingen Het dossier gevolgen gaswinning kenmerkt zich door grillig en moeilijk voorspelbaar te zijn. Tot nu toe gingen zaken altijd anders dan gedacht. Aanpassingen van de gaswinning, wijzigingen in kaders en meer of zwaardere bevingen zijn zomaar drie zaken die ervoor kunnen zorgen dat onze werkzaamheden zich op heel andere zaken moesten richten dan dat wij hadden verwacht. We doen dit echter altijd met het welbevinden van onze inwoners als uitgangspunt. We zien dat door de dalende gaswinning en toenemende kennis het aantal gebouwen dat (zwaar) versterkt moet worden afneemt.

Nog steeds moeten alle gebouwen in de versterkingsopgave worden beoordeeld, maar een steeds groter deel heeft na de beoordeling geen versterking nodig en is op norm. Voor gebouwen waarvoor die noodzaak nog wel geldt, loopt de versterking soms wat vlotter. Tegelijkertijd zien we het aantal situaties waar de versterking vastloopt toenemen. Doelstellingen a. Alle gebouwen binnen de versterkingsopgave zo snel mogelijk beoordelen We geven NCG opdracht om zo snel mogelijk alle gebouwen binnen het versterkingsprogramma te beoordelen. Dat doen we door in het jaarlijkse Lokaal Plan van Aanpak zo goed mogelijk te prioriteren. Daarmee zorgen we voor goede samenhang tussen veiligheid en logica. Acties In het Lokaal Plan van Aanpak 2023 staat het programma voor opname en beoordelen voor 2023. Dit is de opdracht aan NCG voor die periode In het Lokaal Plan van Aanpak 2023 staat welke adressen in 2023 opgenomen en beoordeeld moeten worden en welke adressen tot uitvoering moeten worden gebracht. Dit gebeurt op basis van de in eerdere Plannen van Aanpak vastgestelde uitgangspunten voor de prioritering. b. Gebouwen waar nodig zo snel mogelijk versterken We geven NCG opdracht om de gebouwen die niet aan de veiligheidsnorm voldoen zo snel mogelijk te versterken. Dat gebeurt binnen beperkte beschikbare capaciteit waardoor er keuzes moeten worden gemaakt.

Ook dat doen we in het jaarlijkse Lokaal Plan van Aanpak die door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Acties Ruimte creëren zodat er meer adressen gelijktijdig kunnen worden versterkt In het Lokaal Plan van Aanpak 2023 hebben we de opdracht aan de NCG geformuleerd voor de uitvoering van de versterking in 2023. Dat gebeurt binnen de kaders *beschikbare uitvoeringscapaciteit) waar wij geen invloed op hebben, maar die wel beperkend zijn voor de mogelijkheden. Met de NCG zoeken we gezamenlijk naar de meest efficiënte inzet van de capaciteit, maar ook naar een zo flexibel mogelijke manier van inzet. We willen namelijk ook snel kunnen handelen wanneer de omstandigheden daartoe aanleiding geven. c. Beëindiging Gaswinning We zetten in op zo spoedig mogelijke afbouw en beëindiging van de gaswinning uit het Groningenveld en een wettelijke verankering daarvan. 99

d. Zorgen voor goede (ruimtelijke) randvoorwaarden voor een vlotte en bewonersgerichte manier van versterken We zorgen voor goede (ruimtelijke) randvoorwaarden waarmee een vlotte en bewonersgerichte manier van versterken mogelijk wordt. We bespreken knelpunten binnen de versterkingsopgave met het Rijk en werken gezamenlijk aan het oplossen daarvan. We zijn met de staatssecretaris in gesprek over het opdrachtgeverschap naar NCG toe en de wijze waarop gemeenten meer mogelijkheden (armslag en middelen) zouden moeten krijgen om maatwerk uit te voeren. Acties Aanpassen ruimtelijke kaders en maken plannen voor de bereikbaarheid, leefbaarheid, veiligheid en communicatie In dorpen waar veel versterkingsprojecten plaatsvinden, kijken we of de ruimtelijke kaders moeten worden aangepast. Ook maken we plannen voor de bereikbaarheid, leefbaarheid, veiligheid en communicatie tijdens de werkzaamheden. e. De eigenaren in batch 1588 moeten verder kunnen met hun versterkingsprojecten Op basis van de aanvullende bestuurlijke afspraken rondom batch 1588 en individueel maatwerk zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk knelpunten voor de eigenaren binnen de batch 1588 worden opgelost.

Acties Oplossen individuele problemen binnen batch 1588 Op basis van de aanvullende bestuurlijke afspraken rondom batch 1588 uit 2021 en individueel maatwerk zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk individuele problemen binnen de batch 1588 worden opgelost. Hiervoor is ook in 2023 nog inzet nodig. f. Op basis van de afspraken uit het convenant scholenprogramma willen we de projecten voor het versterken en nieuwbouwen van scholen afronden Op basis van de afspraken uit het convenant scholenprogramma willen we de projecten voor het versterken en nieuwbouwen van scholen afronden. Acties Afronden lopende projecten van het Scholenprogramma De projectorganisatie rondom het scholenprogramma richt zich op de afronding van de lopende projecten. g. Onze inwoners moeten niet de financier worden van de kosten die voortkomen uit de versterking Onze inwoners moeten niet de financier worden van de kosten die voortkomen uit de versterking. Dat betekent ook dat de kosten die de gemeente maakt niet gedekt moeten worden uit de algemene middelen, maar door het Rijk. Hierover hebben het Rijk en de gemeenten afspraken gemaakt (de zogenaamde lumpsum). De kosten die de gemeente maakt houden we goed bij. We gaan we met het Rijk in gesprek als blijkt dat de bedragen uit de lumpsum en inpassingskosten onvoldoende zijn.

Acties Monitoring van de uitgaven en afstemming met het Rijk over de hoogte van de Rijksbijdragen We houden de uitgaven goed bij en gaan met het Rijk in gesprek als blijkt dat de bedragen die voortkomen uit de lumpsum en inpassingskosten onvoldoende zijn.

100