01A. GEWIJZIGD Raadsvoorstel actualisering lokaal progammaplan NPG

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

9 november 2022

Opsteller:

Jannet de Vries

Zaak:

961119

Contactgegevens:

jannet.devries@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Adriaan Hoogendoorn Onderwerp:

Actualisering en prioritering lokaal programmaplan Hart voor Midden-Groningen NPG

1. Voorstel 1. De actualisatie en prioritering van het lokaal programmaplan NPG 'Hart voor MiddenGroningen' vast te stellen. 2. Het college op te dragen om het geactualiseerde programmaplan Hart voor MiddenGroningen in overleg met de raadswerkgroep vorm te geven en uit te voeren. 3. Het geactualiseerde programmaplan ter kennisgeving toe te sturen aan het bestuur van het NPG. 2. Inleiding Het Nationaal Programma Groningen (NPG) is er om Groningers in het aardbevingsgebied een betere toekomst te bieden. Het programma wil hiervoor de Brede Welvaart vergroten. Brede Welvaart gaat naast groei van de economie over gezondheid, de tevredenheid van inwoners met hun leven, de omgeving waar ze wonen, de kwaliteit van natuur en milieu, opleidingsniveau en vertrouwen in politiek en bestuur. Daarnaast wil het programma ook het imago van Groningen verbeteren. Samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties is in 2020 een totaalplan gemaakt voor besteding van het NPG-geld in Midden-Groningen: het lokaal programmaplan 'Hart voor Midden-Groningen´. Hierbij is ervoor gekozen om uit te gaan van de uitdagingen die er liggen in Midden-Groningen en niet van het beschikbare geld. In het programmaplan staan meer projecten dan er uitgevoerd kunnen worden met financiering vanuit het Nationaal Programma Groningen.

Daarom blijven we zoeken naar aanvullende middelen, maar moeten we ook steeds keuzes maken in welke volgorde we de projecten aanvragen en uitvoeren. Bij de vaststelling van het programmaplan door de gemeenteraad is toegezegd dat het plan regelmatig geactualiseerd wordt. De huidige regionale ontwikkelingen rond het Nationaal Programma Groningen en nieuwe ontwikkelingen binnen de geplande projecten geven aanleiding om het programmaplan nu te actualiseren en opnieuw te prioriteren.

Pagina:

2 van 7

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

3. Publiekssamenvatting Het Nationaal Programma Groningen biedt Midden-Groningen de kans om te investeren in onze jeugd, in mensen en plekken of gebieden, die dit het hardst nodig hebben. Hiervoor is in 2020 samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties het programmaplan ´Hart voor Midden-Groningen´ gemaakt. Inmiddels zijn er 21 projecten vanuit dit plan gestart. Naar aanleiding van regionale ontwikkelingen en veranderingen binnen de geplande projecten, is het programmaplan geactualiseerd en wordt een volgorde voor nieuw aan te vragen projecten voorgesteld. 4. Bevoegdheid van de Raad In 2020 is het lokaal programmaplan eerst gedeeld met de raad, vervolgens goedgekeurd door het bestuur van het NPG en daarna formeel vastgesteld door de raad. Omdat deze actualisatie zich richt op verschuivingen binnen het eerder vastgestelde programmaplan en kader en doelstellingen niet wijzigen is het niet noodzakelijk om opnieuw deze uitgebreide route te volgen. In dit geval kan volstaan worden met vaststelling door de gemeenteraad, waarna het document ter kennisgeving gedeeld wordt met het NPG-bestuur. Vanwege het budgetrecht van uw raad, worden de individuele projecten, die nog aangevraagd moeten worden in het geactualiseerde programmaplan, na verdere uitwerking aan u voorgelegd voor kredietverstrekking. 5.

Beoogd effect Het geactualiseerde programmaplan draagt bij aan: • Een structureel beter perspectief voor de inwoners van de gemeente Midden-Groningen, gebaseerd op het NPG-programmakader en het Strategisch Kader 'Hart voor MiddenGroningen'; • Verantwoording van de te maken keuzes voor de besteding van de NPG gelden; • Een integrale aanpak van de opgaves en projecten en het voorkomen van te veel versnippering. 6. Historische context Op 5 oktober 2018 is het startdocument Nationaal Programma Groningen bestuurlijk vastgesteld. Rond de zomer van 2019 (in Midden-Groningen op 11 juli 2019) hebben alle betrokken Raden en Staten ingestemd met de Bestuursovereenkomst en op 8 november 2019 heeft uw raad ingestemd met het programmakader van het Nationaal Programma Groningen. In het najaar van 2019 heeft het bestuur besloten over de financiële opbouw van het NPG. Voor het NPG is een startkapitaal beschikbaar van €1,15 miljard voor een looptijd van tien jaar. Midden-Groningen krijgt hiervan in ieder geval € 47,5 miljoen. Daarnaast is door het bestuur van het Nationaal Programma Groningen besloten dat de helft van dit bedrag (23,75 miljoen) beschikbaar komt per 1/1/2023, zodat er voor een langere periode projecten gepland kunnen worden.

Ons college en de raadswerkgroep NPG hebben ervoor gekozen om eerst een strategisch kader op te stellen op basis van het NPG—programmakader, de beleidsuitgangspunten van MiddenGroningen en suggesties vanuit de samenleving en raadswerkgroep. Deze stap heeft gezorgd voor een gedragen besluit over de ambitie en doelen die voor Midden-Groningen belangrijk zijn. De

Pagina:

3 van 7

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

gemeenteraad heeft op 19 december 2019 ingestemd met dit lokale programmakader. Het lokale programmakader is vervolgens uitgewerkt tot een programmaplan met een samenhangend geheel aan projecten. Hierbij is er bewust voor gekozen om te werken vanuit de opgaven en niet vanuit het beschikbare geld. Opgaven (“wat is het probleem”) zijn vertaald naar doelen (“wat willen we veranderen”) en projecten (“wat gaan we realiseren”). Dit heeft geleid tot een programmaplan met 45 projecten, waarvoor in totaal € 104.896.000 nodig zou zijn. Daarbovenop heeft uw raad 5% over dit bedrag gereserveerd voor inwonersinitiatieven, waarmee het totaal benodigd budget € 110.140.800 bedraagt. Het lokaal programmaplan 'Hart voor MiddenGroningen' is op 28 januari 2021 vastgesteld door uw raad. Ook heeft u toen de eerste selectie van projecten vastgesteld. Inmiddels zijn 21 projecten uit dit plan aangevraagd bij en goedgekeurd door het bestuur van het Nationaal Programma Groningen en heeft uw raad krediet verstrekt voor deze projecten. Ten tijde van het opstellen van het lokale programmaplan is ervan uitgegaan dat het beschikbare budget in totaal € 71-95 miljoen zou kunnen gaan bedragen. De afgelopen periode is er vanuit het Nationaal Programma Groningen ingezet op een andere koers die gevolgen kan hebben voor de financiële verdeling.

De gemeenteraad van Midden-Groningen heeft zijn zorgen hierover gedeeld met collega Raden en Staten in een bijeenkomst op 20 september 2022. Dit heeft geleid tot het aannemen van een motie in de gemeenteraad van MiddenGroningen. Hiermee wordt er aangedrongen op middelen voor uitvoering van de volledige lokale programmaplannen en democratische legitimatie van een eventuele koerswijziging. 7. Argumenten 7.1.1 Het programmaplan is dynamisch van aard, actualisatie is toegezegd. Het is altijd de bedoeling geweest om binnen het lokaal programma ruimte te geven aan evaluatie, aanpassingen en veranderingen binnen de projecten. Het is een dynamisch programmaplan. Om deze reden zijn veel projecten gesplitst in twee of meer fasen: na evaluatie van iedere fase wordt besloten of en hoe het project voortgezet wordt. Maar: binnen de projecten moet op enige continuïteit gerekend kunnen worden en daarnaast zijn er zorgvuldige afwegingen en keuzes gemaakt bij de totstandkoming van het programmaplan. Deze kunnen en willen we niet zomaar overboord gooien. Daarom is afgesproken dat het niet de bedoeling is het programmaplan jaarlijks fundamenteel aan te passen, maar is wel toegezegd dat er met enige regelmaat een actualisatie van het plan aan u wordt voorgelegd. Daar geven we nu invulling aan. Het lokaal programmaplan wijzigt beleidsinhoudelijk niet door de nu voorgestelde actualisering.

Na besluitvorming door uw raad, vervangt de actualisatie de projectenlijst die onderdeel uitmaakt van het lokaal programmaplan. 7.1.2 Financiële onzekerheid door regionale ontwikkelingen In het bestuurlijk akkoord over het Nationaal Programma Groningen is overeengekomen dat de trekkingsrechten van de gemeente Midden-Groningen in totaal maximaal € 95.000.000 kunnen bedragen over een periode van 10 jaar (2019-2029). Het gegarandeerde trekkingsrecht voor MiddenGroningen bedraagt € 71.250.000, namelijk € 47.500.00 trekkingsrecht tot en met 2023 (eerste fase) plus met 50% van dat bedrag vanaf 2023.

Pagina:

4 van 7

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

Over de beschikbaarheid van het laatste deel van het trekkingsrecht van nog eens € 23.750.000, zijn nooit toezeggingen gedaan. In het financieel kader is afgesproken dat deze verdeling afhankelijk is van een evaluatie. Deze evaluatie is gepland voor 2023, maar het algemeen gedeelde beeld is, dat het dan te vroeg is om goede keuzes te kunnen maken. Het Algemeen Bestuur van het Nationaal Programma Groningen heeft in de afgelopen periode besloten: • De evaluatie in 2023 uit te stellen. • Middelen uit de eerste tranche (de eerste helft), ook na 2022 beschikbaar te houden voor de betreffende overheid. • Om -in overeenstemming met de bepalingen in de aanvullende bestuursovereenkomst- de middelen uit het 'derde kwart' (114,75 miljoen euro) beschikbaar te stellen voor gemeenten per 1 januari 2023, conform de verdeelsleutel die ook voor de huidige trekkingsrechten is toegepast. • Op een later moment te besluiten over de verdeling van de resterende middelen (vierde kwart), op basis van een inhoudelijk voorstel dat in nauwe samenspraak met de provincie, gemeenten en maatschappelijke partijen wordt opgesteld. • In de volgende fase van Nationaal Programma Groningen in te zetten op een aantal grootschaliger projecten, ook wel baanbrekers genoemd. Dit is onderdeel van het inhoudelijk voorstel, zoals hierboven genoemd.

Hieruit blijkt dat het steeds minder zeker is of en wanneer het mogelijke vierde kwart van de middelen beschikbaar komt voor gemeenten. Daarom is het voor ons van belang om de prioriteiten in ons programmaplan goed helder te hebben. Mocht het vierde kwart van de middelen niet beschikbaar komen, betekent dit dat de projecten die in bijgevoegde actualisering onder de kolom ‘lage prioriteit’ staan, niet uitgevoerd kunnen worden. Deze prioriteitstelling betekent nadrukkelijk niet dat we ervan uitgaan dat het vierde kwart van de middelen niet beschikbaar komt voor de gemeenten. Deze middelen zijn voor onze gemeente belangrijk om de doelen die we met het lokaal programmaplan nastreven, te behalen. In navolging van de door uw raad aangenomen motie en in nauw overleg met de raadswerkgroep NPG, brengen wij continu in ambtelijke en bestuurlijke overleggen het belang van de lokale programmaplannen en de oorspronkelijke bedoeling van het NPG naar voren. Dit blijven wij doen. Daarnaast blijven we ook inzetten op andere financieringsbronnen om de projecten uit het lokaal programmaplan te realiseren. 7.1.3 Verplichtingen aangaan zonder financiële risico's te lopen Zoals hierboven toegelicht, kunnen we op dit moment alleen projecten aanvragen binnen het beschikbaar gestelde trekkingrecht van € 71.250.000. Hiervan is op dit moment al ruim €37 miljoen aangevraagd voor de lopende projecten.

Om de geplande vervolgfases van gestarte projecten en het 5% amendement aan te vragen en organisatiekosten te dekken, is er nog €29,8 miljoen nodig. Dat betekent dat er € 4.402.984 resteert om nieuwe projecten aan te vragen zonder financiële risico’s te lopen. 7.2.1 Nieuwe projectaanvragen voorbereiden Op basis van het geactualiseerde programmaplan wordt voorgesteld de volgende drie nieuwe projectaanvragen voor te bereiden en in te dienen:

• • •

Pagina:

5 van 7

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

Versterken landschap en natuur Bedrijvig & Leefbaar Versterken bewonersinitiatieven (uitvoering van het 5% amendement): vanwege het belang van dit project voor de gemeenteraad, is een aanvraag hiervoor in samenwerking met de raadswerkgroep al voorbereid en ingediend bij het NPG-bestuur.

De eerste twee projecten worden iets anders van opzet dan oorspronkelijk bedacht. Dit vraagt een goede voorbereiding, afstemming en personele inzet. We stellen voor om deze projecten in afstemming met de raadswerkgroep verder vorm te geven en in te dienen. 7.3.1 Het bestuur van het NPG hoeft niet formeel te besluiten over het geactualiseerde programmaplan Het bestuur van het NPG heeft al besloten over ons lokaal programmaplan. Het lokaal programmaplan wijzigt beleidsinhoudelijk niet door deze actualisering. Kaders en doelstellingen blijven ongewijzigd. Omdat de actualisatie alleen een verschuiving binnen de projectenlijst betreft, hoeft dit niet opnieuw vastgesteld te worden, maar volstaat het om de actualisatie ter kennisgeving toe te sturen. 8. Kanttekeningen en risico’s Prioritering overschrijdt het gegarandeerd beschikbare trekkingsrecht De nieuwe prioritering van het lokaal programmaplan leidt nu tot een totaalraming van € 71.347.016. Dat is € 97.016 meer dan het gegarandeerde trekkingsrecht van € 71,25 miljoen. Dit is gevolg van de keuze om de koppeling tussen doelen van de projecten en benodigde middelen centraal te stellen en niet de middelen leidend te laten zijn. We willen niet zonder onderbouwing snijden in projectramingen zonder dat dit echt noodzakelijk is.

Uit de ervaring van de afgelopen twee jaar blijkt dat zich regelmatig kansen voordoen voor een andere wijze van financieren, zoals het verkrijgen van externe subsidies. Ook nu spelen er al kansrijke ontwikkelingen. Als dit concreter wordt, kunnen er middelen vrijvallen en is het ‘tekort’ dat er nu lijkt te zijn, niet meer relevant. Daarnaast worden er geen financiële risico’s genomen: er worden pas verplichtingen aangegaan nadat de financiële middelen beschikbaar zijn. Mochten zich geen nieuwe ontwikkelingen voordoen en het tekort van € 97.016 blijven bestaan, wordt opnieuw een voorstel aan uw raad voorgelegd met een alternatief dekkingsvoorstel, een andere prioritering of als het echt niet anders kan: het schrappen van een project. Weinig financiële speelruimte Zoals hierboven benoemd, vullen we het gegarandeerd trekkingsrecht volledig met projecten. Dat betekent dat er, als het vierde kwart niet beschikbaar komt, er geen ruimte is voor het opvangen van kostenstijgingen of nieuwe prioriteiten. In het geactualiseerde programmaplan staat een aantal maatregelen beschreven waarmee we tegenvallers of verdere inflatie/ kostenstijging kunnen opvangen. Vooruitlopend op besluitvorming is de projectaanvraag voor het project Versterken bewonersinitiatieven (uitvoering van het 5% amendement) ingediend.

Vooruitlopend op de besluitvorming door uw raad over de actualisering van het programmaplan, is de projectaanvraag Versterken bewonersinitiatieven ingediend bij het NPG-bestuur. Dit hebben wij

Pagina:

6 van 7

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

gedaan vanwege de lange besluitvormingstijd en in de wetenschap dat dit project prioriteit heeft voor uw raad. De aanvraag is afgestemd met de raadswerkgroep en na goedkeuring door het NPGbestuur wordt een voorstel voor verdere uitwerking en kredietverstrekking voorgelegd aan uw raad. De overige nieuw te starten projecten worden voorbereid en ingediend na besluitvorming over de actualisatie. De kans dat het vierde kwart beschikbaar komt voor gemeenten is klein Op basis van de meest recente besluitvorming in het bestuur van het Nationaal Programma Groningen, moeten we ervan uitgaan dat het vierde kwart van de middelen niet beschikbaar komt voor de lokale programmaplannen. Wel kunnen we indirect van deze en mogelijk aanvullende (rijks)middelen profiteren via onze inbreng bij de uitwerking van de thematische plannen c.q. de baanbrekers (zie 7.1.2). De gemeenteraad blijft in positie om te beoordelen of dit straks voldoende het geval blijkt te zijn. Om dit te kunnen toetsen is afgesproken dat per baanbreker onderbouwd wordt: • waarom cofinanciering vanuit NPG-gelden gerechtvaardigd is; • waarom onze inwoners hierbij belang hebben. Wanneer het vierde kwart niet beschikbaar komt voor lokale programmaplannen, betekent dit dat de projecten die in bijgevoegde actualisering onder de kolom ‘lage prioriteit’ staan, niet uitgevoerd kunnen worden. 9.

Financiële paragraaf De actualisering van het lokaal programmaplan ‘Hart voor Midden-Groningen’ heeft geen directe financiële consequenties. In paragraaf 7.1.2 staat een toelichting op de trekkingsrechten van Midden-Groningen beschreven. Hieruit blijkt ook de financiële onzekerheid rond het NPG. Met deze nieuwe actualisering en prioritering van het programmaplan voorkomen we dat we financiële risico’s nemen en worden er nooit meer projecten aangevraagd dan er trekkingsrecht beschikbaar is (kanttekening onder 8) Op basis van de actualisering van het programmaplan, worden vervolgfases van gestarte projecten aangevraagd en nieuwe projecten voorbereid. Hiervoor worden separate kredietvoorstellen voorgelegd aan uw raad. 10. Communicatie In aanvulling op de publiekssamenvatting van dit raadsvoorstel is extra toelichting nodig richting inwoners. Na besluitvorming over de actualisering van het programmaplan wordt in een persbericht en via de nieuwsbrief NPG uitgebreid toegelicht waarom het programmaplan geactualiseerd is, welke projecten de komende periode voorbereid gaan worden en welke ruimte de lopende projecten bieden voor inbreng vanuit inwoners. Daarnaast zien we in z’n algemeenheid dat het Nationaal Programma Groningen nog weinig bekend is onder inwoners. Nu de eerste projecten goed op stoom zijn en resultaten zichtbaar worden, kunnen we ook steeds meer communiceren.

Dit doen we de komende periode door persoonlijke ervaringen van inwoners te delen die de impact en samenhang van het programma zichtbaar maken.

Pagina:

7 van 7

Datum:

12 september 2022

Zaak:

961119

11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Omdat we met de actualisering van het programmaplan voortborduren op eerder genomen besluiten en input van inwoners in het kader van het lokaal programmaplan, is het niet voor de hand liggend om inwoners voorafgaand aan de besluitvorming hierover te bevragen. Om afgewogen keuzes te kunnen maken en input te kunnen leveren, moeten inwoners in dit geval over veel info en democratische vaardigheden beschikken. Tegenover deze stevige inspanning staat relatief weinig invloed gezien de eerdere besluiten die al vast liggen en de financiële ruimte die er (niet) is. Nieuw te starten projecten worden in samenspraak met direct belanghebbenden opgezet en uitgevoerd. Concreet verwachten wij in 2023 in ieder geval de vervolgfase van deze projecten voor te bereiden en/of aan te vragen: • Verpauperde Panden • Tijd voor Toekomst • Toekomstbestendig cultureel erfgoed Voor het project Verbeteren Veiligheid is in het najaar de tweede fase aangevraagd. Ook is de projectaanvraag Versterken bewonersinitiatieven (uitvoering van het 5% amendement) ingediend. Als deze voorstellen goedgekeurd worden door het NPG-bestuur, wordt in 2023 een voorstel voor kredietverstrekking voor alle projecten voorgelegd aan uw raad.

Daarnaast biedt het programmaplan volop ruimte voor samenwerking met de andere lokale programma’s, het thematisch programma van de provincie en de Toukomst projecten. Op een aantal gebieden is die samenwerking inmiddels heel concreet, voor nieuwe projecten zoeken we hierover het gesprek.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

A. Hoogendoorn Burgemeester

H.J.W. Mulder Secretaris

Bijlage: 1 Actualisatie en prioritering lokaal programmaplan ‘Hart voor Midden-Groningen’ 2 (Oorspronkelijk) Lokaal Programmaplan 3 (Oorspronkelijke) Eerste selectie lokaal programmaplan ‘Hart voor Midden-Groningen’