01. Raadsvoorstel tweejaarlijkse evaluatie afvalbeleidsplan

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

9 maart 2023

Opsteller:

Jan Spiegelaar

Zaak:

1041605

Contactgegevens:

jan.spiegelaar@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Patricia Nieland-Kampen Onderwerp:

Tweejaarlijkse evaluatie Afvalbeleidsplan

Voorstel 1. Het bestaande beleid als beschreven in “Beleidsplan van afval naar grondstof 2019- 2030” te continueren. 2. De aanbevelingen uit het rapport “Evaluatie afvalbeleid gemeente Midden-Groningen, 19 augustus 2022” over te nemen. In ieder geval de volgende aanbevelingen binnen nu en twee jaar op te pakken; • Aanscherpen van communicatie teneinde de basiskennis, bewustwording en motivatie van de inwoners te verhogen. • Finetunen serviceniveau en (inzamel)voorzieningen en daarvoor nader onderzoek te doen. • Focus op kwaliteit van gescheiden grondstoffen en preventie en omarm de circulaire economie. • Nader onderzoek naar mogelijkheden om de kosteneffectiviteit te verhogen. 3. De functie van afval coach te continueren en op te waarderen. 4. De andere aanbevelingen op langere termijn uit te laten voeren. 1. Inleiding In april 2019 heeft de raad van de gemeente Midden-Groningen het Beleidsplan van Afval naar Grondstof 2019 – 2030 vastgesteld, en ingestemd met de uitvoering van diverse maatregelen waarmee, na de samenvoeging van drie gemeenten, een geharmoniseerd beleid in de gemeente Midden-Groningen wordt gerealiseerd. Bij het vaststellen van het beleid is een tweejaarlijkse evaluatie toegezegd. Het beleid moet, elke twee jaar, worden geëvalueerd op uitvoering, stand van zaken en effectiviteit van het afvalbeleid. Die evaluatie heeft in 2022 plaats gevonden.

Onderdeel van de evaluatie was een inwonerstevredenheidsonderzoek. 2. Publiekssamenvatting van de evaluatie Op 1 januari 2018 gingen de gemeenten Hoogezand-Sappemeer, Menterwolde en Slochteren samen verder als de gemeente Midden-Groningen. Omdat sprake was van verschillen in het

Pagina:

2 van 6

Datum:

5 oktober 2022

Zaak:

977123

afvalbeheerbeleid in de voormalige gemeenten zijn in 2019 plannen gemaakt voor harmonisatie. In april 2019 heeft de raad het Beleidsplan van Afval naar Grondstof 2019 – 2030 vastgesteld, en ingestemd met de uitvoering van diverse maatregelen waarmee tot een geharmoniseerd beleid in de gemeente Midden-Groningen wordt gekomen. De ambities van de gemeente in het beleidsplan sluiten aan op de (toen ter tijd) gangbare VANG-ambities: een scheidingspercentage van 75% in 2020 en 95% in 2025. De hoeveelheid restafval per inwoner zal daarbij worden gereduceerd tot 100 kg in 2020 en 30 kg in 2025. Om deze ambities te kunnen bewerkstelligen heeft de gemeenteraad diverse maatregelen vastgesteld. Daarnaast is ook vastgesteld dat de uitvoering en doorontwikkeling van het beleid kostenneutraal blijft, en niet tot een stijging van de totale afvalbeheerkosten van de gemeente mag leiden. Bij het vaststellen van het beleid is een evaluatie toegezegd. Het beleid moet elke twee jaar worden geëvalueerd op uitvoering, stand van zaken en effectiviteit van het afvalbeleid. In het kader van deze belofte is deze tussentijdse evaluatie uitgevoerd. De evaluatie betreft de evaluatie over de periode 2020-2021 (met als peiljaar 2019) en is uitgevoerd door extern onderzoeksbureau IPR Normag.

In deze evaluatie is getoetst op de mate van realisatie van voorgenomen maatregelen, de gerealiseerde milieueffecten, de kosten van de uitvoering, en het serviceniveau naar de inwoners. Tot slot worden aanbevelingen gedaan voor een verdere verbetering van de (kosten)effectiviteit van het beleid. In het bijgevoegde evaluatierapport kunt u kennisnemen van de onderzoeksmethodiek, de bevindingen, conclusies en aanbevelingen. Onderstaand geven we u gemakshalve een zeer verkorte weergave van de conclusies: • Vrijwel alle door de raad vastgestelde maatregelen uit het plan zijn gerealiseerd in de afgelopen periode; • De hoeveelheid restafval is gedaald en mate van afvalscheiding is verbeterd; • Midden-Groningen kent een hoog serviceniveau dat door de inwoners positief wordt gewaardeerd; • Midden-Groningen kent hoge afvalbeheerkosten door een hoog serviceniveau (zie ook onder punt 8 de financiële paragraaf). • Het onderzoeksrapport geeft meerdere aanbevelingen om de gestelde beleidsdoelen te halen. • Verder is de aanbeveling om de (uitvoerings)kosten nader te onderzoeken. Een reductie van de nu hoge afvalbeheerkosten zou mogelijk moeten zijn. • Uit het inwonersonderzoek blijkt dat: o Slechts weinig inwoners van Midden-Groningen (4%) in het geheel niet aan afvalscheiding doen. o Er op het gebied van afvalscheiding nog wel rendement is te halen.

o Negen op de tien inwoners van Midden-Groningen vindt afval scheiden (zeer) belangrijk. Dit geldt in toenemende mate voor oudere inwoners en relatief kleine gezinnen. o In het algemeen beoordeelt men de inzameling van afval met een 7,5. o Gemiddeld zijn inwoners het meest tevreden over de inzameling van gft (8,3) en restafval (8,3). Het minst tevreden is men over de inzameling van grof afval (6,4) en glas (6,5).

3. Bevoegdheid van de Raad

Pagina:

3 van 6

Datum:

5 oktober 2022

Zaak:

977123

Vaststellen van (afval)beleid is een bevoegdheid van de raad. Bij het vaststellen van het beleid is besloten tot een tweejaarlijkse evaluatie. 4. Beoogd effect Inzicht in de voortgang van de uitvoering van het vastgestelde Beleidsplan van Afval naar Grondstof 2019 – 2030. 5. Historische context Op 1 januari 2018 gingen de gemeenten Hoogezand-Sappemeer, Menterwolde en Slochteren samen verder als de gemeente Midden-Groningen. Omdat sprake was van verschillen in het afvalbeheerbeleid in de voormalige gemeenten zijn in 2019 plannen gemaakt voor harmonisatie. In april 2019 heeft de raad het Beleidsplan van Afval naar Grondstof 2019 – 2030 vastgesteld, en ingestemd met de uitvoering van diverse maatregelen waarmee tot een geharmoniseerd beleid in de gemeente Midden-Groningen wordt gekomen 6. Argumenten a. De uitkomsten van de evaluatie zijn de volgende: ➢ Vrijwel alle door de raad vastgestelde maatregelen uit het plan zijn gerealiseerd. ➢ De inzet van afvalcoaches is een waardevolle zet gebleken. Enkele resultaten/verdienste van de inzet van de afvalcoach zijn: o er functioneert een (inwoners)afvalpanel dat waardevolle tips geeft voor betere scheidingsresultaten en heeft waardevolle input geleverd voor het opstellen vaan de evaluatievragen; o er is sprake van gebiedsadoptatie waaraan inmiddels ruim 300 vrijwilligers hun bijdrage leveren door continu zwerfafval te verwijderen.

o In het afgelopen tijd zijn meerdere evenementen georganiseerd zoals de garbidge run en de world cleanup day uitgevoerdd rond het Zuidlaardermeer. o De coach gaat het positieve gesprek aan met de inwoners over het goed scheiden van afval. o de coach begeleidt (participatie-)projecten Scholen en geeft voorlichting op scholen onder de titel “jong geleerd is oud gedaan”. o onderzoek naar dumpingen; Inzicht krijgen in ‘het verhaal achter de vuilniszak’. o onderzoek naar de drijfveren en belemmeringen van inwoners om goed aanbiedgedrag te vertonen. o gezamenlijk met inwoners oplossingen/interventies inrichten voor het tegengaan van afvaldumping. Daarna ook evalueren of het gewenste effect is bereikt. o

de coach speelt een belangrijke rol in de samenwerking en verbinding met de gebiedsregisseur, gebiedsbeheerder, de vuilnisman, de projectleider zwerfafval, de beleidsmedewerkerr, de afdeling ccommunicatie en contactplein en de Boa’s.

o

er is een pilot gedraaid in Gorecht-Oost met verschillende interventies met als resultaat:

➢ ➢ ➢

➢

➢

Pagina:

4 van 6

Datum:

5 oktober 2022

Zaak:

977123

▪

gemiddeld aantal textiel bijplaatsingen per dag gedaald met 57,3%.

▪

gemiddeld aantal grofvuil bijplaatsingen per dag gedaald met 35%.

▪ totaal aantal bijplaatsingen gedaald met 27,8%. Hoeveelheid restafval is gedaald met 25% naar 167 kg per inwoner per jaar. De mate van afvalscheiding is verbeterd naar 73%. Gemeente Midden-Groningen kent een hoog serviceniveau en inwonertevredenheid (algemeen rapportcijfer 7,5). De uitvoering van de inzameling in eigen beheer is een belangrijke voorwaarde hiervoor. Gemeente Midden-Groningen kent een hoog serviceniveau (o.a. de jaarlijkse gratis takkenroute, het aan huis op afroep ophalen van grof restafval, het onderhouden en beheren van drie brengstations, de wekelijkse zomerinzameling gft, de hoge inzamelfrequentie voor restafval) met bijbehorende kosten. Op een aantal punten is (gemotiveerd) afgeweken van het plan. o Geen extra wijkcontainers geplaatst voor glas en papier (aanbesteding moet nog), o Grof restafval toch niet na te scheiden (te hoge kosten), o Scholenprojecten hebben (nog) niet plaatsgevonden (Corona periode)).

Eindconclusie is dat vrijwel alle door de raad vastgestelde maatregelen uit het plan zijn gerealiseerd. De hoeveelheid restafval is gedaald en mate van afvalscheiding is verbeterd. Echter blijft er nog wel een inspanning over. Daarnaast is geconcludeerd dat Midden-Groningen een hoog serviceniveau heeft dat door de inwoners positief wordt gewaardeerd. Er is dus alle aanleiding om het beleid te continueren. b. De gemeente Midden-Groningen heeft het beleid geharmoniseerd en heeft al goede stappen gezet richting de VANG-ambities. De gemeente staat nog wel voor de uitdaging om de huidige milieuprestaties verder te verbeteren namelijk ➢ Een verdere reductie van het restafval; ➢ Meer en betere scheiding van recyclebare grondstoffen. De evaluatie toont een aantal aandachtspunten binnen de huidige beleidskaders. Door hier mee aan de slag te gaan kunnen de prestaties op een aantal gebieden nog verbeteren. De aanbevelingen dien aangaande zijn de volgende: ➢ Aanscherpen van communicatie teneinde de basiskennis, bewustwording en motivatie van de inwoners te verhogen. o Basiskennis vergroten over inzameling textiel, papier en karton en PMD. o Meer bewustwording en motivatie te bereiken door: ▪ Doelgroepgerichte communicatie op basis van gedragswetenschap ▪ De persoonlijke benadering van de afvalcoach ▪ Verder uitrollen inwonersparticipatie.

➢ Finetunen serviceniveau en (inzamel)voorzieningen en daarvoor nader onderzoek te doen naar: o Verlagen inzamelfrequentie restafval (optimaliseren). o Aanpassen voorzieningen bv pasjeslezer GFT-verzamelcontainers.

➢

➢

➢ ➢ c.

Pagina:

5 van 6

Datum:

5 oktober 2022

Zaak:

977123

o Verhogen en gelijktrekken dienstverlening papier. o Meer uitgiftepunten PMD-zakken. o Weegbrug op brengstation. Onderzoek nieuwe instrumenten en inzamelvoorzieningen als bijvoorbeeld: o Mobiel scheidingstation of recyclezuilen in de wijk voor olie en vetten, (gloei)lampen en elektrisch apparatuur. Ga aan de slag met actieve sturing met prijs- en informatieprikkel bijvoorbeeld: o Verdere prijsdifferentiatie op variabel tarief (omgekeerde staffelkorting). o Geef inwoners vaker een afval kostenoverzicht (informatieprikkel). Focus op kwaliteit van gescheiden grondstoffen en preventie en omarm de circulaire economie. Nader onderzoek voor grip op (uitvoerings)kosten.

Parallel aan de evaluatie is adviesbureau Berenschot gevraagd een marktverkenning naar eventuele uitbesteding uit te voeren voor het taakgebied afval. Zoals vermeld in de raadsbrief is de conclusie dat er geen doorslaggevende financiële of kwalitatieve redenen zijn om deze werkzaamheden extern te beleggen.

7. Kanttekeningen en risico’s De uitvoering van de afvalinzameling is conform vastgesteld beleid en past binnen de vastgestelde begroting. De markt en de samenleving is echter altijd in beweging dus het achterwege blijven van innovatie en bijsturing op resultaten zal betekenen dat bij een volgende evaluatie de beleidsdoelen verder weg zullen blijken en de inwoners minder tevreden. Er zijn financiële risico’s door stijgende prijzen (meer dan andere jaren) van brandstof en materieel en de prijs die wij ontvangen voor ingezamelde grondstoffen fluctueert onder invloed van de markt. 8. Financiële paragraaf Deze evaluatie op zich zal niet leiden tot financiële gevolgen. Een eventueel kosteneffectiviteitsonderzoek kan wel leiden tot kostenbesparing in de toekomst. In het verlengde hiervan start in 2023 een onderzoek naar de huisvesting van IBOR en het team afval (inzameling en brengstations) als onderdeel daarvan. Een onderzoek naar de mogelijkheden om kostenbesparende maatregelen door te voeren kan invloed hebben op het serviceniveau. Voorbeelden van dat hoge serviceniveau zijn de jaarlijkse gratis takkenroute, het aan huis op afroep ophalen van grof restafval, het onderhouden en beheren van drie brengstations, de wekelijkse zomerinzameling gft, de hoge inzamelfrequentie voor restafval 9.

Communicatie Een persbericht met een samenvatting van de evaluatie resultaten wordt na behandeling in de raad ter publicatie aangeboden. 10. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Deze evaluatie geeft vertrouwen in de huidige uitvoering van het afvalbeleidsplan. Gevolg geven aan de aanbevelingen zal positief uitwerken op beleidsdoelen en inzicht in de uitvoering. Over twee jaar volgt wederom een evaluatie en zal blijken of de tevredenheid van inwoners blijft en zal blijken of beleidsdoelen dichter bij zijn gekomen.

Pagina:

6 van 6

Datum:

5 oktober 2022

Zaak:

977123

Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

A. Hoogendoorn Burgemeester

H.J.W. Mulder Secretaris

Bijlage: 1 101313 Evaluatie Afvalbeleid plan Midden-Groningen 2022. 2 Inwonersonderzoek afval Midden-Groningen.