01. Raadsvoorstel Programma Grondbeleid en Kostenverhaal

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

20 oktober 2025

Opsteller:

Henry Gerdes

Zaak:

1611527

Contactgegevens:

henry.gerdes@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Markus Ploeger/Erianne van der Burg Onderwerp:

Programma Grondbeleid en Kostenverhaal

1. Voorstel 1. De nota Grondbeleid 2025 vast te stellen. 2. De – geheime – monitoringskaart vast te stellen als onderdeel van de nota grondbeleid. 3. De nota Grondbeleid 2019-2024 in te trekken. 4. Het college de opdracht geven om een omgevingsprogramma grondzaken uit te werken. 2. Inleiding Uw raad heeft een aantal visies vastgesteld, zoals de omgevingsvisie, woonvisie en bedrijventerreinvisie. Hierin staan de ambities op het gebied van wonen, bedrijven, economische ontwikkeling, natuur en gezondheid en duurzaamheid en klimaat. Deze ambities hebben gevolgen voor de wijze waarop de gemeente gronden moet verwerven of bij private ontwikkelingen kosten in rekening moet brengen. De voorliggende nota grondbeleid 2025 bevat een bredere en diepere uitwerking dan de vorige versie uit 2019-2024, dit als gevolg van genoemde ambities en ontwikkelingen voor onze gemeente. Met deze nota stelt uw raad de kaders voor grondbeleid, die ons college de komende jaren moet uitvoeren. De nota Grondbeleid is opgebouwd in drie hoofdstukken: 1. Van Visie naar Opgave; 2. Van Opgave naar Sturing en 3. Van Sturing naar Control. Deze indeling heeft als doel om een goede vertaling van de visie te maken naar concrete acties, die bijdragen aan betere sturing en meer grip op het thema grondbeleid.

Pagina:

2 van 5

Datum:

7 oktober 2025

Zaak:

1611527

De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de huidige nota grondbeleid zijn: - Het inzetten op een actiever programmatisch grondbeleid om aan de forse woningopgave en de opgave voor bedrijventerreinen en voorzieningen te kunnen voldoen; - Afstemming met de Omgevingswet en sturing via de regels van het omgevingsplan; - Het uitvoeren van het verplichte kostenverhaal (bij ontwikkeling door derden) en het aanwijzen van kostenverhaalgebieden; - Het programmatisch verwerven van gronden via monitoringskaarten en perceellijsten; - Het benoemen van risicobeperkende maatregelen voor grondexploitatieprojecten langer dan 10 jaar; - Een sterkere sturing op kostenverhaal in de zogenaamde anterieure overeenkomsten met private partijen, o.a. door het aanwijzen van een “supervisor” die controleert op naleving van de overeengekomen kwaliteit in de openbare ruimte; - Actualisering van een aantal onderwerpen, zoals huur, grondruil en voorkeursrecht. De nota gaat ook in op de mogelijkheid van het vestigen van voorkeursrecht (recht op eerste koop). Wij verwachten dat er meer gebruik zal worden gemaakt van dit instrument. Om de ambities in de omgevingsvisie, de visies op wonen en bedrijventerreinen en onder andere het Masterplan Hoogezand de komende jaren te kunnen realiseren moet onze gemeente voldoende grond beschikbaar hebben. Op dit moment is dat nog niet het geval.

Gelet op de zeer forse opgaven zullen wij binnen de door uw raad gestelde kaders de grondverwerving voortvarend moeten oppakken. Strategische aankopen In de raadsvergadering van 6 maart dit jaar heeft uw raad de wens geuit om eerder betrokken te zijn bij strategische aankopen. Om aan deze wens tegemoet te komen is in de nota Grondbeleid als bijlage een monitoringskaart opgenomen met mogelijke ontwikkelgebieden. Aanvullend op de monitoringskaart wordt nog een lijst met percelen opgesteld, die wij in een later stadium vertrouwelijk aan u zullen voorleggen. In die lijst geven wij dan aan welke percelen volgens ons moeten worden verworven. Het stelt ons in staat om, in het geval zich een kans voordoet voor een aankoop van een perceel, snel te kunnen handelen. Als voor een concrete strategische aankoop een krediet is benodigd, dan zal daarvoor een separaat voorstel aan uw raad worden voorgelegd. Strategische aankopen die niet op lijst staan en hoger zijn dan € 750.000 worden altijd aan uw raad voorgelegd. Verwezen wordt naar artikel 8 van de financiële verordening waarin is bepaald dat uw raad eerst in de gelegenheid wordt gesteld uw wensen en bedenkingen ter kennis te brengen van het college. 3.

Publiekssamenvatting De gemeente Midden-Groningen heeft een forse opgave om ervoor te zorgen dat er in de toekomst voldoende grond beschikbaar is voor woningen, bedrijven, natuur en andere ruimtelijke initiatieven. In de nota Grondbeleid is vastgelegd op welke wijze uitvoering wordt

Pagina:

3 van 5

Datum:

7 oktober 2025

Zaak:

1611527

gegeven aan deze opgave. 4. Bevoegdheid van de Raad Het vaststellen van grondbeleid is volgens artikel 25 van de Financiële verordening gemeente Midden-Groningen 2024 een bevoegdheid van uw raad. 5. Beoogd effect Midden-Groningen heeft een grote woningopgave. In het kader van deze woningopgave is het noodzakelijk om beleidsuitgangspunten vast te stellen. Een geactualiseerde nota Grondbeleid draagt bij aan het realiseren van gemeentelijke ruimtelijke ambities. Met name op het gebied van woningbouw en bedrijventerreinen willen we inzetten op een actievere benadering waarmee wij meer regie kunnen voeren op de (ruimtelijke) invulling en realisatietempo. Met deze nota Grondbeleid voldoet de gemeente aan de Omgevingswet. In de nota staan duidelijke kaders voor het verplicht verhalen van kosten bij initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen. 6. Historische context Op 19 september 2019 heeft uw raad de nota Duurzaam Grondbeleid 2019-2024 vastgesteld. Hiermee werd het grondbeleid van de voormalige gemeenten Slochteren, Menterwolde en Hoogezand geharmoniseerd en gestroomlijnd. Naar aanleiding van het Didam-arrest heeft er op 24 oktober 2022 een actualisatie plaatsgevonden. Een toelichting hierop staat in de nota. Op 17 april 2025 heeft een beeldvormende raadsbijeenkomst plaatsgevonden over de algemene ontwikkelingen en vernieuwingen rond het grondbeleid. 7.

Argumenten De huidige nota Grondbeleid is niet meer actueel met de inwerkingtreding van de Omgevingswet. De nieuwe nota Grondbeleid is in lijn met de geldende wet- en regelgeving. Hierdoor borgen we dat we voldoende grondslag hebben voor het verhalen van kosten bij initiatiefnemers van ruimtelijke projecten. De nota Grondbeleid speelt in op de huidige marktomstandigheden. Vanwege de grote woningopgave is er behoefte aan een actieve houding ten aanzien van grondbeleid. De afgelopen periode heeft een groot deel van de woningbouw plaatsgevonden op gronden in eigendom bij de gemeente. Om aan de woningopgave te kunnen voldoen, is het belangrijk dat de gemeente zelf gronden verwerft, of dat wordt samengewerkt met marktpartijen bij het ontwikkelen van woningbouwprojecten. Hetzelfde geldt voor de uitbreiding van bedrijventerreinen. 8. Kanttekeningen en risico’s De gemeente streeft er niet naar om alle benodigde gronden te verwerven. Een gedeelte van de benodigde gronden zal door marktpartijen verworven dienen te worden (faciliterend grondbeleid). Het risico van deze gronden komt daardoor deels bij de gemeente en deels bij de marktpartijen te liggen.

Pagina:

4 van 5

Datum:

7 oktober 2025

Zaak:

1611527

Het zelf aankopen van grond (actief grondbeleid) brengt risico’s met zich mee. Zo kan als gevolg van economische, geopolitieke ontwikkelingen, tegenvallende verkopen, stijgende bouwkosten de vraag naar (bouw)grond afnemen. Als deze ontwikkelingen ertoe leiden dat onze omgevingsvisie voor woningbouw moeten worden aangepast, bestaat het risico dat een deel van de grondwaarde moet worden afgeboekt. Voor het opvangen van risico’s in de grondexploitaties is een reserve grondexploitaties ingesteld In paragraaf 5.5.2 van de nota is dit verder toegelicht. De reserve grondbedrijf heeft momenteel 100% dekking. Faciliterend grondbeleid (derden ontwikkelen de gronden) brengt ook risico’s met zich mee. Zo heeft de gemeente minder directe zeggenschap over de ontwikkeling, omdat de grond in handen is van marktpartijen. De uitvoering is afhankelijk van de bereidheid en het tempo van private partijen. Verder is het moeilijker om op kwaliteit, tempo en fasering van projecten te sturen. Daarnaast kunnen er discussies of geschillen met ontwikkelaars ontstaan over de verdeling van de kosten of publieke voorzieningen. In de nota wordt daarover nadere uitleg gegeven. De risico’s met betrekking tot faciliterend grondbeleid kunnen worden beperkt door goede anterieure overeenkomsten af te sluiten met duidelijke afspraken over (verplicht) verhaal van kosten, kwaliteit, planning en duurzaamheid.

Ook kan door supervisie gestuurd worden op de naleving van gemaakte afspraken. 9. Financiële paragraaf Het vaststellen van de nota Grondbeleid heeft geen financiële gevolgen, de toepassing ervan daarentegen wel. Een actievere grondpolitiek leidt tot meer strategische aankopen en vraagt om financiële middelen en ambtelijke capaciteit. Onze rol als gemeente zal intensiever worden waardoor extra kredieten nodig zijn om de inspanningen, al dan niet met externe ondersteuning, te kunnen uitvoeren. Per geval zal daarvoor een voorstel aan uw raad worden voorgelegd. 10. Communicatie Na besluitvorming en vaststelling zal communicatie plaatsvinden op onze website en op Overheid.nl. 11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Als uitwerking van de nota Grondbeleid stellen wij voor dat u ons opdracht geeft tot het opstellen van een omgevingsprogramma grondzaken, waarin onder andere de volgende onderwerpen worden uitgewerkt: -

Het uitbreiden van de monitoringskaart met een voorgenomen woningbouwprogramma; Het uitwerken van een systematiek voor plankosten en kostenplaatsen; Het opstellen van een programma waarin de woningcategorieën zijn uitgewerkt.

Pagina:

5 van 5

Datum:

7 oktober 2025

Zaak:

1611527

Verder zullen wij een lijst met ontwikkel- en verwervingslocaties opstellen, die vertrouwelijk zal worden voorgelegd aan uw raad. In paragraaf 4.1.4 wordt het instellen van een reserve in relatie met het kostenverhaal voor verevening van de sociale bouwopgave benoemd. Bij de uitwerking van de woonprogramma’s zullen we hier bij uw raad terugkomen. De woningbouwlocaties en de locaties voor uitbreiding van bedrijventerreinen dienen in een wijziging van het omgevingsplan te worden vastgelegd, samen met exploitatieregels indien sprake is van ontwikkeling van gronden door derden/private partijen. Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

E. van Lente Burgemeester

Bijlage: 1 Nota Grondbeleid 2025 2 Monitoringskaart (GEHEIM)

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris