01. Raadsvoorstel Oprichten Stichting Waterketen Noord

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

5 januari 2026

Opsteller:

Andries van der Laan

Zaak:

1633303

Contactgegevens:

andries.vanderlaan@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder:

Jur Mellies

Onderwerp:

Oprichten Stichting Waterketen Noord

Voorstel 1. Geen wensen en bedenkingen te uiten over het voornemen van het college van burgemeester en wethouders tot oprichting van en deelneming in de Stichting Waterketenbeheer Noord.

1. Inleiding Het samenwerken in de waterketen tussen de noordelijke gemeenten vindt zijn oorsprong in het Bestuursakkoord Water 2011 (BAW). Artikel 2.2 van de Omgevingswet verplicht gemeenten en waterschappen om hun watertaken onderling af te stemmen en gezamenlijk waterbeheer vorm te geven. In 2019 zijn de gemeenten gaan samenwerken door middel van de waterketensamenwerking onder “Ons Water Centraal”. Binnen de samenwerking in de waterketen in Groningen en NoordDrenthe zijn verschillende samenwerkingsvormen tot ontwikkeling gekomen. In de regionale samenwerkingsovereenkomst “Ons Water Centraal 2020-2025”, verlengd tot 1-1-2026, is afgesproken om de ontwikkelde samenwerkingsvormen op het gebied van gegevensbeheer, meten en monitoren, de waterketenkaart en het neerslagdashboard te bundelen. De huidige samenwerking in de waterketen is succesvol, maar is wegens de samenwerkingsvorm via tijdelijke samenwerkingsovereenkomsten “kwetsbaar” georganiseerd. De uitvoering van gezamenlijke diensten berust nu op een bestuursakkoord en de inzet van enkele deelnemende organisaties. Er is geen rechtspersoon die verantwoordelijk is voor personeel, ICT-beheer, inkoop van de benodigde leveringen en diensten en risicobeheersing. Er is behoefte aan structurele borging binnen dagelijks ketenbeheer.

In 2023-2024 is juridisch en bestuurlijk onderzocht hoe de samenwerking het beste kan worden vormgegeven. Zowel Plas&Bossinade (advocaten en notarissenkantoor) als Moore MKW (bedrijfskundig adviesbureau) hebben geadviseerd dat het oprichten van een stichting het meest

Pagina:

2 van 5

Datum:

3 december 2025

Zaak:

1633303

geschikt voor beheer van operationele samenwerking. Een alternatief als een Gemeenschappelijke Regeling (GR) is bestuurlijk zwaarder en complexer. De stichting voert taken uit onder de aansturing van de deelnemers, zonder dat er sprake is van uitoefening van overheidsgezag en dat maakt een privaatrechtelijke vorm (stichting) mogelijk en juridisch toegestaan. Van belang is dat er bij een stichting goede governance-afspraken cruciaal (rolzuiverheid, mandaten, deelnameovereenkomsten) worden gemaakt. Deze afspraken zijn vastgelegd in de statuten (bijlage 1), de deelnameovereenkomsten (bijlage 2) en het huishoudelijk reglement (bijlage 3). Verder is er een begroting (bijlage 4), een businesscase (bijlage 5) en een businessplan (bijlage 6) opgesteld. De stichting zal zich in hoofdzaak richten op vier waterketentaken die van groot belang zijn voor de deelnemende gemeenten. Deze taken werden voorheen ook uitgevoerd binnen de samenwerking Waterketenakkoord. Het gaat om:  het beheer van rioleringsgegevens op basis waarvan goed investeringsbeslissingen kunnen worden gemaakt,  het beheren van meetdata die zorgt voor het nodige inzicht in het hydraulisch functioneren en de effecten op de waterkwaliteit (gegevensbeheer en meten en monitoren),  het neerslagdashboard (gezamenlijke inkoop) en  de waterketenkaart, die breed inzicht in de totale waterketen verschaft.

Onder de deelnemende organisaties (14 gemeenten en 2 waterschappen) is breed draagvlak. De beide waterbedrijven blijven deel uitmaken van de samenwerkingsovereenkomst, maar gaan niet in de stichting participeren. 2. Publiekssamenvatting Gemeenten en waterschappen in Groningen en Noord-Drenthe werken samen om de waterketen efficiënt en toekomstbestendig te beheren. Om deze samenwerking te versterken richten 14 gemeenten en 2 waterschappen een stichting op die gezamenlijke taken uitvoert op het gebied van gegevensbeheer, meten en monitoren, het neerslagdashboard en de regionale waterketenkaart. 3. Bevoegdheid van de Raad Op grond van artikel 160 lid 2 van de Gemeentewet besluit het college slechts tot de oprichting van en de deelneming in stichtingen, indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang. Het besluit wordt niet genomen dan nadat de raad een ontwerpbesluit is toegezonden en in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. 4. Beoogd effect Met het oprichten van de stichting wordt beoogd de regionale samenwerking binnen de waterketen verder te versterken en structureel te borgen.

Door het bundelen van de bestaande samenwerkingsvormen op het gebied van gegevensbeheer, meten en monitoren, de waterketenkaart en het neerslagdashboard ontstaat een uniforme, efficiënte en toekomstbestendige organisatie die de deelnemende gemeenten en waterschappen integraal ondersteunt.

Pagina:

3 van 5

Datum:

3 december 2025

Zaak:

1633303

5. Historische context In 2014 is het Waterakkoord vastgesteld in de besturen van de gemeenten, waterschappen en waterbedrijven in Groningen en Noord-Drenthe. Op 31 oktober 2019 heeft de gemeente Midden-Groningen de samenwerkingsovereenkomst “Ons Water Centraal”, verlenging Waterakkoord Groningen – Noord-Drenthe 2020-2024, ondertekend. In 2024 heeft uw college ingestemd met een verlenging van deze overeenkomst met één jaar, tot 1 januari 2026, met daarbij de optie om nogmaals met één jaar te verlengen. Op 16 december 2025 heeft uw college ingestemd met de verlenging van de Samenwerkingsovereenkomst "Ons Water Centraal" 2020-2024 voor de periode van 1 jaar (1-1-2026 tot 1-1-2027) ofwel tot en met het oprichten van de Stichting Waterbeheer Noord. 6. Argumenten Ten aanzien van de governance en rolverdeling zijn in de huidige situatie risico’s ontstaan omdat er geen formele verantwoordelijkheden zijn, onduidelijke mandaten en rolverwarring tussen trekkers en deelnemers. Dat kan worden weggenomen door een stichting in te richten met een duidelijke verhouding tussen Vergadering van Deelnemers (VD) en Dagelijks Bestuur (DB), Algemeen Manager en Waterambassadeur. Met de oprichting van de Stichting Waterketenbeheer Noord krijgt de continuering van de samenwerking in de waterketen een steviger juridisch kader en worden duidelijke afspraken vastgelegd.

Om grip te houden en sturing te geven aan de Stichting Waterketenbeheer Noord zal de governance van de stichting ingericht worden met twee bestuurslagen. Dit loopt gelijk op met de huidige besturing van het waterketenakkoord. Deze afspraken zijn vastgelegd in de statuten (bijlage 1), de deelnameovereenkomsten (bijlage 2) en het huishoudelijk reglement (bijlage 3). Met deze constructie wordt ingezet op een langdurige en stabiele deelname van gemeenten. De deelname krijgt daarmee een minder vrijblijvend karakter. Gemeenten sluiten een deelnameovereenkomst voor een periode van vier jaar. Tussentijdse beëindiging is niet kosteloos mogelijk; hierover zijn in de overeenkomst duidelijke bepalingen opgenomen, waaronder afspraken over opzegtermijnen in het geval van beleidswijzigingen. Op dit moment is de definitieve deelname van alle beoogde gemeenten nog niet formeel bekrachtigd. De besluiten zullen voor maart aan de colleges worden voorgelegd. Wijzigingen in het aantal deelnemende gemeenten kunnen gevolgen hebben voor de omvang en verdeling van de structurele exploitatiekosten. Een kleiner aantal deelnemers kan leiden tot een hogere bijdrage per deelnemende gemeente.

Het college behoudt zich het recht voor om, indien de uiteindelijke financiële consequenties daar aanleiding toe geven, op basis van de vast te stellen meerjarenbegroting een heroverweging te maken ten aanzien van deelname aan de stichting.

7. Kanttekeningen en risico’s Ten aanzien van de governance en rolverdeling zijn in de huidige situatie risico’s ontstaan omdat er

Pagina:

4 van 5

Datum:

3 december 2025

Zaak:

1633303

geen formele verantwoordelijkheden zijn, onduidelijke mandaten en rolverwarring tussen trekkers en deelnemers. Dat kan worden weggenomen door een stichting in te richten met een duidelijke verhouding tussen Vergadering van Deelnemers (VD) en Dagelijks Bestuur (DB), Algemeen Manager en Waterambassadeur. Met de oprichting van de Stichting Waterketenbeheer Noord krijgt de continuering van de samenwerking in de waterketen een steviger juridisch kader en worden duidelijke afspraken vastgelegd. Om grip te houden en sturing te geven aan de Stichting Waterketenbeheer Noord zal de governance van de stichting ingericht worden met twee bestuurslagen. Dit loopt gelijk op met de huidige besturing van het waterketenakkoord. Deze afspraken zijn vastgelegd in de statuten (bijlage 1), de deelnameovereenkomsten (bijlage 2) en het huishoudelijk reglement (bijlage 3). Met deze constructie wordt ingezet op een langdurige en stabiele deelname van gemeenten. De deelname krijgt daarmee een minder vrijblijvend karakter. Gemeenten sluiten een deelnameovereenkomst voor een periode van vier jaar. Tussentijdse beëindiging is niet kosteloos mogelijk; hierover zijn in de overeenkomst duidelijke bepalingen opgenomen, waaronder afspraken over opzegtermijnen in het geval van beleidswijzigingen. Op dit moment is de definitieve deelname van alle beoogde gemeenten nog niet formeel bekrachtigd.

De besluiten zullen voor maart aan de colleges worden voorgelegd. Wijzigingen in het aantal deelnemende gemeenten kunnen gevolgen hebben voor de omvang en verdeling van de structurele exploitatiekosten. Een kleiner aantal deelnemers kan leiden tot een hogere bijdrage per deelnemende gemeente. Het college behoudt zich het recht voor om, indien de uiteindelijke financiële consequenties daar aanleiding toe geven, op basis van de vast te stellen meerjarenbegroting een heroverweging te maken ten aanzien van deelname aan de stichting. 8. Financiële paragraaf De bijgevoegde jaarbegroting (bijlage 4) bevat eenmalige oprichtings- en investeringskosten en is daardoor niet representatief voor de structurele exploitatie. De meerjarenbegroting zal na oprichting van de stichting worden opgesteld en naar verwachting in lijn liggen met de financiële uitgangspunten van de voorliggende jaarbegroting. Indien deze meerjarenbegroting niet binnen de bestaande financiële kaders van het Water- en Rioolprogramma (WRP) 2024–2028 kan worden opgevangen, komen wij richting uw raad hierop terug. 9. Communicatie Het besluit wordt gedeeld met de regionale partners, de andere gemeenten en waterschappen. 10.

Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Het raadsbesluit en de eventuele wensen en bedenkingen zullen na het raadsbesluit aan de regionale partners, de andere gemeenten en waterschappen worden verzonden. Vervolgens wordt de stichting ingericht en worden de gezamenlijke taken gefaseerd overgedragen, zodat deze in 2026 volledig operationeel zijn.

Pagina:

5 van 5

Datum:

3 december 2025

Zaak:

1633303

Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

E. van Lente Burgemeester

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris

Bijlage: • • • • • •

Bijlage 1: Definitief Concept oprichting stichting d.d. 12 november 2025 – Conceptstatuten. Bijlage 2: Definitief Concept Deelnameovereenkomst Stichting Waterketenbeheer Noord. Bijlage 3: Definitief Concept Huishoudelijk Reglement Stichting Waterketenbeheer Noord. Bijlage 4: Begroting stichting 2026_v5_def vastgesteld stuurgroep 3 oktober 2025. Bijlage 5: Business Case Stichting v02 – context en onderbouwing keuze stichtingsvorm. Bijlage 6: Businessplan Stichting Waterketenbeheer Noord v0.4.