01. Raadsvoorstel openbare verlichting

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

21 november 2024

Opsteller:

Marc Dijkhuizen

Zaak:

1390492

Contactgegevens:

marc.dijkhuizen@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Markus Ploeger Onderwerp:

Beleidsplan Openbare Verlichting 2025-2029

1. Voorstel 1. Het beleidsplan openbare verlichting 2025-2029 voor de duur van 5 jaar vast te stellen 2. Dit beleidsplan in werking te laten treden met ingang van 1 januari 2025 3. De afschrijvingstermijn voor investeringen in retrofit-Units vast te stellen op 10 jaar 4. De financiële effecten verwerken in de voorjaarsnota 2025 en de begroting 2026 2. Inleiding Voor u ligt het ‘Beleidsplan openbare verlichting 2025 t/m 2029’ van de gemeente MiddenGroningen. Hierin worden, net als in het voorgaande beleidsplan (2021-2025), de belangrijkste keuzes binnen de openbare verlichting voorgesteld. Echter, de invalshoek in dit nieuwe beleidsplan is wezenlijk anders ten opzichte van het voorgaande beleidsplan (2021-2025). In het “oude” beleidsplan verlichting stond vooral de techniek centraal en het wegwerken van de onderhoudsachterstanden. De laatste jaren is dit aan het verschuiven en wordt steeds duidelijker dat openbare verlichting verbonden is met diverse maatschappelijke thema’s. Het gaat daarbij om energiebesparing, circulariteit en de beleving van de leefomgeving door inwoners, maar ook om het voorkomen van lichthinder en lichtvervuiling en het behoud van natuurlijke donkerte. Dit beleidsplan gaat dieper in op de maatschappelijke context van openbare verlichting en de ambities van de gemeente die hiermee samenhangen.

Met de laatste technische ontwikkelingen in de markt wordt aangegeven hoe deze kunnen helpen bij het realiseren van de ambities. In 2017 is er een flinke achterstand geconstateerd in het areaal: een deel van de materialen was oud en verkeerde in slechte staat. De afgelopen jaren is er extra geld beschikbaar gesteld om deze achterstanden in te lopen en het areaal op orde te brengen. Gelijktijdig is er een grote verduurzamingsslag gemaakt en is inmiddels 70% van de 16.550 lampen uitgevoerd in Led. Hiermee is het energieverbruik teruggebracht met ongeveer 0,5 miljoen KWh. Maatschappelijke thema's, lichthinder en lichtvervuiling, energie en klimaat, circulariteit, sociale

Pagina:

2 van 8

Datum:

21 november 2024

Zaak:

1390492

duurzaamheid en participatie spelen een grote rol in de samenleving. De openbare verlichting raakt deze thema's ook, al staan we hier niet altijd bij stil. Door bewust te verlichten (of bewust niet te verlichten), worden de nadelige effecten beperkt én geeft de gemeente het goede voorbeeld aan overige lichtbroneigenaren. De laatste jaren is er nationaal en internationaal steeds meer aandacht voor dit thema en is er in de raadsvergadering van oktober 2023 aandacht gevraagd voor "Laat de nacht ook echt de nacht zijn". Zoals aangegeven is er veel aandacht besteed aan deze thema's in dit beleidsplan. Voor de volledigheid vermelden wij hier de meest belangrijke beslispunten. Voor de toelichting en onderbouwing verwijzen wij naar het beleidsplan. Bij nieuwbouw en vervangingsplannen willen wij lichthinder en lichtvervuiling voorkomen. Dit doen we door een lichtkleur te kiezen van maximaal 3.000 kelvin en 2.700 buiten de kom (minder wit), en dimmen we de verlichting in de late avond en nachtelijke uren. Vanuit een integrale aanpak willen we eerder betrokken zijn bij de weginrichting zodat de zichtbaarheid in het donker verbetert door de toepassing van markering en/of reflecterende materialen. Hierdoor wordt het mogelijk om minder (of zelfs geen) verlichting te plaatsen waarbij de verkeers- en sociale veiligheid niet in het geding komt.

Parken en buitengebieden verlichten wij in principe niet, ook hier geldt, "tenzij de verkeersveiligheid of sociale veiligheid in het geding is en alternatieve routes onvoldoende oplossing bieden". Op doorgaande wegen met verlichte fietspaden gaan we de verlichting op de rijbaan van de auto's reduceren waarbij we oriëntatieverlichting behouden en kruisingen/oversteekplaatsen blijven verlichten. Bij vervanging wordt er kritisch gekeken naar de nut en noodzaak van verlichting. In veel situaties kan het wel spaarzamer zonder dat we inleveren op veiligheid. Om lichtvervuiling door openbare verlichting te voorkomen of te verminderen maken wij gebruik van de grenswaarden zoals aangegeven in de Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR 13201+A1) en de richtlijn Lichthinder van de NSVV uit 2020. Deze richtlijnen worden in heel Nederland gebruikt voor het maken van lichtplannen voor openbare verlichting. In MiddenGroningen kiezen we voor verlichting die past bij ons landelijke karakter. Dit betekent dat wij streven naar verlichtingssterkte van 70% ten opzichte van de NPR. Dit sluit aan bij onze ambities wat betreft energiebesparing en het voorkomen van lichtvervuiling. Alleen in centrumgebieden streven we (bij herinrichting) naar een verlichtingssterkte van 100% van de NPR. Genoemde waarden zijn onveranderd ten opzichte van het oude beleidsplan.

In het beleidsplan zijn de kosten en budgetten opgenomen die nodig zijn om uitvoering te geven aan het beleidsplan. Deze zijn conform onze financiële paragraaf in dit raadsvoorstel.

Pagina:

3 van 8

Datum:

21 november 2024

Zaak:

1390492

3. Publiekssamenvatting De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte (BOR). Openbare verlichting maakt daar deel van uit. Het Beleidsplan Openbare Verlichting 2025-2029 legt vast hoe de gemeente dat doet en welke keuzes de gemeente daarin maakt. De komende jaren ligt de nadruk op “bewust” verlichten. Door bewust te verlichten (of bewust niet te verlichten) wil de gemeente nadelige gevolgen als lichthinder en lichtvervuiling tegengaan en in het beleid aansluiten bij energie en klimaat, circulariteit en sociale duurzaamheid. Daarbij blijft veiligheid voorop staan. 4. Bevoegdheid van de Raad De raad is bevoegd om kaders/beleid vast te stellen en om te beslissen over voorstellen die leiden tot een wijziging van de begroting. 5. Beoogd effect Openbare verlichting is een belangrijk onderdeel in de openbare ruimte. Het draagt op veel plekken bij aan verkeersveiligheid en rijcomfort, (het gevoel van) sociale veiligheid en kan extra sfeer brengen. Tegelijkertijd heeft kunstlicht nadelen. Het voorkomen van lichtvervuiling, beschermen van natuurlijke donkerte, behouden van biodiversiteit, besparen van energie en zorgvuldig omgaan met materialen, het zijn allemaal doelen die we als SDG-gemeente (Sustainable Development Goals) onderschrijven, en die nauw samenhangen met openbare verlichting.

Daarom maken we als gemeente in dit beleidsplan bewuste keuzes. We kiezen ervoor alleen te verlichten waar dat echt nodig is. En doen we dit op een manier die de nadelen van kunstlicht zoveel mogelijk beperkt. We laten niet meer licht branden dan nodig, kiezen voor warm-witte ledverlichting en dimmen het licht tijdig. In de afgelopen beleidsperiode zijn de achterstanden wat betreft vervanging ingelopen. Ons areaal is nu goed op orde. Dit gaan we de komende beleidsperiode zo houden. De inzet daarbij is om nóg bewuster invulling te gaan geven aan onze maatschappelijke verantwoordelijkheid wat betreft duurzaamheid en donkertebescherming. Voor onszelf en voor toekomstige generaties. 6. Historische context Het beleidsplan Openbare Verlichting 2025-2029 vervangt het aflopende vastgestelde beleidsplan Openbare verlichting 2021-2025 in de Raad van 23 april 2020. In dit beleidsplan stond de harmonisatie centraal van de drie oude gemeenten. Daarbij zijn er financiële middelen beschikbaar gesteld om de achterstanden weg te werken en is er een eerst stap gemaakt naar "bewuster" verlichten. Meer oog voor flora en fauna, terugdringen van lichthinder en lichtvervuiling maar ook energiebesparing.

Pagina:

4 van 8

Datum:

21 november 2024

Zaak:

1390492

7. Argumenten Het beleidsplan openbare verlichting 2025-2029 voor de duur van 5 jaar vast te stellen. Het areaal op het huidige onderhoudsniveau handhaven en het voorkomen van het oplopen van onderhoudsachterstanden. De inzet van meer donkerte. Voorkomen van lichthinder en lichtvervuiling. Dit heeft een positief effect op zowel de mens als de flora en fauna in onze leefomgeving. ”Bewust verlichten”, verlicht alleen daar waar het ook echt nodig is. Vervangen van de conventionele verlichting voor Ledverlichting. Hiermee verminderen we het energie verbruik en de CO2 uitstoot en letten we bij vervanging op de circulariteit van de toe te passen materialen. Het resultaat van de uitvoer van dit beleid zal een duurzame openbare verlichting zijn maar ook als gemeente kunnen we hiermee het goede voorbeeld geven om kunstlicht alleen te laten branden wanneer dit echt nodig is. 8. Kanttekeningen en risico’s Het beleidsplan openbare verlichting 2025-2029 laat vanaf 2027 en de jaren daarna een gering tekort zien op de huidige begroting. Binnen de planperiode wordt dit meegenomen in de voorjaarsnota en de begroting 2026. Na de planperiode wordt op basis van het nieuwe plan opnieuw beoordeeld wat nodig is. De werkelijke kosten kunnen afwijken van de begrote kosten door fluctuaties van de prijzen in de markt.

De aansluitkosten op het kabel- netwerk en de energie kosten zijn in de afgelopen jaar fors gestegen. Voor de toekomst zijn deze kosten moeilijk te voorspellen. De verwachting is dat deze verder gaan oplopen. Toekomstige gebiedsontwikkelingen zijn niet meegenomen in de budgetten voor energie, beheer en regulier onderhoud en periodiek onderhoud. Het risico is aanwezig dat bewoners bezwaar maken tegen het weghalen of niet meer vervangen van lichtmasten aan lanen welke niet in beheer en onderhoud zijn van de gemeente. Toekomstige technische ontwikkelingen binnen de planperiode van het beleidsplan die van invloed kunnen zijn op de kosten.

Pagina:

5 van 8

Datum:

21 november 2024

Zaak:

1390492

9. Financiële paragraaf Dit beleidsplan kan in de eerste jaren 2025 en 2026 worden uitgevoerd binnen de bestaande exploitatiebegroting voor openbare verlichting. In de opvolgende jaren 2027 t/m 2029 zien we een gering tekort ontstaan die wordt veroorzaakt door de netwerk- en energiekosten en de benodigde kapitaallasten (rente- en afschrijvingskosten) van de investeringskredieten om het areaal op orde te houden. In onderstaande tabel is het financieel effect op de exploitatiebegroting 2025 t/m 2029 te zien. Een totaaloverzicht van het beschikbare budget en de kosten voor de komende jaren. In het beschikbaar saldo van de begroting is de door uw raad vastgestelde bezuinigingsmaatregel 10 ‘’Het verwijderen van 100 lichtmasten in het buitengebied’’ van € 3.500 structureel meegenomen. Financieel effect exploitatiebegroting 2025 t/m 2029 BESCHIKBAAR SALDO BEGROTING

€

KOSTEN

1.088.325

€

BUDGET 2025

1.135.072

€

BUDGET 2026

1.160.532

€

BUDGET 2027

1.186.394

€

BUDGET 2028

1.213.054

BUDGET 2029

A

Energie

€

501.917

€

506.928

€

515.801

€

524.327

€

534.270

B

Beheer en regulier onderhoud

€

374.750

€

386.817

€

398.421

€

410.374

€

422.685

C

Periodiek onderhoud

€

15.100

€

15.586

€

16.054

€

16.535

€

17.031

D

Kapitaalslasten

€

230.577

€

267.142

€

287.792

€

308.147

€

326.844

TOTAAL per jaar

€

1.122.345

€

1.176.473

€

1.218.069

€

1.259.383

€

1.300.830

OPBRENGSTEN E

BUDGET 2025

BUDGET 2026

BUDGET 2027

BUDGET 2028

BUDGET 2029

Schadevergoedingen Nederlandse Organisatie voor Debiteurenbeheer

€

-51.000

€

-52.642

€

-54.221

€

-55.848

€

-57.524

TOTAAL per jaar

€

-51.000

€

-52.642

€

-54.221

€

-55.848

€

-57.524

SALDO

BUDGET 2025

BUDGET 2026

BUDGET 2027

BUDGET 2028

BUDGET 2029

TOTAAL benodigd budget per jaar

€

1.071.345

€

1.123.831

€

1.163.847

€

1.203.535

€

1.243.306

Voorjaarsnota 2025 en meerjarenbegroting

€

16.980

€

11.241

€

-3.315

€

-17.141

€

-30.252

A) Energie; De kosten voor aansluiting netwerk en energie zijn in 2024 opgelopen naar bijna € 502.000,- De afrekening vindt plaats in 2025. De gemeente Midden-Groningen heeft de tarieven van het energiecontact opnieuw moeten afsluiten welke de verhoging veroorzaakt. B en C) Beheer, regulier onderhoud en periodiekonderhoud; Omdat een groot deel van het areaal van led verlichting is voorzien en het beheer en onderhoud collectief wordt aanbesteed, kunnen we de kosten terugbrengen van € 440.500,- naar € 389.850,per jaar.

Pagina:

6 van 8

Datum:

21 november 2024

Zaak:

1390492

D) Kapitaallasten investeringen; In de begrotingen van de afgelopen jaren is meerjarig rekening gehouden met grote vervangingsinvesteringen voor de openbare verlichting. Omdat de achterstanden nu zijn ingelopen kan het benodigd investeringskrediet over de planperiode voor hoofdzakelijk vervangingsinvesteringen naar gemiddeld € 443.500 per jaar worden verlaagd. In de planperiode 2025 tot en met 2029 bedraagt de investeringsopgave € 2.217.700. Voor de financiële consequenties van de investeringsopgave wordt uitgegaan dat de investeringen zich gedurende de planperiode op basis van geplande investeringen voordoen. Hier zijn de volgende investeringskredieten voor nodig. Overzicht benodigde investeringskredieten Benodigde investeringskredieten 2025

2026

2027

2028

2029

Totaal

Masten

154.100

145.800

110.400

119.300

122.900

652.500

Armaturen

303.700

306.400

319.700

283.600

292.200

1.505.600

Retrofit-units

11.200

11.600

11.900

12.300

12.600

59.600

Totaal

469.000

463.800

442.000

415.200

427.700

2.217.700

Uw raad heeft bij de gemeentebegroting 2025 voor het jaar 2025 al een investeringskrediet voor masten € 47.000 en armaturen € 439.000 beschikbaar gesteld, totaal € 486.000. De investering in retrofit-units is nieuw. Na inventarisatie is 10 jaar een realistische afschrijvingstermijn voor de retrofit-units. Genoemde afschrijvingstermijn is niet overeenkomstig de financiële verordening. De kapitaallasten van de benodigde investeringskredieten en de oude investeringskredieten zijn in het overzicht financieel effect exploitatiebegroting 2025 t/m 2029 meegenomen. Effect op het begrotingssaldo; Rekening houdend met de begroting 2025 en 2026 zien we een kleine plus. Voor de begrotingsjaren daarop zien we een tekort. De oorzaak zit op de energielasten en de kapitaallasten investeringskredieten. De voordelige verschillen in de jaren 2025 en 2026 vallen terug naar de algemene middelen en zijn incidenteel inzetbaar. Voorstel is om de financiële effecten met betrekking tot de exploitatiebegroting en de investeringskredieten in de voorjaarsnota 2025 en in de begroting 2026 te verwerken. 10. Communicatie Na besluitvorming door de raad volgt geen actieve communicatie. In de communicatie over de begroting 2025 en bezuinigingen is al gecommuniceerd over vermindering openbare verlichting.

Omdat er niet direct iets verandert voor inwoners/gebruikers van openbare wegen, volgt niet meteen na besluitvorming door raad extra brede communicatie. De impact van het verwijderen van openbare verlichting zal lokaal en beperkt zijn. Per situatie treden we vooraf in contact met onze inwoners en waar nodig benaderen we specifieke doelgroepen (om- en aanwonenden) persoonlijk.

Pagina:

7 van 8

Datum:

21 november 2024

Zaak:

1390492

Pagina:

8 van 8

Datum:

21 november 2024

Zaak:

1390492

11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Bij de totstandkoming van het beleidsbeheerplan zijn er interviews gehouden met en is er informatie opgehaald bij verschillende afdelingen binnen de gemeente Midden-Groningen. Bij het opstellen van het beleid is gebruik gemaakt van een extern bureau met veel ervaring op het gebied van donkerte, lichtvervuiling en circulariteit. Na besluitvorming wordt het beleidsplan zoveel mogelijk gedeeld zodat aan de voorkant rekening gehouden kan worden bij het ontwerp van ruimtelijke plannen, herinrichtingen of bij groot onderhoud in de openbare ruimte. Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

E. van Lente Burgemeester

Bijlage: 1 Beleidsplan Openbare Verlichting 2025-2029

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris