01. Raadsvoorstel inwonerbetrokkenheid

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

25-08-2025

Opsteller:

Bart Hekkema

Zaak:

1570942

Contactgegevens:

bart.hekkema@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder:

Erica van Lente

Onderwerp:

Vaststellen beleidskader inwonerbetrokkenheid en verordening inwonerbetrokkenheid en uitdaagrecht

1. Voorstel 1. Het beleidskader inwonerbetrokkenheid en uitdaagrecht Midden-Groningen vast te stellen; 2. De verordening inwonerbetrokkenheid en uitdaagrecht Midden-Groningen vast te stellen; 3. De structurele uitzetting van de begroting per 2028 voor het dekken van loonkosten (0,9 fte) en uitvoeringsbudget ten behoeve van het uitvoeren van het beleid inwonerbetrokkenheid van in totaal € 143.000 te betrekken bij de gemeentebegroting 2026; 4. De inspraakverordening gemeente Midden-Groningen 2018 in te trekken; 5. De verordening Adviesraad Sociaal Domein gemeente Midden-Groningen 2018 in te trekken. 2. Inleiding Ons college vindt het belangrijk dat inwoners op een betekenisvolle manier betrokken zijn bij wat er speelt in hun leefomgeving. Participatie draagt bij aan betere besluiten, versterkt het vertrouwen tussen inwoners en overheid, en vergroot de kwaliteit van beleid en uitvoering. Met dit voorstel wordt een samenhangend beleidskader en een verordening vastgesteld die duidelijkheid geven over de rollen, verantwoordelijkheden en procedures bij participatie en het uitdaagrecht. Dit beleidskader bouwt voort op de door de gemeenteraad in 2023 vastgestelde startnotitie ‘Totstandkoming beleid inwoners- en overheidsparticipatie’.

In deze startnotitie zijn de uitgangspunten en ambities geformuleerd voor het versterken van de betrokkenheid van inwoners bij beleid, plannen en uitvoering. Dit is een van de doelstellingen van het programmacontract gebiedsgericht werken, dat ook door uw raad is vastgesteld in 2023. Met dit beleidskader geven we daar verdere invulling aan en maken we onze aanpak als het gaat om participatie concreet en toepasbaar in de praktijk.

Pagina:

2 van 6

Datum:

25-08-2025

Zaak:

1570942

Met het voorliggende beleidskader en de verordening geven we uitvoering aan wettelijke verplichtingen voor participatie. Op grond van artikel 150 van de Gemeentewet – voortvloeiend uit de Wet versterking participatie op decentraal niveau - is de gemeenteraad voor 1 januari 2027 verplicht een verordening vast te stellen over de wijze waarop inwoners worden betrokken bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Ook moet deze verordening bepalingen bevatten over de voorwaarden waarop het uitdaagrecht wordt vormgegeven. Daarnaast bevat de Omgevingswet specifieke verplichtingen voor participatie bij ruimtelijke plannen, zoals de motiveringsplicht bij wijziging van het omgevingsplan. Ook binnen het sociaal domein (Wmo, Jeugdwet, Participatiewet) zijn gemeenten verplicht inwoners en cliënten te betrekken bij beleid en uitvoering. Bij de totstandkoming van de verordening is gebruikgemaakt van de Model Participatieverordening 2024 van de VNG en de bijbehorende implementatiehandleiding. Ons college heeft daarbij gekozen voor een mix van de twee varianten, zodat de verordening goed aansluit bij de praktijk van participatie in Midden-Groningen. Het uitdaagrecht is bewust niet dichtgetimmerd, maar vormgegeven als een open en uitnodigend instrument met heldere spelregels en kaders.

Daarmee maken we het uitdaagrecht toegankelijk, zonder dat dit een verplichting of automatisme is. Zo stimuleren we eigenaarschap en betrokkenheid, terwijl ons college altijd een zorgvuldige afweging maakt. Met dit beleid en deze verordening geven we invulling aan deze verplichtingen, in samenhang en afgestemd op de lokale praktijk van Midden-Groningen. Voor het sociaal domein willen we aan de slag met een adviesnetwerk waarin inwoners en maatschappelijke organisaties structureel worden betrokken bij beleid en uitvoering. We verkennen daarbij ook of een inwonerspanel passend is om beleidskeuzes of ontwikkelingen mee voor te leggen. Deze inzet op het versterken van inwonerbetrokkenheid sluit ook aan bij de landelijke koers, zoals verwoord in de Kamerbrief 'Meedoen in de democratie en samenleving' (18 juni 2025). Hierin benadrukt het Rijk het belang van versterking van lokaal burgerschap, het vergroten van de zeggenschap van inwoners, en het ondersteunen van maatschappelijke initiatieven. Door het participatiebeleid en het uitdaagrecht stevig te verankeren in onze gemeentelijke werkwijze, sluiten we aan op deze bredere beweging om inwoners meer invloed te geven op hun leefomgeving en de publieke zaak. 3. Publiekssamenvatting Het college legt het beleidskader en de verordening inwonerbetrokkenheid en uitdaagrecht voor aan de gemeenteraad.

In het beleidskader staat hoe inwoners kunnen meedenken, meedoen en meebeslissen bij plannen en beleid van de gemeente. Ook wordt geregeld hoe inwoners zelf met ideeën kunnen komen, en in sommige gevallen een taak van de gemeente kunnen overnemen (het uitdaagrecht).

Pagina:

3 van 6

Datum:

25-08-2025

Zaak:

1570942

4. Bevoegdheid van de Raad De gemeenteraad is op grond van artikel 150 van de Gemeentewet bevoegd om een verordening over participatie vast te stellen. Daarnaast is de vaststelling van beleid een bevoegdheid van de raad op grond van haar kaderstellende rol. Na vaststelling van het beleid en de verordening kan de raad met startnotities ook vooraf kaders stellen voor participatieprocessen bij grote projecten of beleidsontwikkelingen. Daarin kunnen onder meer uitgangspunten voor participatie worden vastgelegd, zodat vanaf de start helder is wat van inwoners, college en raad wordt verwacht. Daarmee blijft de raad richtinggevend en verantwoordelijk voor de democratische legitimatie van besluiten die met participatie tot stand komen. 5. Beoogd effect Een duidelijk, uitvoerbaar en toekomstbestendig kader voor inwonerbetrokkenheid, waarin inwoners weten hoe en wanneer zij invloed kunnen uitoefenen. De verordening geeft juridische verankering aan het beleid en aan het uitdaagrecht. Het beleidskader geeft daarbij uitvoering aan de in 2023 door uw raad vastgestelde Startnotitie Inwoners- en Overheidsparticipatie, waarin richting is gegeven aan de gewenste koers voor participatie in Midden-Groningen. Dit geldt zowel voor ruimtelijke als sociale vraagstukken.

Voor het sociaal domein willen we aan de slag met een adviesnetwerk waarin inwoners en maatschappelijke organisaties structureel worden betrokken bij beleid en uitvoering. De verordening en het beleidskader bieden ook hiervoor duidelijke spelregels. Daarnaast zetten we in op inclusieve participatie, met bijzondere aandacht voor jongeren. Jongerenparticipatie is essentieel bij beleid dat hun toekomst raakt. We stimuleren daarom dat jongeren structureel worden betrokken bij participatieprocessen, onder meer via scholen, jongerenwerk en het NPG-project ‘dorps- en wijkplannen maken’. Zo investeren we in vertrouwen in de lokale democratie en benutten we de ideeën en betrokkenheid van jongeren. Na vaststelling werken we dit uit in een uitvoeringsplan/routekaart participatie. 6. Historische context In 2023 heeft de raad de startnotitie participatie vastgesteld. Vervolgens zijn in 2024 het beleidskader verplichte participatie Omgevingswet en de leidraad participatie voor initiatiefnemers vastgesteld. Inwoners zijn geraadpleegd via een inwonersonderzoek en bijeenkomsten. Het voorliggende beleidskader en de verordening bouwen voort op deze stappen en geven een samenhangende invulling aan participatie. De inspanningen en ambities op het gebied van participatie vloeien voort uit het door de raad in 2023 vastgestelde programmacontract gebiedsgericht werken.

Pagina:

4 van 6

Datum:

25-08-2025

Zaak:

1570942

7. Argumenten De vaststelling van het beleid en de verordening zijn gewenst en noodzakelijk omdat: -

Het beleidskader aansluit bij wettelijke verplichtingen (Omgevingswet, Wet versterking participatie op decentraal niveau). Er draagvlak is onder inwoners en professionals voor hoe participatie wordt georganiseerd. Het uitdaagrecht aansluit bij maatschappelijke ontwikkelingen en het versterken van overheidsparticipatie. De combinatie van beleidskader en verordening het beleid juridisch en uitvoerend sterk maakt. Structurele formatie en uitvoeringscapaciteit noodzakelijk zijn om deze wettelijke en beleidsmatige taken duurzaam uit te voeren.

8. Kanttekeningen en risico’s Participatie vraagt structurele inzet van capaciteit en middelen; zonder borging na 2027 komt de uitvoering onder druk. Het uitdaagrecht vraagt om zorgvuldige beoordeling en begeleiding; dit vraagt bestuurlijke en ambtelijke inzet. Een andere kanttekening is dat goed participatiebeleid de betrokkenheid vergroot en helpt belangen en ervaringen mee te nemen, maar niet automatisch betekent dat er draagvlak of akkoord van inwoners ontstaat; weerstand kan blijven bestaan. 9. Financiële paragraaf Voor het uitvoeren van het beleidskader is binnen het team gebiedsregie structurele inzet personeel nodig van 0,9 fte voor coördinatie en uitvoering (medewerker Ontwikkeling II, N03.02.04: regisseur overheidsparticipatie). Daarnaast is een structureel uitvoeringsbudget voor ondersteuning van participatieprocessen nodig. Tot eind 2027 is dit incidenteel uit de beschikbare gelden voor het programma Gebiedsgericht Werken gedekt. Voor structurele borging wordt voorgesteld om genoemde met ingang van 2028 als structurele uitzetting in de begroting 2026 mee te nemen. Zo wordt tijdig dekking geregeld voordat de tijdelijke financiering vanuit het programma gebiedsgericht werken eindigt. De structurele kosten van inzet personeel bedraagt € 113.000 en € 30.000 structureel aan uitvoeringsbudget.

Dit om het beleid samen met onder meer de gebiedsregisseurs uit te voeren, ondersteuning te kunnen bieden met betrekking tot het uitdaagrecht en bijvoorbeeld een digitaal participatieplatform te kunnen bekostigen. Het versterken van inwonerbetrokkenheid betreft een wettelijke en structurele taak van de gemeente die ook aansluit bij de ambities uit het collegeakkoord en de raadswerkagenda. Daarnaast zal er met Nij Begun (met name maatregel 14) en de uitvoeringagenda’s van het NPG-project dorps- en wijkplannen meer aandacht komen voor het versterken van de betrokkenheid van

Pagina:

5 van 6

Datum:

25-08-2025

Zaak:

1570942

inwoners(groepen) in onze wijken en dorpen. Ook blijft er ruimte voor vormen van financiële participatie, zoals burgerbegrotingen, waarbij inwoners zelf prioriteiten kunnen stellen in de inzet van middelen. 10. Communicatie Na besluitvorming in de gemeenteraad ontvangen betrokkenen – intern én extern – een terugkoppeling over het uiteindelijke beleidskader en de verordening. We publiceren het op de gemeentelijke website met een beknopte toelichting. In overleg bekijken we of het beleid onderwerp kan zijn van een overleg of bijeenkomst met bewonersorganisaties, zodat het ook daar besproken en gedeeld wordt. Daarnaast besteden we in de weken na vaststelling aandacht aan het nieuwe beleid via de gemeentelijke pagina’s in de Regiokrant, onder meer met artikelen en een interview met de portefeuillehouder. Dit werken we nader uit. 11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Er is sinds de start van het opstellen van het beleidskader (en het vaststellen van de startnotitie totstandkoming beleid inwoners- en overheidsparticipatie) brede interne en externe afstemming geweest, onder meer met gebiedsregisseurs, beleidsadviseurs, bewonersorganisaties en zijn aandachtspunten op basis van het inwonersonderzoek meegenomen.

Het beleidskader is mede tot stand gekomen met input via het platform Stem van Midden-Groningen en twee bijeenkomsten: één in het kader van de dorps- en wijkplannen en één gezamenlijke avond in Noordbroek met bewonersorganisaties en de portefeuillehouder. Na vaststelling volgt implementatie binnen de organisatie en communicatie naar inwoners. De evaluatie van het beleid is voorzien in 2028. Om te bepalen of het beleid effectief is, monitoren we tweejaarlijks hoe inwonerbetrokkenheid zich ontwikkelt. Dit doen we onder andere door: het aantal en de kwaliteit van participatieplannen te volgen, evaluaties van participatietrajecten en bewonersinitiatieven te verzamelen en signalen vanuit gebiedsregie en inwoners te bundelen. Ook kunnen we periodiek (bijvoorbeeld in 2027) een herhaling van het inwonersonderzoek uitvoeren. Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen, E. van Lente Burgemeester

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris

Bijlage: 1 Beleid voor inwonerbetrokkenheid Midden-Groningen 2 Verordening inwonerbetrokkenheid en uitdaagrecht gemeente Midden-Groningen 2025 3 Verslag bijeenkomst bewonersorganisaties over beleid voor inwonerbetrokkenheid en uitdaagrecht.

Pagina:

6 van 6

Datum:

25-08-2025

Zaak:

1570942