01. Raadsvoorstel herziening zonneparkenbeleid

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

24 mei 2023

Opsteller:

Dennis van der Haar

Zaak:

981570

Contactgegevens:

dennis.vanderhaar@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Erik Drenth Onderwerp:

Herziening zonneparkenbeleid (2023)

1. Voorstel 1. Kennis te nemen van de uitgangspunten en beleidswijzigingen van de herziening van het zonneparkenbeleid en in te stemmen met het vaststellen van het herziene zonneparkenbeleid (2023). 2. Inleiding In Midden-Groningen zijn voor en sinds de vaststelling van het ‘Beleid Zonneparken in MiddenGroningen’ van 28 november 2019 op verschillende plekken verspreid over de gemeente zonneparken ontwikkeld en gerealiseerd. Een van de eerste was het zonnepark Midden-Groningen van 117 hectare ten noorden van Sappemeer. Op het moment van ingebruikname gelijk het grootste zonnepark van Nederland. Sindsdien zijn er veel informatie- en principeverzoeken maar ook aanvragen omgevingsvergunningen voor zonneparken ingediend. Inmiddels zijn er verscheidene vergunningen verleend en leveren de gebouwde zonneparken stroom. Om de transitie van gebruik van fossiele brandstoffen naar het gebruik van hernieuwbare energie succesvol te maken, is zonne-energie zeer gewenst en broodnodig. Maar er is ook een keerzijde. Grootschalige zonneparken verwerven in de eerste plaats vaak onvoldoende draagvlak vanuit de omgeving. Dit is een landelijke ontwikkeling die ook in Midden-Groningen speelt. Door de groei van het aantal zonneparken ontstaat er steeds meer discussie over de ontwikkeling van grondgebonden zonneparken in het buitengebied.

Zowel bewoners, die hun vrije uitzicht vrezen, als agrariërs die wijzen op het verdwijnen van goede landbouwgrond laten van zich horen. Het gebrek aan draagvlak is vooral duidelijk rondom Meeden en in het gebied Sappemeer-Noord, waar de bewoners hebben aangegeven tegen nieuwe zonneparken te zijn. Ten tweede zijn er ook gevallen die niet voldoen aan de ruimtelijke criteria, doordat plannen niet of slechts gedeeltelijk in een zoekgebied liggen of niet passen in het landschap. Daarnaast loopt men op meerdere plekken tegen een aantal andere situaties aan met betrekking tot de inpassing van zonneparken. Een gebrek aan netcapaciteit is bijvoorbeeld een groot issue geworden. Gesteld kan worden dat de tijd en dynamiek ten opzichte van enkele jaren

Pagina:

2 van 7

Datum:

24 mei 2023

Zaak:

981570

geleden in rap tempo veranderd is. Huidig beleid Het huidige gemeentelijke zonneparkenbeleid is bedoeld als ruimtelijk toetsingskader voor het beoordelen van aanvragen voor (grondgebonden) zonneparken. In hoofdstuk 3 is de visie van de gemeente voor het omgaan met initiatieven voor zonneparken opgenomen. In hoofdstuk 4 zijn de voorwaarden binnen ‘kansrijke locaties’ uitgewerkt met daarbij toetsingscriteria. Het beleid maakt onderscheid tussen ‘grootschalige initiatieven’ en ‘kleinschalige lokale initiatieven’. In een groot deel van de gemeente wordt onder voorwaarden ruimte geboden aan kleinschalige lokale initiatieven (< 5 hectare). Grootschalige zonneparken (> 5 hectare) zijn slechts in een beperkt deel van de gemeente onder voorwaarden toegestaan. Hiervoor zijn enkele zoekgebieden (kansrijke gebieden) aangewezen. Er zijn in totaal 11 kansrijke locaties aangewezen voor grootschalige zonneparken: • De locaties A t/m D grenzen aan het stedelijk gebied van Hoogezand en Sappemeer; • De locaties E, F, H en I liggen nabij het knooppunt A7 en N33; • Locatie F ligt tussen Zuidbroek en Muntendam (Tussenklappenpolder) • Locatie G ligt langs de N33 (tussen Appingedam en Zuidbroek); • Locatie K is een specifieke locatie nabij het natuurgebied ’t Roegwold. In het beleid is de totale oppervlakte aan zonneparken binnen de gemeente gemaximeerd op 600 hectare tot 2025.

Op dit moment is er ongeveer tussen de 425 en 450 hectare gerealiseerd, vergund of in ontwikkeling. Concreet betekent dit dat de resterende beschikbare ruimte voor zowel kleinschalige als grootschalige zonneparken (zo’n 150-175 hectare) opgenomen dient te worden in het beleid op basis van een afgebakend en actueel toetsingskader. De nadruk moet liggen op de zonneladder en stringentere voorschriften voor zonneparken (Zon op Land). Zon op Dak zal meer dan voorheen het uitgangspunt worden. Nieuwe inzichten Het collegeprogramma 2022-2026 “Samen aan de slag!” geeft een duidelijk signaal af over de ontwikkeling van zonneparken in de gemeente Midden-Groningen. In het programma staat: Herziening zonneparkenbeleid: wij willen een betrouwbare overheid zijn. Plannen die in een afrondende fase zijn moeten uitgevoerd kunnen worden als ze voldoen aan de gestelde voorwaarden. Wij gaan voor een heroriëntering op de zoeklocaties voor zonneparken met name langs de N33 (Zuidbroek-Steendam) en ten zuiden van het spoor in Meeden, oftewel een herziening van het zonneparkenbeleid. Een voorwaarde voor medewerking aan een zonnepark-initiatief is dat omwonenden en belanghebbenden in de omgeving van het zonnepark voldoende zijn betrokken bij de planvorming voor het creëren van draagvlak.

We zien dat er aandacht is voor de sociale inpassing, maar dat er nog onvoldoende rekening wordt gehouden met de omgeving en dat omwonenden niet altijd actief en bewust meegenomen zijn in de planvorming. Daarnaast lopen we tegen een aantal andere situaties aan met betrekking tot de inpassing van zonneparken.

Pagina:

3 van 7

Datum:

24 mei 2023

Zaak:

981570

Binnen het bestaande beleid zijn deze punten nog onderbelicht en deze zaken dienen daarom aangescherpt te worden. Het gaat in beginsel grofweg om: • • • •

Meer sturing op draagvlak en maatschappelijk rendement Zon op Dak en andere meekoppelkansen (meervoudig ruimtegebruik) nadrukkelijker voorrang geven Zoekgebieden grootschalige zonneparken herijken Kwalificatie kleinschalige zonneparken herijken

De ruimtelijke kaders en de maatschappelijke en technologische context zijn met de tijd veranderd. Dit vraagt om een actualisering van het huidige beleid. 3. Publiekssamenvatting In Midden-Groningen zijn voor en sinds de vaststelling van het ‘Beleid Zonneparken in MiddenGroningen’ van 28 november 2019 op verschillende plekken verspreid over de gemeente zonneparken vergund, ontwikkeld en gerealiseerd. Om de transitie van gebruik van fossiele brandstoffen naar het gebruik van hernieuwbare energie succesvol te maken, is zonne-energie zeer gewenst en broodnodig. Maar er is ook een keerzijde, grootschalige zonneparken leiden veelal tot weerstand vanuit de omgeving. We zien dat er aandacht is voor de sociale inpassing, maar dat er nog onvoldoende rekening wordt gehouden met de omgeving en dat omwonenden niet altijd actief en bewust meegenomen zijn in de planvorming om te komen tot draagvlak. De ruimtelijke kaders en de maatschappelijke en technologische context zijn met de tijd veranderd. Dit vraagt om een actualisering van het huidige beleid. 4. Bevoegdheid van de Raad De herziening van het zonneparkenbeleid sluit aan bij het kader dat door uw raad op 28 november 2019 is vastgesteld. 5.

Beoogd effect Een herzien beleidsstuk voor de zonnepark projecten in Midden-Groningen, dat past in de huidige tijdsgeest en die aangescherpt is op de punten waar dat nodig is: • Een actuele basis en aanpak om keuzes te maken (integraal ruimtelijk afwegingskader), die voorwaardenscheppend zijn voor de invulling van schaarse ruimte; • Voortzetten energietransitie en behalen duurzaamheidsdoelstellingen (RES-afspraken); • Behoud van lokale bedrijven (energiecrisis) en creëren werkgelegenheid; • Waarde voor bestaand (open) landschap, agrarische gronden en gevoelige locaties; • Uiteindelijk een plus op de leefbaarheid in de wijken en dorpen door middel van diverse ruimtelijke ontwikkelingen en verduurzamingsinitiatieven geïnitieerd vanuit maatschappelijk rendement (lokaal eigendom/fondsbijdrage) De nieuwe criteria voor zonneparken zijn na vaststelling up-to-date en er is overeenstemming over het begrip lokaal eigendom. Voor inwoners, initiatiefnemers van energieprojecten en ondernemers in Midden-Groningen bestaat duidelijkheid over de inpasbaarheid en wenselijkheid van zonneparken. Zo zijn de kaders helder voor de initiatiefnemers die nog plannen hebben voor het indienen van een formele aanvraag. Deze duidelijkheid is maatschappelijk gedragen.

Pagina:

4 van 7

Datum:

24 mei 2023

Zaak:

981570

6. Historische context Uw raad heeft op 28 november 2019 het ‘Beleid Zonneparken in Midden-Groningen’ vastgesteld. Op 16 maart 2021 heeft ons college een prioritering van zonnepark aanvragen vastgesteld op basis van koppelkansen en meervoudig ruimtegebruik. Vanwege de komst van een nieuw college zijn alle zonprojecten in 2022 tijdelijk opgeschort. Op 14 maart 2023 heeft ons college een besluit genomen over de verdere afhandeling van de lopende zonnepark initiatieven op basis van het bestaande zonneparkenbeleid van 2019. Uw raad is tegelijkertijd per raadsbrief (14 maart 2023) geïnformeerd over het voornemen om het vigerende beleid te herzien. 7. Argumenten 7.1 Herziening van het bestaande beleid is om meerdere redenen nodig Maatschappelijke en technische ontwikkelingen maken een herziening van het beleid ten aanzien van zonneparken in Midden-Groningen nodig. Een herziening van het beleid is ook wenselijk vanwege de ‘bovengrens’ die in het beleid is opgenomen. In het beleid staat dat er tot 2025 ruimte is voor maximaal 600 hectare aan zonneparken. Dit is inclusief alle eerder gerealiseerde, vergunde en in ontwikkeling zijnde zonneparken (inmiddels circa 425-450 hectare). Er is dus nog beperkt ruimte voor een aantal nieuwe initiatieven.

Echter, om deze goed te kunnen beoordelen op basis van de huidige kaders en hedendaagse randvoorwaarden is een herziening van het beleid noodzakelijk. Zo kan er alvast voorgesorteerd worden op het bereiken van deze bovengrens. Daarbij is van belang om ruimte te bieden aan kleinschalige zonneparken (‘van onderop’) en om hier nadrukkelijk ruimte voor te reserveren in het beleidsstuk. 7.2 Struikelblokken van het bestaande beleid De toepassing van het beleid in de praktijk leidt doorgaans tot een aantal - steeds terugkerende knelpunten. Hoe zit het precies met lokaal eigendom, wat wordt daaronder verstaan en hoe borg je een zorgvuldig (participatie)proces hiernaartoe. Bovendien is nationaal Zon op Dak het onderwerp van gesprek. Er moet meer nadruk gelegd worden op zonprojecten in de bebouwde omgeving en meervoudig ruimtegebruik waarbij pandeigenaren en andere stakeholders gestimuleerd en geprikkeld worden om realisatie hiervan te bewerkstelligen. Daarnaast ontstaat steeds meer discussie en debat over de beeldbepalende zoekgebieden, de wenselijkheid van zonneparken in open landschap en de impact c.q. invloed van zonneparken op zichtlocaties. Zo ook de vraag wanneer een zonnepark kleinschalig van aard is of eerder een grootschalig karakter heeft en welke voorwaarden en eisen hier vervolgens bij horen. De ruimtelijke kaders en de maatschappelijke context zijn met de tijd veranderd.

Dit vraagt om een actualisering van het huidige beleid. 8. Kanttekeningen en risico’s 8.1 Belangenafweging van belang Het doel is om tot een zorgvuldige belangenafweging te komen waarbij er rekening wordt gehouden met de voortgang van de energietransitie, de politieke situatie, de omwonenden, de projectontwikkelaars en energiecoöperaties en bovendien de ruimtelijke inpassing van de zonneparken ten opzichte van het landschap. Deze belangenafweging in de ‘zoekgebieden’ is bij tegengestelde belangen van grote waarde. Daarbij moet de toegevoegde waarde van zonprojecten en duurzame opwek installaties voor lokale bedrijven niet uit het oog worden verloren. De ontwikkeling van een zonnepark biedt bijvoorbeeld de tuinbouwbedrijven kansen voor een verduurzaming van het bedrijf en behoud van plaatselijke werkgelegenheid. De belangen van de

Pagina:

5 van 7

Datum:

24 mei 2023

Zaak:

981570

omwonenden maar ook die van de maatschappij als geheel moeten daarbij meegenomen worden zodat er een goede balans wordt gevonden. Het zonneparkenbeleid heeft hierin een faciliterende functie. Samengevat, een gedragen besluitvormingsproces is van betekenis, op grond van nieuwe kaders voor zonnepark initiatieven. 8.2 Medewerking aan zonneparken is ten behoeve van de energietransitie Met het verlenen van omgevingsvergunningen voor zonneparkprojecten kunnen de gemaakte afspraken in RES (Regionale Energie Strategie) verband nagekomen worden en levert MiddenGroningen haar aantoonbare aandeel in het mogelijk maken van duurzaam opgewekte energie. 8.3 Maatschappelijke belangen en beschikbare ruimte Er is ruimte nodig voor duurzame energie opwek en dus ook Zon op Land. Deze invulling zal niet voor alle inwoners en overige belanghebbenden gewenst zijn. Er staat druk op de beschikbare ruimte. Omdat we weten dat de fysieke ruimte voor dergelijke ontwikkelingen in het buitengebied gelimiteerd is en de vraag naar ruimte en het ruimtebeslag groot is, botsen ook de ruimtelijke belangen. Het vatten van deze elementen in beleid is tijdsafhankelijk en complex. 8.4 Disclaimer in de vorm van netwerkcongestie Het verder onderzoeken van medewerking aan initiatieven op basis van het geactualiseerde beleid betekent niet dat in alle gevallen ook een omgevingsvergunning kan worden verleend.

Het meewerken aan nieuwe zonneparken betekent ook dat er een grotere druk komt op het elektriciteitsnetwerk van TenneT en Enexis. Het kunnen aansluiten op dit netwerk is een voorwaarde voor een omgevingsvergunning. Meer dan dit eisen in het vergunningentraject of sturen als gemeente met betrekking tot deze kwestie is onrealistisch. Er wordt gewerkt aan een uitbreiding van het netwerk maar op dit moment is de capaciteit in een groot deel van onze gemeente beperkt. Enexis beoordeelt nieuwe aanvragen op volgorde van binnenkomst. Het is daarbij niet mogelijk voor de netbeheerders om Zon op Dak voor te laten gaan op Zon op Land. Hierdoor moeten bepaalde initiatieven helaas langer wachten. Dit geldt ook voor zonnepanelen op daken. Daarnaast hebben de trafostations (zoals bij Meeden) ook een regionale functie waarop ook initiatieven uit andere gemeente ‘aantakken’ en capaciteit vragen. Er vindt afstemming plaats tussen gemeente (en provincie) en Enexis over te verwachten initiatieven voor zonneparken, zodat de netbeheerder zich hier op kan voorbereiden. 8.5 Looptijd herzien beleid De looptijd van het herziene beleid is in principe gelijk aan het vigerende beleid en loopt daarmee tot 2025 of totdat de RES-doelstelling voor het aandeel van Midden-Groningen behaald is.

Op een later moment moet nog exact worden bepaald in samenhang met de geldende gezamenlijke RESdoelstellingen van de aankomende periode hoe en wanneer het beleid geëvalueerd wordt. 8.6 Overgangsrecht, reikwijdte herzien beleid Gelet op het rechtszekerheidsbeginsel toetst de gemeente individuele plannen aan de wet- en regelgeving die geldt op het moment van het indienen van een principeverzoek danwel aanvraag omgevingsvergunning.

Pagina:

6 van 7

Datum:

24 mei 2023

Zaak:

981570

Het herziene beleidskader is dus van toepassing op alle nieuw ingediende principeverzoeken en aanvragen omgevingsvergunningen. Alle bestaande verzoeken en lopende aanvragen die reeds in behandeling waren voorafgaand aan de vaststelling en inwerkingtreding van het herziene beleid, worden conform het overgangsrecht afgehandeld op grond van het tot dan toe geldende beleid ‘Zonneparken in Midden-Groningen’ (2019). 9. Financiële paragraaf Financiële participatie en compensatie zijn onderdelen van het beleid. In de eerste plaats wordt gestreefd naar 50% lokaal eigendom bij zonneparkprojecten. Als dit niet lukt, of in mindere mate, wordt een bijdrage gevraagd in een gebieds- of duurzaamheidsfonds. Deze laatste mogelijkheid in het beleid vraagt nog om een nadere uitwerking. De kosten voor het opstellen en de procedure van de uitgebreide omgevingsvergunning worden overeenkomstig de legesverordening en tarieventabel in rekening gebracht bij de ontwikkelaar. Met de ontwikkelaar wordt tevens een planschadeverhaalsovereenkomst en een samenwerkings- ofwel anterieure overeenkomst gesloten. 10. Communicatie Bij het opstellen van het herziene beleid is inbreng vanuit de verschillende belanghebbenden, waaronder energiecoöperaties en projectontwikkelaars in de overweging meegenomen.

Bovendien zijn dorps- en wijkorganisaties zoals dorpsbelangen ook betrokken en geïnformeerd over de uitgangspunten van het geüpdatete beleid. Daarnaast zijn ook de provincie, het waterschap en de veiligheidsregio om advies gevraagd. De reacties zijn waar mogelijk verwerkt in het nieuwe beleidskader. Bij de uitwerking en beoordeling van de initiatieven waar onder voorwaarden medewerking mogelijk is, zal de omgeving ook (nader) worden betrokken. De initiatiefnemer is daarbij als eerste aanzet om voldoende draagvlak te creëren en aan te tonen. 11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Alle kansrijke initiatieven worden verder per aanvraag afgehandeld. Waar nodig vindt er bestuurlijk overleg plaats. Als de initiatieven voldoende zijn uitgewerkt en beoordeeld kan er per initiatief een omgevingsvergunning worden aangevraagd. Onderdeel van de procedure is het participatie- en acceptatieproces en het aanwijsbesluit van de provincie per locatie. Pas daarna kan een omgevingsvergunning worden verleend. Het verlenen van een uitgebreide omgevingsvergunning is een bevoegdheid van het college van burgemeester en wethouders. Een verklaring van geen bedenkingen is niet nodig. Dit volgt uit artikel 3, lid 2 van de Lijst van categorieën van gevallen waarin geen verklaring van geen bedenkingen (VVGB) nodig is.

De verzoeken passen namelijk binnen de gemeentelijke beleidsnotitie Zonneparken in Midden-Groningen (2019).

Pagina:

7 van 7

Datum:

24 mei 2023

Zaak:

981570

Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

A. Hoogendoorn Burgemeester

H.P. Bakker Secretaris

Bijlagen: 1. Herziening zonneparkenbeleid Midden-Groningen (2023) 2. Ingekomen reacties belanghebbenden na consultatie omgeving betreft uitgangspunten beleidsherziening • 2a t/m 2c Afzonderlijke reactiebrieven