01. Raadsvoorstel evaluatie afvalbeleid

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

3 september 2025

Opsteller:

Arjan van de Geer

Zaak:

1603677

Contactgegevens:

arjan.vandegeer@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Jur Mellies Onderwerp:

Tweejaarlijkse evaluatie Afvalbeleidsplan “Van Afval naar Grondstof”

1. Voorstel 1. In te stemmen met de herziening van de beleidsdoelstellingen door: o Het loslaten van de huidige doelstelling van 30 kilogram restafval per inwoner in 2025; o Aan te sluiten bij de nieuwe landelijke doelstelling (60% recycling in 2030, 65% in 2035). 2. Het college opdracht te geven de aanbevelingen uit de ‘evaluatie afvalbeleid 2022-2024’ te implementeren. 2. Inleiding Het afvalbeleid en de daarbij behorende doelstellingen van de gemeente Midden-Groningen wordt periodiek geëvalueerd. De laatste evaluatie dateert van 2022 en bestrijkt de periode van 2020-2021. Uit de huidige evaluatie zijn een aantal aanbevelingen gekomen die nodig zijn om de effectiviteit van het afvalbeleid te verbeteren. Het huidige landelijke beleid en de doelstellingen die daarbij horen zijn herzien. Met de aanpassing van het beleid vindt de gemeente Midden-Groningen aansluiting bij de nieuwe landelijke beleidsdoelstellingen. Deze doelstellingen zijn verwoord in de VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstof). Uit de evaluatie blijkt onder meer dat nog veel grondstoffen (PMD, textiel, glas) in het restafval terechtkomen.

Met dit voorstel stellen we uw Raad voor om: • De beleidsdoelen aan te passen aan landelijke de nieuwe landelijke beleidsdoestellingen; • Meer in te zetten op communicatie, educatie en afvalcoaches; • Intensivering van handhaving om, onder meer, storende bijplaatsingen te verminderen; • De resultaten van de inzameling van de verschillende grondstoffen en

Pagina:

2 van 5

Datum:

3 september 2025

Zaak:

1603677

scheidingspercentages inzichtelijk te maken door ontwikkeling van een dashboard. Uit de evaluatie 2022–2024 blijkt dat de huidige beleidsdoelstelling, 30 kilogram per inwoner in 2025 niet langer realistisch is. Het restafval per inwoner is gestegen naar gemiddeld 168 kg en het scheidingspercentage (van alle ingezamelde afvalstromen) is gedaald van 73% in 2021 naar 69% in 2024. Tegelijkertijd zijn de landelijke beleidsdoelstellingen aangepast. Waar eerder werd gestuurd op kilo’s restafval, ligt de focus nu op recyclingpercentages. Het VANG-programma en de Europese Kaderrichtlijn schrijven voor dat in 2030 ten minste 60% van het huishoudelijk afval gerecycled moet worden en in 2035 65%. Dit betekent dat de gemeentelijke doelstellingen moeten worden herzien. De voorgestelde aanbevelingen moeten resulteren in het effectiever sturen op vermindering van huishoudelijk restafval en verbetering van de kwaliteit van gescheiden grondstofstromen. Hierdoor kunnen de verwachte kostenstijgingen van afvalverbranding als gevolg van CO2heffingen en toename milieutoeslag beheersbaar blijven. Met dit raadsvoorstel wordt de raad gevraagd aan te sluiten bij de nieuwe landelijke beleidsdoelstellingen en in te stemmen met de aanbevelingen. 3. Publiekssamenvatting Elke twee jaar wordt het afvalbeleid van de gemeente Midden-Groningen geëvalueerd.

Hierbij wordt gekeken naar de realisatie van de gestelde doelen, stand van zaken en effectiviteit van het afvalbeleid. De laatste evaluatie was in 2022 (over de jaren 2020-2021). In 2025 is het afvalbeleid opnieuw geëvalueerd. Tegelijkertijd zijn de landelijke doelstellingen veranderd en moeten de beleidsdoelstellingen van de gemeente ook aangepast worden. Waar eerder werd gestuurd op kilo’s restafval, ligt de focus nu op recyclingpercentages. Het VANGprogramma en de Europese Kaderrichtlijn schrijven voor dat in 2030 ten minste 60% van het huishoudelijk afval gerecycled moet worden en in 2035 65%. In de evaluatie van de huidige periode staan aanbevelingen die gericht zijn op het sturen op een verbetering van de scheidings- en recyclingspercentages.

4. Bevoegdheid van de Raad Op grond van artikel 10.23 t/m 10.27 van de Wet milieubeheer en artikel 108 en 147 van de gemeentewet is de raad bevoegd tot bijstelling en vaststelling van het afvalbeleid. 5. Beoogd effect Het beheersbaar houden van de afvalstoffenheffing voor inwoners door het verminderen van huishoudelijk restafval en het laten toenemen van de hoeveelheid herbruikbare en waardevolle grondstoffen. 6. Historische context

Pagina:

3 van 5

Datum:

3 september 2025

Zaak:

1603677

De raad heeft naar aanleiding van de gemeentelijke herindeling en de daaruit voortvloeiende (wettelijke) noodzaak om het afvalbeleid van de drie voormalige gemeenten te harmoniseren op 25 april 2019 het beleidsplan van afval naar Grondstof 2019-2030 vastgesteld. Bij het vaststellen van het beleidsplan is aan de raad een periodieke evaluatie toegezegd. De eerste evaluatie, van augustus 2022, besloeg de periode 2020/2021. De huidige evaluatie bestrijkt de periode 2022– 2024. 7. Argumenten 1. Herijking beleidsdoelstellingen conform VANG De huidige beleidsdoelstelling van 30 kg restafval per inwoner in 2025 is landelijk niet realistisch gebleken. Daarom is deze doelstelling landelijk herzien. Door de focus te verleggen naar recyclingpercentages (60% in 2030, 65% in 2035) sluit de gemeente aan bij de landelijke doelstellingen. 2. Aanbevelingen uit de evaluatie van het afvalbeleid. Uit de evaluatie van het afvalbeleid 2022-2024 zijn de hiernavolgende aanbevelingen gekomen die als doel hebben een bijdrage te leveren in het beperken van het restafval, de verwerkingskosten en de realisatie van de herziene beleidsdoelstellingen. a. Structurele inzet van wijkgerichte restafvalanalyses Door wijkgericht te analyseren kan er op de wijkgerichte voorlichting en afvalcoaching worden ingezet, rekening houdend met lokale verschillen.

Analyses laten zien dat met name PMD, textiel en glas nog te vaak in het restafval terechtkomen. b. Intensivering van communicatie en educatie over het afvalbeleid Met wijkgerichte campagnes gebaseerd op sorteeranalyses van het restafval, sturen we gericht op het bevorderen van afvalscheiding. Educatie in basis- en voortgezet onderwijs legt bovendien een fundament voor duurzaam gedrag op lange termijn. Dit vergroot bewustzijn en eigenaarschap bij inwoners. c. Versterking van de rol van de afvalcoach Afvalcoaches zijn de verbindende schakel tussen de inwoners en de uitvoering van het afvalbeleid. Uit de evaluatie blijkt dat inzet van afvalcoaches leidt tot meer bewustwording, hogere betrokkenheid en een schonere leefomgeving. Door de rol van de afvalcoach te versterken, kan er gerichte wijkondersteuning worden geboden. d. Intensivering van handhaving op naleving afvalregels Structurele inzet van handhaving vergroot de geloofwaardigheid van het afvalbeleid en vermindert vervuiling van de leefomgeving. Waar communicatie en begeleiding niet toereikend zijn, is handhaving nodig om naleving af te dwingen. Bijplaatsingen, vervuiling in containers en verkeerd aangeboden afval veroorzaken hoge uitvoeringskosten en frustratie bij inwoners die zich wel aan de regels houden. e.

Ontwikkeling van een integraal afval-dashboard Een dashboard biedt inzicht in milieuprestaties, financiële effecten, serviceniveau en operationele indicatoren. Dit stelt ons in staat om beleidsdoelstellingen te monitoren en tijdig bij te kunnen sturen. Een dashboard stelt ons ook in staat om rapportages over de realisatie van de beleidsdoelstellingen te delen met inwoners. 8. Kanttekeningen en risico’s

Pagina:

4 van 5

Datum:

3 september 2025

Zaak:

1603677

Zonder aanvullende maatregelen zullen de uitvoeringskosten van afvalinzameling en – verwerking in de nabije toekomst aanzienlijk toenemen. De verbrandingskosten voor huishoudelijk restafval nemen zoals nu wordt voorzien, substantieel toe tot 2030 als gevolg van de verhogingen van milieutoeslag en CO2 –heffing. De afvalstoffenheffing voor inwoners zal bij het achterwege blijven van maatregelen, de komende jaren significant stijgen. De aanbevelingen uit de evaluatie zijn gericht op zowel verbetering van de milieuprestaties als het beheersbaar houden van de kosten. Wijkgerichte restafvalanalyses, communicatie en educatie maken het mogelijk inwoners gerichter te ondersteunen bij afvalscheiding. Dit vermindert de herbruikbare grondstoffen in het huishoudelijk restafval en verlaagt daarmee de verbrandingskosten. Het versterken van de rol van de afvalcoach en het intensiveren van handhaving zorgen daarnaast voor meer bewustwording, hogere betrokkenheid en naleving. Dit beperkt de structurele kosten van bijplaatsingen en verkeerd aangeboden afval en verhoogt de geloofwaardigheid van het beleid. Het integraal afvaldashboard biedt inzicht in de effecten van deze maatregelen op zowel milieuals kostenindicatoren.

Zo ontstaat een samenhangende aanpak waarmee de gemeente kan sturen op realistische beleidsdoelen, hogere recyclingpercentages en een beheersbare afvalstoffenheffing voor inwoners. Met deze maatregelen kan de gemeente Midden-Groningen tijdig inspelen op stijgende verwerkingskosten en landelijke verplichtingen, terwijl inwoners profiteren van een betaalbare en toekomstbestendige uitvoering van het afvalbeleid. De aanbevelingen uit de evaluatie van het afvalbeleid 2022–2024 staan daarbij niet op zichzelf. De uitvoering ervan draagt niet alleen bij aan het behalen van de herziene landelijke doelstellingen, maar helpt ook de stijging van kosten te beperken door vermindering van restafval. Tijdens de informatieve bijeenkomst afvalbeleid van 4 september zijn daarnaast zes aanvullende maatregelen gepresenteerd aan uw Raad die specifiek gericht zijn op het dempen van de afvalstoffenheffing voor inwoners. Deze kostenbesparende maatregelen sluiten aan op de aanbevelingen uit de evaluatie. Hoewel niet alles volledig te voorzien is, verwachten wij de in de evaluatie genoemde aanbevelingen budgetneutraal te kunnen uitvoeren. Indien zich op onderdelen afwijkingen voordoen, zullen wij hierover afzonderlijke voorstellen aan uw Raad voorleggen. 9.

Financiële paragraaf Alle met de aanbevelingen gepaard gaande maatregelen worden, zoals nu kan worden voorzien, gefinancierd binnen het huidige uitvoeringsbudget van afvalbeheer. De dekking van de extra kosten voor de handhaving en toezicht op afvalbeheer, is gerealiseerd door routeoptimalisatie van de uitvoering van de afvalinzameling. Voor het ontwikkelen van het dashboard wordt gebruik gemaakt van deskundige ondersteuning van het Datateam van onze gemeente.

Pagina:

5 van 5

Datum:

3 september 2025

Zaak:

1603677

10. Communicatie Na besluitvorming door uw Raad wordt zowel intern als extern actief over de uitkomsten van de evaluatie gecommuniceerd. Intern gebeurt dit via een memo en publicatie op het intranet, zodat de betrokken afdelingen eenduidig op de hoogte zijn en de uitvoering direct kan worden opgepakt. Via de gemeentepagina in het huis-aan-huisblad worden de inwoners geïnformeerd. We vragen bewonersorganisaties die informatie ook via hun kanalen te delen om inwoners nog beter te bereiken. De afvalcoaches zullen de wijken en inwoners gericht informeren door middel van wijk- en buurtbijeenkomsten. 11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) De evaluatie en de daarbij horende aanbevelingen zijn tot stand gekomen in samenspraak met verschillende betrokkenen en interne afdelingen. Er is intern breed draagvlak voor de voorgestelde maatregelen/aanbevelingen. De aanbevelingen sluiten aan bij landelijke ontwikkelingen (VANG-doelstellingen), waardoor er bestuurlijk en maatschappelijk legitimiteit is om deze koerswijziging te maken. Voor de uitvoering van de aanbevelingen wordt een periode van twee jaar aangehouden (2025– 2027). In deze periode worden de maatregelen stapsgewijs ingevoerd. De raad wordt tussentijds geïnformeerd over voortgang en resultaten van de maatregelen. Over twee jaar volgt een nieuwe evaluatie.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

E. van Lente Burgemeester

Bijlage: 1 Evaluatie afvalbeleid 2022-2024

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris