01. Raadsvoorstel Businesscase onderzoek naar St. voor uitvoeringstaken sociaal domein

Openbaar

Voorstel Gemeenteraad

Datum:

16 december 2025

Opsteller:

Marleen Bruinsma

Zaak:

1637647

Contactgegevens:

marleen.bruinsma@midden-groningen.nl

Portefeuillehouder: Evert Offereins Onderwerp:

Businesscase Onderzoek naar Stichting voor uitvoeringstaken in het sociaal domein

1. Voorstel 1. De businesscase Onderzoek naar Stichting voor uitvoeringstaken in het sociaal domein vast te stellen. 2. In te stemmen met de inrichting van de Stichting voor de uitvoeringstaken in het sociaal domein per 1 januari 2027.

2. Inleiding Op 3 april 2025 heeft de raad ingestemd met een nieuwe vorm voor uitvoering van sociale teams en welzijn waarover de gemeente meer zeggenschap heeft, met het verzoek een businesscase uit te werken en voor te leggen aan de raad. Met dit raadsvoorstel leggen we u deze businesscase voor. In de businesscase is ervoor gekozen om de naamgeving te wijzigen. Bij aanvang van het besluitvormingstraject is gesproken over het toekomstscenario voor de uitvoering van sociale teams en welzijn. Daar is een verandering van de statuten van stichting Kwartier Zorg & Welzijn (hierna: Kwartier) voor nodig. In de Businesscase is gekozen voor om dit de Stichting te noemen. Daarnaast wordt gewerkt met integrale sociale teams. Welzijn is integraal onderdeel van de sociale teams en een aparte vermelding kan achterwege blijven. De uitwerking betrof twee fasen. In de eerste fase is een organisatieschets op hoofdlijnen uitgewerkt (april t/m juli 2025). Dit vormde vervolgens de uitgangspunten voor de businesscase (augustus t/m oktober 2025). De organisatieschets en de businesscase zijn uitgewerkt in nauwe samenwerking tussen gemeente en Kwartier, zowel bestuurlijk, als op management en uitvoerend niveau. Hierbij is ondersteuning gevraagd aan twee VNG-adviseurs met kennis en ervaring op het gebied van sterke lokale sociale teams.

Pagina:

2 van 8

Datum:

16 december 2025

Zaak:

1637647

In juni en oktober 2025 zijn deelproducten getoetst bij de medewerkers, de klankbordgroep van de raad en is een advies gevraagd aan de ondernemingsraden van de gemeente en Kwartier. Beide ondernemingsraden hebben in oktober aanvullend op de businesscase een personele brief ontvangen met een nadere toelichting op de personele consequenties In januari is nog een bijeenkomst gepland met de klankbordgroep van de raad om de adviezen van de ondernemingsraden en de uitwerking hiervan in de businesscase te bespreken (15 januari 2026). Voor de voltallige raad is, op advies van de klankbordgroep, nog een raadsinformatie-avond (22 januari 2026) gepland. 3. Publiekssamenvatting Op 3 april 2025 heeft de gemeenteraad ingestemd met de inrichting van een stichting voor uitvoering van de sociale teams en welzijn. De raad heeft opdracht gegeven om een businesscase uit te werken voor een stichting met meer gemeentelijke invloed. 4. Bevoegdheid van de Raad De raad heeft een kaderstellende en controlerende rol voor het door het college gevoerde bestuur. Wij stellen uw raad voor om de businesscase vast te stellen als het kader waarbinnen verder gewerkt zal worden aan de uitvoering van de gemeentelijke taken door Kwartier van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning.

Om de uitvoering door Kwartier verder mogelijk te maken is het noodzakelijk dat de gemeente invloed krijgt op de strategische beslissingen van Kwartier. Om dat mogelijk te maken moeten de statuten van Kwartier worden gewijzigd. De gemeente zal op grond van de nieuwe statuten een aantal bevoegdheden krijgen die zij nu niet heeft. Onder 7. Argumenten gaan wij daar verder op in. Omdat Kwartier zelf moet beslissen over het wijzigen van haar statuten is er geen besluit van de raad of het college nodig. Met de Directeur-bestuurder en de Raad van Toezicht van Kwartier is overeenstemming over de wijzigingen van statuten. Wel vragen wij u, vanuit uw kaderstellende rol, om in te stemmen met de inrichting van Kwartier voor de uitvoeringstaken in het sociaal domein per 1 januari 2027. 5. Beoogd effect De businesscase geeft zicht op de gemeentelijke invloed, het financieel kader, personele consequenties en mogelijke risico’s van de Stichting en daarmee biedt het een toetsingskader voor de raad. 6. Historische context Vanaf 2023 had Kwartier Zorg en Welzijn problemen bij de uitvoering van sociale teams en welzijn. BDO heeft begin 2024 op verzoek van de gemeente onderzoek gedaan naar de continuïteit en het strategisch partnerschap van Kwartier.

Door het ontbreken van strategisch partnerschap bij Kwartier en het onvoldoende concreet invulling geven aan het opdrachtgeveropdrachtnemerschap door de gemeente is een onevenwichtige relatie ontstaan. Dat bemoeilijkt afspraken, samenwerking en sturing op de opdracht. BDO adviseerde om meer regie te nemen op de toegang tot jeugdhulp en de uitvoering uit te besteden. Op basis van deze bevindingen heeft het college in april 2024 het besluit genomen om per 1 januari 2028 de subsidierelatie

Pagina:

3 van 8

Datum:

16 december 2025

Zaak:

1637647

voor de uitvoering van sociale teams en welzijn met Kwartier Zorg en Welzijn stop te zetten. Deze keuze impliceerde dat het college een andere vorm moest kiezen voor de uitvoering vanaf 2028. Gezien landelijke en regionale ontwikkelingen die invloed hebben op sociale teams, heeft de raad op 19 december 2024 hernieuwde kaders voor sociale teams en welzijn vastgesteld. Vervolgens zijn drie mogelijke vormen getoetst aan de hernieuwde kaders: Inbesteden, Uitbesteden en Mengvorm. Op 3 april 2025 heeft de raad besloten tot Inbesteden en een gemeentelijke stichting in te richten. In deze vorm komen de kaders het beste tot hun recht en zijn integraliteit en sturing door gemeente op de uitvoering van sociale teams en welzijn goed geborgd. Daarnaast neemt de gemeente meer regie op de uitvoering jeugdhulp, waardoor wordt gestuurd op de inrichting van werkprocessen, kwaliteit, beschikken en bezwaar en beroep. Kwartier heeft aangeboden de statuten van de stichting aan te passen zodat de gemeente invloed krijgt op de strategische beslissingen van Kwartier. Dit betekent dat Kwartier een aantal strategische beslissingen niet zal kunnen nemen zonder voorafgaande goedkeuring door de gemeente. Verder zal de gemeente het recht krijgen om de leden van de Raad van Toezicht te benoemen. Met wijziging van de statuten is een soepele overgang naar een gemeentelijke stichting beter gewaarborgd.

De raad heeft het college gevraagd een businesscase voor deze vorm nader uit te werken en voor te leggen aan de raad.

7. Argumenten De Businesscase geeft een toelichting op de visie en ambities, de aangepaste statuten, de invulling van de opdrachtgever- en opdrachtnemersrol, de inrichting van de stichting, personele gevolgen, financiën, aansluiting bij de planning en control van de gemeente, invulling van de huisvesting, ICT en facilitaire zaken. De personele brief is een extra toelichting op de personele consequenties, deze is voorgelegd aan de ondernemingsraden van gemeente MiddenGroningen en stichting Kwartier. De adviezen en overwegingen zijn verwerkt in de businesscase en als bijlage toegevoegd. De businesscase is in de onderstaande tien punten samengevat. 1. Ambitie en inrichting stichting De Stichting heeft de ambitie om ongelijk te investeren voor gelijke kansen. Het werkmodel is er dan ook op gericht om primair aandacht te hebben voor inwoners in kwetsbare situaties: in tijd, geld en urgentie. 2. BDO -onderzoek en fiscale check BDO heeft een boekenonderzoek gedaan en een juridisch advies gegeven op de statuten, specifiek gericht op een fiscale check in verband met de voorgestelde detacheringsconstructie van gemeentelijke medewerkers naar de Stichting en de faciliteiten die de gemeente aan Kwartier ter beschikking zal stellen. Kwartier heeft verbeteringen doorgevoerd in de begroting en tussentijdse rapportages.

Vanuit de high level fiscale risicoanalyse zijn geen specifieke risico's naar voren gekomen die aandacht behoeven. De risico’s voorvloeiend uit de fiscale check worden beperkt door de statuten, uitvoeringsovereenkomst en detacheringsovereenkomsten goed in te richten.

Pagina:

4 van 8

Datum:

16 december 2025

Zaak:

1637647

3. Visie op opdrachtgever - en opdrachtnemerschap De samenwerking tussen gemeente en de Stichting draait om partnerschap, waarin vertrouwen, open communicatie en wederzijds respect centraal staan. Beide partijen zijn verantwoordelijk voor het succes van de opdracht. Dit doen ze door samen afspraken te maken over doelen, kaders, budget, planning en resultaten en dat vastleggen. De opdrachtgever en opdrachtnemer hebben beiden een evenwichtige rol in het scherp krijgen van de opdracht. Maar lerend uit het verleden kunnen we concluderen dat vertrouwen de basis is, maar dat dit vertrouwen zonder duidelijke afspraken kwetsbaar is. Daarom leggen we de afspraken goed vast in de statuten, een uitvoeringsovereenkomst, een prestatieovereenkomst en in dienstverlenings-overeenkomst. De wijziging van de statuten geeft daarvoor het fundament (eenmalig notarieel geregistreerd). De uitvoeringsovereenkomst vertaalt de doelen en resultaten naar afspraken tussen gemeente en de Stichting. Deze wordt om de paar jaar geëvalueerd en bijgesteld. De prestatieovereenkomst is de concretisering van die afspraken in meetbare resultaten, deze worden jaarlijks vastgelegd. Tot slot zorgt de dienstverleningsovereenkomst op operationeel niveau voor afspraken over concrete levering van diensten, tarieven en kwaliteit van de gemeente aan de Stichting. 4.

Statuten Door aanpassing van de statuten van stichting Kwartier krijgt de gemeente meer zeggenschap over de aansturing van de Stichting. De gemeente krijgt de volgende bevoegdheden: • Benoeming, schorsing en ontslag Raad van Toezicht, aanwijzen voorzitter en vice-voorzitter • Goedkeuring benoeming en ontslag directeur-bestuurder • Goedkeuring meerjarenplan en begroting • Goedkeuring statutenwijziging • Geven van aanwijzingen 5. Meer grip op de kwaliteit van de uitvoering en de toegang BDO heeft geadviseerd meer grip te nemen op de toegang tot jeugdhulp. Het werkproces beschikken Wmo en Jeugd wordt daarom uniform ingericht. Het Wmo proces is gericht op een controle van het besluit en het beschikken door de maatwerkspecialist Wmo. Jeugdhulp wordt beschikkingsvrij toegekend. Daarmee voldoen we niet aan de wettelijke richtlijnen. Door het beschikken van jeugd in te richten conform het huidige Wmo werkproces voldoet de toekenning en wordt er een kwaliteitsslag gemaakt. Door de functies van maatwerkspecialist en kwaliteitsmedewerker te behouden bij de gemeente, blijft er regie op het beschikken en ook op bezwaar- en beroepsprocedures. Voor de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo betekent dit dat er grip is op de kwaliteit en juistheid van beschikkingen. Daarnaast wordt ook administratieve last weggenomen bij de stichting.

De consequentie is wel dat er in de backoffice van de gemeente een nieuwe functie wordt toegevoegd: maatwerkspecialist jeugd. 6. Inrichting van de stichting De Stichting heeft in ieder geval vier integrale sociale teams, die in omvang en deskundigheid kunnen verschillen, afhankelijk van de problematiek en kwetsbaarheid per gebied. Daarnaast kent de Stichting in de nieuwe opzet een centraal Kwaliteits- en Expertise Team (KET) waar twee teams onder vallen. Het Kwaliteitsteam is een hybride team waarin wordt gestuurd op kwaliteit. Hierin zitten medewerkers van zowel de Stichting als de gemeente. De Stichting is verantwoordelijk voor de afgesproken kwaliteit van het werk en de gemeente controleert de

Pagina:

5 van 8

Datum:

16 december 2025

Zaak:

1637647

kwaliteit van de uitvoering: administratieve ondersteuning, concept-beschikkingen, bezwaar en beroep. Het Expertise Team ondersteunt de sociale teams bij complexiteit en veiligheidsvraagstukken, ze nemen niet de casus over maar versterken de uitvoering. De integrale werkwijze ‘breed kijken en breed handelen’, vaste structuur in werkproces en de integrale overlegstructuur zorgen voor uniformiteit en het borgen de samenwerking tussen beleid, uitvoering en backoffice. 7. Gemeente faciliteert de bedrijfsvoering van de stichting De Stichting is primair een uitvoeringsorganisatie. De gemeente faciliteert de Stichting in de bedrijfsvoering, denk aan ICT, telefonie, huisvesting en facilitaire zaken. Door gebruik te maken van dezelfde systemen en werkprocessen kan dit kostendekkend worden betaald uit het budget dat nu bij Kwartier is gereserveerd voor ondersteuning en bedrijfsvoering. De ICTondersteuning wordt al vanaf januari 2026 gefaciliteerd om de huidige risico's en knelpunten die worden ervaren op te lossen. De Stichting behoudt een eigen HR-afdeling en financieel adviseur ter ondersteuning van bestuurder en management. 8. Personeel De inrichting van de nieuwe Stichting, waar alle uitvoerende medewerkers integraal samenwerken, heeft personele consequenties. De volgende uitgangspunten zijn geformuleerd. 1. De Stichting behoudt de cao Sociaal Werk. 2.

Alle medewerkers die werken of gaan werken bij de nieuwe Stichting behouden de eigen cao en de daarbij behorende rechten. Het gaat dan om de volgende functies: • Kwartier: Casemanagers Jeugdwet en Medewerkers welzijn, Programmamanager, Financieel adviseur, Beleidsadviseur, HR-adviseur en medewerker en Managementassistent. (100 medewerkers). • Gemeente: Casemanagers Wmo en Beschermd Wonen, Kind-ouderondersteuners, Kwaliteitsmedewerkers, Maatwerkspecialisten en de Loketmedewerkers (40 medewerkers). 3. Casemanagers Wmo en Beschermd Wonen, Kind-ouderondersteuners en Loketmedewerkers worden gedetacheerd naar de nieuwe Stichting. 4. De Kwaliteitsmedewerkers en de Maatwerkspecialisten blijven in dienst bij de gemeente en nemen deel aan het KET-team. 5. De facilitaire ondersteuning wordt belegd bij de gemeente 6. Nieuwe medewerkers, ongeacht de functie, komen in dienst van de Stichting (cao Sociaal Werk) 7. Voor leidinggevende functies geldt een sollicitatieprocedure. 9. Management Voor de directeur-bestuurder en het management geldt een afwijkende procedure. De ambitie en toekomstige ontwikkelingen vragen om strategische en veranderkundige competenties. Hiervoor worden nieuwe functieprofielen opgesteld. De Stichting groeit bovendien van 100 naar 150 medewerkers. Een span of control van 25 medewerkers leidt ertoe dat het managementteam wordt uitgebreid van 4 naar 6 managers.

De functie van teamcoach vervalt. Bovendien verzwaart de functie van de manager door de

Pagina:

6 van 8

Datum:

16 december 2025

Zaak:

1637647

veranderopgave en de strategische vaardigheden die worden verwacht in de stichting. Dat betekent dat het functieprofiel wijzigt van manager 2 naar manager 3 (CAO sociaal werk). Door de verzwaring van deze managementfuncties is gekozen voor een sollicitatieprocedure. De directeur-bestuurder en de teammanagers krijgen een assessment aangeboden op het nieuwe functieprofiel en als blijkt dat zij al op dit niveau funhctioneren dan zal dat meewegen in de procedure. Als blijkt uit het assessment dat zij nog niet op het niveau van manager 3 functioneren, maar zij hebben wel een groeiperspectief dan zal dat ook meegenomen worden in de procedure. 10. Financieel kader Het financieel kader voor de Stichting is de inkoop van de dienstverlening via de uitvoeringsovereenkomst voor de uitvoering van sociale teams en welzijn. In de uitwerking van de Businesscase is een overschrijding aan de orde in verband met de extra personele kosten: • Maatwerkspecialist jeugd (1,78 fte) • Manager (2 fte) Daarnaast levert stichting Kwartier 2 teamcoaches in als dekking voor de extra managers. In de optelsom komen we tot een bedrag van € 250.000 structureel voor extra personeelskosten.

De kosten voor de managers worden toegevoegd aan de personeelskosten van Kwartier/De Stichting en opgenomen in de begroting van 2027 en de kosten van de extra Maatwerk-specialisten Jeugd worden in de gemeentelijke begroting verwerkt. Mochten er managers niet geselecteerd worden voor de functies bij de Stichting dan volgt voor hen een traject voor herplaatsing. Mocht dat niet lukken dan hebben zij recht op wettelijke regelingen en wij reserveren vooralsnog € 20.000 transitiekosten. Bij de begroting 2026 is eenmalig een post frictiekosten aangevraagd voor een bedrag van € 500.000 en daarbinnen ligt de dekking van deze kosten.

8. Kanttekeningen en risico’s Uit de fiscale check komt naar voren dat er meer partijen zijn die de activiteiten van de Stichting kunnen aanbieden, daarmee neemt het risico op dat de Stichting in concurrentie treedt en er een vennootschapsbelastingverplichting kan ontstaan, waardoor de inkooprelatie en de detacheringsconstructie ’btw-plichtig’ worden. Daarnaast is in de businesscase opgenomen dat de gemeente niet langer een subsidierelatie aangaat voor de hoofdactiviteiten welzijn, jeugd en maatschappelijke ondersteuning. Dit heeft te maken met recente rechtspraak op grond waarvan de gemeente in subsidierelaties zoals tot nu toe met Kwartier mededingingsruimte moet bieden. In plaats daarvan is een inkooprelatie beter passend bij de verhouding tussen de stichting en de gemeente. Door de statuten goed in te richten minimaliseert de gemeente de fiscale en aanbestedingsrisico’s. Ook de uitvoeringsovereenkomst en detacheringsovereenkomsten moeten zorgvuldig worden opgesteld. In de statuten moet de duidelijke invloed en regie van de gemeente zichtbaar worden. Deze uitgangspunten zijn verwerkt in de statuten en uitvoeringsovereenkomst. Bij de belastingdienst wordt een check gedaan of de statuten en inrichting van de Stichting voldoen om in aanmerking te komen voor de vrijstelling van btw. Deze procedure is nog niet afgerond. Het risico op btw-plicht wordt als klein ingeschat.

Pagina:

7 van 8

Datum:

16 december 2025

Zaak:

1637647

De Stichting heeft een duidelijke ambitie en andere werkwijze geformuleerd, dat vraagt om verandering in rolopvatting en manier van werken van leidinggevenden en medewerkers in de Stichting en betrokken medewerkers bij de gemeente. De implementatie van deze verandering vraagt vanaf 2026 nadrukkelijk aandacht en een zorgvuldige aanpak. In 2026 wordt een visie en cultuurtraject gestart om deze verandering op goede wijze vorm te geven. De inrichting van de Stichting per 1 januari 2027 vraagt om tijdige voorbereiding, zoals het opstellen en aanleveren van de nieuwe begroting en het voorbereiden van de ondersteuningsstructuur bij de gemeente. Daarom is er een transitiemanager aangesteld en een implementatieplan opgesteld, met duidelijke projectstructuur en tijdpad voor het transitiejaar 2026 9. Financiële paragraaf Uitgangspunt is dat de beschikbare middelen voor de uitvoering van de sociale teams ongewijzigd blijven. De personele kosten nemen toe, € 250.000 structureel voor 2 fte manager bij de stichting en 1,78 fte Maatwerkspecialist jeugd bij de gemeente. De personele kosten worden opgenomen in de begroting van 2027 van de stichting, de kosten van de extra maatwerkspecialisten Jeugd worden in de gemeentelijke begroting verwerkt. Er wordt € 20.000 gereserveerd voor mogelijke transitiekosten.

Bij de begroting 2026 is eenmalig frictiekosten aangevraagd voor een bedrag van € 500.000 en daarbinnen ligt de dekking van deze kosten. 10. Communicatie De betrokken medewerkers zijn gedurende het proces geïnformeerd over de businesscase en personele consequenties, in 2026 wordt er een apart traject gestart om samen met medewerkers te werken aan een goede overgang. Er is een communicatieplan opgesteld voor communicatie met medewerkers, inwoners, samenwerkingspartners en belanghebbenden. Na de besluitvorming start de communicatie met inwoners en samenwerkingspartners. 11. Draagvlak en vervolgtraject (afstemming, tijdpad) Medewerkers, ondernemingsraden van Kwartier en gemeente zijn betrokken bij het transitieproces. De medewerkers worden betrokken bij de verdere invulling van het werkmodel en er wordt een visie- en cultuurtraject gestart. Met inwoners en partners worden in 2026 ‘klantreizen’ georganiseerd.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Midden-Groningen,

E. van Lente Burgemeester

M.H.M. Nieuwenhuijsen-Janssens Gemeentesecretaris

Pagina:

8 van 8

Datum:

16 december 2025

Zaak:

1637647

Bijlage: Businesscase Onderzoek naar Stichting voor uitvoeringstaken in het sociaal domein, bijlagen: Bijlage 1. Organisatieschets Bijlage 2a. Concept statuten Stichting Bijlage 2b. Toelichting concept statuten Stichting Bijlage 3. Uitvoeringsovereenkomst Bijlage 4a. Advies businesscase ondernemingsraad Midden-Groningen Bijlage 4b. Advies businesscase ondernemingsraad Kwartier Bijlage 4c. Reactie gemeentesecretaris aan ondernemingsraad Midden-Groningen Bijlage 4d. Reactie directeur-bestuurder aan ondernemingsraad Kwartier Bijlage 5. Adviesrapport BDO