01. Initiatiefvoorstel regenboogbeleid definitief
Tekst van het document
INITIATIEFVOORSTEL REGENBOOGBELEID Voor een MiddenGroningen waar iedereen kan zijn wie die wil zijn
Initiatiefvoorstel regenboogbeleid in Midden-Groningen 1 VOORSTEL Stelt voor: 1. Het college van B&W de opdracht te geven tot een specifiek en proactief regenboogbeleid te komen, ter bevordering van de positie van LHBTI+ personen in Midden-Groningen, waarin in ieder geval expliciet aandacht wordt besteed aan de volgende beleidsdomeinen; • Inclusieve organisatie • Dienstverlening • Veiligheid • Jeugd en onderwijs • Zorg en welzijn • Participatie en werk • Sport • Kunst en cultuur 2. In dit regenboogbeleid het vergroten van de weerbaarheid, sociale acceptatie en zichtbaarheid van LHBTI+ personen in alle kernen van onze gemeente als uitgangspunt te nemen en hiervoor met concrete plannen te komen; 3. In dit regenboogbeleid bijzondere aandacht te hebben voor specifieke groepen zoals homoseksuele-, trans, intersekse, bi+ en lesbische personen en voor LHBTI personen die te maken hebben met discriminatie op meerdere gronden (intersectionaliteit, bijvoorbeeld omdat ze migratieachtergrond hebben en transgender zijn); 4. Dit regenboogbeleid in samenwerking op te stellen met de LHBTI+ gemeenschap in Midden-Groningen en instanties als het COC Groningen-Drenthe, Discriminatie Meldpunt Groningen, Kwartier Zorg & Welzijn, Kielzog en Bibliotheken Midden-Groningen; 5.
Dit regenboogbeleid te baseren op goede voorbeelden uit de regio en de verschillende richtlijnen van onder andere het ministerie van OC&W, COC Nederland en Movisie; 6. Een verdere samenwerking met het Discriminatie Meldpunt Groningen aan te gaan en de educatieve en preventieve rol van de gemeente aan hen uit te besteden voor €0,14 per inwoner; 7. Te onderzoeken op welke manier welzijn, gezondheid en emancipatie van LHBTI+ personen in Midden-Groningen in kaart gebracht kunnen worden, om hier vervolgens structureel over te rapporteren; 8. Jaarlijks tijdens de Pride-maand, coming-out day en andere relevante momenten aandacht te besteden aan LHBTI+ gemeenschap en activiteiten voor de LHBTI+ 1
gemeenschap in Midden-Groningen te ondersteunen en faciliteren in samenwerking met partners als het Kielzog, de bibliotheek, het jongeren- en opbouwwerk en de lokale onderwijsinstellingen; 9. Samen met het jongeren- en opbouwwerk op zoek te gaan naar ontmoetingsplek voor LHBTI+’ers om elkaar te leren kennen, elkaar te ontmoeten en ervaringen te delen; 10. De portefeuille diversiteit & inclusie expliciet onder te brengen bij een van de collegeleden, die naast de ontwikkeling en uitvoering van het regenboogbeleid, verantwoordelijk is voor diversiteit & inclusie in de volle breedte1.
2 INLEIDING Iedereen moet in Midden-Groningen kunnen zijn wie die wil zijn. Midden-Groningen is een gemeente met een behoorlijke diversiteit aan inwoners. We zijn een gemeente waar mensen met veel verschillende achtergronden, culturen en subculturen samenkomen en -leven. Daar zijn we trots op. Helaas is het voor bepaalde groepen inwoners nog niet vanzelfsprekend om met diezelfde trots zichzelf te zijn. Nog altijd krijgen sommige Midden-Groningers structureel last van geweld, discriminatie, sociale onveiligheid en uitsluiting. Enkel en alleen om wie ze zijn. Eén van deze groepen is de LHBTI+ gemeenschap. LHBTI+’ers in Midden-Groningen moeten volwaardig mee kunnen doen.2 Dat is waar dit initiatiefvoorstel over gaat. De gemeente Midden-Groningen heeft in 2018 het provinciale regenboogconvenant getekend. Voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 heeft een groot aantal partijen in Midden-Groningen het COC-regenboog stembusakkoord ondertekend. Dit initiatiefvoorstel probeert een nadere uitwerking te geven van het regenboogconvenant en stembusakkoord.
2.1 LANDELIJKE EN REGIONALE CONTEXT In veel omliggende gemeenten worden (grote) stappen gezet op het gebied van LHBTI+ emancipatie. Zo is er een werkgroep LHBTI Veenkoloniën Westerwolde opgericht en een lokale werkgroep LHBTI in Stadskanaal. Daarnaast hebben de gemeenten Groningen en het Hoogeland een uitgebreid lokaal inclusiebeleid waar LHBTI+ emancipatie nadrukkelijk besproken wordt. De gemeente Oldambt heeft zelfs een apart regenboogbeleid. In heel Nederland hebben 56 gemeenten een intentieverklaring getekend met het ministerie van Onderwijs, om zich actief in te zetten op het gebied van LHBTI+ personen. Deze gemeenten nemen deel aan het Regenbooggemeenteprogramma en krijgen daarvoor subsidie van het ministerie. Het is helaas niet meer mogelijk om als gemeente ook deel te nemen aan het regenbooggemeenteprogramma. Eventuele subsidies vanuit het rijk op het gebied van LHBTI+ emancipatie zijn daarom uitgesloten.
1
Diversiteit en inclusie is veel breder dan alleen LHBTI+. Movisie hanteert de volgende diversiteitsfactoren: taal & geletterdheid, seksuele geaardheid, gender & sekse, leeftijd, uiterlijke kenmerken, sociaal-culturele achtergrond, gezondheid, religie & levensbeschouwing, financiële situatie, educatie, (arbeids)participatie en sociale status. Al deze factoren zijn met elkaar verbonden. Zie voor meer informatie: Overzicht diversiteitsfactoren voor gemeenten | Movisie 2 LHBTI+ staat voor lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele mensen, transpersonen, intersekse personen en iedereen die zich identificeert met een ander of juist geen ‘label’.
2
Veel andere gemeenten formuleren, ondanks dat zij geen ‘officiële’ regenbooggemeente zijn, zelf regenboogbeleid. Hiervoor wordt in de eigen begroting geld gevonden of wordt er specifiek rekening gehouden met LHBTI+ personen op geselecteerde beleidsterreinen. Uit een inventarisatie van regenboogbeleid van verschillende gemeenten blijkt dat de volgende beleidsterreinen met regelmaat terugkomen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Inclusieve organisatie Veiligheid Dienstverlening Jeugd en onderwijs Zorg en welzijn Participatie en werk Sport Kunst en cultuur
Het vergroten van de weerbaarheid, sociale acceptatie en zichtbaarheid van LHBTI+’ers hangt hier als een paraplu boven.
2.2 CIJFERS EN FEITEN Het is niet duidelijk hoe de precieze situatie van LHBTI+ personen in Midden-Groningen is. Feiten en cijfers representatief voor Midden-Groningen ontbreken namelijk. Dat cijfers ontbreken, betekent echter niet dat er geen signalen binnenkomen. Zo ontvangen de jongerenwerkers in onze gemeente regelmatig signalen van jongeren die problemen ervaren die te maken hebben met hun seksuele geaardheid. Ook het paars café op het dr. Aletta Jacobs College is een voorbeeld van een initiatief dat laat zien dat de LHBTI+ gemeenschap wel degelijk in MiddenGroningen aanwezig is. De nevenstaande tabel komt uit de regenbooggids voor gemeenten en is gebaseerd op de resultaten van LHBT monitor van 2016. Uit de cijfers van het Discriminatie Meldpunt Groningen en de politie blijkt dat er in totaal 7 meldingen zijn gedaan van discriminatie op grond van seksuele gerichtheid in 2021. Het DMG geeft echter aan dat het bekend is dat LHBTI+ personen minder snel geneigd zijn om
3
een melding te maken. Het daadwerkelijke aantal discriminatie-incidenten zal daarom vele malen hoger liggen. Zie voor het volledige cijferoverzicht de onderstaande tabellen.
2.3 LOKALE ERVARINGEN 2.3.1 Jongeren Om een beeld te vormen van de ervaringen van LHBTI+ jongeren in de gemeente, zijn gesprekken gevoerd met verschillende jongeren. De gesprekken met de jongeren waren gericht op een zestal vragen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Hoe was het voor jou om open te zijn over je seksuele gerichtheid? Hoe vond je dat je omgeving (specifiek in Midden-Groningen) hiermee omging? In hoeverre vind je dat de gemeente Midden-Groningen LHBTI+ vriendelijk is? Wat doen we als gemeente op dit moment goed? Wat zijn struikelpunten op het gebied van LHBTI+ emancipatie in Midden-Groningen? Waar zou je behoefte aan hebben op het gebied van LHBTI+ emancipatie?
Daarnaast zijn jongeren benaderd die in vertrouwelijkheid uit de kast zijn gekomen. Deze gesprekken waren losser van aard, vanwege de gevoeligheid van het onderwerp. De laatste vier vragen zijn in deze gesprekken aan bod gekomen. Bij de eerste twee persoonlijke vragen werd erg verschillend gereageerd. Bij vrijwel alle jongeren kwam naar voren dat het erg spannend is/was om open te zijn over hun seksuele gerichtheid. Sommige jongeren geven aan bang te zijn te zijn voor negatieve reacties vanuit hun omgeving en daarom liever niet al te openlijk te zijn in hun seksuele gerichtheid. Andere jongeren geven aan de grote onwetendheid bij anderen als een struikelblok te ervaren. Weer andere jongeren (dit was een aanzienlijk kleinere groep) is zonder problemen open geweest over hun seksuele gerichtheid. Vrijwel de meeste jongeren vinden dat, hoewel er nog wel stappen te zetten zijn, de gemeente redelijk LHBTI+ vriendelijk is. Hier zijn wel verschillen te merken tussen de verschillende dorpen in Midden-Groningen. Sommige jongeren geven aan zich in het centrum van Hoogezand veel minder bekeken of beoordeeld te voelen dan in andere kernen in het buitengebied. De jongeren geven aan dat het goed is dat de gemeente op bepaalde dagen de regenboogvlag hijst bij het gemeentehuis. Ze voelen zich hierdoor gesteund door de gemeente.
2.3.2 Volwassenen en ouderen Het bleek een stuk moeilijker om volwassene en oudere LHBTI+ personen te vinden en te spreken. LHBTI+ personen die wél in beeld waren, zijn benaderd en gevraagd om hun input. Ook aan hen zijn de bovenstaande vragen voorgelegd. Helaas was de respons een stuk lager dan bij de jongeren. Er is daarom besloten om samen met het jongeren- en opbouwwerk en verschillende enthousiaste inwoners een Pride-Café te organiseren. Het idee was om op deze bijeenkomst LHBTI+ personen van verschillende leeftijden te treffen en informeel te vragen naar hun ervaringen. Dit Pride-Café bleek een groot succes. Vooral voor veel oudere LHBTI+ personen was dit café een ‘verademing’. Het bleek dat veel ouderen naar Winschoten gaan als zij behoefte hebben aan contact met andere LHBTI+ personen. Immers is hier de stichting Regenboog Oldambt actief. Vrijwel alle aanwezige ouderen gaven aan het liefst ook een soortgelijke ontmoetingsplek in de eigen gemeente te willen. Alle pogingen om bij elkaar te komen, stranden vaak weer om uiteenlopende redenen. 4
Daarnaast gaven zowel volwassenen, als ouderen aan dat zij vanwege alle ervaringen die ze inmiddels al hebben opgedaan, er ook graag willen zijn voor LHTBI+ jongeren. 2.3.3 Struikelpunten en verbeterpunten De input van alle gevraagde en gesproken LHBTI+ personen uit Midden-Groningen zijn gebundeld en bijeengebracht tot een aantal concrete struikel- en verbeterpunten. Als struikelpunten kwamen de volgende punten voornamelijk naar voren: • • • •
De zichtbaarheid van en rondom de LHBTI+ gemeenschap is alleen beperkt tot het centrum van Hoogezand; Er zijn geen ontmoetingsplekken waar LHBTI+’ers elkaar (buiten schooltijd in het geval van naar schoolgaande jongeren) kunnen ontmoeten en leren kennen; De gemeente doet naast het hijsen van de vlag weinig aan activiteiten voor de LHBTI+ doelgroep; Laag kennisniveau over seksuele gerichtheid in het algemeen, waardoor gauw vooroordelen ontstaan.
Als verbeterpunten kwamen de volgende punten voornamelijk naar voren: • • •
•
Meer expliciete zichtbaarheid van en rondom de LHBTI+ gemeenschap in de dorpen en kernen in het buitengebied van onze gemeente; Een ontmoetingsplek voor LHBTI+’ers om elkaar te leren kennen en ervaringen te delen; Organiseren van activiteiten in de pride-maand (specifieke voorbeelden: “Het lijkt me leuk en goed om (met name tijdens de Pride month) lhbti+ activiteiten te organiseren, zoals een markt met lhbti+ gerelateerde producten/acts/organisaties of het aantrekken van lhbti+ influencers of artiesten.”) Meer en explicietere voorlichtingen vanaf jonge leeftijd, maar ook mogelijkheden in de gemeente om als volwassen persoon informatie op te doen.
2.4 ANTIDISCRIMINATIE VOORZIENING DMG Op dit moment heeft Midden-Groningen haar antidiscriminatie voorziening uitbesteed aan het Discriminatie Meldpunt Groningen. Er is gekozen voor het pakket ADV versterkt. Hierin zijn de basiswerkzaamheden opgenomen; dit zijn de minimumeisen die landelijk gelden. De kosten hiervoor bedragen €0,78 per inwoner (voortvloeiend uit de ADV-gelden in het gemeentefonds). Er kan echter ook gekozen worden voor het pakket ADV+. Dit pakket bestaat uit ADV Versterkt met een uitbreiding in educatie en preventie. De kosten zijn € 0,14 extra per inwoner ten opzichte van het minimumpakket. Preventie en educatie is niet bij wet geregeld, maar wel noodzakelijk om discriminatie te voorkomen en bewustwording te creëren. Een brede aanpak, die structureel is ingebed in de lokale gemeenschap, draagt hier aan bij. Het Discriminatie Meldpunt Groningen richt zich niet louter op LHBTI+ personen, maar op diversiteit en inclusie in de volle breedte. Dit pakket heeft de volgende doelen: •
•
Het aanbieden van een divers voorlichtingspakket voor scholen. De inhoud van de educatie is altijd aangepast op het onderwijsniveau. DMG geeft voorlichting aan het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, MBO, HBO en universiteit; Aanbieden van trainingen en workshops voor professionals, gericht op deskundigheidsbevordering en bewustwording; 5
• •
Kenbaar maken van het educatie- en preventieaanbod; Aansluiten bij gemeentelijke projecten.
Zie voor een uitgebreidere toelichting van het DMG de bijlage.
3 PUBLIEKSSAMENVATTING Midden-Groningen is een gemeente met veel verschillende inwoners. We zijn een gemeente waar mensen met veel verschillende achtergronden, culturen en subculturen samenkomen en -leven. Daar zijn we trots op. Helaas is het voor bepaalde groepen inwoners nog niet vanzelfsprekend om met diezelfde trots zichzelf te zijn. Nog altijd krijgen sommige Midden-Groningers structureel last van geweld, discriminatie, sociale onveiligheid en uitsluiting. Enkel en alleen om wie ze zijn. Eén van deze groepen is de LHBTI+ gemeenschap. LHBTI+’ers in Midden-Groningen moeten volwaardig mee kunnen doen. In dit initiatiefvoorstel worden 10 voorstellen gedaan om de LHBTI+ gemeenschap vanuit de gemeente te ondersteunen. Er worden kaders meegegeven om zogeheten regenboogbeleid te ontwikkelen, met als doel het vergroten van de weerbaarheid, sociale acceptatie en zichtbaarheid van LHBTI+ personen. Dit voorstel bouwt daarmee voort op het ondertekenen van het provinciale regenboogconvenant van 2018 en de ondertekening van het COC-regenboog stembusakkoord voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022.
4 BEVOEGDHEID VAN DE RAAD Op grond van artikel 147a van de Gemeentewet heeft de gemeenteraad de bevoegdheid om via een initiatiefvoorstel een opdracht aan het college te geven. De raad kan in een dergelijk initiatiefvoorstel kaders stellen en voorstellen om nieuw beleid te maken.
5 BEOOGD EFFECT Dit initiatiefvoorstel heeft als doel om de veiligheid, weerbaarheid, sociale acceptatie en zichtbaarheid van LHBTI+ personen in de gemeente Midden-Groningen te vergroten. Dit doel met oog op de inclusieve samenleving waarin iedereen kan zijn wie die wil zijn.
6 HISTORISCHE CONTEXT In 2018 heeft de gemeente Midden-Groningen samen met de andere Groninger gemeenten een provinciaal regenboogconvenant getekend. Dit is een intentieverklaring waarin de ondergetekenden zich als partners inzetten voor veiligheid, weerbaarheid, sociale acceptatie en zichtbaarheid van LHBTI’ers in onze provincie, zodat iedereen zichzelf kan zijn. De ondergetekenden hebben met elkaar afgesproken: 1. Actief met de gemeenteraad naar mogelijkheden te zoeken om de sociale acceptatie van LHBTI’ers te vergroten 2. Aandacht te hebben voor veiligheid van LHBTI’ers in alle gemeenten 3. Voorlichting en scholen in te zetten als middelen om kennis te verspreiden op het gebied van LHBTI-veiligheid
6
4. Ervoor te zorgen dat LHBTI+ personen die vragen hebben over veiligheid weten waar zij terecht kunnen 5. Met de belangrijkste ketenpartners afspraken te maken over te nemen stappen als zich LHBTI-veiligheidsvraagstukken voordoen. Tot dusverre is het onderwerp LHBTI+ emancipatie nog niet besproken in de raad. Van eventueel beleid is dan ook geen sprake. De gemeente Midden-Groningen houdt zich op dit moment vooral op de achtergrond bezig met het bewustwordingsproces van belangrijke maatschappelijke partners, zoals Kwartier Zorg & Welzijn, het Kielzog en de bibliotheek. Daarnaast hebben in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 de fracties PvdA, D66, GroenLinks, CDA, VVD en BBB-LMG met elkaar het regenboog stembusakkoord van het COC Groningen-Drenthe ondertekend. De bovengenoemde fracties hebben zich gecommitteerd “zich in te zetten voor een diverse en inclusieve gemeente waar iedereen zichzelf kan zijn, ongeacht seksuele oriëntatie, genderidentiteit, genderexpressie en geslachtskenmerken of welke grond dan ook. De ondertekenaars spannen zich in om in de komende collegeperiode deze maatregelen op het gebied van LHBTI-emancipatie uit te voeren.”
7 ARGUMENTEN •
•
•
•
•
De LHBTI+ gemeenschap in Midden-Groningen heeft zélf aangegeven meer behoefte te hebben aan structurele aandacht voor de gemeenschap in de gemeente. Ook organisaties als Kwartier Zorg en Welzijn (met name het jongeren- en opbouwwerk) merken deze behoefte. De gemeente heeft de wettelijke plicht om discriminatie, uitsluiting en onwenselijk gedrag tegen te gaan, om werkgelegenheid te stimuleren en om sociale veiligheid te garanderen. De cijfers (zie ‘feiten en cijfers’) laten zien dat LHBTI+ personen een grote minderheidsgroep vormen, met specifieke aandachtspunten en problematiek. Veel LHBTI+ personen hebben een achtergestelde positie in de maatschappij op het gebied van sociale acceptatie, welzijn en gezondheid. Het kan daarom wenselijk zijn om specifiek LHBTI-beleid te formuleren. Een wethouder met de specifieke portefeuille diversiteit en inclusie zorgt voor structurele aandacht voor een gelijkwaardige behandeling van alle groepen in de Midden-Groningse samenleving. De LHBTI+ gemeenschap in Midden-Groningen heeft zélf aangegeven meer behoefte te hebben aan structurele aandacht voor de gemeenschap in de gemeente. Ook organisaties als Kwartier Zorg en Welzijn (met name het jongeren- en opbouwwerk) merken deze behoefte.
8 KANTTEKENINGEN & RISICO’S •
•
De gemeente heeft enkel een faciliterende rol als het gaat om het organiseren van evenementen. Het kan in de startfase een uitdaging zijn om geschikte partijen te vinden die de gemeente hierin kan bijstaan. Een extra portefeuille voor een van de collegeleden zou kunnen zorgen voor verschuivingen in de ambtelijke organisatie. Op dit moment is voor emancipatie 7
slechts 10 uur per jaar aan ambtelijke capaciteit gereserveerd. Bij grotere ambities zou de druk op de ambtelijke organisatie kunnen toenemen, leidend tot een verruiming van de capaciteit.
9 FINANCIËLE PARAGRAAF Er wordt een concreet voorstel gedaan om de subsidie van DMG te verhogen met €0,14 per inwoner. Volgens het CBS had onze gemeente op 1 januari 2022 60.865 inwoners. De verhoging van de subsidie zal jaarlijks dus grofweg € 8.522,- bedragen. Om werkend beleid te realiseren, is het nodig dat jaarlijks een structureel bedrag gereserveerd wordt. Uit dit gereserveerde bedrag kunnen bijvoorbeeld subsidies worden verleend aan organisaties die evenementen organiseren of kan een extra belasting op de ambtelijke organisatie worden opgevangen. Een denkrichting is de subsidie die het Rijk verstrekt aan de regenbooggemeenten. Zo ontvangt de gemeente Velsen, een gemeente met wie wij onszelf vaker vergelijken, €19.000,- aan subsidie. In het voorstel wordt aan het college van B&W gevraagd om tot regenboogbeleid te komen, waarin de financiële gevolgen ook worden meegenomen. Bij het opstellen van dit beleid kan integraal gekeken worden naar de exacte verwachte financiën en de dekking hiervan.
10 COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE Het is belangrijk om tot een onderop gedragen regenboogbeleid te komen. Dat betekent dat het beleid zal worden opgesteld in samenwerking met de LHBTI+ gemeenschap in Midden-Groningen, belangenorganisaties die zich inzetten voor de emancipatie voor LHBTI+ personen in de gemeente/regio, scholenorganisaties in Midden-Groningen, Kwartier Zorg & Welzijn, het Kielzog, de bibliotheek en andere ketenpartners. In de totstandkoming van dit initiatiefvoorstel zijn de onderstaande organisaties benaderd om input te leveren. Er is kennis genomen van het eigen diversiteit- en inclusiebeleid (met name over LHBTI+ personen). Daarnaast is de vraag voorgelegd of zij willen meewerken aan de totstandkoming van een toekomstig regenboogbeleid. De antwoorden hierop waren positief. • • • • • •
COC Groningen-Drenthe Discriminatie Meldpunt Groningen Kwartier Zorg & Welzijn Kielzog Bibliotheken Midden-Groningen dr. Aletta Jacobs College
Er is ook contact opgenomen met stichting POSO. Zij gaven aan het belang van het voorstel in te zien, maar zagen hierin voor zichzelf geen actieve rol weggelegd. Naast het benaderen van organisaties, zijn er gesprekken gevoerd met LHBTI-jongeren. Het zogeheten paars café op het dr. Aletta Jacobs College heeft haar deuren geopend voor ons om in gesprek te treden met de deelnemende jongeren.
8
In samenwerking met de Bibliotheek Hoogezand, het Kielzog, het jongerenwerk, het opbouwwerk en verschillende betrokken vrijwilligers is op 11 oktober 2022 (comingoutday) een Pride Café georganiseerd. Tot slot is het gesprek aangegaan in middelbare schoolklassen (van diverse niveaus en jaarlagen). In totaal zijn ongeveer 100 jongeren om hun ervaringen en visies gevraagd. Het initiatiefvoorstel is opgesteld op basis van de input die alle bovengenoemde actoren hebben geleverd.
11DRAAGVLAK EN VERVOLGTRAJECT Het voorstel zoals beschreven in de tien bovenstaande punten kan op groot draagvlak vanuit de community rekenen. Immers is het voorstel gebaseerd op de behoefte van de community zelf. Daarnaast wordt het belang van dit voorstel bevestigd door belangrijke organisaties als het COC, DMG en Kwartier Zorg en Welzijn (jongeren- en opbouwwerk). Het college zal onderling overleggen wie van de collegeleden de portefeuille diversiteit en inclusie op zich neemt. Het door het college opgestelde regenboogbeleid zal te zijner tijd worden voorgelegd aan de raad.
9