Wie zijn wij

WIE ZIJN WIJ? WAT DOEN WIJ? WAT ZIJN ONZE PLANNEN?

Helm 3, 4331 CD Middelburg. Email: philippus@lansbergen.net of reserveren@lansbergen.net www.lansbergen.net

INLEIDING De reden voor dit schrijven is dat onze huisvesting aan de Helm 3 in Middelburg in het geding is. In 2017 verhuisden we van de Herengracht naar de Helm. Dit was een idee van University College Roosevelt (UCR) waar wij enthousiast op in gingen. In overleg met de gemeente Middelburg werd afgesproken dat UCR mocht onderverhuren aan de sterrenwacht. Voor de gemeente was dit ook een goede regeling, want zij kon het pand Herengracht 52 aan een projectontwikkelaar verkopen. Een ‘winwin-win’ oplossing voor alle drie de partijen. Helaas werd ons in juni 2022 mondeling meegedeeld dat de huur per 1 oktober 2027 zal stoppen. Een enorme tegenvaller want de sterrenwacht heeft niet alleen een zeer positieve ontwikkeling doorgemaakt, we hebben ook grote plannen voor de toekomst. En wel vanaf de huidige locatie. In dit schrijven belichten we kort wat de sterrenwacht eigenlijk is, wat we doen en wat onze plannen zijn. Rijk-Jan Koppejan Voorzitter Middelburg, 23 maart 2025

Basisschoolleerlingen op bezoek

Stichting Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen

Hans Lipperheymuseum Vanwege de verhuizing naar de Helm konden wij uitbreiden met een museum over de uitvinding van de telescoop. Dit instrument is in Middelburg uitgevonden door Hans Lipperhey in 1608. Dat wordt internationaal gezien als de start van de moderne sterrenkunde. Sterrenkunde op basis van telescopische waarnemingen.

De enige publiekssterrenwacht van Zeeland is opgericht in 1967. De sterrenwacht is vernoemd naar Philippus Lansbergen die aan het begin van de 17e eeuw als sterrenkundige woonde en werkte in Middelburg. Sinds 1967 heeft de sterrenwacht op diverse locaties in de stad gezeten. In het jaar dat de sterrenwacht 50 jaar bestond hebben we in goed overleg In 2008 was het precies 400 jaar geleden met de gemeente Middelburg en met dat de telescoop het licht zag. Dat jaar University College Roosevelt (UCR) het hebben we niet stilgezeten. We pand aan Helm 3 als nieuwe huisvesting organiseerden congressen, lezingen, betrokken. Dat was in 2017. Dit was een idee van UCR. De afspraak was dat er overdag twee leslokalen voor studenten van UCR beschikbaar zouden blijven. Tot op de dag van vandaag is dat ook het geval. Hoewel de laatste vier jaar van deze lokalen door UCR nauwelijks gebruik is Sterrenwacht Urania uit Antwerpen op bezoek. Foto: Jan Koeman gemaakt. Naast onze huisvesting in de binnenstad hebben we twee observatoria in Oostkapelle. Van daaruit worden door de medewerkers opnames gemaakt van de sterrenhemel. Daar is het nog behoorlijk donker en worden de kijkers gericht op verwegstaande, lichtzwakke hemelobjecten als sterrenstelsels en nevels. Vanuit de Helm worden ook waarnemingen gedaan, maar die beperken zich tot de heldere objecten zoals de zon, de maan en de planeten.

rondleidingen, gaven een boekje uit met een stadswandeling langs Middelburgse astronomische plekjes (en die zijn er veel!), hielpen bij het inrichten van een tentoonstelling van zeer waardevolle historische kijkers uit de Louwman Collectie in het Zeeuws Museum en nog veel meer! We trokken internationaal de aandacht van de pers en in vele kranten verschenen er grote artikelen over de Middelburgse vinding. Het zette onze sterrenwacht definitief op de kaart.

In 2008 ontvingen we dan ook een recordaantal bezoekers (ruim 8000 !). Niet gek voor een vrijwilligersorganisatie. In het Hans Lipperheymuseum, dat dus een onderdeel is van de sterrenwacht wordt aan de hand van diverse exponaten uitgelegd welke invloed het instrument heeft gehad (en nog steeds heeft) op onze kijk op het universum. Er zijn antieke telescopen te bewonderen en er zijn een aantal zeer waardevolle objecten te zien zoals een zeer zeldzaam boek van de hand van Philippus Lansbergen en de Kijker van Haamstede. Die kijker is gevonden bij Slot Haamstede en hebben wij in bruikleen van de Provincie Zeeland. In het museum wordt vooral ook de Zeeuwse inbreng in de sterrenkunde belicht. En die inbreng is niet gering.

vrijdagavond geven we cursussen en ontvangen we andere groepen. In de zomermaanden zijn we zowel op woensdagavond als op vrijdagavond geopend. We organiseren dan al jaren de zogenaamde Zeeuwse Zonnige Zomeravonden. Thema-avonden over de relatie zon-aarde. Daar komen veel toeristen op af en worden elk jaar beter bezocht. Update 2025: Tot op heden (half maart) hebben we al meer dan 3.000 bezoekers en reserveringen, waaronder maar liefst 34 schoolklassen (basis- en middelbaar onderwijs). We vervullen duidelijk een educatieve functie. De schoolklassen komen uit de hele provincie.

Activiteiten Onze sterrenwacht organiseert tal van activiteiten. Dat is bij onze trouwe achterban meer dan duidelijk, maar er is soms ook wat onduidelijkheid. Een sterrenwacht is toch alleen ’s nachts actief? Sterrenkijken op de Markt. Foto: Jan Koeman Niets is minder waar. We zijn weliswaar alleen de vrijdagavond geopend voor publiek dat spontaan binnenkomt, maar op andere dagen en avonden zijn we op afspraak altijd te bezoeken. Vooral schoolklassen komen juist overdag. We zijn dus vaker overdag dan ’s avonds geopend! Op andere avonden dan de

Een opsomming van onze jaarlijkse activiteiten: -uitgave kwartaalblad De Observator -basiscursus sterrenkunde -jeugdcursus sterrenkunde -deelname landelijke sterrenkijkdagen -lezingen over sterrenkunde. -cursus astrofotografie -cursus `Fascinerend Heelal´ -lezingen voor scholen en groepen -sterrenkijkavonden -Prestigieuze Hans Lipperheylezing -deelname aan de Nacht van de Nacht -deelname aan wetenschapsfestival -open dag (eind december) -Zeeuwse Zonnige Zomeravonden -observeren vanuit Oostkapelle

een steenworp van de plaats waar Hans Lipperhey zijn werkplaats had. De onthulling vond plaats op 29 juli 2021.

Observatoria Oostkapelle Oostkapelle is één van de donkerste plekjes in Zeeland. We hebben op het privéterrein van Klaas Jobse die aan de Duinbeekseweg al bijna 50 jaar een sterrenwacht heeft maar liefst twee observatoria staan. In die observatoria staan een viertal telescopen die tijdens heldere, maanloze nachten door onze medewerkers worden gebruikt. De resultaten worden steeds beter.

Bekendheid In de sterrenkundige wereld is onze sterrenwacht én museum inmiddels een begrip. Vanuit binnen- en buitenland is er belangstelling voor ons werk. Niet voor niets waren wij als enige sterrenwacht in Nederland uitverkoren om de allereerste opnames van de James Webb Space Telescope te presenteren (11 juli 2022) en dit jaar behoren we tot een select groepje sterrenwachten dat mee mag doen met de viering van 35 jaar Hubble Space Telescope. Onze bekendheid wordt steeds groter en dat komt met name omdat Middelburg de bakermat is van de telescoop. Er komen zelfs al sterrenkundigen vanuit de hele wereld om het standbeeld van Lipperhey te bewonderen. Dat beeld (door de sterrenwacht zelf betaald!) staat in de kruidentuin van de Abdij. Letterlijk op

Onthulling standbeeld Lipperhey door de wereldvermaarde sterrenkundige prof. dr. Heino Falcke en zijn vrouw. Foto: Jan Koeman

Toekomstplannen Voor zowel de nabije als de wat verdere toekomst hebben we plannen. Op korte termijn willen we een volwaardig planetarium plaatsen. Daarvoor is al geld gereserveerd, maar de plaatsing daarvan

Organisatie

Sterrenstelsel M51 vanuit Oostkapelle

is uitgesteld vanwege de onzekerheid over onze huisvesting. Het had er al twee jaar kunnen staan. Voor de nabije toekomst willen we ook het Hans Lipperheymuseum verder professionaliseren. Het doel daarvan is dat we met minder vrijwilligers het museum veel vaker kunnen openstellen. Daarvoor zal waarschijnlijk het hele interieur aangepast moeten worden en om het professioneel aan te pakken willen we een extern bureau inschakelen die ervaring heeft met het inrichten van musea. Parallel aan het voorgaande zijn er ook nog plannen voor een groot volwaardig museum. We zijn met een andere partij (stichting Verrekijkermuseum Middelburg) in overleg of het één en ander haalbaar is. Dat is sowieso een meerjarenplan met mogelijk zelfs een uitbreiding van het bestaande gebouw met een uitbouw aan de achterzijde (pleintje pal achter Helm 3). Er zijn al gesprekken gevoerd, ideeën geopperd en tekeningen gemaakt, maar vanwege de onzekerheid van onze huisvesting staan die plannen even op een laag pitje.

Onze stichting is een 100% vrijwilligersorganisatie. In het bestuur zitten vijf actieve leden. Daarnaast is er een groep van zo’n twintig medewerkers die ingezet wordt bij het geven van lezingen, rondleidingen en cursussen. Bij helder weer zijn er weer andere medewerkers die telescopen kunnen bedienen en die het publiek kunnen meenemen op een reis langs de hemelkoepel. Financiën Onze inkomsten komen voornamelijk uit donateursgelden. Daarnaast ontvangen wij nog entreegelden voor de lezingen en rondleidingen. Giften krijgen we ook. We zijn financieel gezond. Niemand ontvangt een beloning voor het werk voor de sterrenwacht. Ook het bestuur niet. De onzekerheid over de huisvesting remt onze ontwikkeling af. Sterker nog, als we Helm 3 moeten verlaten betekent dat het einde voor de sterrenwacht en alle activiteiten. Het 60-jarig bestaan van de sterrenwacht zullen we dan helaas niet halen. Bestuursleden zijn: Voorzitter: Rijk-Jan Koppejan Secretaris: Johan Geijtenbeek 1e Penningmeester: Jan Hellema 2e Penningmeester: Ben Lap Lid (ICT): Guus Besuijen