Vragen aan het college - andere fracties Harry van den Dool (FVD) Bijlage 01 Alternatief Minimabeleid zicht op niet-gebruik Incl Tabel

Advies: Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik Aanleiding In de commissievergadering van 2 april jl stond de Memo actieve informatie uitkomsten onderzoek minimabeleid op de agenda. Helaas heeft dit agendapunt m.i. niet de aandacht gekregen die het verdiende. Bijna alle aandacht is destijds uitgegaan naar de locatie van de Sterrenwacht en de inkoop van de Jeugdzorg. Daarna werd de vergadering door de voorzitter afgeraffeld omdat het traditie is om rond half elf te stoppen (een beter tijdmanagement is zeer zeker aan te bevelen). Zo doende kon FvD geen mondelinge inbreng leveren.

Rapport: Evaluatie van het minimabeleid Het rapport geeft een duidelijk beeld van minimabeleid in Middelburg, zeer zeker ten aanzien van de cijfers in dit domein. Het toont aan dat er een grote hoeveelheid van verschillende regelingen is om op gemeentelijk niveau te komen tot een minimabeleid. Terecht stelt het rapport dat het gebruik van de regelingen een wisselend bereik heeft. Binnen de gemeente Middelburg is relatief veel armoede: 1 op de 10 huishoudens. Uit de behoeftepeiling blijkt dat vele huishoudens niet kunnen rondkomen. Feitelijk wijst KWIZ er op dat het gebruik verschillende informatie geeft over de doelgroep. Huishoudens die buiten beeld waren komen door gebruik van een regeling in beeld (oa energietoeslag). Door deze gegevens te koppelen of te combineren kan de doelgroep beter bereikt worden. De aanbevelingen zijn zeker lezenswaardig en dienen zeker opgevolgd te worden. Aanbeveling 9: Zorg voor een duidelijk en begrijpelijk overzicht van de beschikbare regelingen en ondersteuning binnen de gemeente en breng dit onder de aandacht van de doelgroep. Maak hierbij gebruik van diverse kanalen, zowel digitaal als fysiek. Aanbeveling 10: Maak binnen de communicatie gebruik van de diverse ketenpartners binnen de gemeente. Aanbeveling 13: Neem een coördinerende rol als gemeente en onderzoek manieren om ketenpartners met elkaar in verbinding te brengen.

Vraag hierbij aan ketenpartners waar de behoefte ligt.

Memo Het memo geeft blijk van een grote mate van zelfgenoegzaamheid. In de aanbevelingen van het memo lezen wij: - Middelburg is al goed op weg. - Het Middelburgs model en beleidskader bestaanszekerheid, meedoen en inburgering vormen hiervoor een goede basis. - Wij kennen een ruimhartig minimabeleid en hebben het afgelopen jaar ruimte gezien voor extra ondersteuning, bijvoorbeeld door de tweejarige verlenging van de pilot gratis vervoer voor minima en door middel van de cadeaubon voor kinderen die opgroeien in een gezin met een minimum inkomen.

Opmerkingen Voor deze zelfgenoegzaamheid is geen grond. Het rapport van KWIZ bevat ook louter inzichten op een lokaal niveau. Ook geeft het rapport van KWIZ geen inzichten hoe de gemeentelijke organisatie tot een hoger rendement zou kunnen komen op dit domein. Verder was het rapport al gedateerd op het moment dat het geschreven was. Een rapport dat veel gekost heeft en weinig nieuws bracht. Naast het cijferwerk was alles al eens elders te lezen geweest, onderbouwing voor deze stelling vindt u in de bijlagen. Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 1 van 8

Tijden veranderen In het onderstaande wijden wij kort aandacht aan een aantal artikelen uit Binnenlands Bestuur (BB) en Gemeente.nu (GN). We citeren uit de artikelen bepaalde relevante passages. Daarbij gaan wij uit van een 3-tal thema’s. • • •

Bereiken van de doelgroep: actievere overheid Lokaal minimabeleid te lokaal: het vergeten geld Wetsvoorstel Proactieve dienstverlening: toegang tot de gegevens

I: Bereiken van de doelgroep: actievere overheid BB: Hoe gemeenten ‘verborgen armen’ kunnen bereiken Sigrid Starremans 01 mei 2025 Hieronder laten Lisette Desain. onderzoeker Hogeschool van Amsterdam aan het woord. - Werkenden met een minimuminkomen komen vaak moeilijk rond, wat kan leiden tot betalingsachterstanden en schulden. Juist deze groep mensen maakt weinig gebruik van de ondersteuningsregelingen van de gemeente’. - De stadspas, de witgoedregeling, kwijtschelding van de gemeentebelastingen. Zomaar een greep uit het assortiment ‘minimaregelingen’ dat gemeenten aanbieden voor inwoners met een kleine portemonnee. Er is alleen één probleem: een grote groep burgers die recht heeft op deze regelingen maakt er geen gebruik van. - Werkende armen: ’Het gaat om burgers die rond moeten komen van het wettelijk sociaal minimum, maar die niet bekend zijn bij de gemeente’, zegt Lisette Desain. De HvA-onderzoeker is projectleider van het onderzoek. Uit dat rapport blijkt dat 55 procent van de verborgen armen werkt. ‘Ook ouderen met alleen een AOWuitkering of een klein pensioen kunnen in verborgen armoede leven’, aldus Desain - ‘Uit de meting van het Nibud onder werkenden met een laag inkomen kwam naar voren dat 5 procent van de ondervraagden gebruikmaakt van de gemeenteregelingen. Voor de landelijke regelingen is dat 55 procent.

Lastig is ook dat er verschillende regels gelden om van die regelingen gebruik te kunnen maken. Soms ligt de grens bijvoorbeeld bij 101 procent van het wettelijk sociaal minimum. - ‘Maar voor andere regelingen is de grens 120 of 140 procent. Die verschillen maken het onoverzichtelijk. Bovendien denken mensen al snel dat als ze bijvoorbeeld kwijtschelding hebben aangevraagd en die niet hebben gekregen, ze ook niet in aanmerking komen voor andere regelingen. Terwijl dat dus niet per definitie zo is.’ - ‘Anderen weten wel dat de regelingen bestaan, maar maken er bewust geen gebruik van. Bijvoorbeeld omdat ze bang zijn dat ze later geld moeten terugbetalen omdat ze wisselende inkomsten hebben. Of vanuit eerdere slechte ervaringen met de gemeente. Ook hoorden we terug dat de gemeentelijke regelingen niet aansluiten bij de behoeften van werkende armen.’ Zijn er opties voor het beter in zicht krijgen van de doelgroep en het overzichtelijker maken van al die regelingen? ‘Wat heel goed werkt, is het koppelen van databestanden, zoals in Amsterdam gebeurt. Dan kun je dus zien: deze mensen hebben wel een stadspas maar maken geen gebruik van andere minimaregelingen. En dan kun je ze vervolgens aanschrijven: “Uit onze administratie blijkt dat u de stadspas hebt, maar dat u andere regelingen nog niet heeft aangevraagd.

Mogelijk heeft u daar ook recht op.”’ Jullie hebben ook met werkgevers gesproken. Zijn zij ook een geschikte vindplaats voor gemeenten om met werkende armen in contact te komen? - Wat er vaker gebeurt, is dat deze werknemers een werkgever aanspreken omdat ze bijvoorbeeld een brief niet begrijpen. Als blijkt dat er dan problemen zijn, kan de werkgever mensen doorsturen naar het buurteam voor bijvoorbeeld schuldhulpverlening. Gemeenten zouden contact kunnen leggen met grote bedrijven waarvan bekend is dat veel werknemers in een lage loonschaal werken. Denk aan de schoonmaakbranche. Vaak willen werkgevers best een rol pakken, maar weten ze zelf ook niet welke regelingen er allemaal zijn.’ BB: In zes gemeenten gaan deurwaarders actiever letten op problematische schulden. ANP 03 april 2025 - In zes gemeenten gaan gerechtsdeurwaarders de komende tijd actiever letten op problematische schulden. Amsterdam, Den Haag, Breda, Nijmegen, Weert en Helmond doen samen met deurwaarderskantoren mee aan een proef. Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 2 van 8

-

De proef, die ongeveer anderhalf jaar duurt, geeft invulling aan een motie van voormalig Tweede Kamerlid Hilde Palland (CDA). Zij bepleitte twee jaar geleden een bredere rol van gerechtsdeurwaarders bij onder meer het (vroeg)signaleren van problematische schulden, en ze vroeg om een pilot. Voorzitter Chris Bakhuis-van Kesteren: 'Wij komen elk jaar met 1,5 miljoen huisbezoeken letterlijk aan de deur en ook achter de deur bij mensen met schulden. We kennen het dossier, zien de situatie ter plekke, gaan het gesprek aan en vragen door. Zo zijn we goed in staat om ons een beeld te vormen van wat er speelt Ook kunnen de deurwaarders verwijzen naar schuldhulp.

BB: Toegang tot het recht krimpt, terwijl maatwerk faalt 24 maart 2025 Er is volgens Rotterdamse en Rijnmondse ombudsvrouw Marianne van den Anker op grote schaal sprake van rechtsongelijkheid. Hieronder enkele citaten uit het artikel: - Toegang tot het recht: Vorig jaar november Anker al dat de toegang tot het recht onder druk staat en dat rechtshulp ongelijk beschikbaar is. - Verschillen tussen gemeenten: Iemands woonplaats heeft grote invloed heeft op de voorzieningen die er beschikbaar zijn. Dit terwijl die voorzieningen nog steeds hard nodig zijn. ‘Het begint bij de toegang tot informatie’, zegt Van den Anker. ‘Dat is stap één. De overheid is nog te vaak onbegrijpelijk. Landelijke organisaties lijken dat niet te begrijpen.’ - Mensen laten dingen gewoon gebeuren' : ’Als je niet weet wat de overheid wel- en niet mag doen, dan weet je ook niet waartegen je bezwaar en beroep kunt indienen. Mensen laten dingen daarom vaak gewoon gebeuren. Daarnaast is het juridisch loket inmiddels alleen maar beschikbaar voor mensen die echt niks hebben. Als je werkt verdien je vrijwel altijd te veel geld om in aanmerking te komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand.’ - Rechtmatigheidsdenken: De welwillendheid die in woorden is ontstaan na de toeslagenaffaire ziet Van den Anker nog lang niet altijd in daden terug. ‘Men is gekneed in rechtmatigheid.

Dat is nog steeds de leidende reflex als er iets mis gaat: kijken naar de feitelijke rechtmatigheid en niet met de algemene basisbeginselen van behoorlijk bestuur. Ik zie ook een gebrek aan eigenaarschap. Mensen worden nog steeds van het kastje naar de muur gestuurd. Echt integraal werken is nog niet wijdverspreid binnen de overheid.’ - Maatwerk kost tijd : De ombudsvrouw denkt dat het krampachtige vasthouden aan juridische voorwaarden bij het contact met inwoners enerzijds een gewoonte is, maar anderzijds ook een reactie op de toenemende schaarste. ‘De top, het bestuur, zegt: je mag afwijken van wat wij hebben bepaald. Maar maatwerk kost tijd en die tijd hebben ambtenaren niet. Dan is het makkelijk om alleen vanuit een rechtmatigheidsperspectief te kijken. Daarnaast is er de angst om af te wijken.’ - Ambtenaren in de knoop : Eerder vertelde Cathalijne Dortmans, lid van de spoedcommissie voortgang herstel toeslagen, aan Binnenlands Bestuur dat gemeenteambtenaren ongemak voelen bij het opeens voeren van ruimhartig beleid, terwijl het uitgangspunt lang schaarste is geweest. Dat ging specifiek over de uitzonderingspositie van toeslagenouders, maar Van den Anker ervaart dat ambtenaren sowieso niet makkelijk maatwerk leveren. ‘We horen heel vaak dat de gemeente geen precedent wil scheppen.

Dat als ze voor één iemand snel hulp regelen, of voor één schrijnend geval snel een sociale huurwoning bijvoorbeeld, dat ze dat dan voor iedereen moeten doen.’ - Rechtsongelijkheid : ’Of ze zeggen: er zijn nog schrijnendere gevallen dus dit geval moet even wachten. En de inwoner moet daar maar begrip voor hebben. Dat is in onze ogen onbehoorlijk bestuur. Door de schaarste die er is, in het sociaal domein en bijvoorbeeld wat betreft sociale huurwoningen, is er daardoor een hele ongemakkelijke situatie ontstaan. Gemeenten moeten kiezen wie ze helpen, uit een groep die allemaal recht heeft op hetzelfde. Daardoor is er op grote schaal sprake van rechtsongelijkheid.’

BB: Aandeel mensen in diepe armoede blijft toenemen 18 maart 2025 Steeds meer werkenden vallen ruim onder de armoedegrens. Dat vraagt om gerichter beleid, aldus Anna Custers, Lector Armoede Interventies. Enkele citaten: -

Ramingen: Uit nieuwe ramingen door het CPB blijkt nu dat dit nog verder zal toenemen in 2025 en 2026. Tegelijkertijd voorspelt het CPB dat het aantal mensen onder de armoedegrens verder blijft dalen, naar 2,9 procent van de bevolking in 2026. Anna Custers, lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam, verbaast zich niet over deze cijfers. ‘Het is een ontwikkeling die al wat langer bekend is. Die wordt nu onderstreept doordat we inzicht in armoede-intensiteit meenemen als we het hebben over armoede.’

Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 3 van 8

-

-

-

-

'Vraagt om specifiek beleid voor werkende armen' 'Dat die regelingen goed terecht zijn gekomen bij de bijstandsgerechtigden, maar niet bij de werkende armen, was toen eigenlijk geen aandachtspunt. De bijstand was jarenlang niet meer gecorrigeerd voor koopkrachtverlies, daar ging destijds de aandacht naar uit. Dat is gelukt. Nu zie je alleen dat armoedeproblematiek niet enkel iets is van de bijstandsgerechtigden. Het vraagt ook om specifiek beleid voor werkende armen.’ Niet-gebruik: Door het rijk, maar ook op gemeenteniveau, wordt veel gedaan om niet-gebruik van regelingen tegen te gaan. Het blijft volgens Custers echter een complex probleem. ‘Eigenlijk hebben we in Nederland al aan alles gedacht. Voor vrijwel alle problematiek die je kunt bedenken is er een regeling. Toch is er structureel niet-gebruik. Dat zegt ook iets over het systeem dat we hebben.’ Het systeem: Veel van de werkende armen die, zo blijkt uit de cijfers, maar beperkt geholpen zijn door het armoedebeleid van de laatste jaren, hebben bijvoorbeeld recht op aanvullende bijstand om hun inkomen aan te vullen. ‘Maar er is tot wel 35 procent niet-gebruik. Veel werkende armen hebben te maken met wisselende inkomsten. Dat betekent dat ze bij betere maanden plots hun uitkering weer moeten inleveren.

Vaak gaat het ook om een relatief klein bedrag, en er zijn allerlei voorwaarden waar je aan moet voldoen.’ Nieuwe ramingen helpen : Volgens Custers zijn er voor zover zij weet momenteel geen regelingen of wetsvoorstellen in de maak die specifiek gericht zijn op het verbeteren van de positie van werkende armen. Er is wel aandacht voor, maar er wordt voornamelijk gefocust op het terugdringen van niet-gebruik, zowel op lokaal als landelijk niveau. ’Het is in ieder geval een positieve ontwikkeling dat armoede-intensiteit voortaan als belangrijke factor wordt meegenomen in de ramingen van het CPB.

BB: ’Gemeenten moeten actiever naar armoede op zoek’ 17 februari 2025 Ruim een half miljoen Nederlanders leven in armoede, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Gemeenten proberen die armoede te bestrijden met verschillende beleidsinstrumenten. Maar bereiken ze daarbij wel de mensen die het echt nodig hebben? Want wie zijn die mensen? En waar hebben die in de praktijk het meeste behoefte aan? Necker onderzocht het armoedebeleid en de lokale inzet op het tegengaan van ongelijkheid in negen gemeenten. - Weinig vertrouwen: Uit het onderzoek blijkt dat een groot deel van de mensen die in armoede leven weinig tot geen vertrouwen heeft in de overheid. Eerder onderzoek van Citisens (De staat van betrokkenheid) laat zien dat dit voor ongeveer 33 procent van alle Nederlanders geldt. Opvallend is dat gemeenten meer vertrouwen krijgen dan andere overheidsinstituties: 58 procent van de mensen geeft aan wel vertrouwen te hebben in hun eigen gemeente. De regering moet het doen met een karige 33 procent. - Opzoeken: Inwoners die baat kunnen hebben bij armoederegelingen nemen vaak zelf niet de eerste stap naar (mogelijke) ondersteuning. Dit betekent dus dat gemeenten hen actief moeten opzoeken. Deze inwoners wonen niet gelijkmatig verspreid over de wijken maar vooral in sociale huurwoningen, vaak geconcentreerd in bepaalde buurten.

Dit biedt gemeenten de kans om hen gericht op te zoeken en met een speciale aanpak te ondersteunen.

II: Lokaal minimabeleid te lokaal: het vergeten geld Niet alleen het niet-gebruik van lokale voorzieningen leidt tot armoede misschien leidt het nietgebruik van landelijke voorzieningen nog tot grotere armoede. Gemeente.nu : CPB: ruim 1 miljard aan toeslagen onbenut 11 maart 2025 Mensen maken lang niet altijd gebruik van de toeslagen waar ze recht op hebben. Zo bleef volgens het Centraal Planbureau (CPB) in 2021 ruim 1 miljard euro aan huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget onbenut. Vooral onder zelfstandigen en net-gepensioneerden is, volgens het CPB, de groep die geen gebruik maakt van toeslagen relatief groot. Bij bijstandsgerechtigden is dit aandeel juist relatief klein. -

-

Niet-gebruik in kaart: Het bureau onderzocht in hoeverre het recht op toeslagen onbenut blijft. Bij het kindgebonden budget is het niet-gebruik 8,5 %. Hierbij speelt een hersteloperatie uit 2018 mogelijk een rol. Voor de huurtoeslag is het niet-gebruik 12 %. Voor zorgtoeslag is niet-gebruik ruim 12 %. Zelfstandigen en net-gepensioneerden : Bij alle toeslagen blijken zelfstandigen relatief vaak geld te laten liggen. Van de zelfstandigen die recht hebben op huurtoeslag vraagt ruim 25 procent deze niet aan. Bij de zorgtoeslag ligt dit percentage op 20 procent, en bij het kindgebonden budget op 13 procent. Meer dan de helft van de zelfstandigen die de zorgtoeslag niet aanvragen, had recht op het maximale bedrag

Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 4 van 8

-

-

-

per maand (107 euro in 2021). Ook net-gepensioneerden blijken lang niet altijd huur- en zorgtoeslag aan te vragen. Bijna 1 op de 5 huishoudens met een recent gepensioneerde maakt volgens het CPB geen gebruik van de huurtoeslag als zij er recht op hebben. Hierbij gaat het om een mediaan bedrag van 67 euro per maand. Bij de zorgtoeslag maakt 1 op de 6 geen gebruik van de zorgtoeslag, met een mediaan bedrag van 62 euro. Hoogte toeslag speelt een rol: Het niet-gebruik van toeslagen is het hoogst bij bedragen van maximaal 50 euro per maand. Hoe hoger het bedrag per maand waar iemand recht op heeft, hoe lager het nietgebruik is, zo constateert het planbureau. Dit is ook het beeld bij bijstandsgerechtigden. Slechts 1 tot 2 procent van de bijstandsgerechtigden die recht hebben op het kindgebonden budget of een toeslag, laat dit liggen. Voor bijstandsgerechtigden geldt dat ze recht hebben op een hoog toeslagbedrag en daardoor direct een belangrijk deel van hun besteedbaar inkomen missen, in het geval dat ze de toeslag niet aanvragen. Hier speelt ook mee dat bijstandsgerechtigden vaak in beeld zijn bij gemeenten en daardoor vaak goed worden bereikt. Toeslagen langdurig onbenut : Bij alle toeslagen maakt een deel van de rechthebbenden jarenlang geen gebruik van een toeslag. Vooral bij de zorg- en huurtoeslag ligt dit aandeel relatief hoog. Bij het kindgebonden budget ligt het lager.

Hier vraagt meer dan de helft van de huishoudens de toeslag alsnog aan na één jaar. Dit kan overigens om forse bedragen gaan. Huishoudens die 4 jaar lang geen huurtoeslag aanvragen, missen gemiddeld 150 euro per maand. Gericht beleid : Bij sommige groepen kan het niet-gebruik mogelijk dalen door mensen gericht te informeren, zo schrijft het CPB. ‘Beleid om niet-gebruik binnen het huidige stelsel verder tegen te gaan, kan mogelijk gericht worden op zelfstandigen. Dat is een groep die bij alle toeslagen een relatief hoog percentage niet-gebruik heeft. Het gaat om substantiële bedragen en er is sprake van relatief veel langdurig niet-gebruik.’ : Een ander advies is mensen te informeren over de huurtoeslag via private verhuurders, omdat het niet-gebruik relatief hoog is. Voor huur- en zorgtoeslag kan beleid zich daarnaast richten op gepensioneerden, omdat deze groep relatief eenvoudig te bereiken is. Dit betreft evenwel een kleine groep niet-gebruikers.

Het vergeten geld (zie bijlage) In de bijlage vindt u een tabel. met behulp van de gegevens van het CPB en KWIZ zijn daar een aantal zaken uit gerekend. Gebruik makend van die gegevens blijkt dat er in Middelburg er een niet-gebruik is van: - 0,50 mln aan huurtoeslag - 1,63 mln aan zorgtoeslag - 0,275 mln. aan kindgebondenbudget. Een totaal van € 2,41 mln. Verder wordt er voor een bedrag van € 178.340 geen gebruik gemaakt van de gemeentelijke kwijtschelding.

III: Wetsvoorstel Proactieve dienstverlening: toegang tot de gegevens PERSBERICHT/Nieuwsbericht | 21-02-2025 | 14:30 Het kabinet wil ervoor zorgen dat UWV, SVB en gemeenten mensen actief kunnen benaderen om hen te wijzen op uitkeringen en andere (sociale) voorzieningen waar zij recht hebben. Daarom moet het wettelijk mogelijk worden bepaalde gegevens met elkaar te delen. Het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening dat dit regelt van minister Van Hijum van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaat vandaag voor advies naar de Raad van State. Dan is het wettelijk mogelijk worden bepaalde gegevens met elkaar te delen. Het kabinet wil zo de bestaanszekerheid vergroten en armoede terugdringen. Vervolgens gaan uitvoeringsorganisaties ook hulp bieden bij het aanvragen van een regeling. Minister Van Hijum: “Te vaak ervaren mensen de overheid met alle verschillende regelingen en toeslagen als een doolhof waarin ze de weg helemaal kwijtraken. Ik wil ervoor zorgen dat mensen beschikbare hulp weten te vinden. Daar ligt een grote verantwoordelijkheid voor de overheid. We Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 5 van 8

moeten actief naar mensen toe om hen te wijzen op financiële ondersteuning. Zo krijgen we ook beter in beeld waar mensen mee te maken hebben en kunnen we bijvoorbeeld helpen met het oplossen van schulden of iemand weer naar werk begeleiden. Dit vergroot niet alleen de bestaanszekerheid, maar ook het vertrouwen in de overheid.” -

-

-

Te veel mensen weten niet dat zij recht hebben op een uitkering of voorziening vanwege hun inkomen of zijn bang om die aan te vragen uit angst dat ze iets moeten terugbetalen. Daardoor komen mensen mogelijk onder het sociaal minimum terecht en neemt het risico op geldzorgen, armoede en schulden toe. Door middel van het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening wil minister Van Hijum het mogelijk maken dat de uitvoeringsorganisaties UWV, SVB en gemeenten mensen actief wijzen op hun rechten en financiële ondersteuning. Ook kunnen zij gewezen worden op hulp bij het vinden van een baan of het oplossen van problematische schulden. Nu is het zo dat mensen moeten weten of ze ergens recht op hebben. Uitvoeringsorganisaties mogen daar niet actief op wijzen. Om de bestaanszekerheid te vergroten en armoede terug te dringen, wil minister Van Hijum daar verandering in brengen. Hij werkt hierin samen met gemeenten die al voorlopen op de wet en zelf actiever proberen mensen te wijzen op een bepaalde regeling. Het gaat bijvoorbeeld om de bijstandsuitkering, de Toeslagenwet en de AIO (aanvullende inkomensvoorziening ouderen). Door het ook in de wet te verankeren wordt dit straks een stuk makkelijker en kunnen meer mensen geholpen worden. UWV, SVB en gemeenten kunnen mensen informeren en hen vervolgens ook helpen met de aanvraagprocedure.

Uitvoeringsorganisaties kunnen vanwege privacyregels op dit moment niet zien of mensen vanwege hun inkomen of financiële situatie recht hebben op een uitkering of sociale voorziening. Door het wetsvoorstel is dit straks wel mogelijk. De minister benadrukt dat regels voor het uitwisselen van persoonsgegevens in deze wet heel goed zijn afgebakend. Het wordt alleen gebruikt om mensen te wijzen waar zij recht op hebben, en dus niet voor handhaving.

Commentaar: Register Specialistisch Case Management Overheid moet actief gaan wijzen op uitkering en voorzieningen Om mensen actief te kunnen wijzen op het recht op een uitkering of voorziening, moeten UWV, SVB en gemeenten meer ruimte krijgen om onderling gegevens uit te wisselen. Het kabinet wil de wet wijzigen om dit mogelijk te maken. Volgens de regering ontvangen te veel mensen nu geen financiële ondersteuning omdat ze hun rechten niet kennen, zich schamen of bang zijn dat ze later terug moeten betalen. -

-

Privacyregels hinderen proactieve voorlichting Op dit moment verhinderen privacyregels vaak dat overheidsinstanties mensen actief op hun rechten kunnen wijzen. Doordat de instanties gegevens niet onderling mogen delen, hebben de medewerkers die er werken meestal geen volledig zicht op iemands inkomen en financiële situatie. Hierdoor kunnen ze ook niet beoordelen of de persoon in kwestie wellicht voor een uitkering of voorziening in aanmerking komt. Alles komt zo aan op wat burgers zelf weten over hun rechten en de regels rond voorzieningen. Maar dat is voor velen een te complexe opgave. Meer uitwisseling moet dienstverlening verbeteren: Het wetsvoorstel moet verandering brengen in deze situatie, door uitwisseling van gegevens tussen overheidsinstanties mogelijk te maken. Het is de bedoeling dat medewerkers van deze instanties mensen waar nodig ook gaan helpen bij het aanvragen van bijvoorbeeld een uitkering, toeslag of voorziening. Deze dienstverlening moet er ook voor zorgen dat instanties een beter beeld krijgen van waar mensen mee te maken hebben. Ze kunnen dan bijvoorbeeld helpen met het oplossen van schulden, of iemand weer naar werk begeleiden. Dit moet niet alleen de bestaanszekerheid, maar ook het vertrouwen in de overheid vergroten. Het kabinet benadrukt dat de nieuwe wet het gebruik van gegevens duidelijk afbakent.

Het is bijvoorbeeld niet toegestaan om uitgewisselde informatie te benutten om te handhaven en boetes op te leggen.

Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 6 van 8

Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik De hoogte van minimum-inkomen is vaak niet toereikend voor een volwaardig bestaan. Het eenvoudigst zou zijn om het gehele loongebouw met 30-40% te verhogen. Dat is is ietes waar in Nederland uit concurrentieoverwegingen, export, niet voor is gekozen.Armoede het verschil tussen het minimuminkomen en het benodigde inkomen waarbij een volwaardig bestaan mogelijk is wordt bestreden met inkomen-aanvullende regelingen. Van die inkomen-aanvullende regelingen zijn er legio: - Op rijksniveau - Kinderbijslag - Kindgebonden budget - Kinderopvang toeslag - Huurtoeslag - Zorgkostentoeslag -

Op gemeentelijke niveau - Participatiewet - Kwijtschelding - Bijzondere bijstand - Individuele inkomenstoeslag - Collectieve zorgverzekering - Fonds cultuur sport en recreatie - Participatieregeling - Vrijwilligerspremie - Diaconie-bijdragen - Bijdrage chronisch zieken - Jeugdfonds Sport en cultuur

In theorie zouden deze inkomen-aanvullende regelingen de armoede moten kunnen verlichten. Er is echter sprake van een hoge mate van niet-gebruik. Welke factoren de oorzaak zijn van dit niet gebruik is feitelijk niet interessant. Het gaat er om dat de geoormerkte middelen bij de doelgroep aankomen. De hoogte van het inkomen speelt daarbij vaak een niet te verwaarlozen rol. Om een effectief minimabeleid te voeren moet men weten waarom men moet zoeken: welke doelgroep.

Een inkomen-aanvullende maatregel is een recht Met de Wetsvoorstel Proactieve dienstverlening komen gegevens van die huishoudens beschikbaar voor gemeenten. Middels deze gegevens is er een inzicht te krijgen van de hoogten van de inkomens van de doelgroep: bv gegevens van de rijks belastingdienst. Met deze gegevens kan de doelgroep worden benadert om de voorzieningen die voor de doelgroep bestand zijn ook daar te doen landen. Een inkomen-aanvullende maatregel is immers een recht Hierdoor moet er binnen het ambtelijk apparaat een cultuuromslag plaats vinden. Het recht op die inkomen-aanvullende maatregel moet geëffectueerd worden. Dit vereist een andere aanpak, een proactievere aanpak. Niet denken in beperkingen maar in mogelijkheden: ‘image the possibilities’. Een klant gerichte aanpak: ‘Are you being served?.

Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 7 van 8

De weg naar zero niet-gebruik

Voorstel: Het minimabeleid dient aangepast te worden en los te komen van haar lokale karakter. Daarom moet het aangevuld worden met de volgende elementen: I.

Via de Wetsvoorstel Proactieve dienstverlening de benodigde gegevens van de doelgroep opvragen. Zolang de wet nog niet in werking is getreden een pilot/experiment opstarten als voortrein voor de inwerkingtreding van die wet; II. Naast de inkomen-aanvullende maatregelen op gemeentelijk niveau ook die op rijksniveau meenemen. Weten wat er is middels een gegevensbank en de ketelpartners. III. Dan met een pro-actieve insteek bezien wat de mogelijkheden zijn en kijken of die passend zijn voor de individuele leden van de doelgroep (maatwerk naar individuele behoefte).

Alternatief minimabeleid: Zicht op niet-gebruik

Pagina 8 van 8

Overzichtstabel Zicht op niet-gebruik van toeslagen

Huurtoeslag

Zorgtoeslag

Kind. bud.

12%

12%

9%

Aantallen

196.000

679.000

99.000

bedragen per maand pp

€ 77,00

€ 72,00

€ 84,00

totaal

bedragen per jaar pp

€ 924

€ 864

€ 1.008

totaal niet gebruik in NL

€ 181,1

€ 586,7

€ 99,8

Nederland

17.880.000

Inwoners

500.000

wv in armoede

Middelburg

49.661

Inwoners

1.389

wv in armoede

Huishoudens in Mburg

24.477 aantallen

geschat %

aantallen

verschil

1.713

7,20%

1.767

54

163

35

Huishouden in Mburg in beeld % waarvan tot 100% min

7,00%

tussen 100% - 110% waarvan tot 110% min

127 7,50%

tussen 110% - 130%

1.841

7,90%

398

€ 867,6

in mln €

1.930

89

795

397

waarvan tot 130% min

9,10%

2.238

11,10%

2.725

487

rest

76,34%

18.685

73,76%

18.055

-630

Rijksregelingen factor

0,2777%

van toeslagen

Huurtoeslag

Zorgtoeslag

Kind. bud.

544

1.886

275

totaal niet-gebruik in Mburg

€ 0,50

€ 1,63

€ 0,28

bedragen per jaar pp

€ 924

€ 864

€ 1.008

Aantallen

0,2777% € 2,41

in mln.

Samenstelling huishouden Eenpersoonshuishoudens

60%

Meerpersoonshuishoudens

40%

Gemeentelijke regelingen

gebruik

In beeld

niet gebruik

geschat

niet gebruik

Nederland

1.236

1713

477

1767

531

Afvalstoffenheffing ep

€ 195.879

€ 271.473

€ 75.594

€ 280.031

€ 84.152

Afvalstoffenheffing mp

€ 137.997

€ 191.253

€ 53.256

€ 197.282

€ 59.285

Rioolheffing

€ 81.242

€ 112.595

€ 31.353

€ 116.145

€ 34.903

Totaal

€ 415.118

€ 575.321

€ 160.203

€ 593.458

€ 178.340

Kwijtschelding