RM 2024.09.16 Memo actieve informatie Stand van zaken Klimaat, Energie en Circulariteit
Tekst van het document
memo - actieve informatie aan
commissie
portefeuillehouder
datum
Gemeenteraad
Ruimte
Jeroen Louws
02 juli 2024
steller
afdeling
telefoon
Marina Buhrs
Leefomgeving
+31118675247
m.buhrs@middelburg.nl
onderwerp
Stand van zaken Klimaat, Energie en Circulariteit
Geachte leden van de raad, aanleiding
Graag informeren wij u over de stand van zaken op het beleidsterrein Klimaat, Energie en Circulariteit. informatie
1. Nationaal Isolatieprogramma Vanaf 2022 hebben we vanuit het rijk middelen ontvangen (tot nu toe ca. € 2 miljoen) om inwoners te helpen met het isoleren van hun koopwoningen. Hierbij wordt vooral ingezet op woningen met een lagere WOZ waarde en inwoners die een verhoogde kans hebben op energiearmoede. De uitvoering van het programma wordt Zeeuws-breed georganiseerd via het Zeeuws Isolatieprogramma en voor een klein deel via het Duurzaam Bouwloket. Dit programma zal de komende jaren nog door blijven lopen. Afgelopen mei zijn ruim 5.000 woningeigenaren aangeschreven om van een subsidie van € 2.050 gebruik te kunnen maken, via een isolatiebedrijf of ‘doe het zelf’ (NIP’23). Inwoners met energietoeslag en die voldoen aan een vermogenstoets worden na de zomervakantie aangeschreven, en kunnen worden ontzorgd met (gratis) isolatiemaatregelen tot een bedrag van € 4.500 (NIP’22) 2. Houtstook Om als gemeente extra regels te stellen aan houtstook en overlast aan te pakken was tot en met vorig jaar nagenoeg niet mogelijk. Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking is getreden zijn er voor gemeenten mogelijkheden gekomen om extra regels te gaan stellen aan houtstook in het Omgevingsplan. De rijksoverheid is samen met de “pilotgemeenten houtstook” een aanpak aan het voorbereiden.
De aanpak bestaat enerzijds op inzet op communicatie en anderzijds op beleid en voorbeeldregels voor het bestemmingsplan. De verwachting (hoop) is dat het rijk de stukken voor het nieuwe stookseizoen beschikbaar heeft. Het wordt bijvoorbeeld mogelijk om via het Omgevingsplan het stoken tijdens een stookalert en het stoken tijdens code rood, wat wordt afgeven door de stookwijzer, te verbieden. We hopen dat we na de zomer aan de slag kunnen om een communicatiecampagne en aanpassing van het Omgevingsplan voor te bereiden en een voorstel tot aanpassing van de regels in het Omgevingsplan aan de raad aan te kunnen bieden tijdens de eerstvolgende wijziging van het Omgevingsplan.
blad
2 van 6 onderwerp
Memo actieve informatie over werkzaamheden Team Duurzaamheid
3. Nieuwe Energiesystemen Met een energiesysteem bedoelen we de verbinding tussen vraag en aanbod (opwek en gebruik), transport en opslag van verschillende energievormen. Om klimaatneutraal te zijn, moeten die systemen overgaan op hernieuwbare (duurzame) energievormen. Zoals elektriciteit, groene waterstof (gemaakt met duurzame elektriciteit), warmte, groene gassen en groene brandstoffen. We gebruiken minder gas, olie en kolen. We wekken meer energie op uit wind, zon, kernenergie en biologische reststoffen en dat zal in de toekomst nog meer worden. Hierdoor verandert er veel en snel in ons energiesysteem. Ons huidige energiesysteem is hier niet op ingericht. In Zeeland is er ook sprake van congestie (onbalans tussen vraag en aanbod van elektriciteit, waardoor het netwerk het niet meer aankan). Het laatste nieuws van Stedin (2 juli 2024) is dat er m.n. in gemeente Veere, maar ook in een klein deel van het noorden van gemeente Middelburg congestie op invoeding is. Grote zonnepaneelinstallaties of windmolens kunnen daar niet meer totdat het station in Grijpskerke is uitgebreid (verwachting 2028). In onze gemeente is er met name congestie aan de vraagkant: er is meer vraag naar elektriciteit dan aanbod. Er is dan ook een wachtlijst van bedrijven die meer elektriciteit willen (vaak hebben bedrijven grotere netaansluitingen nodig om b.v.
(een deel van) hun gasverbruik te elektrificeren). Onlangs is het netcongestiemanagementonderzoek afgerond, waardoor er wat extra capaciteit is vrijgekomen. Een groot deel van de bedrijven op de wachtlijst in Middelburg kan nu toch een grotere aansluiting krijgen. Tennet en Stedin gaan op Arnestein het Hoogspanningsstation uitbreiden. Hiervoor wordt nu de vergunningsprocedure doorlopen. Met de uitbreiding van het hoogspanningsstation Arnestein zouden we ca. 30 jaar vooruit moeten kunnen. Deze veranderingen vragen om aanpassing en vooral uitbreiding van onze energie-infrastructuur: de kabels, leidingen en buizen die onze energie transporteren en opslaan. Verder wordt er gewerkt aan waterstof voor opslag en aan regelbare energiecentrales en batterijen. Hiervoor is veel ruimte nodig. Provincie Zeeland stelt een Energievisie en een PMIEK (Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat) op. Wij worden betrokken bij het opstellen hiervan. Bestuurlijk zit onze wethouder in de Zeeuwse Energieraad en de Stuurgroep RES. Ambtelijk zitten wij in de Werkgroep Integraal Programmeren en de Zeeuwse samenwerking duurzaamheid. Maar wat verandert er precies in het energiesysteem van de toekomst? Een paar voorbeelden: • Het opwekken van energie uit duurzame bronnen (zoals zon, wind en aardwarmte) gebeurt steeds kleinschaliger en lokaler.
Opwek, opslag en gebruik zo dicht mogelijk bij elkaar is efficiënter en kost minder aanleg van energie-infrastructuur. • Er komt meer infrastructuur om energie te transporteren (zoals kabels, leidingen, transformatorhuisjes en buizen). • Wind- en zonne-energie zijn niet continu beschikbaar. De vraag naar elektriciteit is ook geen constante. Pieken en dalen in de beschikbaarheid van energie opvangen kan bijvoorbeeld met regelbare energiecentrales, batterijen en waterstof. • Partijen die eerder alleen energie verbruikten en dus 'consument' van energie waren, wekken nu ook op en worden dus ook 'producent'. Dit noemen we 'prosumenten'. Stedin gaat in Mortiere en Veerse Poort als eerste het elektriciteitsnetwerk verzwaren, omdat het net daar inmiddels - met de warmtepompen, zonnepanelen, inductieplaten en elektrische auto’s- tegen de maximale capaciteit aanzit. Op verschillende plekken zal de straat open moeten en komen er transformatorhuisjes bij.
blad
3 van 6 onderwerp
Memo actieve informatie over werkzaamheden Team Duurzaamheid
In Arnestein loopt verder een pilot voor een zogenaamd “smart grid” waarbij bedrijven energie met elkaar kunnen uitwisselen, zodat ze minder afhankelijk zijn van het elektriciteitsnet. Verder willen we onderzoeken of de bouw van nieuwe gebouwen of woonwijken “netneutraal” gedaan kan worden om het elektriciteitsnet niet verder te belasten. Zowel technisch, economisch als juridisch. Gekeken zal worden of hiervoor Europese subsidie beschikbaar is. 4. Subsidieregeling Er zijn een hoop ideeën en wensen en er zijn veel verschillende mogelijkheden om inwoners te stimuleren om hun woning te verduurzamen. Om zo veel mogelijk ideeën en verduurzamingsmogelijkheden op één manier te stimuleren, wordt gewerkt aan een subsidieregeling. Binnen de regeling kunnen inwoners op het gebied van circulariteit, CO2-besparing en klimaatadaptatie subsidie ontvangen, waarbij wordt ingezet om meer te doen waar meer gedaan kan worden. De tekst van de verordening kent nu nog een conceptstatus. Bij een volgende stap wordt het college en vervolgens ook de raad gevraagd om de inhoudelijke keuzes af te stemmen en vast te stellen. In de tweede helft van 2024 zal de subsidieverordening aan u ter vaststelling voorgelegd worden. 5. Nieuwe website Er wordt gewerkt aan de vormgeving en inhoud van de nieuwe website voor duurzaamheid. De verwachting is dat deze voor het komende stookseizoen live kan gaan.
6. Project Hart van Griffioen Naast het lopende project om een nieuw “Hart van Griffioen” te ontwikkelen is er op initiatief van de provincie een onderzoek opgestart naar de mogelijkheden en haalbaarheid van een warmtenet in hetzelfde gebied. Er wordt onderzocht wat de huidige en toekomstige mogelijkheden zijn, in samenspraak met de verschillende gebouwen in het gebied. De resultaten van dit onderzoek worden vlak voor of na de zomervakantie 2024 bekend. 7. Klimaatplein Het klimaat is de afgelopen jaren razendsnel aan het veranderen waardoor steeds meer het bewustzijn rondom klimaatverandering groeit. We zien steeds vaker droge periodes afgewisseld met hevige regenval. De helft van de buitenruimte in steden bestaat uit tuinen. Wanneer die tuinen teveel bestraat zijn, verergeren de problemen van wateroverlast en hittestress. De tuin kan dé plek zijn om biodiversiteit te bevorderen én om water- en hittestress te verminderen. Sinds 2020 is Tuinbranche Nederland gestart met het realiseren van fysieke Groene Klimaatpleinen in tuincentra van Nederland met als doel om de bezoekers te informeren en helpen om hun tuin groener en watervriendelijker te maken. Het team Duurzaamheid is aan het onderzoeken of zo’n Groen Klimaatplein bij tuincentrum GroenRijk te Middelburg ook mogelijk is. De eenmalige bijdrage vanuit de gemeente zou € 2.085,- zijn. 8.
Project Prinsenhove Een pilot om op wijkniveau een verduurzamingsslag door te voeren nadert zijn eind. In de wijk Prinsenhove zijn woningen bezocht en zijn met inwoners de verduurzamingsmogelijkheden onderzocht en besproken. Met
blad
4 van 6 onderwerp
Memo actieve informatie over werkzaamheden Team Duurzaamheid
een kleine tegemoetkoming van €200 euro extra subsidie zijn wensen van verduurzamingmogelijkheden geclusterd, is er collectief een offerte opgevraagd en is met bewoners meegedacht hoe de woning verduurzaamd kan worden. De uiteindelijke cijfers van bezoek tot uitvoering van maatregelen zijn nog niet volledig afgerond. Wel kan al gezegd worden dat een groot deel van de inwoners is getriggerd om na te denken over de mogelijkheden om te verduurzamen. Zodra de pilot volledig is afgerond wordt aan u een terugkoppeling gegeven. 9. Opgaveplan KEC (Klimaat Energie en Circulariteit) Het Opgaveplan KEC is in concept klaar. De laatste hand wordt gelegd aan het bijbehorende actieplan. De verwachting is dat dit in Q3 aan u ter goedkeuring wordt voorgelegd. In de tussentijd gaan wij door met uitvoering van al de zaken uit deze memo en de niet genoemde kleinere zaken. 10. Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is meegenomen in de Uitvoeringsagenda van de Omgevingsvisie. Groene Revolutie Zeeuwse Schoolpleinen 2024 Ruim 50 Zeeuwse scholen ontvingen de afgelopen jaren vouchers voor het groener maken van hun schoolplein. De voucher biedt scholen een steuntje in de rug om hun groene schoolplein te realiseren. Dit jaar waren er weer vouchers beschikbaar voor scholen die willen vergroenen. In Middelburg hebben de Herman Faukeliusschool en de Samenwerkingsschool de Stroming een voucher ontvangen.
NK Tegelwippen en Tegeltaxi Het vergroenen van tuinen is belangrijk voor ons allemaal. Wanneer we kiezen voor meer groen en minder tegels in onze tuinen, helpen we niet alleen om onze leefomgeving koeler te houden tijdens de hete zomermaanden, maar zorgen we ook dat regenwater beter weg kan tijdens zware buien. Dit is erg belangrijk omdat we steeds vaker te maken krijgen met hitte en hevige regenval. Bovendien maken groene tuinen onze buurt veel mooier en aantrekkelijker voor vogels, vlinders en bijen, wat goed is voor de natuur. Vorig jaar heeft de gemeente Middelburg het Zeeuws Kampioenschap Tegelwippen gewonnen en ook dit jaar doen we weer mee. We gaan de strijd aan met andere gemeentes om zoveel mogelijk tegels te vervangen voor groen. Dit gebeurt door de gemeente zelf, maar ook vragen we aan de inwoners om hun eigen tuintegels te verruilen door groen. Wij bieden als gemeente de service aan voor een gratis tegel-ophaal-service (TegelTaxi) voor de inwoners die zelf niet in de gelegenheid zijn om hun gewipte tuintegels naar de milieustraat te brengen. De Stichting André’s Groene Wens zal, gedurende de periode mei t/m oktober 2024 door Middelburg rijden om de gewipte tuintegels op te halen bij de inwoners die zich hebben aangemeld. 11. Cool Neigbourhoods en Cool Cities De Europese projecten Cool Neighbourhoods en Cool Cities zijn gestart.
De gemeenten Goes en Middelburg (hoofdpartner) en de HZ University of Applied Sciences zullen verschillende Zeeuwse buurten onderzoeken en vergroenen. Alle partners ontwikkelen en implementeren gezamenlijk met inwoners wijkactieplannen en trainingsmodules om zo hittestress te verminderen en de leefbaarheid in de Zeeuwse gemeenten te verbeteren. Het project Cool Neighbourhoods wordt ondersteund door het Europese Interreg North West Europe programma.
blad
5 van 6 onderwerp
Memo actieve informatie over werkzaamheden Team Duurzaamheid
12. Warmteprogramma per wijk of buurt Uitvoeringsplan warmtetransitie. Voor elke wijk of buurt moet de komende jaren een uitvoeringsplan voor de warmtetransitie worden gemaakt. We zijn begonnen met de voorbereidingen voor de eerste wijk (nog nader te bepalen), waarbij we samen optrekken met een aantal andere Zeeuwse gemeenten onder begeleiding van een adviseur van RES Zeeland. Een logische startwijk is één van de nieuwere wijken, waarbij Stedin aangeeft dat het elektriciteitsnet de toenemende elektriciteitsvraag aan kan, of waar dit op korte termijn gerealiseerd kan worden. 13. Circulariteit Zeeuws beleid Circulaire Economie Eind 2022 heeft het college besloten om samen met alle Zeeuwse gemeenten en de provincie Zeeland, beleid en een uitvoeringsagenda op te stellen voor Circulaire Economie. Daarnaast heeft de gemeenteraad besloten; A) Circulariteit als een van de centrale criteria in zetten bij het inkoopbeleid, bij de verwerking van afval, bij de ontwikkeling van (bouw-) projecten en in het algemeen circulariteit binnen de gemeente stimuleren; B) Stimuleren dat circulariteit ook een financieel haalbare optie is; C) Daarbij in Middelburg als doelstelling opnemen om in 2050 een circulaire gemeente te zijn; D) Circulariteit op te nemen in het Strategisch project Klimaat en Energie.
In 2023 is een kernteam, waar de gemeente Middelburg onderdeel van is, gestart met de contouren voor Zeeuws beleid en een uitvoeringsprogramma. Het bureau Circularities ondersteunt het kernteam in samenwerking met de Provincie Zeeland waarbij ook aansluiting wordt gezocht bij de Regionale Energie Strategie (RES) en afstemming plaatsvindt met het Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (O.L.A.Z). Het document bevindt zich momenteel in de conceptfase, waarbij inbreng van diverse Zeeuwse platformen, samenwerkingsverbanden, overlegstructuren en feedback van vakinhoudelijke ambtenaren van alle Zeeuwse gemeenten en de Provincie Zeeland wordt meegenomen. Bij volgende stappen worden alle Zeeuwse colleges en gemeenteraden inhoudelijk betrokken bij het proces voor een Zeeuws breed beleid voor Circulaire Economie. Voor de gemeente Middelburg staat in september een bijeenkomst gepland voor de Raadswerkgroep Klimaat, Energie en Circulariteit (KEC). Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) Nederlandse overheden kopen jaarlijks voor ruim 85 miljard euro in aan producten, werken en diensten. Hiermee hebben ze bij elkaar een enorme impact om de urgente vraagstukken van vandaag aan te pakken. Bij de gemeente Middelburg gaat het jaarlijks om ongeveer 70 miljoen euro beïnvloedbare uitgaven.
Met het Manifest MVOI worden de maatschappelijke opgaven zoals klimaatproblematiek, transitie naar een circulaire economie en grondstof-schaarste, concreet aangepakt. Elke keer wanneer een maatschappelijk verantwoorde keuze wordt gemaakt, snijdt het mes aan twee kanten; onze gemeentelijke organisatie draagt bij aan een betere wereld en we bewegen marktpartijen om steeds meer duurzame en sociale producten en diensten te ontwikkelen en te leveren. Het college heeft op 19 maart 2024 besloten dat zij het Manifest MVOI wil ondertekenen en heeft het Management Team opdracht gegeven de transitie naar MVOI op te starten. Het Management Team heeft op haar beurt ingestemd met een werkwijze om dit te organiseren en organisatie breed de transitie naar MVOI te stimuleren. Momenteel zijn de acties in de organisatie uitgezet.
blad
6 van 6 onderwerp
Memo actieve informatie over werkzaamheden Team Duurzaamheid
14. Flower Turbine Onze gemeente was in 2022 met haar ondernemers het meest succesvol in het voldoen aan de Informatieplicht over energiebesparing. Persoonlijk contact was hierin de sleutel om bedrijven en instellingen aan te zetten tot verduurzaming. Door met elkaar in gesprek te gaan, maak je ondernemers bewust van het energieverbruik, en kom je snel tot inzicht welke mogelijkheden er zijn om energie te besparen. Bijna alle bedrijven en instellingen binnen onze gemeente hebben uiteindelijk een rapportage ingediend en zijn aan de slag gegaan met het uitvoeren van de energiemaatregelen. Compliment voor onze ondernemers! Op 26 januari 2023 mocht Jeroen Louws tijdens het EZK-evenement te Hilversum de symbolische prijs in ontvangst nemen. De uitreiking van de fysieke prijs, een elektrische fietslaadpaal een zogenaamde Flower Turbine, inclusief een werkbezoek vanuit de ministeries EZK en BZK, het RVO en MKB Nederland heeft donderdag 23 mei plaats gevonden. Caroline Kollau, directeur Energiemarkt bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat onthulde samen met onze wethouder Jeroen Louws de fietslaadpaal. Deze prachtige Flower Turbine in de kleuren van een tulp is een inspirerend voorbeeld voor het verduurzamen van Nederland. Met de kracht van 2 x 600 watt (W) laden fietsers onder andere hun fiets en/of mobiele telefoon op.
Dit terwijl je op het bankje kunt genieten van het uitzicht over het water. En dat geheel op zonne- en windenergie! Het middagprogramma vond plaats in het Zeeuws Archief. De Flower Turbine staat aan het Schelpenpad te Arnemuiden; de bekende fietsroute langs het Veerse Meer. 15. Zonnepanelen op bedrijfsdaken De Provincie en de Zeeuwse gemeenten hebben in 2021 een gezamenlijk een “Informatieloket zon op daken” opgericht (betaald door de provincie). Het loket helpt ondernemers “gratis” bij het maken én uitrekenen van plannen voor de aanleg van zonnepanelen op daken. In 2021 en 2022 hebben we ongeveer 800 bedrijven in Middelburg aangeschreven en geïnformeerd over het loket. 72 bedrijven hebben zich aangemeld bij het loket. 20 bedrijven hebben panelen aangebracht op hun daken of aangegeven dit te doen. Het opgestelde vermogen is 2.62 MWp. 12 projecten lopen nog. Uiteindelijk gaat maar ongeveer 1/3 van de aangemelde bedrijven over tot realisatie. Van de afgehaakte bedrijven waren er 17 te klein (<15 kWp). De overige bedrijven hadden verschillende andere reden zoals geen pand eigendom, onvoldoende sterke dakconstructie, toekomstige bedrijfsbeëindiging etc. De netcongestie heeft er toe geleid dat er niet meer geworven werd, maar dat heeft voor Middelburg geen rol gespeeld, omdat de aanschrijvingen al de deur uit waren voordat de netcongestie actueel werd.
Volgens het loket is Middelburg de best presterende gemeente in Zeeland. De komende tijd gaat het loket verder met het stimuleren van zonnepanelen op bedrijfsdaken. Energy-hubs en accusystemen bieden namelijk nieuwe kansen.
Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester
mr. A. van den Brink
M.A. Fränzel MSc