Op afstand grip houden-presentatie-rekenkamer Middelburg-2026 met intro RK

Op afstand grip houden Onderzoek naar de rol van de raad in de aansturing van gemeenschappelijke regelingen

23 juni 2026

Onderzoek naar de rol van de raad  Gewenste sturing binnen kaderstellende en controlerende rol.  Uitwerking en invulling van de principes van goed bestuur (good governance) bij gemeenschappelijke regelingen.

 Uitwerking en opvolging van wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen 2022.  Drie casussen: Orionis Walcheren, O.L.A.Z. en Publiek Vervoer Zeeland

Waarom grip belangrijk is…

 Waarborg democratische legitimiteit van GR-en.  Financieel belang: 24% van de begroting 2025 wordt via GR-en besteed.  Toenemende complexiteit en regionale besluitvorming bemoeilijken lokaal sturen.  Risico’s voor lokaal beleid, verantwoording en financiële sturing.

Belangrijkste bevindingen in de praktijk  Verouderd beleidskader Notitie Verbonden Partijen (2016): functioneerde vooral als visie, niet als praktisch sturingskader & niet in lijn met de huidige wettelijke eisen.  Actualisatie 2026 sluit beter aan op Wgr, maar blijft abstract.  Status VZG rapporten binnen gemeentelijk beleidskader onduidelijk.  Instrumenten (zienswijzen, actieve informatieplicht, adviescommissie, evaluatie) worden wisselend benut.  Informatie is vaak technisch, omvangrijk en niet tijdig of doelgericht.  Raad heeft eigen informatiebehoefte ook niet goed in beeld, waardoor gerichte en bruikbare informatievoorziening verder wordt bemoeilijkt.

Toelichting informatievoorziening

 Informatie: overvloed, maar niet altijd toereikend.  informatievoorziening GR-en richting de raden in de basis op orde; P&C processen, nieuwsbrieven, bijeenkomsten  hoeveelheid en complexiteit maken het lastig om tot de kern door te dringen  raad heeft eigen informatiebehoefte niet expliciet en gezamenlijk in beeld  Paragraaf verbonden partijen in begroting/jaarrekening voldoet niet volledig aan BBV.  Samenvoegen kadernota en ontwerpbegroting beperkt vroegtijdige kaderstelling.

Gemeentelijke paragraaf verbonden partijen

 Financiële informatie niet actueel.  Openbaar belang ontbreekt in paragraaf verbonden partijen.  In de praktijk blijkt onderscheid doel en openbaar belang niet altijd duidelijk.  Het doel van de gemeenschappelijke regeling beschrijft wat de GR moet doen. Het gaat om de operationele taak of uitvoeringsopdracht die gemeenten gezamenlijk beleggen.  Het openbaar belang beschrijft waarom gemeenten deze taak gezamenlijk uitvoeren. Het gaat om het maatschappelijke belang dat met de samenwerking wordt gediend.

 Wettelijke verplichting (BBV)

Waarom moet het openbaar belang van een GR worden toegelicht?

De gemeente moet expliciet maken welk publiek belang wordt gediend met deelname aan een verbonden partij.  Inzicht in bijdrage aan gemeentelijke doelen De raad ziet direct hoe de GR bijdraagt aan lokale beleidsdoelen en maatschappelijke opgaven.  Democratische legitimiteit Heldere duiding van het openbaar belang basis van sturing en controle door de raad.  Toets op doelmatigheid en doeltreffendheid De raad kan beoordelen of een GR de beste manier is om het publieke belang te realiseren.  Transparantie naar inwoners Laat zien waarom samenwerking buiten de eigen organisatie nodig is en welke waarde dat oplevert.

Conclusie en aanbevelingen rekenkamer

 Hoofdconclusie: de raad is beperkt in staat de gewenste sturing te geven aan gemeenschappelijke regelingen.  Wgr wijziging biedt formeel meer mogelijkheden, maar deze werken in de praktijk (nog) onvoldoende door.  Beleidskader en informatievoorziening zijn onvoldoende concreet.  Bij onvoldoende grip door raden is democratische legitimiteit van GR-en kwetsbaar.  Aanbevelingen voor college en raad om grip te versterken.

Aanbevelingen voor college (6) 1. Versterk de Notitie Verbonden Partijen tot een duidelijk en democratisch sturingskader. 2. Stimuleer onafhankelijke zienswijzen van de raad bij toetreding, wijziging en uittreding. 3. Verbeter de paragraaf verbonden partijen in begroting en jaarrekening (BBV conform). 4. Maak de informatievoorziening relevanter en begrijpelijker voor de raad. 5. Zorg voor volledige, consistente en daadwerkelijk uitgevoerde toepassing van de Wgr mogelijkheden. 6. Zorg voor structurele, tijdige en betekenisvolle evaluaties van gemeenschappelijke regelingen.

Aanbevelingen voor raad (4)

1. Breng als raad duidelijke keuzes aan en stuur verbonden partijen op de belangrijkste risico’s. 2. Maak als raad duidelijk welke informatie u nodig heeft. 3. Overweeg om raadsrapporteurs aan te wijzen. 4. Versterk regionale afstemming tussen gemeenteraden.

Vragen…

?

? ?

? ?

in het kort Wat doet een rekenkamer  Gemeentewet artikel 182: De rekenkamer onderzoekt de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid.  De rekenkamer doet dus meer dan rekenen; belangrijke hulplijn voor de raad bij toenemende complexiteit van gemeentelijke besluitvorming en controle op de uitvoering. Samenstelling & budget  Zes externe leden; vaste contactpersonen Middelburg zijn Mirjam Kort en Erwin de Koster  Onderzoek voor drie gemeenten via een personele unie: Kapelle, Vlissingen en Middelburg  Middelburg onderzoeksbudget 2026 = € 27.000 Onderzoek 2026  Afgerond:

Energiebesparingsplicht en Gemeenschappelijke regelingen

 Lopend:

Wonen en Onderbesteding (DoeMee onderzoek)

 Nog op te starten:

Inkoop en aanbesteding