MZ 2025.09.10 Memo actieve informatie haalbaarheidsonderzoek nieuwe museumfunctie(s)

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Maatschappelijke zaken

Carla Doorn

1 juli 2025

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Jennifer Haers

Samenleving

+31118675219

J.Haers@middelburg.nl

onderwerp

Haalbaarheidsonderzoek nieuwe museumfunctie(s)

Geachte leden van de raad, aanleiding Middelburg hecht waarde aan cultuur en kunst. Zij zijn waardevol en dragen vaak ook bij aan sociale doelen. Als het om kunst en cultuur gaat neemt Middelburg in Nederland een belangrijke positie in. Die positie koesteren wij. In de gemeente Middelburg zijn op dit moment een aantal musea gevestigd. Van deze musea is op dit moment alleen het Zeeuws Museum opgenomen in het Museumregister Nederland. Op 14 november 2024 heeft u in de begroting 2025 budget gereserveerd voor een haalbaarheidsonderzoek naar een museum over de geschiedenis van Middelburg. Sindsdien hebben verschillende (lokale en provinciale) ontwikkelingen plaatsgevonden die van invloed kunnen zijn op zo'n historisch museum. Er is daarom voor gekozen om het onderzoek naar een historisch museum te laten plaatsvinden in een bredere context: naar de haalbaarheid van een nieuwe of vernieuwde (extra) museumfunctie in Middelburg. De meegenomen ontwikkelingen zijn in onderstaande opsomming kort weergegeven: • Het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen wil haar unieke en omvangrijke collectie aan de gemeente Middelburg ter beschikking stellen. De stad Middelburg heeft (nog) geen historisch museum met lokale geschiedenis. De aangeboden collectie kan onderdeel worden van een (nieuwe) museumfunctie waar de geschiedenis van Middelburg zichtbaar en tastbaar wordt gepresenteerd.

• De provincie Zeeland beschrijft in haar Uitvoeringsagenda cultuur en erfgoed 2025-2032 dat zij wil toewerken naar een collectiecentrum met publieksfunctie, idealiter met een museum. In de uitvoeringsagenda spreekt de provincie onder meer over een plaats voor de provinciale kunstcollectie, de wereldberoemde wandkleden uit de 16e eeuw, de archeologische objecten in het Zeeuws Archeologisch Depot (nu ondergebracht bij Erfgoed Zeeland) en de collectie van het Koninklijk Zeeuws Genootschap. • Uit inspiratiesessies ten behoeve van het beleidsplan Toerisme Middelburg 2030 is naar voren gekomen dat er een nadrukkelijke wens is om het museale aanbod te versterken. Hierbij wordt gedacht aan een dependance van een gerenommeerd museum. • Er is een verkenning uitgevoerd naar een combinatie van een telescoop- en verrekijkermuseum. In het verleden zijn er pogingen gedaan een telescoop- en verrekijkermuseum te realiseren in samenwerking met de Stichting Volkssterrenwacht Phillipus Lansbergen. • Het Zeeuws Museum kampt met ruimtegebrek voor zowel de collectie, als voor tentoonstellingen. Ook qua toegankelijkheid kent het gebouw beperkingen. Het museum overweegt hierom het provinciehuis te verlaten voor ruimere huisvesting, en kan eventueel Middelburg verlaten als het nieuwe collectiecentrum elders wordt gebouwd.

blad

2 van 3 onderwerp

Haalbaarheidsonderzoek nieuwe museumfunctie(s)

•

De provincie Zeeland heeft besloten om een ombuiging van structureel 1 miljoen euro te realiseren door het gedeeltelijk beëindigen van de subsidie voor de ZB Bibliotheek voor Zeeland. Dit moet in 2029 gerealiseerd zijn. Het gaat om bovenwettelijke provinciale taken, die niet van invloed zouden moeten zijn op de gemeentelijke bibliotheekfunctie. De bezuiniging kan indirect wel gevolgen hebben voor de gemeente. De middelen die vrijkomen, zal de provincie investeren in het 'makersklimaat' en ondersteuningsorganisatie Cultuurkwadraat.

Deze zes ontwikkelingen maken dat de gemeente graag beter inzicht krijgt in de haalbaarheid van een nieuwe museumfunctie in Middelburg. Wij hebben onderzoeksbureau Berenschot gevraagd een haalbaarheidsonderzoek uit te uitvoeren om in kaart te brengen of en op welke wijze een (extra) museum, dan wel museumfunctie, in Middelburg levensvatbaar is. Sterke culturele ambities Middelburg Middelburg heeft zich door de eeuwen heen ontwikkeld tot het culturele hart van Zeeland, met een rijke geschiedenis van meer dan 800 jaar in bestuur, onderwijs en cultuur. De stad heeft een sterke clustering van culturele instellingen die bijdragen aan een levendige culturele scene. Middelburg ondersteunt de provinciale inzet voor betere spreiding van cultuurmiddelen. Wij willen graag het culturele hart van Zeeland blijven. We verwachten dat de uitkomsten van het et haalbaarheidsonderzoek ons daarbij gaat helpen. Zeeland 2050 Binnen de ambities voor Zeeland 2050 is Middelburg de motor van de creatieve economie. Als culturele hoofdstad van Zeeland vinden wij dat daarin voor ons een rol is. Dat vraagt behoud en ontwikkeling van de dragende functies in Middelburg, zoals de Zeeuwse Bibliotheek (ZB), als onderdeel van de netwerkuniversiteit Zeeland. Ambitie vraagt ook om investeringen, zoals voor het realiseren van een Collectiecentrum en de huisvesting van het Zeeuws Museum.

Vanwege het aanwezige creatieve cluster passen deze het beste in het profiel van Middelburg. De synergievoordelen zijn hier ook het grootst van heel Zeeland. Er zijn twee duidelijke koppelingen die dat laten zien: 1. Cultuur en kennis: met instellingen zoals de ZB, het Zeeuws archief, Roosevelt Institute for American Studies (RIAS), University College Roosevelt (UCR) en het Kenniscentrum slavernijverleden. In deze lijn kan bijvoorbeeld het Collectiecentrum Zeeland worden ingebed en ontwikkeld in een programmering die past bij Middelburg met een verzorgingsgebied van meer dan 120.000 inwoners en vele duizenden toeristen. 2. Cultuur en economie: door de aanwezigheid van het Joint Research Center (JRZC) en vele creatieve bedrijven, designers en vormgevers. Middelburg is nu al een creatieve broedplaats vanuit toepassing. informatie

Gefaseerd onderzoek Het haalbaarheidsonderzoek bestaat uit drie fases. Na elke fase wordt besloten of er wordt doorgegaan naar de volgende fase. • Fase 1: in deze verkennende fase wordt een plan van aanpak opgesteld. Daarnaast wordt een documentanalyse en benchmark uitgevoerd. En gesprekken gevoerd met zowel college, ambtenaren en belangrijke sleutelpersonen uit het culturele veld. Hierbij zijn ideeën, verwachtingen en bezwaren in kaart gebracht. Een afwegingskader is opgesteld waarmee een aantal varianten globaal zijn uitgewerkt. • Fase 2: Berenschot organiseert actieve feedback op de varianten door één of twee bijeenkomsten te beleggen met raadsleden, sleutelpersonen uit het culturele veld, en overige belanghebbenden en

blad

3 van 3 onderwerp

Haalbaarheidsonderzoek nieuwe museumfunctie(s)

•

belangstellenden (zoals bewoners). Uw raad wordt in deze fase actief bij het proces betrokken. Uit de gedachtewisseling zal blijken dat sommige varianten kansrijker worden geacht dan andere. Berenschot zal in overleg met de gemeente aan het einde van fase 2 één of twee voorkeursvarianten identificeren. Desgewenst kan hierover een collegebesluit worden genomen en wordt uw raad hierover actief geïnformeerd. In deze fase wordt ook bepaald of fase 3 wordt uitgevoerd. Fase 3: De voorkeursvariant wordt verder uitgewerkt op de onderdelen: (1) museaal concept, (2) huisvesting, (3) organisatie, (4) publiek, (5) effect op de lokale culturele infrastructuur, en (6) financiën (benodigde investering en exploitatiebudget). Berenschot koppelt aan deze uitwerking een concreet advies over het meest geschikte vervolgtraject. De uitwerking en ons advies lenen zich ervoor om ter besluitvorming voorgelegd te worden aan het college en uw raad.

Fase 1, vervolg fase 2 en uitnodiging werksessie De eerste fase van het onderzoek is afgerond. Fase 1 was zoals gezegd een eerste verkenning. Hierin is de volgende vraag globaal beantwoord: Onderzoek de haalbaarheid van een museumfunctie waarbij (historische) verhalen van Middelburg centraal staan. Analyseer de mogelijke opzet van deze museumfunctie aan de hand van een aantal varianten, waarvoor de bouwstenen door betrokkenen en belanghebbenden worden aangereikt. Toets deze varianten aan een afwegingskader waarin in ieder geval de culturele waarde, de maatschappelijke waarde en de economische waarde (te verwachten directe en indirecte baten en kosten) een rol spelen. Geef een advies over de te nemen vervolgstappen. Berenschot heeft onlangs haar bevindingen en een aantal varianten opgeleverd. Op 27 mei 2025 hebben wij besloten het onderzoek te vervolgen en fase 2 uit te laten voeren.. Denk bij de varianten aan de stad als museum, waarbij de focus ligt op de inrichting van de openbare ruimte, maar ook mogelijke combinaties met de ZB, de aansluiting bij het collectiecentrum en wellicht een deel van de stad als museumkwartier. We vinden het belangrijk om u al in een vroeg stadium bij het proces te betrekken en uw mening over de verschillende varianten te horen. Wellicht kunt u al een inschatting maken van welke varianten kansrijk zijn.

Daarom nodigen wij u van harte uit voor een werksessie op maandag 29 september, waarin wij de vier varianten toelichten en uw input willen verzamelen. Deze sessie organiseren wij samen met bureau Berenschot, die uiteraard ook beschikbaar zijn om al uw technische vragen te beantwoorden. Vervolg Na de werksessie op 29 september worden de verschillende varianten gepresenteerd aan sleutelpersonen in het culturele veld, evenals aan andere belanghebbenden en geïnteresseerden. Na de afronding van fase 2 informeren wij u over de bevindingen en het eventuele vervolgproces. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris, de burgemeester,

Aart van den Brink

Yvonne van Mastrigt