MZ 2025.05.07 Memo actieve informatie Ontwikkelingen dakloosheid

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Maatschappelijke zaken

Willemien Treurniet

15 april 2025

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Naomi de Smit

Samenleving

+31118675786

n.de.smit@middelburg.nl

onderwerp

Ontwikkelingen dakloosheid

Geachte leden van de raad,

Aanleiding In 2022 hebben de Zeeuwse gemeenten de Regiovisie Beschermd Wonen en opvang Zeeland 2022-2025 vastgesteld. Op dit moment wordt gewerkt aan een herijking van de Regiovisie voor 2026 en verder. De Regiovisie bevat bindende afspraken waardoor alle gemeenten verantwoordelijk zijn voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Het beleid rondom de maatschappelijke opvang/dakloosheid heeft ook een plek in de Regiovisie. Dakloosheid is een steeds groter wordend probleem in Nederland. Het aantal daklozen stijgt jaarlijks. Ook in Middelburg zien we steeds meer inwoners die dak- of thuisloos zijn. Met deze memo actieve informatie willen we uw gemeenteraad informeren over de ontwikkelingen m.b.t. dakloosheid in Middelburg, maar ook over de maatregelen die we nemen ter voorkoming van dakloosheid. Daarnaast informeren we u over de uitkomsten van het onderzoek van onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (hierna: AEF) over de best passende vorm van toegang tot de voorzieningen maatschappelijke opvang en veilige opvang.

Cijfers dakloosheid Ondanks het groeiende aantal signalen m.b.t. dakloosheid, hebben we geen goed zicht op het precieze aantal dak- en thuisloze mensen in Middelburg, of in Zeeland. Het inzichtelijk maken van het aantal dak- en thuislozen is dan ook een complexe taak. Niet iedereen die dakloos is wordt geregistreerd en komt in de opvang terecht. Bijvoorbeeld inwoners die tijdelijk bij vrienden of familie verblijven, of in hun auto slapen, zijn vaak niet in beeld. Ook verplaatsen dak- en thuisloze mensen zich vaak tussen verschillende gemeenten, wat het moeilijk maakt om een nauwkeurige telling te doen. Toch zijn er landelijk verschillende manieren om dakloosheid te meten, zoals de Ethos-telling. Deze telling geeft gemeenten concrete cijfers over het aantal dak- en thuisloze mensen in de gemeente. De cijfers bevatten aantallen en profielkenmerken van de doelgroep. De regio Zeeland heeft zich 2 jaar geleden aangemeld voor de Ethos-telling. Echter, er is landelijk maar beperkte capaciteit om deze telling uit te voeren. Dit maakt dat de telling pas in 2026 uitgevoerd gaat worden in de Zeeuwse gemeenten. Aangezien dit nog een tijd duurt, hebben de Zeeuwse gemeenten eind 2024 de opdracht gegeven aan onderzoeksbureau AEF om onderzoek te doen naar de toegang tot de maatschappelijke opvang in Zeeland. Nu is die toegang bij de zorgaanbieders belegd.

Hoewel deze structuur in de basis functioneert, hebben de gemeenten toch meer behoefte aan cijfers en inzicht. De resultaten van het onderzoek van AEF geven

blad

2 van 4 onderwerp

Ontwikkelingen dakloosheid enerzijds inzicht in de meest efficiënte toegangsvorm tot maatschappelijke opvang, maar draagt ook aanbevelingen aan hoe we als gemeenten meer zicht en grip kunnen krijgen op de omvang van de groep dak- en thuislozen.

Onderzoek AEF: Toegang tot de maatschappelijke opvang in Zeeland Huidige situatie

De toegang tot maatschappelijke opvang is op dit moment belegd bij drie zorgaanbieders. Zij ontvangen vanuit het CZW Bureau subsidie om opvangplekken en ondersteuning te organiseren in Zeeland. De zorgaanbieders beoordelen de hulpvragen, verzorgen de toeleiding naar de opvangplekken en leggen waar nodig verbindingen met andere gemeentelijke voorzieningen, zoals het lokale Wmo-aanbod. Hoewel deze structuur in de basis functioneert, ervaren de Zeeuwse gemeenten ook een behoefte aan meer zicht en grip op de cliëntpopulatie, de kosten en de ontwikkelingen daarbinnen. Daarom is in de Regiovisie als speerpunt opgenomen dat we afspraken maken over hoe in de toekomst de toegang tot maatschappelijke opvang georganiseerd wordt. De wens voor meer grip en zicht speelt ook bij de voorzieningen voor veilige opvang. Daarom is er gedurende het onderzoek voor gekozen om ook die voorzieningen mee te nemen in de gesprekken met de betrokken partijen. Mogelijke scenario's

Om afspraken te kunnen maken over de best passende toegangsvorm voor de voorzieningen MO en VO, heeft onderzoeksbureau AEF de opdracht gekregen om verschillende scenario's voor de toegang in beeld te brengen. Hierbij is rekening gehouden met de regionale behoefte aan meer zicht en grip op de cliëntpopulatie en de kosten. Gedurende het onderzoek het AEF gesprekken gevoerd met verschillende partijen, waaronder de zorgaanbieders, maar ook toegangsmedewerkers van de gemeenten en ervaringsdeskundigen. Aan de hand van deze inzichten zijn vier scenario's opgesteld voor de toegang: • Aanbieders Plus: het behouden van de huidige toegang door aanbieders met aanvullende afspraken over gegevensdeling en monitoring; • Lokale teams: de toegang verplaatsen naar de individuele lokale teams van de Zeeuwse gemeenten; • Centrale toegang (extern): de toegang verplaatsen naar één regionale partij buiten de gemeenten; • Centrale toegang (intern): de toegang verplaatsen naar het lokale team van één van de Zeeuwse gemeenten. Toegang tot maatschappelijke opvang

AEF heeft de verschillende scenario's tegen elkaar afgewogen en aan de hand van vooraf gestelde criteria (effectiviteit voor zicht en grip, kwaliteit van de toeleiding, uitvoerbaarheid, betaalbaarheid en congruentie) beoordeeld. Op basis van die beoordeling komt het scenario Aanbieders Plus als meest geschikte vorm voor de inrichting van de toegang tot MO uit het onderzoek. Gedurende het onderzoek werd namelijk steeds duidelijker hoe de toegang en de gegevensuitwisseling op dit moment zijn ingeregeld, welke behoefte gemeenten in de regio hebben en wat de opties zijn om hier wel aan te kunnen voldoen. Als die opties gerealiseerd kunnen worden, wordt het zicht en grip op de cliëntpopulatie een stuk groter. Daarnaast blijft bij het scenario Aanbieders Plus de toegang bij de zorgaanbieders en zijn er dus slechts kleine veranderingen nodig en dus ook relatief weinig (extra) kosten.

blad

3 van 4 onderwerp

Ontwikkelingen dakloosheid Toegang tot veilige opvang

Gedurende het onderzoek heeft AEF ook de mogelijkheden onderzocht voor een eventuele herinrichting van de toegang tot VO. Bij VO is namelijk dezelfde zorgaanbieder betrokken als bij MO en ook een deel van het afwegingscriteria is hetzelfde. Zo moet zowel bij MO als VO voldoende expertise in huis zijn om de hulpvraag goed te kunnen beoordelen en snel toe te leiden naar een passende voorziening. Maar er gelden bij VO ook andere aandachtspunten en aanvullende afwegingen, zoals landelijke richtlijnen voor de toegankelijkheid en het belang van de privacy van de inwoners in het kader van de veiligheid.

Zeeuwse acties ter voorkoming van dakloosheid De Zeeuwse gemeenten werken samen rondom de organisatie van maatschappelijke opvang en het voorkomen van dakloosheid. Vanuit Middelburg hebben we de signalen over toenemende dakloosheid gemeld bij de uitvoeringsorganisatie, het CZW Bureau. Het CZW Bureau is verantwoordelijk voor de beleidsvoorbereiding- en uitvoering op verschillende terreinen waaronder beschermd wonen en maatschappelijke opvang/ dakloosheid. Dit heeft gezorgd voor meer aandacht voor dakloosheid op de bestuurlijke tafels. Ook wordt vanuit het CZW Bureau gewerkt aan een Zeeuws Actieplan Dakloosheid, gebaseerd op het Nationaal Actieplan Dakloosheid ‘Eerst een thuis voor iedereen'. Lokale acties ter voorkoming van dakloosheid Binnen Middelburg worden ook stappen gezet om dakloosheid te voorkomen. Ten eerste hebben we binnen onze gemeente de samenwerking op het gebied van zorg en veiligheid geïntensiveerd, waardoor signalen eerder worden opgepakt en de juiste ondersteuning sneller kan worden ingezet. Ook hebben we de laatste maanden een aantal inwoners gehuisvest via een maatwerkconstructie die anders op straat zouden moeten slapen. Op dit moment worden er gesprekken gevoerd met zorgaanbieders hoe zij een rol kunnen pakken in het voorkomen van dakloosheid en het eventueel realiseren van een inloopvoorziening voor dak- en thuisloze mensen.

Ook wordt er ambtelijk gekeken naar het opzetten van een goede informatievoorziening voor (dreigend) dak- en thuislozen. Als inwoners weten waar ze moeten zijn met hun hulpvragen, kunnen ze sneller worden geholpen en kan dakloosheid worden voorkomen.

Preventieve maatregelen In 2022 is het Nationaal Actieplan Dakloosheid ‘Eerst een thuis voor iedereen’ verschenen. Naar aanleiding van dit Actieplan is de Preventie Alliantie opgericht. Dit is een landelijke organisatie die gemeenten ondersteuning biedt bij de onderbouwing van de preventieve activiteiten en interventies die zij inzetten om dakloosheid tegen te gaan. In 2024 heeft de Preventie Alliantie de Preventiescanner uitgevoerd in de Zeeuwse gemeenten om een beeld te krijgen van onze huidige preventieve aanpak. Uit de resultaten van de Preventiescanner komt naar voren dat in Middelburg al veel maatregelen ondernomen worden om dakloosheid te voorkomen, zoals het bevorderen van mentale gezondheid door middel van zelfhulpmodules, lotgenotengroepen voor erkenning, psycho-educatie, maar ook voorlichting en gedragsbeïnvloeding bij middelengebruik. Ook zijn er vanuit de gemeente faciliteiten voor de aanpak van betalingsachterstanden en woononzekerheid. Voorbeelden hiervan zijn regelingen met woningcorporaties en brancheverenigingen over betaling van huurachterstanden, afspraken met woningcorporaties over voorkomen van huisuitzettingen, een regeling met inwoners die jarenlang niet kunnen rondkomen voor betaling van vaste lasten maar ook aan de voorkant is er een systeem voor vroegsignalering van huurschulden.

blad

4 van 4 onderwerp

Ontwikkelingen dakloosheid

Verder verschaft de gemeente een briefadres aan inwoners die geen eigen woonadres hebben. Het geven van een briefadres zorgt ervoor dat het niet hebben van onderdak geen negatieve gevolgen heeft voor zijn of haar uitkeringen en toeslagen.

Door middel van deze memo actieve informatie hopen wij u voldoende te hebben geïnformeerd over de verschillende maatregelen die we in Middelburg nemen ter voorkoming van dakloosheid en de resultaten van het onderzoek van AEF over de meest passende vorm van toegang tot maatschappelijke opvang en veilige opvang.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris, de burgemeester,

Aart van den Brink

Yvonne van Mastrigt