MZ 2025.04.02 Memo actieve informatie uitkomsten onderzoek minimabeleid

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Maatschappelijke zaken

Jeroen Louws

25 februari 2025

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Niels Janssen

Samenleving

0118 675354

n.janssen@middelburg.nl

onderwerp

Resultaten van het onderzoek naar het minimabeleid

Geachte leden van de raad, aanleiding

Het onderzoeksbureau KWIZ heeft voor de tweede keer de armoedemonitor uitgevoerd. In 2016 heeft KWIZ onderzoek gedaan naar de omvang en samenstelling van de doelgroepen voor het armoedebeleid en het gebruik van inkomensondersteunende regelingen. Door de drie Walcherse gemeenten is KWIZ in 2022 gevraagd het onderzoek te herhalen zodat beleid waar nodig bijgesteld kan worden. Het gaat hier om een kwantitatief onderzoek waarbij verschillende bestandsregistraties gekoppeld worden. Daarnaast is de doelgroep aanvullend bevraagd, evenals de ketenpartners. Doel Wij staan voor een toekomstbestendig armoedebeleid en willen daarom exact weten met welke vraagstukken minima in Middelburg worstelen. Ook willen wij weten of deze inwoners de huidige minimaregelingen en voorzieningen kennen en of deze aansluiten bij hun behoeften. Het doel van het uitvoeren van de armoedemonitor is inzicht krijgen in de doelgroep, het bereik en de effecten van de huidige minimaregelingen alsook de aansluiting op de behoeften van de doelgroep. Daarnaast is inzicht gewenst in de aanvullende behoeften van de doelgroep. Het onderzoek heeft inzicht gegeven in belangrijke cijfers over het bereik van de minimaregelingen, de doelgroep en hoe Middelburg ervoor staat. Daarnaast worden er aanbevelingen gedaan.

Hieronder een korte uiteenzetting van de resultaten, de aanbevelingen en stand van zaken voor wat betreft de manieren waarop aan de aanbevelingen wordt gewerkt. Als bijlage het volledige eindrapport en een infographic met de belangrijkste cijfers.

blad

2 van 6 onderwerp

Resultaten van het onderzoek naar het minimabeleid

informatie De belangrijkste cijfers. De gemeente Middelburg heeft 2238 huishoudens in beeld met een inkomen tot maximaal 130% van het wettelijk sociaal minimum (verder; ‘minimuminkomen’). Dat is 9,1% van het totaal aantal huishoudens. Maar de gemeente Middelburg heeft natuurlijk niet alle huishoudens met een minimuminkomen in beeld, bijvoorbeeld omdat ze geen aanvraag (bijzondere) bijstand hebben ingediend. Het totale aantal huishoudens met een minimuminkomen wordt geschat op 11,1% van het totaal aantal huishoudens. Hiermee ligt Middelburg boven het gemiddelde van andere gemeenten met ongeveer hetzelfde aantal inwoners. Ook voor wat betreft het aantal kinderen die opgroeien in een gezin met een minimuminkomen ligt Middelburg boven andere gemeenten met ongeveer hetzelfde aantal inwoners. Dat zijn in Middelburg namelijk 15,5% van alle kinderen in Middelburg. In vergelijkbare steden ligt dat op circa 10%. Dit is een opvallende afwijking, maar wat het voor een gedeelte zou kunnen verklaren is dat ten opzichte van de steden waarmee het is vergeleken in Middelburg meer huishoudens in beeld zijn. Ons bereik is met andere woorden groter (zie ook verder). Daarnaast blijken de minimagezinnen in Middelburg gemiddeld iets groter ten opzichte van de minimagezinnen in de steden waarmee Middelburg is vergeleken, voor wat betreft het aantal kinderen per gezin.

Voor de vergelijking is zoveel als mogelijk uitgegaan van de norm van 130% wettelijk sociaal minimum, maar in sommige gevallen kan er sprake zijn geweest van enige afwijking. Het kan dus voorkomen dat een gemeente waarmee het is vergeleken een enigszins andere definitie van armoede heeft (bijvoorbeeld 120% wettelijk sociaal minimum) dan Middelburg, en in die gemeenten dus minder mensen vallen onder die definitie. Van de 2238 huishoudens met een minimuminkomen ontvangt de helft een bijstandsuitkering op grond van de Participatiewet, 13% een AOW-uitkering en heeft 37% een andersoortig inkomen, bijvoorbeeld uit werk of een uitkering op grond van de WW. De meerderheid van de huishoudens met een minimuminkomen is alleenstaand (ongeveer 60%). Bij de meeste gemeenten ligt dit aandeel rond de 50 tot 55%. Van de minimahuishoudens in Middelburg ontvangt ongeveer 68% al drie jaar of langer een minimuminkomen en vallen derhalve onder de categorie ‘langdurige minima’. Dit ligt wel iets lager ten opzichte van andere gemeenten, waarbij het gaat om tussen de 70 en 75%. Het bereik van de meeste regelingen is in lijn met of zit boven het gemiddelde gebruik in veel andere (vergelijkbare) gemeenten. Met name het bereik van de individuele inkomenstoeslag is hoog; het gangbare bereik van deze regeling ligt tussen de 45 en 50 procent.

De gemeente Middelburg bereikt met deze regeling 77 procent van de doelgroep. Alleen het bereik van de collectieve zorgverzekering ligt onder het gemiddelde bereik.

blad

3 van 6 onderwerp

Resultaten van het onderzoek naar het minimabeleid

De inwoners van de gemeente Middelburg zijn over het algemeen goed bekend met de verschillende regelingen. De meest gebruikte en meest bekende regeling voor kinderen is het Fonds Cultuur, Sport & Onderwijs; 91 procent van de ouders met kinderen onder de 18 jaar kent deze regeling en driekwart geeft aan dat zijn of haar kind hier gebruik van maakt. De Voedselbank en de Kledingbank zijn de meest bekende externe organisaties binnen de gemeente. Gesprekken met ketenpartners. Uit groepsgesprekken met diverse ketenpartners en de Sociale Cliëntenraad Walcheren komt naar voren dat de meeste ketenpartners een stijging zien van het aantal aanvragen. De kenmerken van deze cliënten zijn divers. Daarnaast is er volgens de ketenpartners vaker dan in het verleden sprake van multi-problematiek. De stijging in aantallen zou meerdere oorzaken kunnen hebben; zo zou het zo kunnen zijn dat de inwoners van Middelburg het financieel moeilijker hebben, of dat deze inwoners de hulpverlening beter weten te bereiken. Opvallend is dat volgens de ketenpartners de stijging van het aantal cliënten met multiproblematiek met name wordt gezien bij jongeren, mensen met een GGZ-achtergrond of laaggeletterden. De ketenpartners geven aan dat ze elkaar over het algemeen goed weten te vinden.

Opvallend is de uitgesproken behoefte aan meer onderlinge verbinding in de vorm van regelmatige bijeenkomsten of ontmoetingen. Hierin wordt een coördinator of overkoepelende organisatie gemist. Er wordt aangegeven dat deze rol wellicht vervuld kan worden door de gemeente. De ketenpartners geven aan over het algemeen tevreden te zijn over het aanbod van minimaregelingen in Middelburg. Al wordt het verschil in aanbod tussen de drie Walcherse gemeente wel als aandachtspunt genoemd. En wordt aandacht gevraagd voor de aanvraagprocedures, die ingewikkeld kunnen zijn voor inwoners die niet digitaal vaardig zijn of de taal niet spreken. Ook wordt de vindbaarheid van de gemeente als aandachtspunt genoemd. Het zou volgens de ketenpartners beter zijn om als gemeente de inwoners zelf actief in de wijk op te zoeken. Enquête onder minima. Van de ondervraagden geeft 84% aan soms wel zorgen te maken om geld. Een nuancering hierop is dat als men zich zorgen maakt om geld, dit niet hoeft te betekenen dat er sprake is van armoede. 82% van de respondenten geven wel aan dat ze soms te weinig geld hebben om leuke dingen te doen en 70% geeft aan

blad

4 van 6 onderwerp

Resultaten van het onderzoek naar het minimabeleid

dat ze soms te weinig geld hebben om hun vervoer te betalen. 81% laat weten dat ze niet altijd leuke dingen kunnen doen met hun kinderen, vanwege financiële redenen. De aanbevelingen. Middelburg is al goed op weg. Wij kennen een ruimhartig minimabeleid en hebben het afgelopen jaar ruimte gezien voor extra ondersteuning, bijvoorbeeld door de tweejarige verlenging van de pilot gratis vervoer voor minima en door middel van de cadeaubon voor kinderen die opgroeien in een gezin met een minimum inkomen. Het bereik van de minimaregelingen liggen doorgaans vlakbij of boven het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten. Al weten de partners in Middelburg elkaar al goed te vinden, toch lijkt daar nog wel een slag te maken. Het kwantitatieve en het kwalitatieve onderzoek leiden tot een aantal aanbevelingen, op de volgende pagina uitgewerkt met daarbij opgenomen de stand van zaken. Met het grootste aantal van de aanbevelingen zijn we al aan de slag. Het Middelburgs model en beleidskader bestaanszekerheid, meedoen en inburgering vormen hiervoor een goede basis.

blad

5 van 6 onderwerp

Resultaten van het onderzoek naar het minimabeleid

AANBEVELING

STAND VAN ZAKEN

Maak onderscheid tussen langdurige minima met minder kans op Basisbanen zijn onderzocht en alternatieven worden overwogen. Actieplan SROI is door het college uitstromen en kortdurende minima met hogere kans op vastgesteld. uitstromen. Probeer langdurige minima te stimuleren mee te (blijven) doen. De specifieke problemen in de wijk en een wijkgerichte aanpak is onderwerp van gesprek met Krijg inzicht in de specifieke problematieken in de wijk en de subsidiepartners. Daarnaast wordt overwogen of overweeg om wijkgerichte ondersteuning te bieden. er andere geschikte manieren zijn om deze aanbeveling op te pakken. Betrek diverse beleidsterreinen en ketenpartners bij de uitvoering We werken intern samen met beleidsterreinen. Bestaanszekerheid, preventie, milieu, wijkmanagers, van het beleid en probeer dit in het gemeentebeleid in te bedden. Schenk hierbij waar mogelijk aandacht aan de kwetsbare veiligheid en sport.

doelgroepen. Het bestand van inwoners die in beeld zijn gekomen is oud en achterhaald en is derhalve niet bruikbaar. Met het intiatief cadeaubonnen eindejaarsperiode zijn de aanvragers gewezen op de minimaregelingen. Voor 2025 verlengd met ambitie te communiceren over noodzaak tot overwegen welk pakket geschikt Werp een kritische blik op de collectieve zorgverzekering en kijk is. De Sociale Clientenraad is verzocht kritisch te of het aansluit bij de zorgbehoefte. Probeer de inwoner te zijn over nut en noodzaak bij het afsluiten ondersteunen bij het vinden van het juiste pakket. aanvullend pakket. Trachten het bereik te vergroten. Er is een nauwe Walcherse ambtelijke samenwerking waarin wij zoveel als mogelijk samen proberen op te trekken. Dat heeft onder andere geresulteerd in een Walchers armoede overleg. De Probeer als Walcherse gemeenten aanbod inkomensondersteunende regelingen op elkaar af te stemmen. regelingen in Veere in Middelburg zijn al voor een groot gedeelte hetzelfde. Er is een ontwikkeling gaande in Vlissingen waarbij het lijkt dat de regelingen worden 'bijgetrokken'.

Doelgroep die in beeld is gekomen door de energietoeslag betrekken en kijken of ze aanvullende ondersteuning nodig hebben.

Onderzoek of er dubbelingen zitten in aanbod voor kinderen en Onderzoeken. 2025. probeer het op elkaar af te stemmen. Let erop dat aanbod niet te veel wordt versnipperd. Onderzoeken. 2025. Onderzoek of de huidige bijdrage FCSO het gewenste effect heeft en blijf de regeling onder de aandacht brengen. De publieksversie beleidskader bestaanszekerheid wordt ontwikkeld. Op de website van Orionis staan de regelingen overzichtelijk. In het eerste kwartaal van 2025 sluiten wij aan bij Geldfit. Wij zijn aan het onderzoeken of de 'Voorzieningenwijzer' daaraan gekoppeld kan worden. De netwerkbijeenkomst bestaanszekerheid en het cadeau eindejaarperiode hebben hieraan Maak binnen de communicatie gebruik van de diverse bijgedragen. Ambtelijk sluit Middelburg aan bij ketenpartners binnen de gemeente. werkgroep verbeteren ketensamenwerking, een initiatief van uitvoeringsorganisaties. Het onderzoek geeft geen aanleiding tot verruimen. Onderzoek hoe de doelgroep gestimuleerd kan worden om te Voor wat betreft laagdrempelige ondersteuning op participeren binnen de samenleving. Neem hierbij het huidige het gebied van schuldhulpverlening volgt er een aanbod aan minimaregelingen onder de kijk en kijk waar het verruimd kan worden. Kijk daarnaast of er vanuit de gemeente of voorstel in begin 2025.

Zorg voor een duidelijk en begrijpelijk overzicht van de beschikbare regelingen en ondersteuning binnen de gemeente en breng dit onder de aandacht van de doelgroep. Maak hierbij gebruik van diverse kanalen, zowel digitaal als fysiek.

ketenpartners laagdrempelige ondersteuning op het gebied van budgetteren kan worden geboden. Blijf gratis OV onder de aandacht brengen. Maak een overzicht van actieve ketenpartners en de ondersteuning die ze bieden. Werk dit periodiek bij. Neem een coördinerende rol als gemeente en onderzoek manieren om ketenpartners met elkaar in verbinding te brengen. Vraag hierbij aan ketenpartners waar de behoefte ligt.

De pilot gratis OV voor minima is verlengd tot 2027 Dit wordt onderdeel van de publieksversie beleidskader bestaanszekerheid. Planning: 2025 2024: netwerkbijeenkomst 13 november. 2025: faciliteren. Daarnaast wordt onderzocht of er wellicht andere manieren zijn waarmee hieraan invulling kan worden gegeven.

blad

6 van 6 onderwerp

Resultaten van het onderzoek naar het minimabeleid

De komende tijd zal verder onderzoek worden gedaan naar mogelijke wijzen waarop het armoedebeleid kan worden versterkt en hoe de aanbevelingen die in dit rapport worden gedaan kunnen worden opgevolgd. Wij komen hier later op terug. Wij blijven het minimabeleid monitoren en onderzoeken op welke wijze wij in 2026 onderzoek kunnen laten verrichten. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris

de burgemeester

mr. A. van den Brink

Yvonne van Mastrigt