MZ 2024.04.03 Memo actieve informatie Rapport De Crisis voorbij - Nationale Ombudsman en Kinderombudsman

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Maatschappelijke zaken

Jeroen Louws

12 maart 2024

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Nancy Baecke

Samenleving

+31118675287

N.Baecke@middelburg.nl

onderwerp

Rapport De Crisis voorbij - Nationale Ombudsman en Kinderombudsman

Geachte leden van de raad, aanleiding

Op 27 juni 2023 is het rapport 'De crisis voorbij' gepubliceerd. Bij memo actieve informatie d.d. 29 augustus 2023 is door het college aan u toegezegd in gesprek te gaan met het COA over de aanbevelingen uit het rapport en te onderzoeken in hoeverre er aanleiding is om maatregelen te nemen. In het vierde kwartaal van 2023 zou u over de uitkomsten worden geïnformeerd. In verband met de drukke werkzaamheden in de vluchtelingenopvang is deze terugkoppeling vertraagd. informatie

Het rapport 'De crisis voorbij' betreft een gezamenlijk onderzoek door de Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman naar de opvang van asielzoekers uit mensen- en kinderrechtelijk perspectief. De aanleiding voor dit onderzoek zijn de regelmatige klachten en signalen die de Ombudsmannen ontvangen van ouders, kinderen en betrokken professionals over de leefomstandigheden van gezinnen in de crisisnoodopvang. Het onderzoek richtte zich op de vraag of de wijze waarop asielzoekers in de crisisnoodopvang worden gehuisvest voldoet aan mensen- en kinderrechtelijke verplichtingen. Ook werd gekeken naar oplossingsmogelijkheden om voorzieningen in de crisisnoodopvang zo snel mogelijk op niveau te brengen. In de gemeente Middelburg is op dit moment geen sprake van crisisnoodopvang. De gemeente Middelburg heeft aan de Laurens Stommesweg een AZC en in Studio A58 een noodopvang (NO). Beide vormen van opvang vinden plaats onder de verantwoordelijkheid van het COA. Crisisnoodopvang vindt plaats onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. De eerste paar weken van Studio A58 was er sprake van crisisnoodopvang georganiseerd door de gemeente. Na een paar weken heeft het COA de opvang overgenomen en is dit noodopvang geworden. In het AZC zitten zowel gezinnen als alleengaande mannen en vrouwen. In Studio A58 zitten alleen alleengaande mannen.

Dat betekent dat Middelburg geen opvang heeft als bedoeld in voornoemd rapport. Desondanks is het interessant om te onderzoeken of de punten die volgens de ombudsmannen niet goed zijn geregeld bij de crisisnoodopvang beter zijn geregeld bij het AZC en de noodopvang of wellicht niet aan de orde zijn als gevolg van het feit dat het om een andersoortige opvang gaat.

blad

2 van 4 onderwerp

Rapport De Crisis voorbij - Nationale Ombudsman en Kinderombudsman

Uit het rapport komen de volgende punten als belangrijkste naar voren: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

7. 8. 9.

Verhuisbewegingen. Het voortdurend moeten verhuizen leidt tot onrust en zorgen en kinderen moeten steeds afscheid nemen van vriendjes en leerkrachten. Eigen regie en autonomie van de bewoners (zelf koken en eten op je eigen gekozen momenten, meedenken over je eigen opvanglocatie, bewonersraad). Menswaardige levensstandaard (privacy, eigen plekje, voldoende ruimte, recht op gezinsleven/eenheid van gezin, rustig slapen, veel mensen in een grote ruimte). Ontbreken van informatie en transparantie over hun proces. (IND, huisvesting gemeente), daardoor geen regie en beschikking over het eigen leven. Lengte asielprocedure leidt tot stress en depressie, gebrek aan perspectief + ouders kunnen daardoor onvoldoende aandacht geven aan hun kinderen. Te weinig zicht op en specifiek oog voor de belangen van kinderen en hun ontwikkelingsperspectief (kinderen moeten goede kindertijd hebben en zich kunnen ontwikkelen en ouders moeten hen kunnen opvoeden, hoe weten we wat ze nodig hebben en wie houdt hen in de gaten?). Onderwijs (kinderen) en zinvolle dagbesteding/dagelijkse routine/participatie Nederlandse samenleving (volwassenen). Ontspanning; sport, hobby’s, speelvoorzieningen. Gebrek aan medische en geestelijke gezondheidszorg. Ad. 1 Verhuisbewegingen. Binnen de asielprocedure vinden een aantal standaard verhuisbewegingen plaats.

Asielzoekers komen binnen bij een Centrale OpvangLocatie1, daar vandaan gaan ze naar een Proces OpvangLocatie2. Tenslotte gaan ze naar een AZC. Wanneer men een interview heeft met de IND verhuist men weer naar een POL. Dit standaard proces is op dit moment verstoord omdat de AZC's te vol zitten. Asielzoekers komen terecht in noodopvanglocaties waar gemeenten bijvoorbeeld hebben bedongen dat men er maar 3 maanden mag verblijven in verband met de mindere omstandigheden of in (crisis)noodopvanglocaties die slechts tijdelijk zijn en sluiten. In Middelburg is niet de afspraak dat men slechts enkele maanden in de noodopvang mag verblijven. De bewoners van het AZC en de noodopvang in Middelburg verhuizen alleen naar een POL, op eigen verzoek naar een ander AZC of noodopvang of tenslotte naar een eigen woning of men moet het land verlaten. Gezinnen met jonge kinderen die geen vergunning krijgen verhuizen naar een gezinslocatie. Wanneer het jongste kind 18 jaar is moet men echt uit Nederland vertrekken. Ad. 2 en 3 Eigen regie en autonomie en menswaardige levensstandaard. Zowel in het AZC als in de noodopvang kunnen de bewoners zelf koken. Het is belangrijk om zelf te kunnen koken. Het geeft enerzijds vrijheid (zelf bepalen wat je eet) en verantwoordelijkheid (hoeveel dagen moet ik nog eten kopen en hoeveel geld heb ik nog) en anderzijds is het een belangrijke dagbesteding.

1

Wie asiel aanvraagt in Nederland, moet zich melden bij een aanmeldcentrum van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Vervolgens worden asielzoekers opgevangen in een centrale ontvangstlocatie (COL) van het COA. Daar krijgen ze de eerste opvang. 2 Asielzoekers verblijven maximaal twaalf dagen in een POL. Het eerste deel van de asielprocedure is de Algemene Asielprocedure. Na afloop hoort de asielzoeker van de IND of zijn asielaanvraag is ingewilligd, geweigerd of dat meer onderzoek nodig is. De asielzoeker verhuist van de POL naar een asielzoekerscentrum (AZC).

blad

3 van 4 onderwerp

Rapport De Crisis voorbij - Nationale Ombudsman en Kinderombudsman

De grotere gezinnen in het AZC hebben veel privacy, omdat zij hun eigen appartement hebben los van het hoofdgebouw. De kleinere gezinnen verblijven in het hoofdgebouw en hebben daarmee minder privacy. De overige bewoners moeten kamers delen, net als bij de noodopvang. Daarbij leveren ze uiteraard privacy in, bijvoorbeeld bij het bellen naar huis. Zowel in het AZC als in de noodopvang zijn de omstandigheden beter dan in de crisisnoodopvang en is er geen sprake van één grote ruimte met daarin veldbedden o.i.d.. De omstandigheden in het AZC zijn daarbij uiteraard weer beter dan in de noodopvang. Er wordt gestreefd naar maatwerk. Zeker als het gaat om gezinnen. Wanneer de vader bijvoorbeeld in een AZC zit met een verblijfsvergunning en gezinshereniging is toegekend, kan het zijn dat de gezinsleden eerst nog in een POL verblijven voordat men herenigd kan worden. Het streven is dus maatwerk en gezinnen zo spoedig mogelijk te herenigen, maar dat lukt niet altijd meteen. In het AZC en de noodopvang is geen bewonersraad. De locaties zijn niet zo groot dat dit nodig is. Het COApersoneel staat heel dichtbij de bewoners waardoor duidelijk is wat er leeft en speelt en waar de behoeftes liggen. In de noodopvang vinden wel bijeenkomsten met alle bewoners plaats. Ad.4 en 5 Informatie en duur proces verblijfsvergunning brengt stress mee.

De IND geeft wel informatie, maar vaak niet de informatie die de asielzoekers willen horen. Het proces duurt lang en vanuit de opvanglocaties heeft niemand er invloed op. Ook het COA niet. Asielzoekers verwachten dat medewerkers van het COA in staat zijn het proces voor hen te versnellen, maar dat is niet zo. Helaas lijkt er soms sprake te zijn van willekeur, doordat sommige personen toevallig snel door het systeem gaan of een hele groep in één keer wordt beoordeeld op pilotlocaties, waardoor iedereen dan naar die locatie wil met de verwachting dat het daar altijd snel gaat. Het voelt voor de asielzoekers dan oneerlijk en bezorgt hen veel stress. Als bewoners met een status in het AZC of de noodopvang daar behoefte aan hebben dan gaat de coördinator huisvesting van team vluchtelingenopvang naar de locatie om met de statushouder te bespreken hoe het staat met zijn proces tot het verkrijgen van een woning. De ervaring leert dat het fijn is iemand in levende lijve te zien anders dan via mail of telefoon. Dan heeft men er vertrouwen in dat er echt iemand met hun situatie bezig is. De onzekerheid en duur van de asielprocedure brengt vaak stress mee voor de bewoners van de opvanglocaties. Bovenop de ellende in hun thuisland en het vaak maandenlange reizen wat ze achter de rug hebben. Ad. 7 en 8. Dagbesteding en ontspanning.

Om de bewoners perspectief te bieden is er de zelfredzaamheid en zijn er ontspanningsmogelijkheden, zoals hobby's, sport(velden), speeltuinen, moestuinen, kippen. Men kan in de tuin werken, schoonmaken, wassen, koken, helpen bij kinderactiviteiten (AZC) en recreatieactiviteiten. Er is ook de mogelijkheid om als vrijwilliger aan de slag te gaan via de meedoenbalie. Dat is ook goed voor de integratie. De meedoenbalie is een succes door de vrijwilligers en brengt de bewoners in de gemeente. De mogelijkheden in het AZC zijn daarvoor groter dan in de noodopvang. Beide locaties hebben een recreatieruimte en abonnementen bij sportscholen, het AZC heeft sportvelden en abonnementen bij sportverenigingen. De gemeente Middelburg faciliteert sinds kort een uurtje zaalhuur per week voor de bewoners van de noodopvang. Een crisisnoodopvang heeft veelal veel minder mogelijkheden en voorzieningen. Ook hierbij geldt dat de mogelijkheden en voorzieningen in het AZC ruimer zijn dan in de noodopvang. De kinderen in het AZC gaan naar school.

blad

4 van 4 onderwerp

Rapport De Crisis voorbij - Nationale Ombudsman en Kinderombudsman

Ad. 6 en 9 Oog voor belangen van kinderen en medische en geestelijke gezondheidszorg voor iedereen. De kinderen in het AZC gaan naar school en worden daar net als Nederlandse kinderen begeleid in hun ontwikkeling. Het AZC heeft de beschikking over een GZA (GezondheidsZorgAsielzoekers), GGZ, een kinderarts, jeugdggz, het consultatiebureau en een tandarts. Er vinden multidisciplinaire overleggen plaats, waarbij COA-medewerkers eveneens aansluiten. Geconcludeerd kan worden dat de opvang zoals deze in Middelburg wordt geboden beter scoort op de aandachtspunten uit het rapport dan de onderzochte crisisnoodopvang. Sommige punten gelden echter voor alle vormen van opvang, zoals de stress door de lengte en de onzekerheid van de asielprocedure. Andere punten gelden ook in de opvang in Middelburg, maar per opvangsoort in verschillende mate en in mindere mate dan in de crisisnoodopvang, zoals het gebrek aan privacy. Of de opvang in het AZC en de noodopvang in Middelburg voldoen aan de verdragen zoals genoemd in het rapport is niet onderzocht. Er is enkel een toetsing gedaan aan de belangrijkste punten uit het rapport over de crisisnoodopvang.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris

de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H. M. Bergmann