MZ 2023.11.28 Memo actieve informatie Beleidsregels eenmalige energietoeslag 2023 gemeente Middelburg

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Maatschappelijke zaken

Jeroen Louws

31 oktober 2023

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Evelien Koppejan

Samenleving

+31118675193

E.Koppejan@middelburg.nl

Onderwerp

Beleidsregels eenmalige energietoeslag 2023 gemeente Middelburg

Geachte leden van de raad, aanleiding

Net als in 2022 heeft het Rijk besloten om inwoners met een laag inkomen te helpen met het betalen van de energielasten en aan gemeenten gevraagd een energietoeslag uit te keren. De hiervoor noodzakelijke wetwijziging van de Participatiewet heeft erg lang op zich laten wachten waardoor gemeenten de energietoeslag voor 2023 niet eerder hebben kunnen uitvoeren. Op 3 oktober 2023 is de benodigde wetswijziging vastgesteld door de Eerste Kamer. Gemeenten kunnen nu overgaan tot uitvoering van de energietoeslag. Net als in 2022, verzorgt Orionis Walcheren, als uitvoerder van het gemeentelijk armoedebeleid, de uitvoering van deze regeling. De energietoeslag 2023 wordt – net als de energietoeslag 2022 – verstrekt in de vorm van categoriale bijzondere bijstand. De gemeente kan aan inwoners die aan de voorwaarden voldoen een energietoeslag toekennen, zonder te hoeven controleren of de energiekosten van die inwoners daadwerkelijk sterk gestegen zijn en of die inwoners over voldoende middelen (vermogen) beschikken om de energierekening te kunnen betalen. Omdat de energietoeslag aan grote groepen mensen wordt uitgekeerd, hebben gemeenten geen ruimte om te toetsen of ieder huishouden daadwerkelijk geconfronteerd is met een sterk gestegen energierekening. Daarnaast is ambtshalve verstrekking mogelijk.

Dit maakt het mogelijk om zoveel mogelijk huishoudens de toeslag in 2023 ambtshalve uit te keren. Een belangrijke wijziging ten opzichte van de energietoeslag 2022 is dat de wetgever voor de energietoeslag 2023 drie groepen uitgesloten heeft van het recht, namelijk jongeren van 18, 19 en 20 jaar (ouders zijn financieel verantwoordelijk), studenten die in aanmerking komen voor studiefinanciering (bepaalde studenten krijgen recht op een aparte toeslag) en inwoners die in de gemeentelijke basisadministratie enkel staan ingeschreven met een briefadres (deze groep heeft geen energielasten). informatie

Net als in 2022 heeft de gemeente beleidsvrijheid ten aanzien van de vormgeving van de energietoeslag. De beleidskeuzes die de gemeente Middelburg maakt, zijn grotendeels gebaseerd op de landelijke richtlijnen die zijn gemaakt om de regeling zo uniform mogelijk te houden.

blad

2 van 4 onderwerp

Beleidsregels eenmalige energietoeslag 2023 gemeente Middelburg

Beleidskeuzes Hieronder volgen de belangrijkste beleidskeuzes die zijn gemaakt: • Inkomensgrens: 140% van het sociaal minimum Met een inkomensgrens van 140% van het sociaal minimum kiezen we ervoor een grotere groep inwoners te helpen in de gestegen energielasten. Hiermee kiezen we voor een hogere inkomensgrens dan de inkomensgrens van 130% die in 2022 in Middelburg is gehanteerd. Niet alleen deze laagste inkomens, maar ook inkomens die net boven onze inkomensgrens van 130% zitten, komen door de hoge inflatie en energieprijzen in de knel. Het landelijk beeld laat zien dat de bestaansonzekerheid toeneemt ook voor de inkomensgroepen boven het sociaal minimum. Dit beeld komt ook naar voren uit signalen van onze uitvoerende netwerkpartners. Deze groepen beginnen zich bijvoorbeeld af te tekenen in de signalen vroegsignalering schulden en schulden bij signaalpartners. De energietoeslag is een effectieve maatregel gebleken die veel inwoners bereikt. Door de inkomensgrens te verhogen naar 140% kan een grotere groep op een snelle manier ondersteund worden. • Bedrag: € 800 per huishouden Het richtbedrag van de energietoeslag 2023 is in totaal € 1.300. Gemeenten zijn in de gelegenheid gesteld om € 500 van de energietoeslag 2023 naar voren te halen en uit te keren als energietoeslag 2022.

Het college heeft op 28 februari 2023 besloten hiertoe over te gaan, omdat de nood hoog was en het er naar uitzag dat de wetswijziging energietoeslag 2023 lang op zich zou laten wachten. Dit betekent dat inwoners die in 2022 tot de doelgroep behoorden € 1800 (€ 1.300 + € 500) hebben ontvangen en dat er voor inwoners die in 2023 tot de doelgroep behoren nog € 800 beschikbaar is. Dit verschil in energietoeslag is aanvaardbaar, omdat er in het jaar 2023 meer inkomensmaatregelen zijn getroffen. Daarnaast is de verwachting dat er een grote overlap is met de doelgroep van 2022 waardoor men totaal in 2023 € 1.300 ontvangt. • Geen vermogenstoets Vanwege een snellere uitvoerbaarheid wordt, zoals landelijk geadviseerd, het vermogen buiten beschouwing gelaten. In 2022 is hier ook voor gekozen, waardoor de energietoeslag aan een grote groep weer ambtshalve kan worden uitbetaald. Wij verwijzen u verder naar de beleidsregels die als bijlage zijn toegevoegd. Advies Sociale Cliëntenraad Walcheren Het advies dat de Sociale Cliëntenraad Walcheren (SCW) heeft gegeven op de beleidsregels is meegenomen in de overwegingen. De SCW adviseert om de energietoeslag meer naar draagkracht te verstrekken en de laagste inkomens nogmaals € 1.300 te verstrekken in plaats van € 800 en verder te staffelen. Dit advies is om de volgende reden niet overgenomen.

De energietoeslag is een generieke regeling, waarmee het Rijk snel een groot aantal huishoudens wil bereiken. Het inrichten van staffels zoals de SCW voorstelt, legt veel druk op de uitvoerbaarheid en daarmee op de gewenste snelheid. Staffelen op zichzelf biedt bovendien geen garanties dat de energietoeslag terecht komt bij de huishoudens die dit het meest nodig hebben. Dit heeft namelijk niet alleen te maken met de hoogte van het inkomen maar ook met de stijging van de energierekening.

blad

3 van 4 onderwerp

Beleidsregels eenmalige energietoeslag 2023 gemeente Middelburg

Verder wordt het advies om de hele groep tot 130% nogmaals € 1.300 te verstrekken niet overgenomen. Met de keuze voor € 800 wordt de landelijke richtlijn gevolgd. De verwachting is dat er een grote overlap is met de groep van 2022 waardoor men totaal in 2023 wel € 1.300 ontvangt. Ook zijn er voor 2023 meer inkomensmaatregelen getroffen, zijn de energieprijzen wat genormaliseerd ten opzichte van 2022 en zijn er weer vaste energiecontracten te sluiten. Daarnaast zijn de beschikbare budgetten niet toereikend om iedereen nogmaals € 1.300 uit te betalen. Dit komt mede omdat er minder middelen beschikbaar komen dan verwacht omdat er door het Rijk een andere verdeelsleutel wordt gebruikt. Gekozen wordt om de inkomensgrens te verhogen naar 140% om zo een grotere groep die ook geraakt wordt door de energieproblematiek te helpen en het bedrag voor de bestaande groep tot 130% gelijk te houden en niet verder te verhogen. Het college pakt de bredere problematiek voor de inwoners met een inkomen tot 130% aan met meer structurele regelingen in plaats van het verhogen van deze eenmalige vergoeding. Voorbeelden hiervan zijn de pilot die we binnenkort starten voor gratis openbaar vervoer en de verhoging van de bijdrage in de gemeentepolis. Studenten Studenten worden expliciet bij wet uitgesloten van het recht op energietoeslag voor 2023.

Voor de energietoeslag 2022 werden gemeenten alleen geadviseerd studenten uit te sluiten. Het college heeft in 2022 besloten om studenten voor dat jaar wel bij de doelgroep te betrekken wanneer zij zelfstandig woonden en verantwoordelijk waren voor de eigen energierekening. Dat is nu niet meer mogelijk. Dit betekent dat studenten geen energietoeslag meer ontvangen van de gemeente. Voor studenten zijn andere tegemoetkomingen in de energiekosten. Uitwonende studenten met een basisbeurs én een aanvullende beurs, krijgen via de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) € 400 uitgekeerd ter compensatie van gestegen energielasten. Deze tegemoetkoming is er ook voor studenten in de leenfase die in de laatste maand voorafgaand aan die leenfase een aanvullende beurs ontvingen. Deze eenmalige tegemoetkoming in de energiekosten komt als maatregel aanvullend op de tijdelijke ophoging van de basisbeurs voor uitwonenden met € 164 euro per maand gedurende het studiejaar 2023-2024 (dus vanaf september 2023). Daarnaast is er in 2023 de Regeling tijdelijke tegemoetkoming blokaansluiting. Ook uitwonende studenten die in een zelfstandige of onzelfstandige wooneenheid wonen, zoals een kamer in een studentenhuis, kunnen voor deze regeling in aanmerking komen.

Aan studenten die ondanks de tegemoetkoming en deze koopkrachtmaatregelen in ernstige financiële problemen raken, kan de gemeente individuele bijzondere bijstand verstrekken. Financiën Budget vanuit het Rijk voor 2023 Het totale budget voor 2023 dat vanuit het Rijk via het gemeentefonds aan Middelburg wordt toegekend, bedraagt € 3.948.237. De verdeling is gedaan op basis van het driejaarsgemiddelde van de CBS-statistiek ‘Huishoudens tot een inkomen van 120% van het sociaal minimum’ (vorig jaar was de verdeling volgens de verdeelsleutel van de bijzondere bijstand). De financiering via het gemeentefonds betekent dat het toekennen van een eenmalige energietoeslag een bevoegdheid is van gemeenten en geen verplichte besteding. Gemeenten worden nadrukkelijk opgeroepen gebruik te maken van die bevoegdheid om van dit budget eenmalige energietoeslag toe te kennen. Het besluit hiertoe ligt formeel bij de gemeenteraad.

blad

4 van 4 onderwerp

Beleidsregels eenmalige energietoeslag 2023 gemeente Middelburg

Echter de te nemen stappen hiervoor, bevordert niet een efficiënte en effectieve besluitvorming die in deze situatie gewenst en noodzakelijk is. Daarom informeren wij net als in 2022 uw raad actief hierover. Resterende budget 2023 en kosten voor regeling 2023 Het totale resterende budget voor de energietoeslag 2023 bedraagt zo’n € 3.2 miljoen. Dit bedrag is inclusief het resterende budget van 2022 en de € 500 die is uitgekeerd als energietoeslag 2022 is in mindering gebracht. Op basis van CBS statistieken, zijn er in Middelburg maximaal 4000 huishoudens met een inkomen tot 140% van het sociaal minimum. Uitgaande van het bereik van 93% dat we in 2022 hebben gehaald, zijn de verwachte kosten voor de uitkeringen € 2.976.000. Inclusief de verwachte uitvoeringskosten van ongeveer € 200.000 verwachten we binnen het budget te blijven. Mocht dit niet toereikend zijn dan kunnen de meerkosten gedekt worden uit het budget dat is opgenomen voor verruiming van het armoedebeleid/versterken bestaanszekerheid. Uitvoering De uitvoering van deze regeling ligt bij Orionis Walcheren. Voor een deel van de doelgroep (genoemd in de beleidsregels) wordt de toeslag op 2 november automatisch betaald. Na de automatische betalingen wordt medio november het aanvraagformulier beschikbaar gesteld voor inwoners die wel onder de doelgroep vallen, maar waarvoor geen automatische betaling gedaan kan worden.

Voor deze inwoners geldt dat de aanvraag handmatig beoordeeld wordt. We blijven breed communiceren over deze regeling om zoveel mogelijk mensen uit de doelgroep te bereiken. Bijlage 1. Beleidsregels Eenmalige energietoeslag 2023 gemeente Middelburg

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann