MZ 2023.06.21 Memo actieve informatie plan dementievriendelijke gemeente

memo - actieve informatie aan Gemeenteraad

commissie Maatschappelijke zaken

portefeuillehouder Willemien Treurniet

datum 9 mei 2023

steller Tanja de Bruin

afdeling Samenleving

telefoon +31118675588

e-mail t.de.bruin@middelburg.nl

onderwerp plan dementievriendelijke gemeente

Geachte leden van de raad, aanleiding Uw raad heeft een motie aangenomen over dementievriendelijke gemeente: 1. te onderzoeken welke stappen de gemeente Middelburg kan nemen om een dementievriendelijke gemeente te worden. 2. Daarbij gebruik te maken van de expertise van Alzheimer Nederland en andere lokale organisaties die zorgdragen voor de genoemde doelgroep. 3. De gemeenteraad in het 1ste kwartaal van 2023 of zoveel eerder als mogelijk is te informeren over de uitkomsten van dit onderzoek en eventueel al een plan van aanpak mee te sturen. De motie is unaniem aangenomen. informatie Wij zijn hiermee aan de slag gegaan door in gesprek te gaan met o.a. Alzheimer Nederland. Resultaten onderzoek Wat is een dementievriendelijke gemeente? Een dementievriendelijke gemeente stimuleert en faciliteert burgers, bedrijven en organisaties om zich actief in te zetten voor een dementievriendelijke samenleving. Zo ontstaat er een gemeenschap waarin iedereen dementie accepteert: van bakker en buurman tot sportclub en wijkagent. Waarin mensen met dementie gewoon boodschappen doen, hun bankzaken regelen, naar hun vereniging gaan of de bibliotheek of een museum bezoeken. En waarin de gemeenschap hen een handje toesteekt wanneer zij het even niet meer weten. Het is belangrijk te beseffen dat er geen standaardwerkwijze of blauwdruk is om dementievriendelijk te zijn/worden.

Wel zijn er 3 stappen die je als gemeente moet zetten om dementievriendelijk te zijn/worden: 1. Vul de dementiescan voor je gemeente in. Deze stap hebben we inmiddels gezet (zie Alzheimer Nederland, afdeling Zeeland/dementiescan) 2. Maak het eigen gemeentehuis dementievriendelijk d.m.v. de online training 'Op het gemeentehuis’ (gericht op persoonlijk contact met klanten) en de online training ‘Aan de telefoon’ (voor medewerkers die telefonisch klanten te woord staan). Deze stap gaan we zetten (zie Te nemen stappen/aanzet plan van aanpak, stap 3) 3. Start een dementievriendelijke werkgroep en maak de inwoners van de gemeente dementievriendelijk. Deze stap gaan we zetten (zie Te nemen stappen/aanzet plan van aanpak, stap 3)

blad

2 van 5 onderwerp

plan dementievriendelijke gemeente Dementie, de feiten Er zijn 290.000 mensen in Nederland met dementie. De kans om dementie te krijgen is 1 op 5 (1 op 3 voor vrouwen en 1 op 7 voor mannen). In 2040 wordt een verdubbeling van het aantal mensen met dementie verwacht. Voor 2050 zal het verder oplopen naar 620.000. De kans op dementie neemt toe met de leeftijd:  Ruim 8% van de mensen boven de 65 jaar heeft dementie  Ruim 25% van de mensen boven de 80 jaar heeft dementie  Ruim 40% van de mensen boven de 90 jaar heeft dementie Maar dementie komt ook bij jonge mensen voor: naar schatting 15.000 mensen jonger dan 65 jaar hebben dementie. Het duurt vaak langer dan een jaar voordat de diagnose wordt gesteld. Mensen met dementie leven gemiddeld 6,5 jaar met de ziekte. Mensen met dementie kunnen dagelijkse handelingen steeds minder goed uitvoeren. Uiteindelijk wordt een groot deel bedlegerig. Het percentage van mensen met dementie dat thuis woont is 70%. De overbelasting van mantelzorgers bij dementie in de thuissituatie is hoog; 54% is tamelijk tot overbelast. Er zijn in Nederland ruim 800.000 mantelzorgers van mensen met dementie. Cijfers Middelburg (Alzheimer Nederland) Jaartal

2020

2025

2030

2040

2050

Aantal inwoners met dementie

970

1100

1300

1700

1900

Alzheimer Nederland, afdeling Zeeland/dementiescan We hebben samen met Alzheimer Nederland, afdeling Zeeland de dementiescan ingevuld. Wat opvalt is dat -ondanks dat Middelburg veel doet en dus aandacht heeft voor dementie- dit niet (altijd) in beleid is opgeschreven. Uit de dementiescan blijkt dat Middelburg al best veel doet, namelijk:  Maatwerkondersteuning, zodat inwoners zo lang mogelijk kunnen meedoen. Door de structuur (deels in opbouw) met TIM, sociale teams en wijknetwerken komen inwoners zo vroeg mogelijk in beeld. Doel is om preventief aanbod te leveren, zodat de inwoners zo kort mogelijk ondersteuning nodig hebben c.q. dat er snel opgeschaald kan worden als dat nodig is. Dat kan in Middelburg, omdat het een (relatief) kleine gemeente is, waardoor organisaties elkaar kennen. Het kan uiteraard altijd beter: de sociale teams gaan daar een rol bij spelen. Doel is dat inwoners eerder in beeld zijn, zodat er meer preventief gewerkt kan worden. Daarmee bedien je (ook) mensen met dementie. Middelburg kijkt daarbij breder, ook naar de mantelzorgers, de buren etc.  Beleid voor ondersteuning van mensen met (beginnende) dementie is bij ons niet specifiek vastgelegd. Het beleid rond de ondersteuning voor onze inwoners (waaronder deze doelgroep) is vastgelegd in de Beleidsnota Sociaal Domein en in het Middelburgs Model.

Beide zijn vertaald naar een subsidieregeling algemene voorzieningen. De subsidieregeling is op 1 januari 2023 in werking getreden. Een van de doelen van de subsidieregeling is om meer algemene voorzieningen te stimuleren en daarmee laagdrempeligere ondersteuning te kunnen bieden. Binnen de algemene voorzieningen willen we inloopvoorzieningen stimuleren. Inloopvoorzieningen zijn bedoeld om elkaar laagdrempelig te kunnen ontmoeten, waardoor o.a. eenzaamheid en isolatie wordt voorkomen. Uit onderzoek blijkt dat mensen langer gezond blijven als ze een netwerk hebben/houden. Daarnaast kunnen ze het netwerk inzetten als ze mantelzorger worden.

blad

3 van 5 onderwerp

plan dementievriendelijke gemeente







Binnen de subsidieregeling voor inloopvoorzieningen is specifiek aandacht voor ontmoetingscentra voor mensen met geheugenproblemen. Binnen de subsidieregeling is ruimte om te experimenteren. Inmiddels zijn de eerste aanvragen voor eenmalige subsidie al binnen. Ondersteuning mantelzorgers. Dit doen we via Manteling: wij verstrekken een (jaarlijkse) structurele subsidie. Manteling organiseert daarmee een breed scala aan ondersteuning, variërend van informatie en advies tot cursussen. Maar ook lotgenotencontacten, respijtzorg en ontspanningsactiviteiten. Ze richten zich op alle mantelzorgers en hebben daarbinnen specifieke aandacht voor de groep dementerenden en hun mantelzorgers. Deze subsidie valt vanaf 2024 onder de nieuwe subsidieregeling. Ondersteuning alzheimercafés. We subsidiëren Alzheimer Nederland om in de gemeente Middelburg alzheimercafés te organiseren. Deze subsidie valt vanaf 2024 onder de nieuwe subsidieregeling. Ondersteuning Odensehuis Walcheren. We subsidiëren Odensehuis Walcheren, zodat Middelburgers gebruik kunnen maken van deze voorziening (in Vlissingen). Deze subsidie valt vanaf 2024 onder de nieuwe subsidieregeling. Binnen de subsidieregeling voor inloopvoorzieningen is specifiek aandacht voor ontmoetingscentra voor mensen met geheugenproblemen.

We verwachten dat subsidieaanvragen om in Middelburg een of meerdere voorzieningen op te starten of om te vormen van geïndiceerd naar niet-geïndiceerd.

Alzheimer Nederland/focuspunten Alzheimer Nederland stelt dat gemeenten zich moeten richten op 5 focuspunten. Als we hierop inzetten verbeteren we dementiezorg en dementieondersteuning en zijn we dementievriendelijk aan het werk: 1. Bouw passende woningen voor mensen met dementie 2. Investeer in ontmoetingsplekken met activiteiten 3. Maak alle wijken in de gemeenten dementievriendelijk 4. Ondersteun mantelzorgers in de zorg voor hun naaste met dementie 5. Neem je verantwoordelijkheid in het regionaal dementienetwerk Zie te nemen stappen/aanzet plan van aanpak voor hoe wij hier op in willen gaan zetten Regio-netwerk We zijn inmiddels aangehaakt bij het dementienetwerk. Zij geven aan om “gewoon aan de slag te gaan” en vooral in te zetten op onderhouden contacten om signalen op te vangen. Manteling Ook hebben we gesproken met Manteling. Zij geven aan dat juist voor de groep inwoners met dementie (en hun mantelzorgers) al behoorlijk veel wordt georganiseerd en dat we andere kwetsbare groepen ook niet moeten vergeten. Conclusie onderzoek Middelburg zet al in op dementievriendelijk. We kunnen vooral verbeteren door te laten zien wat we doen en zaken vast te leggen. We willen ons daarbij richten op de focuspunten van Alzheimer Nederland en op de 3 stappen voor gemeenten.

blad

4 van 5 onderwerp

plan dementievriendelijke gemeente Te nemen stappen/aanzet plan van aanpak We willen niet alleen focussen op de groep met dementie, maar dit meenemen in de brede doelgroep inwoners die ondersteuning nodig hebben, om wat voor reden dan ook. We willen wel specifieke aandacht besteden aan deze groep c.q. dementievriendelijk zijn. We willen het praktisch houden en relatief snel daadwerkelijk stappen zetten. Daarom gaan we inzetten op de focuspunten, zoals genoemd door Alzheimer Nederland: 1. Bouw passende woningen voor mensen met dementie Dit nemen we mee in de woonzorgvisie. Deze zal eind 2023 gereed zijn. in de woonzorgvisie zullen we aandacht besteden aan specifieke groepen, waaronder inwoners met dementie. 2.

Investeer in ontmoetingsplekken met activiteiten Via de subsidieregeling algemene voorzieningen zetten we in op het creëren van ontmoetingsplekken met activiteiten. Deze regeling is op 1 januari 2023 in werking getreden. Doel is om (o.a.) inloopvoorzieningen te stimuleren. We noemen daarin specifiek Odensehuizen en Ontmoetingscentra. Beide zijn gericht op inwoners met (beginnende) dementie. In 2023 en 2024 monitoren we de subsidieregeling algemene voorzieningen om te zien of we meer inloopvoorzieningen hebben gestimuleerd.

3.

Maak alle wijken in de gemeenten dementievriendelijk Kennis over dementie is essentieel voor het creëren van een samenleving die goed is voor haar inwoners met dementie en hun mantelzorgers. Wanneer mensen meer weten over dementie kunnen zij het eerder (h)erkennen en weten ze beter hoe goed om te gaan met de groeiende groep mensen die met deze ziekte te maken heeft. Mensen met dementie nemen deel aan het gewone leven: je komt hen tegen op straat, bij de bakker, in de supermarkt, in het zwembad of aan de balie. Daarom is het belangrijk dat inwoners en medewerkers van organisaties en bedrijven in de gemeente Middelburg kennis hebben van dementie en hoe zij hier goed mee om kunnen gaan. De kennis kunnen we vergroten door inwoners, bedrijven, verenigingen te faciliteren via scholing en training. We vinden dat we dan eerst zelf het goede voorbeeld moeten geven. We gaan daarom eerst onze eigen medewerkers trainen. Daarna kunnen we anderen daartoe oproepen. In de 2e helft van 2023 gaan we beginnen om de gemeente (de organisatie) dementievriendelijk maken. We hebben immers medewerkers die telefonisch of fysiek in contact komen met de inwoners. Ook met inwoners met dementie. Alzheimer Nederland biedt een aantal opties om ervoor te zorgen dat onze medewerkers om leren gaan met mensen met dementie. We gaan deze modules in de 2e helft van 2023 aanbieden.

Doel is dat alle medewerkers de gratis online training 'Op het gemeentehuis' gaan doen. Daarnaast gaan we kijken of het nodig is dat bepaalde groepen extra trainingen gaan doen. We denken daarbij aan medewerkers aan de balie/telefoon en van TIM. Zeeuwse Zorgschakels kan een meer intensieve training op locatie verzorgen, gebaseerd op praktijksituaties. We gaan met hen in overleg of dit nodig is.

blad

5 van 5 onderwerp

plan dementievriendelijke gemeente In 2024 gaan we onze inwoners oproepen om gratis basistrainingen te volgen. Er zijn diverse soorten basistrainingen voor diverse groepen: a. ‘GOED omgaan met dementie’. b. ‘In je buurt’ c. ‘In het vrijwilligerswerk’ d. ‘In de winkel’ e. ‘Aan de telefoon’ f. ‘In de taxi’ g. ‘In de thuiszorg’ h. ‘In de horeca’ i. ‘In het openbaar vervoer’ j. ‘In de mondzorgpraktijk’ k. ‘bij de kapper’ l. ‘bij de bank’ m. ‘veiligheid en toezicht’ n. ‘voor jongeren’ We gaan onze inwoners en bedrijven via onze communicatiekanalen oproepen om de online training te volgen. Dat geldt ook voor alle gesubsidieerde instellingen. We gaan in 2023 onderzoeken of we de oproep in de gehele gemeente doen of dat we gaan starten in een wijk/kern. En hoe we een netwerk gaan opstarten. Er zijn ontwikkelingen in Palet en Arnemuiden waar we bij aan kunnen sluiten. 4.

Ondersteun mantelzorgers in de zorg voor hun naaste met dementie Deze rol hebben we belegd bij Manteling. We gaan dit in 2023 explicieter bespreken in de accountgesprekken met Manteling. Daarnaast gaan we de rol van Manteling duidelijker vastleggen in subsidiebeschikking 2024. We gaan met de casemanagers is gesprek of dit voldoende is.

5.

Neem je verantwoordelijkheid in het regionaal dementienetwerk We zijn inmiddels aangehaakt bij het regionaal dementienetwerk. We hebben afgesproken dat we regelmatig contact/overleg zullen hebben. Doel van dit overleg is om elkaar op de hoogte te houden: wij kunnen hun informatie gebruiken voor (extra) inzet op onderdelen. Daarnaast zullen we regelmatig overleg hebben met de casemanagers van Zeeuwse Zorgschakels. Met hen kunnen we afstemmen wat er speelt in Middelburg, zodat we -waar nodig- kunnen bijsturen.

Dementievriendelijk certificaat Na het volgen van de trainingen kunnen we als organisatie het certificaat dementievriendelijk aanvragen. Dit is een sticker voor op de deur plus een bijbehorend certificaat. Hiermee laten we zien dat onze medewerkers training(en) hebben gevolgd over (omgaan met) dementie. Alle andere organisaties/verenigingen/stichtingen in onze gemeente kunnen zelf een certificaat aanvragen als ze de training hebben gevolgd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann