MZ 2022.09.14 Memo actieve informatie Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan Meedenkers
Tekst van het document
memo - actieve informatie aan
commissie
portefeuillehouder
datum
Gemeenteraad
Maatschappelijke zaken
Willemien Treurniet
19-07-2022
steller
afdeling
telefoon
Wendy Dek
Samenleving
+31118675322
W.Dek@middelburg.nl
onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
Geachte leden van de raad, Aanleiding
Onafhankelijke cliëntondersteuning is een onderwerp waar in de afgelopen jaren veel aandacht voor is geweest. Niet alleen in Middelburg, maar ook landelijk. In de afgelopen jaren is gebleken dat het een complex onderwerp is om goed uitvoering aan te geven. Landelijk is er dan ook ondersteuning om gemeenten te helpen, middels het Koploperstraject van VNG/Movisie. Hoewel we in de afgelopen jaren het nodige hebben gedaan om cliëntondersteuning beter bereikbaar en herkenbaar te maken, merken we dat er toch relatief weinig gebruik van wordt gemaakt. We hebben daarom besloten om ons aan te sluiten bij Koploperstraject van VNG/Movisie. Hierdoor hebben we middelen om er ongeveer een jaar aandacht aan te besteden en cliëntondersteuning goed te positioneren. Daarbij kunnen we profiteren van de leerpunten en ervaring van andere gemeenten die al eerder deelnamen aan het traject. We geven met dit project ook uitvoering aan de aandachtspunten en adviezen die zijn aangedragen over Onafhankelijke Cliëntondersteuning door de Raad, de Adviesraad Sociaal Domein en de Sociale Cliëntenraad Walcheren. Informatie
Met dit memo informeert het college de raad op welke wijze het Koploperstraject wordt vormgegeven en welke besluiten het college genomen heeft. We willen het project zorgvuldig, maar ook zo spoedig als mogelijk vorm geven en uitvoeren. Om hier invulling aan te geven, zijn er verschillende stappen doorlopen en staan er voor het verdere jaar ook nog mijlpalen op de planning. Het college besloot op 17 november 2020 dat Onafhankelijke Cliëntondersteuning duidelijk en logisch gepositioneerd moet worden. Om die reden hebben we ons in februari 2021 aangemeld voor het Koploperstraject, dat georganiseerd wordt vanuit de VNG en Movisie. In de 2e helft van 2021 is, in samenwerking met het Movisie project Verbeteren Toegang, een vragenlijst opgesteld om input op te halen bij de inwoners. Begin 2022 is de vragenlijst onder de inwoners en ketenpartners uitgezet, waarbij gevraagd is naar de bekendheid van Onafhankelijke Cliëntondersteuning, de vindbaarheid, de ervaringen met Onafhankelijke Cliëntondersteuning en wat belangrijk is voor de inwoners hierbij. Ondanks de coronamaatregelen in 2020-2021 zien we toch nog steeds dat inwoners het begrip niet kennen en er geen gebruik van maken. Hoewel inwoners ook aangeven Onafhankelijke Cliëntondersteuning niet nodig te hebben, ongeacht of ze het destijds kenden of niet.
Naast het bevragen van de inwoners hebben we gesproken met de formele en informele medewerkers die Onafhankelijke Cliëntondersteuning uitvoeren, de consulenten en telefonistes van TIM en hebben we de eerdere adviezen die zijn uitgebracht door de Adviesraad Sociaal Domein en de Sociale Cliëntenraad Walcheren uitvoerig doorgenomen. In het Projectplan is uitgewerkt hoe
blad
2 van 8 onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
we in de komende periode een verbeterslag willen maken in de cliëntondersteuning, op basis van alle opgehaalde informatie en advies. Het college heeft de volgende 3 besluiten genomen: 1.
Het Projectplan Onafhankelijke Cliëntondersteuning is vastgesteld als richtlijn voor de uitvoering van het Koploperstraject Onafhankelijke Cliëntondersteuning.
Zie bijlage 1 van deze memo voor toelichting van dit besluit. Ook het Projectplan is in zijn geheel bijgevoegd. 2.
Invulling van de rol onafhankelijke cliëntondersteuners
Het college heeft besloten om de rol Onafhankelijke Cliëntondersteuning in te vullen zoals is weergegeven in het schema van bijlage 2. Daarnaast zal onderzocht worden in het project of ervaringsdeskundigen als extra aanvulling op de huidige Onafhankelijke Cliëntondersteuning van meerwaarde is en ook gewenst door inwoners. Waar eerder de Raad heeft besloten dat de Jeugdgezondheidszorg onderdeel uit zou gaan maken van Onafhankelijke Cliëntondersteuning, heeft het college besloten dit niet te doen, omdat de onafhankelijkheid dan niet geborgd kan worden. De positie van de Jeugdgezondheidszorg zou geborgd kunnen worden binnen het Sociaal Team bijvoorbeeld, waarbij de onafhankelijkheid niet geborgd hoeft te worden. Dat voorkomt problemen met de moederorganisatie en loyaliteit daaraan. 3.
Formele en informele onafhankelijke cliëntondersteuning ‘Meedenkers’ te gaan noemen.
Zie bijlage 3 voor toelichting van deze keuze. Projectplan
Op basis van het raadsvoorstel, de adviezen van de ASD en SCW en de onderzoeken onder inwoners willen we binnen het project met name gaan inzetten op: De communicatie over Onafhankelijke Cliëntondersteuning. Duidelijke afspraken over de invulling van de rol Onafhankelijke Cliëntondersteuning. Onafhankelijkheid Effect
Binnen het project willen we de volgende resultaten bereiken: a. Er ligt een duidelijk uitgewerkte rol- en taakomschrijving voor de uitvoerders van onafhankelijke cliëntondersteuners. b. Inwoners, vrijwilligers en professionals weten wat Onafhankelijke Cliëntondersteuning is, wat het te bieden heeft, waar het te vinden is en hoe het te bereiken is. c. We vergroten de zichtbaarheid en toegankelijkheid van onafhankelijke cliëntondersteuning door alle vormen aan te bieden onder de term ‘Meedenkers’. d. De onafhankelijkheid van Onafhankelijke Cliëntondersteuners is geborgd voor de lange termijn.
blad
3 van 8 onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
Financiën
Er is binnen het Koplopertraject budget. We verwachten dat we met name financiële middelen nodig hebben voor communicatie (materiaal en campagne) en werven nieuwe meedenkers en scholing. Een begroting zal t.z.t. worden voorgelegd aan uw college, waarbij we de verwachting hebben hierbij binnen de middelen van het Koplopertraject te blijven. Gedurende de loop van het project zullen we op basis van de adviezen van de adviesorganen en de input van de inwoners iedere financiële keuze afwegen die gemaakt moet worden. Uitgangspunt hierbij is dat de inwoner gebaat moet zijn, bij het resultaat van de inzet van de middelen. Duurzaamheid
Het optimaliseren van Onafhankelijke Cliëntondersteuning draagt bij aan het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners, doordat ze geholpen worden de juiste ondersteuning te vinden. De duurzaamheid is geborgd in het Middelburgs Model, door de samenhang en samenwerking met de andere projecten. Communicatie en participatie
In de planning en het proces houden we rekening met alle ketenpartners en partijen die moeten participeren in het Koploperstraject. Door dit te doen kunnen alle partijen die een rol hebben binnen Onafhankelijke Cliëntondersteuning, er belang bij hebben of een groep vertegenwoordigen, input geven op de tussenproducten en het proces in zijn totaliteit. Ook wordt de input die in 2019 is gegeven door de Raad, de Adviesraad Sociaal Domein en de Sociale Cliëntenraad Walcheren meegenomen in het opstellen van het Projectplan. De kerngroep, bestaande uit de interne projectgroep en de managers van WM en MWW, spreken we daar waar er besluiten genomen moeten worden over de invulling van en samenwerking tussen Onafhankelijke Cliëntondersteuners, evenals belangrijke onderwerpen zoals de onafhankelijkheid zijn besproken. Alle onderwerpen waar input voor nodig is en alle tussenproducten worden in concept voorgelegd aan de Klankbordgroep (zie samensteling in Projectplan). Op deze manier wordt ook de ASD meegenomen in dit traject. Het college en de raad zullen eveneens meegenomen worden wanneer er tussenproducten zijn om te delen. Met de wethouder wordt afgestemd hoevaak en op welke manier er updates over Onafhankelijke Cliëntondersteuning gewenst zijn.
De eerste prioriteit is communicatie intern, namelijk de raad, het college, de collega’s Samenleving en TIM, evenals de projectgroep Onafhankelijke Cliëntondersteuning. De tweede prioriteit is de communicatie extern. We willen hiervoor een communicatiecampagne opzetten, waarbij we via de gebruikelijke communicatiekanalen informatie over Onafhankelijke Cliëntondersteuning willen delen. In bijlage 5 is het communicatieframe hiervoor te vinden. Advies ingewonnen (advies)orgaan en uitvoering
Alle voorgaande gegeven adviezen, naar aanleiding van de bespreking van Onafhankelijke Cliëntondersteuning door de Raad op 27 juni 2019, zijn in het Projectplan meegenomen. Zie het Projectplan OCO, bijlage 4, voor uitgebreide toelichting op het inwinnen van advies bij alle stappen die gezet worden en alle tussenproducten die opgeleverd worden, evenals de planning. Ook zijn de adviezen van de Adviesraad Sociaal Domein meegenomen in dit proces, als ook hun bijdrage in de Klankbordgroep. Het advies van de Sociale Cliëntenraad Walcheren is meegenomen als input voor het opstellen van het Projectplan.
blad
4 van 8 onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
Bijlagen
Als bijlagen aan deze memo zijn de toelichtingen op de beslissingen toegevoegd in bijlage 1 t/m 3. Als aparte bijlagen zijn het Projectplan (bijlage 4) en het Communicatieframe (Bijlage 5) toegevoegd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester
mr. A. van den Brink
mr. H.M. Bergmann
blad
5 van 8 onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
Bijlage 1 Het Projectplan Onafhankelijke Cliëntondersteuning is vastgesteld als richtlijn voor de uitvoering van het Koploperstraject Onafhankelijke Cliëntondersteuning. In het Projectplan zetten we met name in op: Communicatie De inwoners en zorgaanbieders hebben bij de vragenlijst aangegeven dat ze vooral behoefte hebben aan heldere en frequente communicatie over Onafhankelijke Cliëntondersteuning. Door ze de juiste informatie met regelmaat aan te bieden, maken we hen zelfredzamer in het regelen van de juiste ondersteuning met de inwoner en als inwoner. We gaan een communicatiecampagne opstellen om alle doelgroepen te bereiken. Het plan voor deze campagne is in ontwikkeling in samenwerking met de afdeling Communicatie en de Klankbordgroep. Invulling Onafhankelijke Cliëntondersteuning Om duidelijkheid te kunnen bieden aan de inwoners over wat Onafhankelijke Cliëntondersteuning te bieden heeft en in welke vormen, moeten we duidelijke afspraken maken over de rolinvulling en bijbehorende taken en eisen. In deze nota is de basis gelegd, door te kiezen voor een bepaalde rolinvulling. In de toekomst gaan we dit verder uitwerken op taakniveau, eisen om de kwaliteit van ondersteuning te waarborgen en andere randvoorwaarden. Onafhankelijkheid Aan de Raad is onafhankelijk juridisch advies aangeleverd (raadsstukken 27 juni 2019).
In dit advies staat dat de Gemeente Middelburg de onafhankelijkheid vanuit juridisch oogpunt “(meer dan voldoende) heeft gewaarborgd”. De Raad heeft daarop aangegeven dat het niet alleen gaat om de juridische borging, maar ook om de beleving van de inwoners. In het Middelburgs Model is een structuur van zorg en ondersteuning opgezet voor de inwoners die we de komende tijd verder gaan realiseren. In deze structuur is de onafhankelijkheid van Onafhankelijke Cliëntondersteuning ook goed gewaarborgd. Voorwaarde om de onafhankelijkheid te borgen is dat uitvoerende partijen van Onafhankelijke Cliëntondersteuning geen indicaties kunnen stellen die uitgevoerd kunnen worden bij een zorgaanbieder waar ze voor werken. Door de uitvoering van Onafhankelijke Cliëntondersteuning te beleggen bij Maatschappelijk Werk Walcheren en Welzijn Middelburg, die geen zorg of ondersteuning leveren op indicaties, is de onafhankelijkheid geborgd. Uit de antwoorden op de vragenlijst die bij de inwoners is afgenomen, blijkt dat de onafhankelijkheid van Onafhankelijke Cliëntondersteuning geen onderwerp is wat extra aandacht nodig heeft volgens hen. Omdat de onafhankelijkheid (juridisch) goed is geregeld en inwoners aangeven dat dit voor hen geen issue is komen we tot de conclusie dat we de onafhankelijkheid ruim voldoende geborgd hebben.
Als we de positionering van de Onafhankelijke Cliëntondersteuners gaan wijzigen, is dat onnodige belasting voor de uitvoerders van Onafhankelijke Cliëntondersteuning, omdat ze moeten wennen aan een nieuwe werkstructuur, positionering en mogelijk ook werkprocessen. Het is wenselijker dat zij hun energie steken in het bijdragen aan alle positieve veranderingen binnen dit Koploperstraject. Daarom wordt de huidige positionering behouden en op de lange termijn te borgen in het Middelburgs Model.
blad
6 van 8 onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
Bijlage 2 Invulling van de rol onafhankelijke cliëntondersteuners Met een duidelijke taak- en rolomschrijving willen we de kwaliteit van de uitvoering van Onafhankelijke Cliëntondersteuning verbeteren. Onafhankelijke cliëntondersteuning wordt door gemeenten op heel veel verschillende manieren ingevuld. De wet biedt hier ook ruimte voor. Door een duidelijke taak- en rolomschrijving neer te zetten, kunnen we duidelijk communiceren aan inwoners, vrijwilligers en professionals wat ze mogen verwachten van Onafhankelijke Cliëntondersteuning. In het land is er op verschillende manieren vorm gegeven aan Onafhankelijke Cliëntondersteuning, omdat de wet die ruimte biedt. Iedere gemeente past Onafhankelijke Cliëntondersteuning toe op een manier die past in de lokale zorgstructuur. In de Kerngroep zijn al deze mogelijke scenario’s doorgenomen en is er een voorkeur uitgekomen die eveneens het beste aansluit bij het Middelburgs Model. Hieronder een schema met de opstelling van voorkeur, met alle aandachtspunten per subgroep. We zien dit als eerste stap voor een duidelijke taak- en rolomschrijving, waarin we de grenzen afbakenen van wat wel en niet Onafhankelijke Cliëntondersteuning is en welke vorm precies.
Door dit duidelijk af te bakenen, kunnen we daarna verder gaan kijken naar welke taken we per rol zien en welke voorwaarden gesteld en geborgd moeten worden per vorm van Onafhankelijke Cliëntondersteuning. Vorm van Onafhankelijke Cliëntondersteuning (OCO)
Voor en tegen argumenten
Formeel: Professionals van Maatschappelijk Werk Walcheren en Welzijn Middelburg (allemaal onder de term Meedenkers)
-
Informeel (allemaal onder de term Meedenkers): Vrijwillig BurgerAdviseurs MATS’ers
-
Optionele aanvulling op informeel: Ervaringsdeskundigen Nieuw te werven OCO
-
-
-
-
-
Professionals die OCO als extra aandachtsgebied en kennis hebben, naast hun reguliere werkzaamheden. Zij kunnen vanuit hun rol inwoners helpen hun hulpvraag verhelderen, naar de juiste ondersteuning te verwijzen en hen te helpen bij het proces van een indicatie aanvragen. Scholing dient verzorgt te worden door de organisatie. Deze organisaties zijn al bekend bij de inwoners als aanspreekpunten, dus vindbaarheid wordt daarmee niet verminderd. Deze vrijwilligers zouden onder verantwoording van professionals (Welzijn Middelburg en MWW) vallen, die zorgen voor intervisie, afstemming met formele OCO en cursussen verzorgen. Door de verschillende rollen niet apart te benoemen richting de inwoner, maar onder term Meedenkers, wordt het duidelijker waar ze terecht kunnen. Daarom is er voorkeur de term Meedenkers voor alle informele OCO te gebruiken. Voor ervaringsdeskundigen geldt dat onafhankelijkheid niet in het gedrang mag komen door banden met de moeder-organisatie. Ervaringsdeskundigen sluiten nauw aan bij de leefwereld van kwetsbare inwoners en is drempelverlagend in ons OCO aanbod. Zij kunnen contacten leggen die wij niet hebben in de huidige OCO samenstelling. Ervaringsdeskundigen die zelf nog steeds wisselingen in hun belastbaarheid ervaren, moeten goed ondersteund worden door een
blad
7 van 8 onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
-
Geen OCO: Eigen netwerk van de inwoner
-
Geen OCO: Professionals in het werkveld
-
-
geschoolde professional, die hun inzetbaarheid flexibel aanpast aan de mogelijkheden op het moment dat er sprake is van schommelingen in de belastbaarheid. Als aanvulling op de huidige informele OCO zou nieuwe OCO’s geworven kunnen worden. Als er een toenemende vraag komt naar OCO wanneer we de communicatiecampagne erover uitvoeren, zou de uitbreiding naar verhouding van het aantal vragen wenselijk zijn. Benoemen als in te zetten en te benutten mogelijkheid, vanuit eigen kracht, zoals ook vanuit de Wmo gebeurt. Niet als OCO neerzetten, dat zou een drempelverhogend zijn voor de inwoner. Kennis, scholing, kwaliteit en onafhankelijkheid kunnen bij deze groep niet geborgd worden, wat wel wenselijk is voor de inwoner, die aangeeft dat kennis over de verschillende wetgevingen belangrijk is. De voorkeur bestaat niet om professionals in het werkveld allemaal als OCO te profileren, omdat: Hierbij komt de onafhankelijkheid namelijk in het geding, door het werken vanuit de moederorganisatie. Daarnaast is de kwaliteit en scholing van OCO minder te borgen bij een dergelijke grote groep. Professionals in het werkveld kunnen nog steeds verwijzen bij een hulpvraag naar het juiste loket, door de kennis vanuit de wijknetwerken te gebruiken. Zij doen dan echter niet de vraagverheldering als die nodig is en zullen ook een proces bij een aanvraag niet meelopen.
Professionals in het werkveld hebben een hoge werkdruk die we niet willen verhogen met taken die elders al belegd en geborgd zijn.
blad
8 van 8 onderwerp
Onafhankelijke Cliëntondersteuning - Projectplan / Meedenkers
Bijlage 3 Formele en informele onafhankelijke cliëntondersteuning ‘Meedenkers’ te gaan noemen. Voor de term ‘Meedenkers’ zijn de voor- en tegenargumenten door de Kerngroep (interne collega’s, MWW en WM) uiteen gezet. De kerngroep stemde unaniem voor het gebruik van de term ‘Meedenkers’. Ook in de Klankbordgroep, waarin de ASD, de inwoners, MWW en WM zijn vertegenwoordigd, werd positief gereageerd op de term en de voorkeur uitgesproken hiervoor. Deze voorkeur is gebaseerd op de volgende argumenten: Re-branding is helpend om een nieuwe positieve boost te geven aan OCO. Cliëntondersteuning duidt erop dat mensen cliënt zijn, terwijl het voor alle inwoners is. De term Meedenkers is laagdrempeliger en passender. Communicatiemateriaal van andere Zeeuwse regio’s kunnen we gebruiken wat kosten- en tijdbesparend is. Ook zullen inwoners die bijvoorbeeld dagbesteding volgen in andere gemeenten, geen verwarring ervaren door gebruik van verschillende termen. Het college heeft besloten dat de term ‘Meedenkers’ gehanteerd zal worden in de communicatie over onafhankelijke cliëntondersteuning. De wettelijke term onafhankelijke cliëntondersteuning zal worden uitgelegd in het communicatiemateriaal, zodat daar geen onduidelijkheid over ontstaat.