MZ 2021.09.15 Memo actieve informatie Jaarverslag 2020 Wet verplichte GGZ en aanpak personen verward gedrag

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Maatschappelijke zaken

Carla Doorn

31 augustus 2021

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Leyla Vrolijk

Samenleving

+31118675680

L.Vrolijk@middelburg.nl

onderwerp

Jaarverslag 2020 Wet verplichte ggz en Aanpak personen verward gedrag Geachte leden van de raad, aanleiding

Op 1 januari 2020 zijn de Wet verplichte ggz (Wvggz) en Wet Zorg en Dwang (Wzd) in werking getreden. De dertien Zeeuwse colleges hebben het Zorg- en Veiligheidshuis Zeeland de opdracht gegeven tot het inrichten van één regionaal meldpunt: het Advies- en meldpunt verward gedrag (Meldpunt). Hierin komen de wettelijke taken van de colleges in het kader van de Wvggz (Meldfunctie, triage, verkennend onderzoek, aanvraag voorbereiding zorgmachtiging) en de meldingen en triage in het kader van de Aanpak personen verward gedrag (Apvg) samen. Per oktober 2020 is aanvullend het Landelijk meldpunt zorgwekkend gedrag aangesloten op dit Meldpunt. CZW Bureau heeft het jaarverslag 2020 Wet verplichte ggz en Aanpak personen verward gedrag opgesteld. Dit treft u als bijlage bij deze memo actieve informatie. In dit verslag wordt u geïnformeerd over de implementatie en uitvoering van deze wettelijke taken. Informatie

Advies- en Meldpunt verward gedrag - Eén jaar onderweg 1. Wet verplichte ggz Deze nieuwe wet maakt het mogelijk om verplichte zorg ook poliklinisch of bij iemand thuis te verlenen. De rechtspositie van de cliënt en de familievertrouwenspersonen zijn versterkt en de cliënt heeft meer mogelijkheden om verplichte zorg te voorkomen gedurende het traject en alsnog open te staan voor vrijwillige zorg. Ook zorgverleners hebben meer instrumenten gekregen voor zorg op maat. Wettelijk is de benodigde ketensamenwerking vastgelegd. Meer dan voorheen wordt samen met de gemeenten gekeken naar wat iemand nodig heeft om verplichte zorg op grond van ‘ernstig nadeel’ te voorkomen en is samenwerking op een integraal zorgplan wettelijk verankerd.

blad

2 van 6 onderwerp

Jaarrapport 2020 WvGGZ en Apvg

Meldingen (Wvggz) Op 31 december 2019 kwam meteen de eerste melding in het kader van de Wvggz. Inmiddels zijn we een jaar, 58 meldingen (waarvan 11 in Middelburg) en 93 consulten verder, en kijken we terug op een jaar waarin alle ketenpartners hard gewerkt hebben aan de rechtspositie van de cliënt, aan ketensamenwerking en aan het voorkomen van verplichte zorg.

In 2020 hebben de meldingen geleidt tot 49 Verkennende onderzoeken. Het verkennend onderzoek is gericht op de onderbouwing van drie kernvragen:  (vermoeden van) ernstig nadeel,  (vermoeden van) psychische stoornis,  de noodzaak van verplichte zorg. De bereidheid van de cliënt om al dan niet (alsnog) vrijwillige zorg te accepteren, wordt gedurende het gehele traject getoetst. De verkennende onderzoeken leidden 17 keer tot een aanvraag voorbereiding zorgmachtiging bij de Officier van Justitie. De overige cliënten werden doorgeleid naar de lokale procesregisseur, naar passende zorg buiten het sociaal domein. Voor een aantal cliënten was er geen verplichte zorg nodig of werd de zorgmachtiging voorbereid door Emergis. Zorgmachtigingen en crisismaatregelen (Wvggz) In 2020 was er Zeeuws breed een stijging van het aantal zorgmachtigingen en crisismaatregelen ten opzichte van 2019. In 2020 zijn er Zeeuws breed 209 zorgmachtigingen toegekend door de rechter. In 2019 registreerde Emergis 101 rechterlijke machtigingen. Rechterlijke machtiging was onder de wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ) de benaming van de huidige zorgmachtiging. Deze wet is vervangen door Wvggz. Een duidelijke stijging van het aantal machtigingen. De onderliggende aanleiding van deze stijging is nog niet éénduidig weer te geven, landelijke verschillen zijn erg groot.

In 2020 werden Zeeuws breed 241 besluiten tot een crisismaatregel binnen de Wvggz genomen. Aanvullend zijn er ca 23 inbewaringstellingen toegekend onder de Wet Zorg en Dwang. Bij elkaar gaat het om ca 224 maatregelen die worden ingezet om acuut gevaar, voortvloeiend uit een psychiatrische of

blad

3 van 6 onderwerp

Jaarrapport 2020 WvGGZ en Apvg

verstandelijke handicap of dementie, terug te dringen. Een stijging ten opzichte van 2019, waarin Emergis 207 inbewaringstellingen BOPZ registreerde. Toch is het niet mogelijk beide jaren één op één met elkaar te vergelijken. In 2019 was er binnen de BOPZ een minder strakke scheiding op onderliggende problematiek, waardoor er ook cliënten met beginnende dementie en/of een verstandelijke handicap meegeteld werden in de GGZ registratie. In 2019 werden eveneens voorlopige en voorwaardelijke machtigingen geregistreerd. Tevens zijn er in de eerste maanden van 2020 meerdere crisismaatregelen uitgeschreven bij dezelfde persoon, als gevolg van onduidelijkheden in de uitvoering en interpretatie van de wet. Deze dubbelingen op persoonsniveau komen niet meer voor. Regio-overleg Wvggz Het regio-overleg is een wettelijk geregeld overleg waarin de officieren van justitie, colleges en de geneesheer-directeuren van de zorgaanbieders van verplichte zorg periodiek overleg voeren met elkaar, met de politie en het Zorg- en Veiligheidshuis. Het betreft een periodiek overleg over de uitvoering en het aanbod van verplichte zorg en eventuele knelpunten die daarbij aan de orde zijn. We werken hierin samen op arrondissementsniveau met West-Brabant, Breda en Hart van Brabant, onder coördinatie van het Openbaar Ministerie.

In 2021 werken we toe naar een regio- overleg op Zeeuws niveau, aanvullend op de bovenstaande inrichting. Hierdoor kunnen we beter aansluiten op het Zeeuwse zorglandschap en de praktische uitvoeringsvragen. Kansen Wvggz De wet biedt kansen om uiteindelijk de verplichte zorg terug te dringen. Door intensievere samenwerking tussen Emergis, het Zorg- en Veiligheidshuis, het sociaal domein, het Openbaar Ministerie en de patiënt vertrouwenspersonen, krijgen we knelpunten beter in beeld en worden afspraken gemaakt over de praktische toepasbaarheid van de wet om cliënten passende zorg te geven. Aansluiting op de Wet Zorg en Dwang De verplichte zorg voor cliënten met een verstandelijke beperking of dementie, vindt plaats onder de Wet Zorg en Dwang. In de toegang tot de Wet Zorg en Dwang zijn er twee hiaten geconstateerd in de zorgcontinuïteit aan cliënten met een verstandelijke beperking:  er zijn regionaal onvoldoende bedden beschikbaar om de crisiszorg voor zowel de volwassenen als jeugdigen met een verstandelijke beperking te borgen.  kennis over deze wet bij verwijzers, in combinatie met tijdige diagnostiek en borging van de zorgcontinuïteit in de overgang 18-/18+. Deze hiaten zijn zowel regionaal als landelijk actueel en urgent.

Alleen door een vroegtijdige signalering, een tijdige diagnose en het maken van een goede verbinding tussen partners, dossiers en stelsels kunnen we de zorg continuïteit borgen en veiligheidsescalaties reduceren. Randvoorwaardelijk is dat er voldoende zorg wordt ingekocht door de zorgverzekeraars en het zorgkantoor. Binnen de Wet Zorg en Dwang verloopt de samenwerking met de sector Verpleging en verzorging bij de doorstroom van cliënten met dementie goed. Dat geldt ook voor de samenwerking bij meldingen in het kader Wvggz.

blad

4 van 6 onderwerp

Jaarrapport 2020 WvGGZ en Apvg

2. Aanpak personen met verward gedrag In 2020 zijn er totaal 1697 meldingen geregistreerd in het Zorg- en Veiligheidshuis. Dit is een stijging van 13% ten opzichte van 2019 (1479 meldingen). Ook het aantal uniek gemelde cliënten is opgelopen van 635 in 2019 naar 785 in 2020. Op basis van de door de politie geregistreerde incidenten, kunnen we een beeld geven van vijf jaar (2016 – 2020) inzet op overlast door personen met verward gedrag (zie tabel hieronder). Zeeuws breed is het aantal incidenten met overlastgevend verward gedrag in de laatste vijf jaar 34% gestegen, waarvan ruim 17% in het laatste jaar. Een groot verschil met het landelijk beeld. Landelijk was er afgelopen jaar 5% stijging van het aantal incidenten. Een afvlakking van de voorgaande jaren. Ook het aantal ‘pogingen tot zelfdoding’ is in het laatste jaar met 62% gestegen (van 142 naar 230), sinds 2016 ( 117) is het aantal pogingen bijna verdubbeld. Daartegenover staat dat het aantal geregistreerde incidenten door overlast van zwervers in Zeeland, de afgelopen vijf jaar gereduceerd is met 52%. Ten opzichte van 2019 zijn er regionaal 4% minder incidenten.

Duiding van de meldingen Apvg De meldingen zijn steekproefsgewijs geduid in samenwerking met het Advies- en Meldpunt verward gedrag van het Zorg- en Veiligheidshuis en de politie Zeeland-West-Brabant. Hieruit kwam naar voren dat in 2020 er 230 meldingen gekoppeld zijn aan ‘poging tot zelfdoding’ en 1467 meldingen aan (overlastgevend /onveilig) verward gedrag. We zien ook een grote diversiteit aan onderliggende problematiek van overlastgevend en/of onveilig verward gedrag of bij pogingen tot zelfdoding. Ongeveer 40% van de meldingen in het kader van verward gedrag is gekoppeld aan onderliggende psychiatrische of psychische problemen, 35% aan (beginnende) dementie en 25% aan sociaalmaatschappelijke problemen. De psychiatrische, psychische of sociaal- maatschappelijke problemen kunnen op zichzelf staan of gecombineerd voorkomen, al dan niet met gebruik van verdovende middelen en/of alcohol.

blad

5 van 6 onderwerp

Jaarrapport 2020 WvGGZ en Apvg

Ook bij cliënten met een ‘poging tot zelfdoding’ melding zijn de onderliggende problematieken heel divers, met de nadruk op sociaal-maatschappelijke problemen, gebruik van verdovende middelen en alcohol, psychische problematiek of trauma’s uit het verleden.

Wat gaan we doen? De stijging van het aantal meldingen en terugkerende meldingen bij dezelfde cliënten, vragen om stevig en met elkaar door te pakken. Achter elk cijfer schuilt veel menselijk leed, aangevuld met maatschappelijke onrust en maatschappelijke vraagstukken. Zeker omdat we weten dat deze meldingen een fractie zijn van de feitelijke problemen bij inwoners die verward gedrag vertonen, maar niet in aanraking komen met de politie. Inzicht Op regionaal niveau brengen we, voor zover mogelijk binnen de wettelijke gegevensdelingskaders, de onderliggende beïnvloedende factoren in 2021 verder in beeld, maken we meer gerichte afstemmingsafspraken met de zorgaanbieders die reeds betrokken zijn bij de verificatie van deze meldingen en stimuleren we kennisdeling over de beïnvloedende factoren en de samenhang tussen deze factoren. Deze cliëntgroep staat immers niet op zich, maar komen we eveneens tegen in bijvoorbeeld de veelplegersaanpak, woonoverlast, de levensloopfunctie, Veilig Thuis, Beschermd wonen, Maatschappelijke opvang en andere aanpakken of ondersteuningsaanbod. Meer inzicht in de beïnvloedende factoren van deze cliënten, geeft niet alleen inzicht in hoe we kijken naar en omgaan met verward gedrag. De inzichten dragen ook bij aan een oplossing, aan de-escalaties in de persoonlijke en sociale omgeving en aan prioritering van inzet op het voorkomen van verward gedrag.

De implementatie van het integrale risicotaxatie instrument Zorg en Veiligheid in 2021 zal een waardevolle bijdrage leveren aan het verkrijgen van het benodigde inzicht. Los van het instrument is ‘samen doorpakken’ het motto voor elke ketenpartner in het belang van deze kwetsbare cliënten. Vroegtijdige aanpak De steekproefsgewijze duiding van de (recidiverende) meldingen in het kader van de aanpak verward gedrag en Wet verplichte ggz, onderstreept het belang van meer focus op vroegsignalering en een vroegtijdige aanpak van maatschappelijke en functioneel beïnvloedende factoren. De gemeentelijke klantmanagers, huisartsen en ondersteunende professionals spelen hierin een belangrijke rol. Een vroegtijdige aanpak met meer balans in de herstelgerichte ondersteuning en een samenhangende domeinoverstijgende cliënt aanpak, biedt een stevig fundament om de complexe zorg- en veiligheidsvragen te reduceren. Alle betrokken partijen hebben hierbij een individuele rol en een samenwerkingsbelang. De stijging van het aantal meldingen ‘poging tot zelfdoding’ en de steekproefsgewijze duiding van de meldingen, onderstreept het belang van het programma ‘Zeeland zonder Zelfmoord’. In 2021 versterken we de samenwerking met deze programma aanpak. 3.

Van Spoedeisende Psychiatrische Onderzoeks Ruimte (SPOR) naar toeleiding passende zorg Naar aanleiding van de subsidie aanvraag SPOR 2020 en op basis van cliënt analyses, is de toeleiding naar passende zorg na beoordeling in de SPOR uitgewerkt in een voorstel ‘ pilot ‘time-out bedden ’. De subsidie aanvraag betrof de (gedeeltelijke) bekostiging van de cliëntgroep waarvan, na triage op de SPOR, blijkt dat er geen sprake is van psychiatrische problematiek. Eerder was gesteld dat bekostiging van de triage en beoordeling bij de SPOR (ook voor de genoemde cliëntgroep) buiten de gemeentelijke verantwoordelijkheid valt. Deze taken zijn een verantwoordelijkheid

blad

6 van 6 onderwerp

Jaarrapport 2020 WvGGZ en Apvg

onder de Zorgverzekeringswet. Er was bij de gemeenten derhalve geen bereidheid de gevraagde subsidie toe te kennen. Echter, er is een cliëntgroep die op de SPOR wordt beoordeeld, waarbij sprake is van psychosociale problematiek al dan niet in combinatie met genotmiddelengebruik. Een groep die veelvuldig behoorlijk drukt op het zorg- en veiligheidssysteem, met bijkomende kosten en personele inzet van diverse ketenpartners. Zo komt het voor dat een cliënt met deze problematiek zich meerdere malen per nacht meldt bij de SPOR. Een ‘ nachtje in de cel ’ lost het probleem voor de korte termijn wellicht op, maar iet voor de langere termijn. Naar aanleiding hiervan is het voorstel ontstaan om een plek te creëren waar de betrokkene tot rust kan komen, eventueel zij ‘roes’ kan uitslapen en ingezet kan worden op het accepteren van ondersteuning; ‘timeout plekken SPOR ’. Deze pilot draagt bij aan het hoofdlijnenakkoord GGZ Bedoelt om de GGZ beter bereikbaar, sneller inzetbaar en efficiënter te maken voor inwoners die zorg nodig hebben. Kanttekeningen 1.1 De Wvggz kent uitdagingen De uitvoerbaarheid van de wet kent nog uitdagingen. Er is een forse toename van de werkdruk door de administratieve inrichting en een forse toename van personele kosten. Voor de uitvoering van de wet zijn er extra GGZ-behandelaren en onafhankelijke psychiaters nodig.

In de gemeenten zijn procesregisseurs benoemd om de aansluiting te maken met de maatwerkondersteuning binnen het sociaal domein en wonen, aanvullend op de taken van het centrale meldpunt bij het Zorg- en Veiligheidshuis Zeeland. Ook nu nog zijn er veel onduidelijkheden in het toepassen en uitvoeren van de wet. Landelijk worden ervaringen gedeeld en wordt de wet op onderdelen gefaseerd aangepast. Dit is een meerjarig traject. . 1.2 Apvg is een gecompliceerde opgave De aanpak van deze cliëntgroep betreft een complex vraagstuk, waarbij het gaat over een brede doelgroep met zeer diverse problematiek, veel beïnvloedende kaders en partners binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Tegelijkertijd zijn er nog grote uitdagingen waarbij de echte oplossingen in de wijk, binnen gemeenten of op regionaal en landelijk niveau liggen. Het is duidelijk dat sommige veranderingen tijd nodig hebben, maar op enkele onderdelen is een extra impuls noodzakelijk om een stijging van de problematiek in intensiteit, aantal en financiële effecten op korte en middellange termijn beheersbaar te houden.

Wij gaan ervan uit u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann