MZ 2021.03.31 Memo actieve informatie over gezondheidsbeleid

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Maatschappelijke zaken

Carla Doorn

09-03-2021

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Elvira Busé

Samenleving

+31118675159

E.Buse@middelburg.nl

onderwerp

memo actieve informatie Gezondheidsbeleid

Geachte leden van de raad, aanleiding

De raad heeft in haar vergadering van oktober 2018 het Walcherse gezondheidsbeleid vastgesteld. Bij de vaststelling heeft u, middels de motie 18-175, aangegeven geïnformeerd te willen worden over de uitvoeringsplannen van het gezondheidsbeleid en een evaluatiemoment op de helft van de looptijd in te bouwen om zo ook de raad te informeren. Deze memo willen wij gebruiken om u mee te nemen hoe richting wordt gegeven aan de speerpunten van het huidige beleid en aan de doorontwikkeling van het beleid. De speerpunten die vastgesteld zijn, betreffen:

1. 2. 3.

Gezond gewicht – preventie van overgewicht Verantwoord alcoholgebruik en preventie genotmiddelen Gelukkig en vitaal wonen – preventie van depressie en eenzaamheid

Het geven van exacte cijfers is momenteel niet haalbaar, deze zijn pas inzichtelijk wanneer de gezondheidsmonitor 2020 is afgerond, welke eens in de vier jaar plaats vindt. Wel nemen we u mee in de nieuwe kijk op gezondheid en trends. informatie

De afgelopen periode is het begrip Gezondheid veranderd in de wereld en is het meer dan niet ziek zijn, Covid 19 is het levende bewijs dat we ook onze leefstijl onder de loep moeten nemen. De problemen die achter een verminderde gezondheid schuilgaan, gaan verder dan het gezondheidsdomein. Armoede, schulden, eenzaamheid etc hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt. We willen de komende periode toewerken naar een brede kijk op gezondheid, of wel “Positieve Gezondheid”. Positieve gezondheid maakt onderscheid in 6 dimensies van gezondheid, namelijk lichaamsfuncties, mentale functies- en beleving, de spiritueel/existentiële dimensie, kwaliteit van leven, sociaal maatschappelijke participatie en dagelijks functioneren.

blad

2 van 7 onderwerp

memo actieve informatie Gezondheidsbeleid

Positieve gezondheid is een benadering binnen de gezondheidszorg die niet de ziekte, maar een betekenisvol leven van mensen centraal stelt. De nadruk ligt op veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens én niet op de beperkingen of ziekte. Versterken van de sociale basis is hierbij van belang. We noemen dit de zogenaamde ‘beweging naar voren’. Met deze ‘beweging naar voren’ wordt beoogd dat burgers zich zo lang mogelijk zelf, of met behulp van vrienden, buren, familie en vrijwilligers kunnen redden op alle levensterreinen met zo min mogelijk professionele ondersteuning. De nadruk komt steeds meer te liggen op het gewone leven, op het benutten van het sociale netwerk van mensen, het bevorderen van zelfredzaamheid en grip op de eigen situatie. De 'beweging naar voren' vraagt om een investering in het voorliggend veld. Het streven is een effectief en efficiënt voorliggend veld om zodoende zorg en ondersteuning op de lange termijn betaalbaar te houden. De 'beweging naar voren' willen we in Middelburg realiseren door meer zorg en ondersteuning te realiseren vanuit de voorzieningen die voor iedereen toegankelijk zijn (zonder indicatie). Focus op preventie: Volksgezondheid willen we integreren in het sociaal en fysieke domein, mede vanwege het feit dat de focus op preventie de gemene deler is tussen positieve gezondheid en het sociaal domein.

Vanuit verschillende invalshoeken wordt ingezet op versterking van preventieve inzet, zowel op het niveau van primaire preventie (voorkomen), secundaire preventie (vroegsignalering) en tertiaire preventie (vergroten zelfredzaamheidwaardoor de zorgvraag afneemt). Zo wordt in Middelburg ingezet op het lokaal sportakkoord, het lokaal preventieakkoord en is binnen het sociaal domein het preventiebudget tijdelijk vergroot met het realisatiebudget preventie in het voorliggend veld. Het ministerie van VWS heeft daarnaast de VNG subsidie beschikbaar gesteld om gemeenten te helpen bij het tot stand komen van een lokaal preventieakkoord. De focus daarbij ligt op het terugdringen van problematisch alcoholgebruik, roken en overgewicht, ook speerpunten uit ons huidige gezondheidsbeleid. Momenteel werken we binnen Middelburg aan het opstellen van een concept lokaal preventieakkoord, zodat we tevens gebruik kunnen maken van het uitvoeringsbudget, wat in april beschikbaar komt voor 3 jaar (max € 30.000 p.j.). In feite gaat het om het positief beïnvloeden van de leefstijl van mensen waar we vanuit ons huidige gezondheidsbeleid ook al vorm aangeven. Roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik zijn belangrijke, maar zeker niet de enige thema’s voor het lokaal preventieakkoord.

Gezamenlijk gaan we op zoek naar de thema's die binnen Middelburg specifieke aandacht behoeven door in gesprek te gaan met partijen als (School)Maatschappelijk Werk, Emergis Preventie, de GGD, Orionis, huisartsen, praktijkondersteuners van de huisartsen, bewoners etc. De gezonde leefomgeving, de mentale gezondheid zijn onderwerpen die zeker niet vergeten mogen worden.

blad

3 van 7 onderwerp

memo actieve informatie Gezondheidsbeleid

Bestaande initiatieven, samenwerkingsverbanden en beleidsplannen gaan het fundament vormen van ons lokaal preventieakkoord. De meerwaarde van een lokaal preventieakkoord voor Middelburg:



Versterking van het lokale gezondheidsbeleid en het biedt handvatten voor de concrete invulling ervan.



Uitkomsten van de Vitale Revolutie meenemen, waaronder het continueren van JOGG (fase 2).



Er komen niet-vrijblijvende afspraken tussen lokale overheid en verschillende maatschappelijke en private partners om de grootste lokale problematiek aangaande gezondheid het hoofd te bieden.



Preventie is niet nieuw. Er gebeurt al veel op het gebied van preventie. Een preventieakkoord kan werken als ‘vliegwiel’ om de bestaande projecten te versterken en te verbinden.



Een brede samenhangende aanpak in de wijk waarbij intersectoraal werken wordt gestimuleerd, welke past bij de uitrol van de 6 wijknetwerken in Middelburg.



Het gaat helpen bij lokale maatschappelijke opgaven zoals armoedebestrijding of het tegengaan van sociaal isolement.

   

Het sluit aan bij de beweging naar voren, zoals gesteld in het actieplan sociaal domein. Het heeft een bijdrage in de aanpak van de huidige en groeiende tekorten in het sociaal domein. Verbinden van het sociale met het medische domein. Verbinden leggen met het lokaal sportakkoord.

Een greep uit bestaande initiatieven: JOGG Vanuit het project de Vitale Revolutie Middelburg is 3 jaar geleden de opdracht verstrekt om, voor de gemeente, uitvoering te geven aan Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG). Het doel van JOGG is om een gezonde leefstijl bij kinderen de nieuwe norm te laten worden. Dit wordt beoogd middels het aantrekkelijk maken van gezond eten, voldoende bewegen en zo ook voldoende water drinken. Jongeren op gezond gewicht is het doel, met als eerste stap het drinken van water in plaats van suikerhoudende dranken. In 3 jaar tijd zijn we van nul naar 22 watertappunten gaan. Mede door input van een samenwerking met het lectoraat Healthy Region van de HZ University of Applied Sciensces, waardoor het project “ Water tappen, net zo makkelijk” is ontstaan. Ook het “fruit eten” heeft een enorme boost gekregen, in 3 jaar tijd zijn 16 basisscholen aangesloten bij het EU-schoolfruitproject. Hierdoor eten 4200 leerlingen structureel fruit, dit is een stijging van 50% t.o.v. 2017. Het aantal gezinnen wat deelneemt aan Cool2BeFit is in 4 jaar tijd gestegen van nul naar 14 gezinnen. Cool2BeFit betreft een gezinsgerichte aanpak voor kinderen met ernstig overgewicht in een traject van ongeveer 8 maanden. De gezonde School-aanpak helpt scholen te werken aan een gezonde leefstijl.

Het aantal Gezonde scholen binnen Middelburg is in 3 jaar tijd gestegen van 1 naar 6 scholen. Voor de toekomst van JOGG is het van belang dat zaken worden geborgd en uitgerold binnen heel Middelburg, daarnaast is het verbreden van de doelgroep een aandachtspunt.

blad

4 van 7 onderwerp

memo actieve informatie Gezondheidsbeleid

Preventie door 1nul1 1NUL1 is sinds 2019 de nieuwe naam van het team van preventiemedewerkers dat onder andere jongeren met een riskante leefstijl op het gebied van alcohol, drugs, internetten, gamen en gokken informeert en adviseert. Afgelopen jaar werden er bijvoorbeeld spreekuren georganiseerd op het voortgezet onderwijs voor leerlingen die leer- en/of gedragsproblemen hebben of voor leerlingen met ouders die psychische problemen hebben of verslaafd zijn. Daarnaast geven zij groepsvoorlichting en trainingen. Zij zetten niet in specifiek op jeugd, maar ook op volwassenen die een verhoogd risico lopen op psychische klachten en/of verslaving. Onderstaande tabel illustreert waar we staan als gemeente omtrent het gebruik van alcohol, roken en drugs onder de jeugd. We scoren minder goed dan het landelijk gemiddelde, dus heeft dit prioriteit (ook binnen het lokaal preventie akkoord) We werken hierin samen met het CZW-bureau, de werkgroep Laat Ze Niet Verzuipen (LZNV), welke 10 Jaar geleden is gestart. Er is niet alleen voorlichting gegeven maar ook gewerkt aan regelgeving en handhaving daarvan. Er is een Zeeuwse werkgroep gevormd die zich bezighoudt met de aanpassingen voor het nieuwe Zeeuwse format van het Preventie- en Handhavingsplan. Samen met de GGD en Emergis Preventie wordt verder gewerkt aan het terugdringen van het gebruik van alcohol, drugs en roken.

blad

5 van 7 onderwerp

memo actieve informatie Gezondheidsbeleid

GGD Jeugdgezondheidszorg In 2020 is de gezondheidsmonitor Jeugd uitgezet, deze is besproken. Het is echter de 1e keer dat de gezondheidsmonitor jeugd op deze manier Zeeuws breed is uitgezet (klas 2 en 4 van de middelbare school) waardoor vergelijken met voorgaande jaren niet mogelijk is. De uitkomsten worden vanzelfsprekend meegenomen in vervolggesprekken, nadere analyse op cijfers is opgevraagd. Zo is stress onder jongeren, ook in Middelburg, een belangrijk aandachtspunt.

Eenzaamheid De Walcherse gemeenten hebben zich aangesloten bij het landelijke actieprogramma Eén tegen Eenzaamheid en hebben de vijf pijlers van dit programma ondertekend. De gemeenten hebben het initiatief voor de aanpak van eenzaamheid expliciet bij het Platform Eenzaamheid Walcheren (PEW) neergelegd en zijn vooral op afstand betrokken. (zie voor ontwikkelingen de memo actieve informatie 'motie samen tegen Eenzaamheid' d.d. 22-122020) Hartveilig Middelburg Sinds 2017 is de gemeente Middelburg aangesloten bij STAN/HartslagNu (voorheen Hartveilig Wonen) Eind 2017 begin 2018 is een werkgroep van inwoners van start gegaan met als opdracht om mee te denken en werken aan het werven van nieuwe vrijwilligers en eigenaren van AED’s te stimuleren om deze op een plaats te hangen waar deze 24/7 beschikbaar is en aan te melden bij STAN/HartslagNu. De inzet van deze werkgroep heeft resultaat gehad, want het minimum aantal benodigde vrijwilligers voor het burgerhulpverleningssysteem is behaald en het aantal aangemelde AED’s is flink toegenomen. We hebben inmiddels een dekkend aanbod van AED’s binnen de gemeente Middelburg. Rookvrij: Sinds 1 augustus 2020 zijn alle schoolterreinen rookvrij, wettelijk verplicht. Roken op stations is definitief een taboe, de rookpalen zijn verdwenen. Zo zijn sigaretten straks niet meer overal te koop, er komen minder verkooppunten van tabak.

Bij diverse organisaties is rookvrij een aandachtsgebied, zoals bij de preventiewerkers 1nul1, de GGD en bij JOGG (waaronder de gezonde schoolaanpak). Het behoeft samenwerking aan de cultuurverandering die voor een rookvrije generatie nodig is, binnen Middelburg wordt hier een impuls aangegeven om de rookvrije generatie op te nemen in het lokaal preventie akkoord.

Nieuwe initiatieven : Uitrol van Welzijn op recept (WoR) Welzijn op Recept is een alternatief voor mensen met psychosociale klachten. In plaats van het ‘traditionele pilletje’ voor te schrijven, verwijst de huisarts deze patiënten door naar een welzijnscoach. Klachten als vermoeidheid, pijn in de nek, maar ook stress, angst en somberheid hebben lang niet altijd een medische oorzaak. Vaak spelen onderliggende sociaal maatschappelijke problemen een rol, zoals overlijden van een partner, verlies van werk, eenzaamheid etc. Via Welzijn op Recept worden patiënten verwezen naar de welzijnscoach. Welzijn op Recept is in hoge mate ook een vorm van integrale zorg. Voor Welzijn op Recept betekent dit dat zorg en welzijn nauw met elkaar samenwerken om samen de juiste zorg te kunnen leveren.

blad

6 van 7 onderwerp

memo actieve informatie Gezondheidsbeleid

Door Welzijn op Recept doen mensen weer mee. Welzijn op Recept doorbreekt de status quo en is onder meer een aanpak voor eenzaamheid en sociaal isolement. Door Welzijn op Recept worden inwoners meer betrokken bij hun wijk en een sommigen worden zelfs vrijwilliger. Het stimuleert de ondernemerschap van alle betrokkenen. Nabijheid en maatwerk zijn echter wel cruciaal. De gemeentelijke transities vragen om meer samenhang en samenwerking tussen zorg en welzijn. Welzijn op Recept is een relatief eenvoudige en krachtige interventie, die de gemeente, partners uit de eerstelijnszorg en het sociaal domein kan helpen bij deze uitdaging. Welzijn op Recept geeft deze samenwerking op een gestructureerde manier vorm. Als de samenwerking binnen Welzijn op Recept eenmaal loopt, kunnen ook andere interventies en programma’s eenvoudiger uitgerold worden. Welzijn op Recept kan ingezet worden zowel bij de WMO, de Jeugdwet als de Participatiewet.

Investeren in de samenwerking huisartsen - POH GGZ jeugd en volwassenen Een belangrijk onderdeel van de zogenaamde ‘beweging naar voren’ is het verbeteren van de samenwerking met huisartsen en de praktijkondersteuners huisartsen (POH-(J)GGZ) . Van de POH-GGZ wordt verwacht dat zij generalistisch werkt en dus meerdere patiëntengroepen met gedifferentieerde zorgvragen op psychisch, psychosomatisch en psychosociaal gebied kan ondersteunen en begeleiden of kortdurend kan behandelen. Activiteiten zijn mede gericht op preventie en vroegsignalering. De POH-GGZ gaat uit van het versterken van de kracht van de patiënt (zelfredzaamheid), betrekt de context en werkt samen met de patiënt aan het behouden, versterken en herstellen van gezondheid. Daarbij is aandacht voor naasten, eventuele mantelzorgers, gezinssituatie, de wijk waarin zij woont en het werk dat zij doet. De POH-GGZ in de huisartsenvoorziening maakt deel uit van een breder netwerk van psychosociale hulpverlening en kan intercollegiaal overleggen. De patiënt kan binnen de huisartsenvoorziening verder begeleid worden, zodat verwijzing naar een GGZ-aanbieder niet aan de orde is of juist gerichter worden doorverwezen waarmee wordt voorkomen dat een patiënt op de verkeerde wachtlijst wordt geplaatst. De POH moet een brugfunctie worden tussen voorliggend veld-TIM-huisarts-wijknetwerk-basis GGZ en specialistische GGZ.

Er liggen kansen om dit samen verder uit te werken. De koppeling met ’Welzijn op recept’ is tevens van belang. In Middelburg bestaat sinds kort een overlegvorm met de gemeente Middelburg, ZHCO, huisarts en POH-Jeugd en POH-Volwassenen.

blad

7 van 7 onderwerp

memo actieve informatie Gezondheidsbeleid

Verbinden Fysiek en sociaal domein (inclusief publieke gezondheid) Inzetten op een schone, veilige omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag biedt veel kansen om gezonde leefstijl te stimuleren. De komst van de omgevingswet biedt kansen om gezondheid een prominente plaats te geven binnen de omgevingsvisie en omgevingsplannen. (zie bijlage bouwsteen gezonde leefomgeving) Kansrijke Start Aansluiten bij de impuls “Kansrijke Start”. De eerste 1000 dagen in het leven van een kind zijn van cruciaal belang voor een gezonde ontwikkeling van het kind. Risicofactoren als stress van de ouders, rook, slechte voeding en mishandeling blijken belangrijke voorspellers te zijn van zowel fysieke als mentale problemen op latere leeftijd. Een goede start begint dus al voor de geboorte. Voor kansrijke ouders is het waarschijnlijk de normaalste zaak van de wereld hun eigen kinderen van een zoveel mogelijk stevige basis te voorzien, om hen zogezegd ‘wortels en vleugels’ te geven. Echter, een veilige basis bieden, is niet voor iedereen een vanzelfsprekendheid. Eind februari vindt de eerste bijeenkomst plaats met de voornaamste partijen, om uiteindelijk tot een coalitie Kansrijke Start Middelburg te komen.

Proces: Door middel van deze toelichting hopen wij u voor nu voldoende te hebben geïnformeerd over de inspanningen die wij doen om de gezondheid van de Middelburgse burger naar een hoger niveau te tillen. De huidige kadernotitie Gezondheidsbeleid loopt tot eind 2021, deze nota is Walchers opgesteld. Aan het eind van de looptijd zal Walchers geëvalueerd worden, om zodoende de resultaten mee te nemen. Het is echter zaak om nu al vooruit te kijken. Het college heeft besloten het gezondheidsbeleid lokaal uit te gaan werken. De zienswijze 'versterken voorliggend veld' én de speerpunten uit het lokale preventie akkoord vormen samen het gezondheidsbeleid van de gemeente Middelburg, er wordt geen aparte beleidsnota opgesteld. Gemeente Vlissingen heeft reeds een ontwikkelagenda Sociaal Domein vastgesteld, waar gezondheid in is opgenomen. Gemeente Veere werkt eveneens aan een lokale variant. Samenwerking op Walchers niveau zal zeker blijven op punten waar het een meerwaarde heeft, maar het opstellen van een gezamenlijke Walcherse nota gezondheidsbeleid is niet aan de orde.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann