Inspraak dhr. Vercourteren - Definitieve versie pleitnotitie Welstand en Nota Ruimtelijke Kwaliteit

Definitieve versie pleitnotitie Welstand en Nota Ruimtelijke Kwaliteit Bernard Vercouteren van den Berge bernard@vercouterenvandenberge.nl 0634834007

Inleiding Wie is er voor een mooie historische binnenstad? Wie is er voor verduurzaming? Wie is er voor een verduurzaamde historische binnenstad? Iedereen toch? Maar dat is toch niet zo eenvoudig als het lijkt! Gemeente Middelburg heeft zich via de gemeenteraad tot doel gesteld om in 2050 klimaatneutraal te zijn en in 2030 moeten we over de helft zijn. Er doet zich op dit onderwerp in toenemende mate echter een probleem voor: als de bewoners van historische woningen in de binnenstad (ik noem die hier met opzet niet monumenten) meer geld kwijt zijn aan stookkosten, gaat dat niet naar het onderhoud van hun woningen. Verduurzaming is een noodzaak en ook een maatschappelijke opgave! Dat staat in de transitievisie warmte. Ik sta hier voor u als een soort Don Quichotte, het is namelijk niet de eerste keer dat ik hier sta met hetzelfde onderwerp. Al 30 jaar maak ik bouwplannen en de afgelopen 15 jaar in toenemende mate in de binnenstad met het verduurzamen van cultureel erfgoed. Het was toen actueel, maar nu nog actueler. Zoals u weet valt de gehele binnenstad onder beschermd stadsgezicht en heeft Middelburg zo’n 1200 monumenten. Voor de meeste ingrepen een omgevingsvergunning nodig. Alhoewel veel eigenaren van hun woningen in onze historische stadskern hun woning beter willen isoleren, blijkt het aanvragen van een omgevingsvergunning in de gemeente Middelburg nogal onvoorspelbaar.

Als ik met binnenstadbewoners spreek, hoor ik daar een vrijwel collectieve negatieve ervaring als het gaat om het contact met de gemeente over bouwplannen in historische context. Ook onder collega’s als architecten en aannemers, is de frustratie groot. Ik sta hier dus beslist niet alleen in. De angst voor repercussies bij een volgend bouwplan, maakt de meeste betrokkenen helaas kopschuw. Ik wil, met alle risico’s van dien, toch een ultieme poging wagen mij met dit pleidooi rechtstreeks to u als gemeenteraad te richten, vandaar de referentie naar Don Quichotte.

Maar waarom richt ik mij tot de raad en niet direct tot de betrokkenen? Welnu, dat heb ik jarenlang al met enige regelmaat gedaan: ik heb me gericht tot de betrokken bouwplantoetsers, de beleidsambtenaren, de afdelingshoofden, tot de wethouders aan toe (afgelopen december nog) met soms een tijdelijk resultaat maar uiteindelijk keren we telkens weer terug naar de oorspronkelijke situatie. Vaak wordt het gesprek afgesloten met de opmerking dat de raad de prioriteiten en budgetten bepaalt, vandaar dat ik mij tot u richt met twee onderwerpen: Aandacht voor Welstand en aandacht voor de nota Ruimtelijke Kwaliteit Welstand, wat is daar mis mee? Openbaarheid Een vergadering van de Welstandscommissie hoort openbaar te zijn, zoals dat bij wet geregeld in artikel 12b lid 2 van de Woningwet. Ik citeer: “De door de welstandscommissie of stadsbouwmeester gehouden vergaderingen zijn openbaar.” Onderzoek bij andere Zeeuwse gemeenten laten dot ook zien: daar vergadert de welstandscommissie in de centrale hal van het stadskantoor en kan iedereen die dat wil meeluisteren. Vaak wordt dan ook vooraf een agenda gepubliceerd waardoor de toehoorder kan zien wanneer het plan van zijn of haar interesse wordt besproken. Dat draagt bij een aan transparante overheid. De praktijk in Middelburg is van een totaal andere orde.

Weken tevoren dien je een afspraak te maken met de secretaris, je dient je op de dag van de vergadering aan te melden bij de balie en wordt opgehaald omdat de vergaderingen zich in het afgesloten deel van het stadskantoor plaatsvinden. De bewoners van de stad hebben er recht op te weten wat daar wordt besproken en ook zullen de aanvragers meer vertrouwen krijgen in een objectieve beoordeling door de welstandscommissie. Dat is nu beslist niet het geval, past ook totaal niet meer in deze tijd en is zoals gesteld ook wettelijk geregeld. Frequentie en verslaglegging Als ik een afspraak wil maken om een plan te bespreken krijg ik vaak te horen dat er geen ruimte meer is in de agenda. Waar vroeger elke twee weken een welstandsvergadering was, is de frequentie in de laagconjunctuur van de bouw (periode 2008-2017) omlaag gebracht naar eens in de drie weken. Wellicht is het verstandig om de frequentie weer te verhogen nu de bouw weer op volle toeren draait vanwege het aantal te bouwen nieuwe woningen en de verduurzaming van bestaande woningen. Als je de frequentie verhoogt en het aantal deelnemende deskundigen verlaagt, kunnen de kosten wellicht beperkt blijven en is er ook minder risico op conflicterende meningen en hoeft de verslaglegging door minder personen goedgekeurd te worden.

Daar komt bij dat de verslaglegging vaak lang op zich laat wachten: vaak pas twee weken later krijg je pas op verzoek een schriftelijke verslaglegging van de vergadering waar je niet bij kon/mocht zijn. Om dan nog de bouwplannen aan te passen voor de

volgende vergadering is vrijwel ondoenlijk. En dan zitten er zo 6 weken tussen de 1e Welstandsvergadering en de tweede waar het bouwplan opnieuw besproken wordt. Dat werkt enorm frustrerend bij de aanvragende partij. De online gepubliceerde verslagen lopen overigens soms één tot anderhalve maand achter op de vergaderingen. Kwaliteit advies Bij het zoeken van nieuwe leden voor de monumentencommissie stond in het profiel dat de gemeente zocht naar iemand met praktische kennis van de verduurzaming van cultureel erfgoed. Helaas moeten we constateren dat er voornamelijk pure bouwhistorici in de commissie zitten. Die zijn degelijk opgeleid in het terugkijken in de bouwgeschiedenis en hebben nauwelijks de blik naar de toekomst gericht. Daardoor is hun advies vaak te conservatief en te eenzijdig gericht op behoud. Bovendien zijn de adviezen vaak niet gebaseerd op inhoudelijk en in de bouwwereld gangbare argumenten maar op meningen. Op de lange termijn komt het behoud van onze historische binnenstad onder druk te staan als de bewoners ervan met bouwplannen om eerdergenoemde redenen afhaken.

Om nog lang van onze historische binnenstad te kunnen genieten, moet deze wel klaar zijn voor de toekomst! Tijdens het bijwonen van de vergaderingen is mij opgevallen dat de commissieleden het voorgenomen bouwplan voor het eerst zien, terwijl ik in de veronderstelling was dat de bouwplannen tevoren naar de leden worden toegestuurd ter voorbereiding. Dergelijke bouwplannen vragen immers goede bestudering. De commissie zou het plan van tevoren eigenlijk goed dienen te bespreken en een gezamenlijk oordeel dienen te formuleren welke via één woordvoerder aan de aanvrager wordt medegedeeld op een opbouwende, oplossingsgerichte manier. Vertrouwen Een punt dat aandacht verdient bij de commissie is “vertrouwen”. Eigenaren van een monument moeten veel geld uitgeven om hun monument te verduurzamen en huren hiervoor deskundige architecten en ervaren (of ERM-erkende) restauratie-aannemers in voor de uitvoering. Onlangs is een bouwplan wederom aangehouden, deels omdat de commissie geen vertrouwen had of een wijziging in een gevel wel of niet zichtbaar zou zijn qua metselwerk. De klant is nu twee jaar bezig, heeft €17000,00 aan deskundigen uitgegevens en is er emotioneel slecht aan toe na de zoveelste tegenslag.

Wytze Patijn, voormalig Rijksbouwmeester en Decaan van de faculteit Bouwkunde van de TU-Delft, die ook aanwezig was bij deze bijeenkomst richtte zich tot de monumentencommissie (4 personen sterk op dat moment!!) met de opmerking: “ik hoor hier vooral problemen, maar geen oplossingen” Daarom is een vastlopende procedure ook zo frustrerend: deze monumentenbezitters willen graag investeren in de verduurzaming en willen vanzelfsprekend hun monument niet verpesten. Een mooi voorbeeld vormt hierin gemeente Utrecht die sinds afgelopen week zonnepanelen in de binnenstad

vergunningsvrij maakt mits deze voldoen aan een paar basisregels, vergelijkbaar met die in Middelburg. Bijkomend voordeel is dat minder toetsen ook het personeelsprobleem dat in alle sectoren speelt, te verlichten. Tips voor de nota Ruimtelijke Kwaliteit De Nota Ruimtelijke Kwaliteit vormt de basis waarop de Welstandscommissie haar adviezen baseert. De huidige versie stamt uit 2016 en is aan vernieuwing toe en wordt op dit moment herschreven naar de huidige tijd. En dat is hard nodig, met name voor het beschermde stadsgezicht van de stad. Deze nota zou te allen tijde de grondslag dienen te vormen voor te nemen besluiten. Flitstoetsen/sneltoetsen Een sterk punt van de huidige Nota Ruimtelijke Kwaliteit zijn de zogenaamde flits- of sneltoetsen. Hiermee kunnen veel voorkomende zaken zoals reclame-uitingen of schilderwerkzaamheden als je aan basisregels voldoet, zonder tussenkomst van Welstand, ambtelijk afgetoetst worden. Middelburg loopt hierin voorop. Mijn advies is om deze flitstoetsen uit te breiden en praktischer uitvoerbaar te maken voor de aanvragers ervan. Een flitstoets van bijvoorbeeld glasvervanging binnen beschermd stadsgezicht was in aanvang eenvoudig en praktisch toepasbaar, maar is tussentijds aangepast waardoor deze deels onbruikbaar werd en er weer meer aanvragen langs de welstandscommissie geloodst werden met eerdergenoemde frustraties tot gevolg.

Dit soort wijzigingen zouden naar mijn opvatting eerst voorgelegd moeten worden aan de gemeenteraad. Scope verbreden Een grote wens bij veel binnenstadbewoners (maar ook Bond Heemschut) is om de scope van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit te vergroten en de nota niet alleen te laten richten op de vaste inrichting van de openbare ruimte. Laat bijvoorbeeld de Nota ook zaken vastleggen over seizoensgebonden zaken zoals de uitbouwen voor horeca-gelegenheden in de winterperiode, een periode die tegenwoordig ruim 4 maanden duurt. Het valt een bewoner moeilijk uit te leggen dat hij zijn ene ruitje historisch glas op de verdieping niet mag vervangen met dubbel monumentenglas om zijn gasrekening te verlagen, terwijl hij door het glas neerkijkt op een bonte verzameling zeer energie-inefficiënte bouwsels voor de café’s in zijn buurt. Laat in de Nota ook ruimte vrij voor een integrale afweging met andere beleidsterreinen van gemeente Middelburg. Als bijvoorbeeld het wonen boven de winkels in het centrum een wens is vanuit de gemeente, laat dat dan ook een onderdeel zijn van de totale afweging in de beoordeling van een bouwplan. Duurzaamheid verzwaren

Duurzaamheid speelde in de oude nota een ondergeschikte rol. In de nieuwe nota zal hier ongetwijfeld meer aandacht aan besteed worden. Al meerdere jaren heb ik verzocht om duurzaamheid meer gewicht te geven in het oordeel van de welstandscommissie. Gemeente Middelburg kan hier laten zien dat het haar menens is in haar beleidsvoornemen om in 2050 energieneutraal te zijn. Geef deze mensen vertrouwen en ondersteuning in het vergunningentraject. Dat begint bij een groene uitstraling van de nieuwe nota Ruimtelijke Kwaliteit. Crowdsourcing Tot slot wil ik de gemeenteraad adviseren om bij de beoordeling van de nota Ruimtelijke Kwaliteit goed gebruik te maken van hun rol als volksvertegenwoordiging en hun achterban uitvoerig te raadplegen voor dit belangrijke beleidsinstrument. Er is in januari van dit jaar in een korte periode een enquête gehouden onder aanvragers van omgevingsvergunningen van de afgelopen twee jaar. Uit de rondgang langs mijn opdrachtgevers maak ik op dat de reacties op de huidige praktijk niet mals zijn en dat die verwoord zijn bij het invullen van de enquête. Maak gebruik van die kennis bij het beoordelen van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit! Over 7 jaar moeten we al meer dan 50% minder energie gebruiken en ook de binnenstadbewoners willen hun steentje hieraan bijdragen.

Het nu lastig maken van verduurzamingsmaatregelen zorg ervoor dat veel mensen zonder vergunning aan de slag gaan, mogelijk anticiperend dat de ingrepen over een paar jaar vergunningsvrij zullen zijn. Want dat we onze woningen, ook monumenten, in sterke mate moeten verduurzamen is gewoon een gegeven. Samengevat wil ik het volgende bepleiten: 1. Wees als gemeente de bewoners maximaal behulpzaam bij het verbouwen en verduurzamen van hun huizen, natuurlijk binnen goede ruimtelijke kaders. 2. Zorg dat de vergaderingen van de Welstandscommissie openbaar worden zoals dit wettelijk ook is vastgelegd. 3. Verhoog de vergaderfrequentie van de Welstandscommissie en verlaag het aantal deelnemende deskundigen. 4. Zorg dat die vergaderingen goed zijn voorbereid door van tevoren kennis te nemen van de bouwaanvragen met toetsing aan objectieve bestaande criteria ook richting de toekomst en niet alleen rekening houdend met bouwhistorie of persoonlijke opinies. 5. Breid het aantal flitstoetsen uit en maak deze praktisch uitvoerbaar. 6. Vergroot de scope van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit zoals bijvoorbeeld seizoensgebonden zaken.

7. Geef als gemeentelijke instanties weer meer vertrouwen aan burgers, bijvoorbeeld met burgerparticipatie als instrument.