Extra informatie CDOKE gelden

CDOKE middelen voor behalen klimaatdoelen

Inleiding Ontstaan en ontwikkeling van CDOKE-middelen Om de klimaatdoelen van 2050 te kunnen halen, krijgen gemeenten vanuit het Rijk geld voor de uitvoering van klimaat- en energiebeleid: CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid) middelen. De hoogte van het bedrag is gebaseerd op een onderzoek van de Raad voor het Openbaar Bestuur ROB (Onderzoek (2021) naar uitvoeringslasten Klimaatakkoord | VNG). Gemeente Middelburg kreeg in eerste instantie (2023) ongeveer 1 miljoen euro per jaar. Hier zijn medewerkers voor aangenomen en verder is een deel van het geld ingezet voor uitvoering van het KEC (Klimaat, Energie en Circulariteit) actieplan. In 2024 heeft de ROB het eerdere onderzoek laten evalueren. Uit deze evaluatie (Kosten uitvoering klimaatbeleid fors hoger | VNG) blijkt dat de jaarlijkse kosten voor gemeenten om het Klimaatakkoord uit te voeren bijna 40% hoger zijn dan in 2021 gedacht. Dat de kosten hoger uitvallen dan destijds gedacht, komt doordat gemeenten nu beter kunnen inschatten wat afspraken op het gebied van klimaat en energie van hen vragen. Ook zijn er sinds 2021 nieuwe taken en activiteiten voor gemeenten bijgekomen, onder andere op het gebied van netcongestie, collectieve warmte en soortenbescherming bij isolatie. Dit vraagt veel extra capaciteit en middelen.

Ook na de start van de evaluatie (1 september 2023) zijn er taken bijgekomen voor gemeenten, bijvoorbeeld mogelijke taken rondom de circulaire economie of het Klimaatpakket. Deze zijn niet meegenomen in het onderzoek. Naast extra uitvoeringsmiddelen adviseert de ROB om ook nader onderzoek te doen naar investeringskosten. Dit is nog niet gedaan. Het CDOKE geld is inmiddels circa 1.8 miljoen structureel per jaar voor gemeente Middelburg. Daarnaast krijgt de gemeente ook geld van het Nationaal Isolatie Programma (NIP), voor energiearmoede, compensatiegelden van aanlanding wind op zee, voor een proeftuin aardgasvrije wijk en diverse Europese subsidies. Dit betreffen allemaal eenmalige middelen. Het NIP-geld en geld voor energiearmoede is zoals het er nu naar uitziet in 2027 op. Wat wordt van de gemeente Middelburg verwacht voor dit geld? De Nederlandse gemeenten hebben via de VNG ingestemd met uitvoering van het Klimaatbeleid onder bepaalde randvoorwaarden (Klimaatakkoord en gemeenten | VNG), waaronder voldoende middelen. Gemeente Middelburg heeft zich dus ook verplicht om het Klimaatakkoord uit te voeren met doelstellingen als 55% CO2 reductie in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050. Na de bovengenoemde evaluatie (2024) heeft de wereld niet stilgestaan. De oorlogen verergeren de energiecrisis. Steeds meer mensen krijgen te maken met energiearmoede.

Isoleren van woningen kan dit beperken. Verder heeft netcongestie inmiddels dusdanige vormen aangenomen dat vanaf 1 juli 2026 ook woningen, MKB en laadpalen op de wachtlijst komen te staan en dus niet meer zonder meer een aansluiting krijgen. Willen we dat onze maatschappij en economie door blijft gaan, dan zullen drastische en creatieve innovatieve oplossingen nodig zijn. Dit kost geld en menskracht.

Hieronder de huidige voorziene uitgaven die nog niet in het actieprogramma KEC staan, maar wel op ons afkomen.

Overzicht Actie

Eenmalig geld (in euro’s)

Isoleren particuliere woningen

9.225.000

Cofinanciering lening duurzaam langer thuis

1.000.000

Structureel geld (in euro’s)

Uitvoering CE beleid

110.000

Fonds stimuleren duurzaam inkopen

200.000 – 500.000

Extra fte aardgasvrij maken wijken Lokale ontwikkelingen stroomnet/warmtenet(ten)

600.000 – 960.000 E 150.000 - miljoenen

Monitoring luchtkwaliteit

10.000

Projecten klimaatadaptatie

40.000 (onderzoek)

- uitvoering 1 bedrijventerrein

250.000

Totaal

10.665.000 – vele miljoenen

920.000 – 1.580.000

Toelichting Isoleren particuliere woningen, ZIP bijna op Er hebben nu ruim 2.000 particuliere woningeigenaren gebruik gemaakt van het ZIP (Zeeuws Isolatie Programma). Over 4 maanden is de 2e tranche van het geld van het Nationaal Isolatieplan op. Dan rest enkel nog de 3e tranche en is al het geld voor het ZIP op. Onduidelijk is of het Rijk zorgt voor nieuwe middelen om woningen te isoleren. Er is in totaal geld voor ongeveer 2.800 woningen. Wij schatten in dat het geld eind 2027 op is. Dit betekent niet dat dan alle Middelburgse woningen zo geïsoleerd zijn dat ze aardgasvrij ready zijn, bij lange na niet zelfs. In Middelburg zijn ca. 15.000 particuliere koopwoningen. Particulieren kunnen enkel van het ZIP gebruik maken als hun woning 2 of meer slecht geïsoleerde bouwdelen heeft en een WOZ waarde heeft van maximaal E 500.000,-. Verder zien we dat de meesten 1 bouwdeel hebben geïsoleerd met ZIP subsidie, terwijl er meer slechte bouwdelen zijn. Nu is er een regeling in de maak voor het subsidiëren van een tweede maatregel met geld wat we krijgen vanuit GNOZ (Gebiedsinvesteringen Netten op Zee). Maar ook daarmee zijn de meeste woningen bij lange na niet aardgasvrij ready. De inschatting is dat dan nog 4.500 woningen aangepakt moeten worden om van het gas af te kunnen.

Wanneer deze woningen allemaal het bedrag van E 2.050 krijgen zoals nu bij het ZIP, dan is nog E 9.225 miljoen nodig. Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Isoleren van particuliere woningen zal na 2027 stagneren. “TNO verwacht dat op de middellange termijn andere ontwikkelingen, zoals een nieuw emissiehandelssysteem (ETS-2) en kosten voor de verzwaring en aanpassing van elektriciteits- en gasnetten, de kosten voor energie zullen verhogen” (Scenario’s energiearmoede 2025 bij stijgende energieprijzen). Een steeds groter deel van de bevolking krijgt dan te maken met energiearmoede.

Cofinanciering nodig voor de regeling Duurzaam langer thuis

Provincie Zeeland heeft 10 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de regeling Duurzaam langer thuis. Gemeenten kunnen inwoners deze regeling aanbieden als ze zelf de helft financieren. Voor Middelburg zal naar verwachting 1,25 miljoen beschikbaar zijn. Dat zou betekenen dat we eenzelfde bedrag in moeten leggen. Vanuit de Blijverslening is 0,25 miljoen beschikbaar. Resteert nog 1 miljoen. Het is wel een revolverend fonds, dus op zich komt het geld na verloop van tijd weer terug. Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Middelburg kan dan niet meedoen met deze regeling, of het moet uit andere middelen gefinancierd worden. Het Provinciale geld gaat dan naar de andere Zeeuwse gemeenten en niet naar inwoners van Middelburg. In Middelburg kunnen oudere inwoners dan geen goedkope lening krijgen om hun huis levensloopbestendig en duurzaam te maken.

Uitvoering circulaire economie Volgens het circulaire beleid wat de gemeenteraad heeft vastgesteld zou Middelburg 1,5 fte moeten hebben voor uitvoering circulariteit. Dit is slechts 0,88 fte. We hebben dus nog 0,62 fte nodig. Dus circa E 60.000 structureel. Verder zijn er nog diverse acties gewenst op gebied van CE waar nog geen budget voor is, zoals het monitoren van afvalstromen en regionaal ambachtscentrum/milieustraat 2.0, zodat er overzicht komt en mogelijkheden voor reductie in beeld komen. Benodigd geld: ca. E 50.000 structureel. Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Circulaire (tussen)doelen zullen niet gehaald worden en afspraken met buurgemeenten worden dan niet nagekomen waardoor we een onbetrouwbare partner worden.

Fonds voor stimuleren duurzaam inkopen Vanuit MVOI wordt duurzaam inkopen vereist. Regelmatig horen we dat er geen geld voor is. Een fonds voor de meerkosten van circulaire keuzes zou deze drempel wegnemen. Inschatting: 2 tot 5 ton jaarlijks. Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Circulaire (tussen)doelen zullen niet gehaald worden en afspraken met buurgemeenten worden dan niet nagekomen waardoor we een onbetrouwbare partner worden.

Landelijk onderzoek extra benodigde capaciteit voor aardgasvrij maken van wijken Landelijk onderzoek wijst uit dat gemiddeld genomen gemeenten tussen de 9 FTE (klein) en 40 FTE (groot) nodig hebben voor de uitvoering van wijkuitvoeringsplannen. Per WUP (1 per wijk) gaat het om minimaal 2,5 tot 3 fte aan inzet gedurende de looptijd van de uitvoering van de WUP (meerdere jaren). Wijkuitvoeringsplannen. Hoe ga je als gemeente om met beperkte personele capaciteit? De praktijk in andere gemeenten wijst uit dat vaak individueel keukentafelgesprekken gevoerd moeten worden om mensen mee te krijgen in de transitie. Dit kost veel tijd. Voor Middelburg als middelgrote gemeente zou je dan op circa 25 FTE uitkomen. Nu zullen niet alle wijken tegelijk aangepakt worden. In 2050 moeten we aardgasvrij zijn. Inwoners moeten 8 jaar voordat het gas

wordt afgesloten geïnformeerd worden. Dus uiterlijk 2042 zouden de laatste wijken moeten starten met een WUP. De inschatting is dat in 2027 met de eerste WUP gestart kan worden. Er zal met 1 wijk begonnen worden om ervaring op te doen. Daarna zal er opgeschaald moeten worden. Dus in 2027 is 2,5 tot 3 fte extra nodig. Vanaf 2029 minimaal het dubbele en daarna 3 of 4 dubbel (7,5-12 fte a gemiddeld E 80.000 per fte per jaar). Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Het aardgasvrij maken van wijken zal langzamer gaan. Momenteel heeft Middelburg ongeveer 1 fte voor het aardgasvrij maken van wijken en E 300k structureel, er is immers ook geld nodig om inwoners te motiveren om aardgasvrij te worden). Een wijkuitvoeringsplan maken kost tussen de 6 maanden en 2 jaar. Vervolgens moet het plan uitgevoerd worden. Daar staat ongeveer 7 jaar voor. Met de huidige capaciteit en middelen is de inschatting dat er ongeveer 1 wijk per 6 jaar van begin tot eind aangepakt kan worden. In 2050 hebben we dan bijna 4 wijken gedaan. Middelburg heeft 25 wijken, die volgens de afspraken uit het Klimaatakkoord in 2050 allemaal aardgasvrij moeten zijn.

Lokale ontwikkelingen stroomnet, warmtenet(ten) In heel Zeeland is congestie op het stroomnet. Het kan zomaar 10 jaar duren voordat het stroomnet op orde is en alle vraag naar aansluitingen ingewilligd kunnen worden. Met alle gevolgen van dien voor de economie en de maatschappelijke ontwikkeling in onze gemeente/ op Walcheren. Er zijn nog veel onduidelijkheden. Daarom willen we met de Walcherse gemeenten beginnen met een 0-meting naar de huidige staat van ons onderzoek (inschatting E 150.000). Aansluitend een onderzoek naar de mogelijkheden om onze energiezekerheid zo hoog mogelijk te houden, met varianten met voor- en nadelen. Afhankelijk van het onderzoek kan het zijn dat een decentraal energiesysteem een interessante oplossing is (dit bleek uit een soortgelijk onderzoek in gemeente Sluis). Denk dan aan windmolens, zonnepanelen en ev. batterijen om in de gemeentelijke/ Walcherse energievraag te kunnen blijven voorzien. Verder kunnen ook warmtenetten bijdragen aan het verminderen van netcongestie. Er lopen al onderzoeken, b.v. een quick scan voor het energielandschap, een warmtenet in Hart van Griffioen en ev. een regionaal warmtenet met warmte vanuit het Sloe. Als blijkt dat dit oplossingen zijn voor de netcongestie problematiek, dan zijn voor de uitvoering de nodige fte’s en euro’s nodig. Dit loopt in de miljoenen.

Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Het is nog erg onduidelijk hoe de situatie van het stroomnet in Middelburg precies is en wat de gevolgen van b.v. het nieuwe prioriteringskader precies zijn. Wanneer ook woningen niet meer aangesloten kunnen worden, kan dit een groot effect hebben op de maatschappij en de economie.

Monitoring lucht kwaliteit Er zijn ontwikkelingen die erop wijzen dat de gemeente haar luchtkwaliteit jaarlijks moet monitoren. De kosten hiervoor schatten wij in op E 10.000,- jaarlijks. Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Iets wat verplicht is zal gedaan moeten worden. Dit zal dan uit andere middelen gefinancierd moeten worden.

Projecten Klimaatadaptatie Er worden al diverse klimaatadaptieve maatregelen genomen in de gemeente. Dit zijn maatregelen die wij als gemeente kunnen doen, b.v. wanneer een straat opnieuw ingericht moet worden. Een wens die hier bij komt kijken is bijvoorbeeld de 3, 30, 300 regel voor stedelijke vergroening uit het hoofdlijnen akkoord. Daarnaast merken wij dat andere partijen zoals bedrijven hier nog niet/minder mee bezig zijn. Uit een kleine en korte enquête onder bedrijven blijkt dat bedrijven wel willen vergroenen, maar hier beperkt tijd en middelen aan willen besteden. Hulp bij uitvoering en een ev. subsidie zou hen mogelijk over de brug helpen. Een eerste diepgaander onderzoek door middel van individuele gesprekken met bedrijven kan nader duiding geven. Dit onderzoek kost ca. E 40.000 en een ev. uitvoering met subsidie van 1 bedrijventerrein schatten wij in op E 250.000). Bij succes kan opgeschaald worden naar andere bedrijventerreinen. Wat gebeurt er zonder 800k structureel CDOKE geld? Het klimaatadaptief maken van de gemeente zal langzamer gaan dan gewenst, waardoor de kans groot is dat we in 2050 niet klimaatneutraal zullen zijn.