Bijlage 1. Notitie – achtergrondinformatie Afval- en grondstoffenbeleidsplan Middelburg

Notitie – achtergrondinformatie Afval- en grondstoffenbeleidsplan Middelburg Circulaire economie Met het in 2023 gepubliceerde Nationaal Programma Circulaire Economie neemt de rijksoverheid een aanvang om met de benodigde stappen (uiteindelijk) in 2050 een duurzaam gedreven, volledig circulaire economie te realiseren. Voor zo’n circulaire economie is het noodzakelijk afval nagenoeg volledig te kunnen hergebruiken. Gemeenten delen met hun inwoners daarvoor de verantwoordelijkheid. Daarbij dragen gemeenten zorg voor de juiste infrastructuur en contractering. Voorkomen moet worden dat de lineaire economie, met een systeem van produceren, consumeren en weggooien met te lage prijzen, de boventoon blijft voeren en dat de circulaire economie te langzaam van de grond komt. Op termijn is zo’n lineaire economie niet houdbaar. Vooral niet vanwege toenemend gebrek aan grondstoffen. De landen van de Europese Unie willen onafhankelijker zijn van goedkope grondstoffen zoals minerale olie en willen investeren in een circulaire economie met duurzaam gebruik van grondstoffen. Een opgave die gemeentebesturen van harte ondersteunen. De rijksoverheid zorgt voor een systeem van normeren (denk aan een verplicht percentage gerecycled materiaal) en beprijzen van de CO2 die gepaard gaat met productie. Daarnaast kunnen gemeenten bijdragen onder andere via hun aanbestedingsbeleid en inkoop.

Door de circulaire economie faciliteren gemeenten een systeem waarbij grondstof zolang mogelijk in de economie blijft en geen afval wordt. Goede voorbeelden daarvan zijn circulaire ambachtscentra verder ontwikkelen, repaircafé’s faciliteren en mede ondersteunen, en bufferlocaties voor recycling van grondstoffen helpen creëren. Vanuit de lokaal aanwezige behoefte vult de gemeente zelf de ontwikkeling van de circulaire economie in. Daarbij ligt enerzijds het accent op het type bedrijvigheid in de gemeente of regio. Maar dat niet alleen. Gemeenten hebben anderzijds wettelijke taken rondom afval. Hoe ziet die taak er globaal uit en welke middelen heeft de gemeente beschikbaar om goed te kunnen sturen en controleren? De circulaire economie is een duurzamer alternatief voor de lineaire economie die nu vooral nog de standaard is. Een lineaire economie is gebaseerd op een systeem waarbij grondstoffen gewonnen worden, daar producten van worden gemaakt en deze aan het einde van de cyclus vernietigd worden. In de afbeelding hieronder wordt duidelijk geïllustreerd hoe de drie verschillende economieën zich van elkaar onderscheiden.

Elke grondstof wordt in de circulaire economie gecomposteerd óf hergebruikt om nieuwe producten te maken. Zo blijven materialen zoveel mogelijk in de gebruikscyclus en bestaat er dus (bijna) geen afval. Cradle-to-cradle is een vorm van circulair omgaan met grondstoffen en dit past dus binnen de circulaire economie.

Wettelijke taken afval De wettelijke taken zijn neergelegd in de Wet Milieubeheer en in het Landelijk Afvalbeheer Plan (LAP3) dat in 2025 wordt opgevolgd door het Circulair Materialen Plan. Kort samengevat zijn de belangrijkste verplichtingen:

•

Zorgplicht voor afvalbeheer (Artikel 10.21): Gemeenten hebben een zorgplicht om huishoudelijk afval in te zamelen en een gescheiden inzameling van afvalstromen te bevorderen.

•

Gescheiden inzameling (Artikel 10.26): Gemeenten helpen hun inwoners door de mogelijkheid te bieden om afvalstromen (zoals papier, glas, plastic, GFT en textiel) gescheiden aan te leveren. Dit draagt bij aan hergebruik en recycling.

•

Afvalstoffenplan en uitvoering: Gemeenten stellen afvalbeleid op in lijn met nationale doelen, zoals de reductie van restafval en de stimulering van circulariteit.

•

Doelstelling van afvalpreventie: Gemeenten nemen maatregelen om afval te voorkomen en stimuleren waar mogelijk hergebruik.

•

Kwaliteitsborging inzamelsysteem huishoudelijk afval: Gemeenten kiezen het voor hen meest geschikte inzamelsysteem op basis van milieuwinst en kosteneffectiviteit.

Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid Minder restafval en meer gescheiden materiaalstromen vergroten de kansen voor hergebruik. Belangrijk wettelijk kader is de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, waarbij producenten financieel en organisatorisch verantwoordelijk worden gesteld voor de volledige levenscyclus van hun producten, inclusief het afvalbeheer na gebruik. Doel is afvalstromen verminderen, recycling en hergebruik stimuleren en producenten motiveren om producten te ontwerpen die eenvoudiger te recyclen zijn (ecodesign). Vanaf de inwerkingtreding van de ‘uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) Verpakkingen’ heeft de VNG voor alle gemeenten afspraken gemaakt en vastgelegd in opvolgende raamovereenkomsten. In 2019 hebben de VNG en Verpact (de vertegenwoordiger van alle bedrijven die producten met een verpakking op de markt brengen; voorheen Stichting Afvalfonds Verpakkingen) afspraken gemaakt voor de duur van 10 jaar. In een ALV motie van de gemeente Losser in 2023, werd opgeroepen om de afspraken in de Ketenovereenkomst Verpakkingen 2020-2029 te herzien en tot nieuwe afspraken te komen met Verpact.

De nieuwe afspraken zouden primair gericht moeten zijn op maximale recycling van verpakkingsafval, objectieve beoordeling van de samenstelling van het ingezamelde verpakkingsafval (de onvrede betrof met name het PMD) en meer transparantie rondom de totstandkoming van de kostenvergoedingen. Daarnaast werd gevraagd om afspraken die duidelijkheid verschaffen voor de langere termijn en voorspelbaar zijn. Tot slot werd opgeroepen om nauw samen te werken met de Nederlandse Vereniging voor afval- en reinigingsdiensten (NVRD) en in te zetten op een deugdelijker governance (met betrokkenheid van het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat), waarin voorzien is in een escalatiemogelijkheid wanneer gemeenten en producenten er onderling niet uitkomen. Om uitvoering te geven aan de motie heeft het bestuur van de VNG de Ketenovereenkomst Verpakkingen niet verlengd per 1 januari 2025. De overeenkomst zou daarmee in zijn huidige vorm eindigen per 31 december 2024. Omdat het niet haalbaar bleek om nieuwe afspraken per 1 januari 2025 van start te laten gaan, is de overeenkomst nog voor één jaar verlengd. Inmiddels is het onderhandelingstraject afgerond en ligt er een resultaat.

De voorstellen dienen het systeem voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk verpakkingsafval te vereenvoudigen, te verduidelijken én bovenal meer circulair te maken. Inmiddels zijn er naast verpakkingen meerdere UPV’s zoals elektrische apparaten (WEEE), batterijen en accu’s, autobanden, autowrakken, landbouwfolies, medicijnafval, matrassen, zwerfafval en textiel. In de nabije toekomst wordt een UPV incontinentiematerialen, bouwwerkstromen, meubels, zonnepanelen en een uitbreiding van medicijnafval gerealiseerd.

Afvaldriehoek De afvaldriehoek toont in een oogopslag de beïnvloedbare aspecten van het afvalbeleid: dienstverlening (service), milieu en kosten. De gemeente voert op al die aspecten regie. Hoe, dat is de uitkomst van de politieke keuzes die de gemeenteraad maakt in het afvalbeleidsplan. Zo ontstaat een evenwicht tussen wensen van inwoners, financiële middelen en milieurendement. De landelijke ontwikkeling in het streven naar een circulaire economie zet vooral in op laatstgenoemde aspect. De gemeenteraad moet ook kiezen of de gemeente het gemeentelijk afvalbeheer zelf uitvoert, de uitvoering samen met andere gemeenten regelt, of de uitvoering uitbesteedt. Milieu:

doelstellingen op het vlak van afvalscheiding, klimaat en duurzaamheid.

Service:

serviceniveau voor burger die zich ontdoet van afval.

Kosten:

gemeentelijk budget voor afvalbeheer en daardoor de kosten voor de burger.

Afvalbeleid:

verhouding tot eerdere beleidskeuzes/vigerend afvalbeleid.

Waarom een grondstoffenplan Middelburg Afvalbeleid is een praktisch en tegelijkertijd een echt politiek onderwerp. Met een eigen afvalbeleid geven gemeenten richting aan doelen en beleidskeuzes over huishoudelijk afval. Beschikbare budgetten vragen om prioriteiten te stellen over de keuze voor een inzamelsysteem, het serviceniveau en circulaire ambities rondom hergebruik van ingezameld materiaal en de bijpassende infrastructuur. Afvalinzameling is één van de primaire processen, gaat altijd door en draagt direct bij aan een schone en gezonde leefomgeving voor bewoners, bezoekers en bedrijven. Er ligt een hele ambitieuze opgave. De ambitie en de uitwerking van het plan raakt aan verschillende gemeentelijke programma’s en taakvelden. • • • • • • • • • •

gezondheidsdoelstellingen duurzaamheidsdoelstellingen aanzienlijk deel van de financiële begroting, onderdeel van de lokale lasten bijzondere regelingen waardoor het ook voor een deel raakt aan inkomens-armoedebeleid samenwerking uitgevoerd met overige Zeeuwse gemeenten GR OLAZ personeelscomponent uitvoering in eigen dienst betrokken maatschappelijke partijen als verenigingen en kerken het is een complex en intensief systeem, met veel actoren, verschillende verrekeningen, technisch afhankelijk, voertuigen inzamelvoorzieningen het biedt wellicht ook kansen

Verdere toelichting •

Zorgplicht voor afvalbeheer: aanzienlijke kosten Voor 2026 is een bedrag van circa € 8.815.557 begroot voor de inzameling van huishoudelijk afval. Dit is 3,7% van de totale gemeentelijke begroting (225 miljoen). De kosten worden gedekt door de inkomsten uit de heffingen op afvalstoffen en reinigingsrechten. Overigens zitten aan de kostenkant ook opbrengsten voor bijvoorbeeld oud papier, verpakkingen en dergelijke.

•

Gescheiden inzameling: aanbod afvalstromen Jaarlijks wordt ongeveer 30 miljoen kilo afval in Middelburg ingezameld door de eigen reinigingsdienst (57%) en op de milieustraat (43%). Per inwoner wordt er per jaar gemiddeld 289 kilo afval ingezameld waarvan: restafval (124 kilo), grofvuil (1 kilo), groente-, fruit-, tuinafval en etensresten (101 kilo), oud papier (20 kilo), glas (20 kilo), plastic-, metalenverpakkingen en drinkpakken (19 kilo) en textiel (4 kilo) aan huis of in de wijk opgehaald. Alle afvalstromen met verschillende inzamel- verwerkingsmethoden en eigen vraagstukken. Daarnaast wordt er per inwoner per jaar zo’n 250 kilo (van 18 afvalstromen) afval/grondstoffen ingeleverd op de milieustraten.

•

Doelstelling van afvalpreventie; hoge ambities Op het beleidsveld afval of liever grondstoffen zijn zowel Europees, Nationaal als binnen de gemeente hoge ambities uitgesproken waardoor er de komende jaren een grote opgave ligt voor de gemeente Middelburg.

De Zeeuwse gemeenten hebben in Zeeland Circulair - Beleid Circulaire Economie 2025-2028 (1 maart 2025) besloten de VANG-huishoudelijke doelstellingen van het ministerie van I&M te omarmen en zich in te spannen om deze te behalen via gemeentelijk beleid en (toegangs)beleid op de milieustraten. Er wordt steeds geconformeerd aan de jaartallen en gerichte doelen zoals opgenomen in (herijkingen) van het VANG-programma. Vang staat voor Van Afval Naar Grondstof.

Tot en met 2020 was het streefdoel: de gemiddelde hoeveelheid restafval per inwoner terugbrengen tot onder de 100 kilo. Daar zijn gemeenten goed mee aan de slag gegaan en dat leidde al tot veel minder restafval. Voor huishoudelijk restafval geldt een richtlijn van maximaal 30 kg per persoon per jaar in 2030. De hoeveelheid restafval bedroeg in 2024 in Middelburg 126 kilo per inwoner. `

HOEVEELHEDEN FIJN RESTAFVAL KILOGRAM/INWONER/JAAR 215 198

195

185

178 144 122

126

115

Doelstelling 100 kilo/inwoner/jaar

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Deze hoeveelheden zijn exclusief grofvuil en verbouwingsrestafval van de milieustraten die meetellen in de ambitie. In 2024 was dit voor Middelburg nog eens 25 kilogram per inwoner.

Helaas blijkt niet al het gescheiden afval geschikt voor hergebruik en wordt een deel alsnog verbrand. Er ligt vanuit Europa een nieuwe norm: in 2035 moet 65 procent van al ons afval hergebruikt worden. Er is nog genoeg te winnen. Het restafval dat wordt opgehaald bestaat vooral uit grondstoffen.

GFT PMD Oud papier Textiel Glas Restafval Luiers (nu in restafval) Overig herbruikbaar (nu in restafval)

•

Huidig (2024) kilo/inwoner/jaar 101 19 31 4 20 126

In restafval/ potentie kilo/inwoner/jaar 51 12 10 5 3 30

2050 kilo/inwoner/jaar 152 31 41 9 23 30

9

9

11

11

Afvalstoffenplan en uitvoering: hoogste tijd voor een actueel plan Op 29 september 2022 heeft de gemeenteraad besloten de rapportage evaluatie anderhalf jaar Diftar Middelburg vast te stellen en kennis te nemen van de blijvende inzet op kwaliteit van de grondstoffen en begin 2023 aan de hand van een voorstel te overwegen aanvullende stappen bovenop Diftar te zetten om de milieudoelstellingen voor afvalinzameling te kunnen behalen. In 2023 en 2024 is ingezet op verbetermaatregelen om afkeur van PMD (Plastic- en Metalenverpakkingen en Drinkpakken) te voorkomen. In het Beleid Circulaire Economie 2025-2028 (1 maart 2025) is besloten gemeentelijk beleid op te stellen met betrekking tot de VANG-huishoudelijke doelstellingen (benoemde activiteit bij de doelstelling). Er komen nieuwe ketenafspraken voor verpakkingen vanaf 2026. Deze zijn van invloed op vergoedingen en keuzes voor het inzamelsysteem.

•

Kwaliteitsborging inzamelsysteem huishoudelijk afval De afval- of grondstoffenketen kent een aantal onderdelen die samen de keten vormen , met verschillende onderlinge afhankelijkheden. Er zijn verschillen Aanbod Afval-/grondstoffen

Inzameling

Transport en overslag

Verwerking

-

Gemeente, ZRD (glas), ReShare (textiel) en verenigingen, kerken (oud papier)

Gemeente naar overslag. ZRD overslag en naar verwerker

Hieronder verdere uitleg

-

Bewoners, bedrijven binnenstad, (afval)toeristen

Complex systeem met veel afhankelijkheden. Aanbod: Laagbouw (grondgebonden woningen met een tuin met uitgang); circa 14.500 woonhuisaansluitingen, met rolcontainers (restafval en GFT) twee wekelijks inzameling. 146 woonhuisaansluitingen hebben twee of meer rolcontainers voor restafval waarvoor woonhuisaansluitingen extra betalen (€ 144,24 in 2025) Hoogbouw en binnenstad circa 10.000 woonhuisaansluitingen; verzamelcontainers (192 stuks) voor restafval en een GF zuilen (84 stuks) Oud papierinzameling Binnenstad, Dauwendaele, Stromenwijk, Rittenburg III en Nieuw- en Sint Joosland via verzamelcontainers (32 stuks). Overige wijken 11 maal per jaar (maandelijks met uitzondering van zomervakantie) huis-aan-huis door verenigingen en kerken. Voor iedereen verzamelcontainers voor PMD (129 stuks), glas (55 stuks) en textiel (12 stuks) Circa 132 bedrijven in binnenstad met kantoor-, winkel- en dienstenafval die geen ruimte hebben om een rolcontainer van een commerciële inzamelaar te stallen maken uitsluitend tegen betaling gebruik van de verzamelcontainers restafval. Zwerfvuil en circa 500 prullenbakken Milieustraten exploitatie ZRD

Afvalstoffenheffing De gemeente mag de kosten voor de inzameling van huishoudelijk afval dekken via de afvalstoffenheffing. De gemeenteraad moet besluiten hoe de kosten over de huishoudens worden verdeeld. Aspecten als milieueffecten, sociale rechtvaardigheid en uitvoerbaarheid zijn daarbij overwegingen. Hoe wordt zwerfafval voorkomen? Kiest de gemeente voor een gedifferentieerd tarief (diftar)? Jaarlijks wordt bezien of de heffing toereikend is. Steeds meer wordt van belang of en hoe producenten bijdragen aan de inzameling van (gedeelten van) het huishoudelijk afval. Voor het restafval blijft de gemeente verantwoordelijk.

Afvalstoffenheffing in Middelburg De afvalstoffenheffing bedraagt voor een meerpersoonshuishouden gemiddeld € 338,90 op jaarbasis (23,3% van de totale lokale lasten), waarvan gemiddeld 17 % (€ 59,78) wordt beïnvloed door variabele kosten voor het aanbieden van restafval. In het verleden is gekozen voor een tarief voor een éénpersoonshuishouden en een tarief voor meerpersoonshuishouden. Het verschil is beperkt en destijds berekend op basis van de kosten voor het gebruik van de milieustraten. Een éénpersoonshuishouden heeft gemiddeld minder afval en hiermee ook minder variabele kosten. Naast een vast en variabel deel van de heffing zijn er verschillende regelingen met vrijstellingen. Kwijtschelding (vrijstelling tot gemiddeld aanbod restafval) Medische regeling (vrijstelling vanaf gemiddeld aanbod restafval) Luierregeling per kind tot 4 jaar

Inzamelingkosten Afvalstoffenheffing vast tarief meerpersoonshuishouden Afvalstoffenheffing variabele kosten (10 x 240 liter rolcontainer waarvan 3 in vast tarief)

2022

2023

2024

2025

€ 6.720.000 € 245,25

€ 6.724.000 € 241,90

€ 6.822.569 € 249,88

€ 7.532.613 € 279,12

€ 56,00

€ 56,00

€ 57,82

€ 59,78

Keuzes voor een inzamelsysteem Gemeenten hebben beleidsvrijheid om een systeem te kiezen dat past bij de lokale situatie, wetgeving en milieudoelstellingen. Hierbij spelen verschillende factoren een rol:

•

De inzamelstructuur: Hanteert de gemeente bronscheiding (huishoudens scheiden afval zelf in verschillende bakken (bijvoorbeeld aparte bakken voor GFT, PMD en restafval) of nascheiding (huishoudens scheiden weinig of niet, en de afvalverwerker scheidt de verschillende fracties achteraf, bijvoorbeeld met technologie zoals optische scheiders).

•

Inzamelmiddelen: Hoe zamelt de gemeente in: via rolcontainers per afvalsoort, met ondergrondse containers voor restafval of andere fracties of met afvalzakken (bijvoorbeeld PMD-zakken), al dan niet verschillend per wijk.

•

Frequentie van inzameling: Met welke frequentie worden de gescheiden fracties en het restafval opgehaald. Gemeenten bepalen hoe vaak afval wordt opgehaald (bijvoorbeeld wekelijks voor GFT en maandelijks voor restafval).

•

Bekostiging en stimulering: Zie afvalstoffenheffing

•

Technologie en innovatie: Gemeenten kunnen kiezen voor innovatieve oplossingen, zoals slimme containers met toegangscontrole, sensoren in containers die aangeven wanneer ze vol zijn en samenwerking met afvalverwerkers voor geavanceerde nascheidingssystemen.

Factoren die de keuze beïnvloeden

•

Wettelijke verplichtingen: Doelen zoals recyclingpercentages en de VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstof).

•

Bevolkingsdichtheid: In de binnenstad is vaak minder of geen ruimte voor rolcontainers, waardoor ondergrondse containers aantrekkelijker zijn.

•

Kosten: Gemeenten balanceren tussen de kosten van bronscheiding, nascheiding en de verwerking van afval.

•

Milieudoelen: Gemeenten met ambitieuze duurzaamheidsdoelen kiezen vaak voor systemen die de meeste recycling opleveren.

Elke gemeente bepaalt zelf hoe het afval wordt opgehaald. Zij kunnen in hoofdzaak kiezen uit de volgende 4 manieren:

•

DIFTAR (bronscheiding): Dit is een tarief dat afhangt van het aantal keer dat de restafvalcontainer wordt opgehaald. Je betaalt dus per lediging van de restafvalcontainer. De overige afvalsoorten kunnen zonder extra kosten worden weggebracht naar een (ondergrondse) container.

•

Laagfrequent inzamelen (bronscheiding): De restafvalcontainer wordt slechts één keer per maand geleegd. De andere afvalstromen, zoals GFT en PMD, worden vaker opgehaald.

•

Omgekeerd inzamelen (bronscheiding): je brengt het restafval zelf naar een onder- of bovengrondse container in de buurt. De overige afvalsoorten worden waar mogelijk aan huis opgehaald.

•

Nascheiding: Hierbij hoef je thuis PMD en restafval niet apart te sorteren. Dit wordt later machinaal gescheiden.

Inzamelsysteem in Middelburg 1x per 2 weken, circa 14.500 woonhuisaansluitingen (met een tuin met uitgang)

Alle woonhuisaansluitingen

Circa 10.000 aansluitingen hoogbouw en binnenstad 11x per jaar (maandelijks met uitzondering van zomervakantie) 1x per 2 weken, circa 14.500 woonhuisaansluitingen (met een tuin met uitgang)

woonhuisaansluitingen Binnenstad, Dauwendaele, Stromenwijk, Rittenburg III en Nieuw- en Sint Joosland

85 GF zuilen voor hoogbouw en binnenstad

Keuze voor Diftar in Middelburg Sinds 2021 heeft Middelburg een financiële prikkel die geleid heeft tot minder fijn restafval aangeboden in de minicontainer en de ondergrondse container. Uit een enquête in het kader evaluatie Diftar (2022) bleek dat een groot deel van de respondenten beter afval is gaan scheiden. De cijfers bevestigen dit; circa 30 procent minder fijn restafval. Het resultaat lijkt gestabiliseerd in hoeveelheid ondanks dat het aantal aanbiedingen nog wel licht daalt. OMSCHRIJVING Gemiddeld aantal aanbiedingen restafval op Ondergrondse container trommel 40 liter Gemiddeld aantal aanbiedingen restafval rolcontainer 240 liter

2021

2022

2023

2024

54

49

48

42

11

10

9

9

Diftar blijkt een (zeer) effectief inzamelsysteem om milieudoelstellingen te verwezenlijken. Hoe hoger het ledigingstarief, hoe minder fijn restafval huishoudens aanbieden. Bovendien kan Diftar worden aangevuld met een serviceprikkel (veel service op grondstoffen en restafval verder ontmoedigen). Op dit moment is een financiële prikkel onmisbaar om een grote stap te zetten in het behalen van milieudoelstellingen. 50 procent van de gemeenten in Nederland heeft een vorm van Diftar) Diftar kent ook nadelen. Zo vindt er ontduiking plaats door restafval in een andere container of prullenbak weg te gooien of erger nog te dumpen. Ook is er een sluitende registratie en administratie noodzakelijk voor verrekening van de werkeijke aanbiedingen restafval. Diftar kan niet in combinatie met nascheiding. Nascheiding is een (service)instrument om tot afvalscheiding te komen. Nascheiding is op dit moment alleen een optie voor machinale uitsortering van PMD (veel volume en in verhouding weinig gewicht). Alleen met nascheiding wordt de doelstelling nu niet bereikt.

Afval van ‘niet inwoners’ Naast de inzameling van huishoudelijk afval zamelt de gemeente op kleine schaal al vele jaren bedrijfsafval in. Dit betreft het bedrijfsafval dat qua omvang en samenstelling gelijk is aan huishoudelijk afval. Het inzamelen van bedrijfsafval wordt afgerekend door reinigingsrecht te heffen. De laatste jaren is dit afgeschaald waarbij op dit moment nog de volgende onderdelen zijn te onderscheiden: -

-

Kantoren, Winkel- en Dienstenafval (KWD): via de ondergrondse verzamelcontainers bij circa 140 ondernemers in de Binnenstad die geen rolcontainer voor afval op eigen terrein kunnen stallen. Scheepsafval Loskade: aparte container en tarieven in Havengeldverordening Watersportvereniging Arne: beschouwen als huishoudelijk afval, gereduceerd variabel tarief Basisscholen; inzameling PMD en GFT mogelijk via gemeente vanuit educatief standpunt Afval eigen kantoren; grotendeels via commerciële inzamelaars Evenementen: beschikbaarheid circa 800 rolcontainers per jaar via gemeente

Bij andere ‘niet’ inwoners wordt de inzameling en verwerking overgelaten aan commerciële marktpartijen. Vanuit de wet markt en overheid zou de dienstverlening dan overigens goedkoper moeten zijn. Contractbeheer verwerking afvalstromen, milieustraten, regie en samenwerken Verreweg de meeste gemeenten hebben de inzameling van huishoudelijk afval publiek georganiseerd. Via publieke afvalbedrijven dan wel via een eigen gemeentelijke inzameling of gemeenschappelijke regeling. Ook wanneer de inzameling niet zelf wordt uitgevoerd, blijft de gemeente primair verantwoordelijk voor het afvalbeleid en heeft ze de wettelijk taak het huishoudelijk afval in te zamelen en te verwerken. OLAZ staat voor Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. In OLAZ werken alle 13 Zeeuwse gemeenten samen op het gebied van de verwerking van huishoudelijk afval. Het doel van OLAZ is de gezamenlijke belangen van de deelnemers te behartigen op dit gebied. OLAZ maakt over de volgende onderwerpen gezamenlijke afspraken: • Contracten afsluiten met verwerkers voor de huishoudelijke afvalstromen • Aanbieden huishoudelijke afvalstoffen op de milieustraten Voor de verwerking van ingezamelde afvalstoffen van de deelnemers sluit OLAZ contracten af met verwerkers. − De verwerking van het brandbaar afval is vanaf 2018 door OLAZ gegund aan de combinatie AVR/PreZero.

De looptijd van de overeenkomst is 10 jaar (t/m 2027). − De verwerking van het GFT-afval is door OLAZ na een Europese aanbesteding gegund aan Indaver Compost B.V. Het nieuwe contract loopt t/m 31-12-2032. − De verwerking van het oud papier/karton is vanaf 2018 door OLAZ gegund aan Kempenaars Recycling. De huidige overeenkomst loopt t/m 31 maart 2026 met een optie tot verlenging. − Het verwerkingscontract met Maltha Glasrecycling had een looptijd t/m 31-12-2024 en is in januari 2025 met één jaar verlengd (t/m 31-12-2025). − Per 1 januari 2020 ligt de verantwoordelijkheid voor de verwerking (incl. af-transport) van het PMD-afval geheel bij Verpact B.V. (voorheen Nedvang B.V.). De op- en overslag van het PMD-afval gebeurt vanaf 2020 door de Zeeuwse Reinigingsdienst op de locaties Goes en AOS Koegorspolder. In februari 2024 is een nieuwe overeenkomst afgesloten met Verpact met een looptijd t/m 31-12-2025. Vanaf 1-1-2024 wordt het PMD-afval afgevoerd naar de verwerkingslocatie van N+P te Rotterdam. − De gemeente Middelburg heeft zelf overeenkomsten met ReShare voor de inzameling van textiel via ondergrondse containers en met verenigingen en kerken voor de huis-aan-huis inzameling van oud papier.

Zeeuwse milieustraten en Circulair Ambachtscentrum OLAZ maakt over het aanbieden huishoudelijke afvalstoffen op de milieustraten gezamenlijke afspraken (acceptatiebeleid). Per 1 november 2025 vindt invoering plaats van een toegangs- en registratiesysteem voor de Zeeuwse milieustraten. De Zeeuwse Reinigingsdienst b.v. (ZRD) beheert de 13 Zeeuwse milieustraten. De ZRD is volledig eigendom van OLAZ. Een gezamenlijke opgave is er vanuit de regionalisering Zeeuwse milieustraten. Ingevolge het principeakkoord betreft het een gezamenlijk circulair ambachtscentrum voor de gemeenten Vlissingen en Middelburg. Gelet op de regionale functie van een circulair ambachtscentrum wordt ook gemeente Veere betrokken bij dit proces. Samenwerking op Walcheren De drie Walcherse gemeenten hebben hun eigen beleid en uitvoering. Er vindt regelmatig overleg plaats tussen de gemeenten op ambtelijk en bestuurlijk niveau.

Hoe verder? De vraag is hoe nu verder? Het huidige effect van minder afval en meer hergebruik is gestabiliseerd. De ambitie bepaalt de strategie maar is erg groot!. Zonder wijzigingen wordt doelstelling niet gehaald. Het is van belang om gescheiden afvalstromen (grondstoffen) niet te veel te vervuilen met stoorstoffen. De belangrijkste strategie om in Middelburg te komen tot nog minder fijn restafval en meer gescheiden inzameling is het (nog verder) verlagen van het serviceniveau voor restafval (omgekeerd inzamelen of laagfrequent inzamelen) in combinatie met het verhogen van het serviceniveau voor gescheiden te houden afvalstromen. De burger moet het doen. We hebben behoorlijk wat uitdagingen en beginnen niet blanco. Er is geïnvesteerd in inzamelmiddelen, er is materieel in bedrijf en personeel in dienst. Wat is voor de gemiddelde inwoner acceptabel aan inspanning op het gebied van afvalverwijdering? Welke service willen we bieden? Wat is de mate van solidariteit en collectiviteit die we nastreven? De opgave is het samenstellen van een samenhangend pakket aan maatregelen, waar we geen spijt van krijgen (no-regret maatregelen).

Reikwijdte van het afval- en grondstoffenbeleidsplan De volgende onderwerpen vinden verdere uitwerking plaats in het afval- en grondstoffenbeleidsplan:

-

Doelstellingen in de tijd Analyse afvalstomen huishoudelijk afval • milieudoelstellingen • kosten (inzameling en verwerking) en/ of opbrengsten • service • dilemma’s en oplossingen Ketenovereenkomst verpakkingen en gevolgen Toekomst inzamelen oud papier Wegwerpluiers, uitwasbare luiers en medisch afval

-

Serviceprikkels en mogelijkheden Afvalstoffenheffing; tarieven, tariefstructuur en regelingen Effect financiële prikkel en mogelijkheden

-

Bijplaatsing en zwerfafval Inzameling grofvuil aan huis Toegangscontrole- en registratiesysteem en acceptatiebeleid voor de Zeeuwse milieustraten (OLAZ) Circulair Ambachtscentrum Walcheren (OLAZ)

-

Gemeentelijke afvalstromen Bedrijfsafval Afvalscheiding bij evenementen

-

Samenwerking

-

Tijdens de werksessie met de raad vindt definitieve afbakening plaats.

Dilemma’s (niet uitputtend) Restafval en grofvuil Bijplaatsing en dumping Dilemma: welke maatregelen voor het terugdringen van bijplaatsing, dumping en oneigenlijk gebruik van prullenbakken. Het toepassen van een kleinere inwerptrommel (40lt i.p.v. 80lt) bij alle ondergrondse restafval containers. (collegebesluit oktober 2018) Dilemma: zorgen verkleiners vaak voor storingen door vastzittende zakken en zo voor meer bijplaatsing? Het volume is gekoppeld aan de hoogte van het tarief. Grofvuil tegen betaling Dilemma: Is de milieustraat voldoende bereikbaar voor inwoners die ophalen niet kunnen betalen en zonder sociaal netwerk? Nu alle grofvuil ophalen tegen betaling (geen onderscheid in afvalstroom), ophalen is 50 procent kostendekkend. GFT Het restafval bestaat voor het grootste deel uit groente-, fruit-, tuinafval en etensresten. Dilemma: hoe de grote hoeveelheid groente-, fruit-, tuinafval en etensresten uit het restafval te krijgen? Hoe voedselverspilling tegen te gaan? Een 240lt rolcontainer is de standaard maat en per huishouden maximaal 1 restafval container van 240lt toe te staan en maximaal 2 GFT containers van 240lt (of een vergelijkbare inhoud bv.3 van 140lt) toe te staan. (collegebesluit september 2019) Dilemma: nog veel GFT in restafval en beperking in dienstverlening is niet servicegericht.

Bij minimaal 10 aaneengesloten woningen hoogbouwwoningen of woningen met een tuin zonder uitgang (en zonder GFT rolcontainer) een GF zuil voor groente-, fruitafval en etensresten te plaatsen op maximaal 200 meter. Een communicatie campagne te organiseren rondom het gebruik van verzamelcontainers voor groente- en fruitafval (GF-zuilen). (collegebesluit augustus 2023) Dilemma: hoe deze doelgroep te motiveren om groente-, fruitafval en etensresten toch gescheiden in te zamelen ondanks soms weinig ruimte in de woning en onhygiënische afvalstroom. Oud papier De huidige inzamelaars (kerken en verenigingen) die oud papier inzamelen zijn aangewezen voor de periode 2024-2027. Wijken waar geen inzamelaar voor oud papier gevonden kan worden of waar een huis-aan-huis inzamelaar stopt worden ondergrondse verzamelcontainers geplaatst. (collegebesluit augustus 2023) Dilemma: kerken en verenigingen krijgen steeds lastiger de inzameling georganiseerd. Hierdoor is het de vraag of dit systeem wel toekomstbestending is. Met huis-aan-huis inzameling gemiddeld drie keer zoveel oud papier opgehaald in vergelijking met verzamelcontainers. Welk systeem is toekomstbestendig en efficiënt? PMD Nieuwe ketenovereenkomst in 2026 Dilemma’s doorkijkje nieuwe afspraken -> meten kwaliteit en vergoeding op basis van kwaliteit.

-> uitfaseren verzamelcontainers PMD waar alle inwoners via de sleutelhanger gebruik van kunnen maken. -> deelcontainers bij hoogbouw toewijzen/ toebedelen aan een beperkte hoeveelheid gebruikers die via de sleutelhanger toegang hebben. -> ander inzamelsysteem PMD voor bewoners grondgebonden woningen nodig en heeft

invloed op bedrijfsvoering. Inzameling van doorzichtige zakken een optie (zwerfafval en statiegeldzoekers)? -> binnenstad nog onduidelijk; toewijzen/ toebedelen deelcontainers mogelijk waarbij gebruikers via de sleutelhanger toegang hebben? Textiel -

In afwijking van artikel 3.6 van het aanbestedingsbeleid, de inzameling van textiel via ondergrondse verzamelcontainers voor 2025 opnieuw enkelvoudig onderhands aan ReShare te gunnen. (collegebesluit oktober 2024, jaarlijks) Dilemma: met de huidige marktprijs er is te weinig aanbod om huis-aan-huis inzameling elk kwartaal nog te organiseren. Het huidige systeem met ondergrondse containers werkt goed. Toch nog veel textiel in het restafval. Luiers en medisch afval in het restafval Circa 8 procent van het aangeboden restafval bestaat uit luiers. Omgerekend gemiddeld zo’n ruim 9 kilogram per inwoner. Op dit moment kunnen we niet deelnemen aan de mogelijkheid om luiers te hergebruiken omdat er geen capaciteit beschikbaar is bij de verwerker. Alternatief is het gebruik van uitwasbare luiers. Inwoners kunnen hier zelf een afweging in maken. Overigens bestaan wegwerpluiers voor een groot deel uit vocht en is het gemiddeld recyclepercentage niet hoog. Dilemma: doorat we wegwerpluiers en incontinentiemateriaal niet apart inzamelen komen deze hoeveelheden bij het fijn restafval en tellen dus mee voor de doelstellingen. Afval van ‘niet inwoners’ Uitgangspunt is zorgplicht voor huishoudelijk afval (op basis van afvalstoffenheffing). Geen inzameling bedrijfsafval met uitzondering daar waar wettelijke plicht is (scheepvaart) en/ of geen andere oplossing is.

Zo zamelen we uitsluitend Kantoren, Winkel- en Dienstenafval (KWD) in via de ondergrondse verzamelcontainers bij ondernemers in de Binnenstad die geen rolcontainer voor afval op eigen terrein kunnen stallen. (collegebesluit september 2024) Dilemma: blijvende discussie over welke service te verlenen aan ‘niet-inwoners’. Bedrijven zijn verplicht om afval gescheiden aan te bieden, tot zover dit mogelijk is. Dilemma: we bieden zelf deze service niet en aanwezige voorzieningen voor grondstoffen zijn voor huishoudelijk afval. Afvalscheiding bij evenementen. (evenementenbeleid januari 2025) Dilemma: Nog geen voorwaarden gesteld worden over afvalzorg bij het verlenen van een vergunning. Nog geen afvalscheiding maar evenementencontainer via de gemeente. Milieustraat Veel grofvuil en verbouwingsrestafval van de milieustraten die meetellen in de ambitie. Invoering toegangs- en registratiesysteem voor de Zeeuwse milieustraten per 1 november 2025. Uitgangspunt is zorgplicht voor huishoudelijk afval (op basis van afvalstoffenheffing). Dilemma: blijvende discussie over welke service te verlenen aan ‘niet-inwoners’. Circulair Ambachtscentrum Walcheren Dilemma: samenwerking met OLAZ en ZRD. Komen tot passende, bereikbare locatie.

Inzamelsysteem/ tarieven Er is gekozen voor Diftar; apart betalen voor restafval Dilemma’s: is Diftar het systeem waar we de komende jaren verder op inzetten? Is de financiële prikkel groot genoeg (in relatie tot de doelstellingen)? Door minder aanbiedingen restafval daling variabele inkomsten. Er worden jaarlijks keuzes gemaakt in tariefopbouw en tariefstructuur. Dilemma’s: verschil tarief tussen eenpersoonshuishouden en meerpersoonshuishouden? Eerste aanbiedingen restafval in vast tarief handhaven of juist financiële prikkel vergroten en alle aanbiedingen restafval variabel?

Samenwerking In het kader van het traject heroriëntatie gemeentelijke taken moet nog onderzocht worden of het interessant is voor de gemeente Middelburg om dienstverleningsovereenkomsten met de ZRD te sluiten.

Stellingen 1.

2.

3.

4.

5.

6.

Welke milieu-/ duurzaamheidsambitie streven we na? -

Hoog – milieudoelstellingen zijn uitgangspunt!

-

Middel – kleine stapjes nog te zetten

-

Laag – basis/ optimalisatie huidig systeem

Mag Diftar (huidige systeem met apart betalen) ter discussie komen te staan? -

Ja (want)

-

Nee (want)

Bij continuering Diftar (huidige systeem met apart betalen) vergroten prijsprikkel een goed idee? -

Ja

-

Nee

Bronscheiding waar het kan, nascheiding waar het moet. Is nascheiding (deels) bespreekbaar (geen Diftar mogelijk)? -

Ja

-

Nee

Milieu-/duurzaamheidsdoelstellingen moeten we behalen door minder service op restafval en meer service op grondstoffen. De gemiddelde heffing is ondergeschikt. -

Eens

-

Oneens want

Welke vragen/ dilemma’s hebben raadsleden zelf over dit onderwerp?