Bijlage 1. Lokaal Hitteplan gemeente Middelburg

Lokaal Hitteplan Gemeente Middelburg 29 oktober 2025

Bron: Gemeente Middelburg

Voorwoord Voor u ligt het Lokaal Hitteplan van de gemeente Middelburg. Dit plan is een lokale vertaling van het Nationale Hitteplan en heeft als doel de gezondheid en het welzijn van onze inwoners te beschermen tijdens perioden van extreme hitte. Ook in Middelburg, met haar historische binnenstad, uitgestrekte wijken en groene buitengebieden, vormt hitte een groeiend risico – vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen, jonge kinderen en mensen met een chronische aandoening. Als gemeente willen wij deze risico’s niet alleen signaleren, maar vooral ook voorkomen en beperken. Dat vraagt om samenwerking – tussen de gemeente en de GGD, tussen zorgorganisaties en maatschappelijke partners, en vooral binnen de wijken en buurten zelf. Dit plan is tot stand gekomen dankzij die samenwerking. Het legt afspraken vast en beschrijft maatregelen die we samen nemen om inwoners te beschermen als de temperaturen oplopen. Het Lokaal Hitteplan markeert het begin van een Middelburgs netwerk waarin kennis, ervaringen en initiatieven rond hitte en gezondheid worden gedeeld. Daarmee sluiten we aan bij de seizoensgebonden cyclus van voorbereiding, uitvoering en evaluatie. Zo blijven we leren en verbeteren. Wij willen iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van dit plan. Laten we gezamenlijk de schouders zetten onder de uitvoering ervan.

Als portefeuillehouders Volksgezondheid én Duurzaamheid zetten wij ons samen in voor een gezonde en klimaatbestendige toekomst. Met dit hitteplan maken we Middelburg niet alleen weerbaarder tegen hitte, maar versterken we ook de sociale samenhang en zorg voor elkaar in onze dorpen en onze stad. Namens het college van burgemeester en wethouders, Willemien Treurniet, Wethouder Volksgezondheid Jeroen Louws, Wethouder Duurzaamheid

Bron: Gemeente Middelburg

Inhoud Klik op dit icoon om naar de inhoudsopgave te gaan

• Waarom een lokaal hitteplan? • Hoe is dit lokaal hitteplan opgesteld? • Wie beschermen we met dit lokaal hitteplan? • Waar in de gemeente Middelburg zijn inwoners kwetsbaar voor hitte? • Wat doen we voor, na en tijdens een hitteperiode? • Informatiemateriaal

Klik om naar de verschillende hoofdstukken te gaan

Klik om naar het hoofdmenu te gaan

WAAROM Waarom een lokaal hitteplan? Dit hoofdstuk bespreekt de aanleiding voor het opstellen van een lokaal hitteplan en geeft een toelichting op het doel van het lokaal hitteplan. Doel

Aanleiding

Aanleiding

Doel

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

Aanleiding Het wordt warmer

Gezondheidseffecten hitte

mate van blootstelling aan hitte het risico,

Door klimaatverandering wordt het wereldwijd steeds

De toenemende temperaturen beïnvloeden de

bijvoorbeeld bij mensen die buiten in de volle zon

warmer. In Nederland stijgt de temperatuur zelfs

kwaliteit van leven en de gezondheid van onze

werken of bezoekers van een evenement. Langdurige

harder dan het mondiale gemiddelde. Sinds het begin

inwoners. We spreken van hittestress wanneer

blootstelling aan hoge gevoelstemperaturen kan bij

van de metingen in 1901 is de gemiddelde temperatuur

mensen gezondheidsklachten ervaren doordat ze door

met name kwetsbare groepen, zoals ouderen en jonge

al met 2,4 °C gestegen. De KNMI’2023

hoge temperaturen en luchtvochtigheid niet meer in

kinderen, leiden tot oververhitting, hitte-uitputting en

klimaatscenario’s laten zien dat niet alleen de

staat zijn hun lichaamstemperatuur goed te reguleren.

zelfs tot een hitteberoerte (GGD richtlijn

gemiddelde temperatuur stijgt, waardoor het aantal

Drie factoren bepalen het hitterisico: weer en klimaat,

Medische Milieukunde: Hitte en Gezondheid, 2023).

zomerse dagen toeneemt, maar dat ook hitte-

kwetsbaarheid (aanpassingsvermogen en

Naast acute gezondheidsklachten zoals

extremen toenemen. Hittegolven nemen toe in

gevoeligheid) en blootstelling (Figuur 1). De mate van

oververhitting, kan langdurige blootstelling aan hitte

frequentie, intensiteit en duur. Ook het aantal

hittestress is afhankelijk van de hoogte van de

ook leiden tot verergering van bestaande

tropische nachten neemt toe. In stedelijke gebieden

gevoelstemperatuur. Tabel 1 geeft inzicht in de

aandoeningen zoals hart- en vaatziekten en

wordt het warmer dan in het buitengebied doordat

verschillende gradaties van hittestress bij wisselende

ademhalingsproblemen. Ook de mentale gezondheid

versteende oppervlakken, zoals gebouwen en wegen

gevoelstemperaturen. Hoewel het weer en klimaat

komt onder druk te staan door slapeloosheid en

veel warmte vasthouden en uitstralen. Hierdoor kan

voor iedereen gelijk zijn, verschillen de mate van

aanhoudende hittestress. Hierdoor ontstaat

het in stedelijke gebieden wel 3 tot 8 graden warmer

kwetsbaarheid en blootstelling. Persoonlijke

bovendien extra druk op het zorgsysteem. >

zijn dan in het buitengebied. Dit fenomeen wordt ook

kenmerken zoals leeftijd of bestaande

wel het hitte-eiland effect genoemd.

gezondheidsproblemen kunnen de kwetsbaarheid vergroten. Ook woonomstandigheden en het sociale netwerk van iemand kunnen de mate van

Blootstelling

kwetsbaarheid beïnvloeden. Daarnaast bepaalt de Tabel 1 Gradaties van hittestress (Klimaateffectatlas)

Gevoelstemperatuur (°C)

Ervaring

Fysiologisch stressniveau

18-23

Comfortabel

Geen stress

23-29

Beetje warm

Lichte hittestress

29-35

Warm

Matige hittestress

35-41

Heet

Grote hittestress

>41

Zeer heet

Extreme hittestress

Hitte risico Weer en klimaat

Kwetsbaarheid

Figuur 1 De drie factoren die het hitterisico beïnvloeden

In extreme gevallen kan hittestress leiden tot sterfte.

GALA

Lokaal Hitteplan gemeente Middelburg

Tijdens een hittegolf stijgt het sterftecijfer in Nederland

In februari 2023 hebben de Vereniging voor

Zoals beschreven is het de verwachting dat het

met ongeveer 12% (Factsheet hittestress TNO). Dat

Nederlandse Gemeenten (VNG), GGD GHOR

aantal warme periodes, en daarmee hittestress en

komt neer op ongeveer 40 sterftegevallen per dag. Ook

Nederland, Zorgverzekeraars Nederland, en het

gerelateerde gezondheidsproblemen, in de toekomst

uit onderzoek van de Universiteit van Wageningen

ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport

toe zullen nemen als gevolg van klimaatverandering.

(WUR) in samenwerking met de Provincie en het

(VWS) het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

Om als gemeente goed voorbereid te zijn op warme

Waterschap komt naar voren dat het aantal extra

ondertekend. Het GALA erkent de impact van hitte op

periodes is daarom een lokaal hitteplan opgesteld. Dit

sterfgetallen in de provincie Zeeland tijdens hitte stijgt

een gezond en actief leven. Een van de beoogde

lokale hitteplan is een doorvertaling van het Nationaal

met 15%. Hittestress is dus een serieus probleem,

resultaten is dat VWS en gemeenten inzetten op meer

Hitteplan, waarbij de boodschap wordt

maar wordt nog te vaak onderschat. Mede hierdoor zijn

kennis en maatregelen om (kwetsbare) mensen zo

geconcretiseerd op basis van de lokale situatie en

onze openbare ruimte, onze woningen en de zorg voor

goed mogelijk te beschermen tegen hitte, allergieën,

vervolgens breder wordt verspreid onder lokale

kwetsbare inwoners nog onvoldoende aangepast aan

infectieziekten en uv-straling. Een van de voorgestelde

partijen. Het lokaal hitteplan is een gezamenlijk plan

de gevolgen van hitte.

acties op het gebied van hitteadaptatie voor

van diverse (maatschappelijke) organisaties. Het plan

gemeenten is het opstellen van een lokaal hitteplan.

beschrijft de rol- en taakverdeling van de betrokken

Nationaal Hitteplan

partners tijdens de verschillende fases van een warme

In 2007 is het Nationaal Hitteplan opgesteld. Het

Integraal actieplan hitte

periode. Door op de hoogte te zijn van elkaars taken,

Nationaal Hitteplan wordt actief als een periode van

In 2023 heeft de gemeente Middelburg een menukaart-

actief samen te werken en jaarlijks te evalueren

aanhoudende of extreme hitte wordt verwacht. Met het

hitte traject doorlopen, waaruit een integraal actieplan

kunnen we ons als gemeenschap voorbereiden en

Nationaal Hitteplan maakt het RIVM organisaties,

hitte is voortgekomen. Dit integraal actieplan hitte

effectief reageren op warme periodes. Om op die

professionals en vrijwilligers die betrokken zijn bij de

beschrijft de aanpak op het gebied van hitte volgens de

manier gezondheidsrisico’s voor onze inwoners te

zorgverlening aan ouderen en chronisch zieken extra

domeinen gebied (maatregelen in de omgeving),

voorkomen en beperken.

alert op een aankomende periode van hitte.

gebouw (maatregelen aan de woning) en gezondheid

Organisaties kunnen zich bij het RIVM aanmelden,

(maatregelen gefocust op de gebruiker). Deze drie

waarna zij een waarschuwing krijgen op het moment

domeinen versterken en overlappen elkaar. In het plan

dat het Nationaal Hitteplan geactiveerd wordt. Zo

staat beschreven wat er al allemaal gebeurt op het

kunnen zij passende maatregelen nemen om overlast

thema hitte, met welke partijen wordt samengewerkt

en gezondheidseffecten te voorkomen en beperken.

en welke acties er genomen worden. Een van de acties uit het integraal actieplan hitte was het opstellen van

Met het Nationaal Hitteplan worden echter niet alle kwetsbare inwoners (voldoende) ingelicht over de gezondheidsrisico’s van hitte, zoals bijvoorbeeld zelfstandig wonende ouderen en dak- en thuislozen. Het is daarom belangrijk dat er een lokale doorwerking van het Nationaal Hitteplan wordt opgesteld.

een lokaal hitteplan.

Doel Het belangrijkste doel van het lokaal hitteplan is het beschermen van de inwoners van de gemeente Middelburg tegen de gezondheidsrisico’s van aanhoudende hitte. Om dit doel te bereiken zijn er verschillende subdoelstellingen geformuleerd: •

Het lokaal hitteplan geeft inzicht in concrete maatregelen die op zowel korte als lange termijn hittegerelateerde ongemakken, gezondheids- en welzijnsproblemen, ziekte en sterfte voorkomen en/of beperken;

•

Het lokaal hitteplan bevordert de zelf- en samenredzaamheid van inwoners;

•

Het lokaal hitteplan geeft inzicht in rollen en taken voor de gemeente, de GGD, het Rode Kruis en andere lokale (maatschappelijke) organisaties voorafgaand, tijdens en na een periode van aanhoudende hitte;

•

Het lokaal hitteplan geeft inzicht in beschikbare kennis, informatie en

benodigde middelen en biedt daarnaast een platform voor kennis- en ervaringsuitwisseling van betrokken lokale organisaties, met als doel het verbeteren van de zorg aan kwetsbare bewoners in de gemeente; •

Het lokaal hitteplan focust op maatregelen vanuit het thema gezondheid en welzijn, maar legt ook de koppeling met maatregelen vanuit de thema’s gebied (leefomgeving) en gebouw (woningen);

•

Het lokaal hitteplan stimuleert de integratie van hittepreventie in bestaande beleidsplannen op het gebied van klimaatadaptatie, openbare ruimte, woningbouw, zorg en welzijn;

•

Het lokaal hitteplan draagt bij aan het vergroten van bewustwording onder inwoners, professionals en vrijwilligers over de gezondheidsrisico’s van hitte en het belang van tijdig handelen

Deze doelstellingen worden behaald door het inrichten van een netwerk van (maatschappelijke) partners binnen de gemeente Middelburg. Elke partner

speelt in verschillende fasen en op verschillende manieren een rol in het beheersen van de gezondheidsrisico’s.

Fietsroute in schaduw Park Molenwater

Bron: Gemeente Middelburg

Klik om naar het hoofdmenu te gaan

HOE Hoe is dit lokaal hitteplan opgesteld? Dit hoofdstuk geeft een toelichting van de cyclus van fasen waaruit het lokaal hitteplan bestaat. Daarnaast wordt beschreven hoe het lokaal hitteplan tot stand is gekomen en welke partijen bij dit proces betrokken zijn. Cyclus

Proces

Cyclus

Partners

Proces

Partners

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

Cyclus

Voorwaarschuwingsfase | Juni-september In deze fase maakt iedere organisatie zich klaar voor een mogelijke periode van hitte. De voorwaarschuwingsfase start wanneer het RIVM een

Dit lokaal hitteplan is een dynamisch document, dat jaarlijks wordt geëvalueerd

voorwaarschuwingsmelding af geeft. Deze melding komt een paar dagen

en wordt aangescherpt en aangevuld waar nodig. Het opstellen, uitvoeren en

voor een periode van hitte (de waarschuwingsfase). Alle organisaties

aanscherpen van het lokaal hitteplan gaat volgens een jaarlijkse cyclus.

kunnen zich aanmelden voor de mailing van het Nationaal Hitteplan via

Onderstaand figuur geeft de cyclus weer met de verschillende fases. Voor elke

deze link. Een periode van hitte is voor het RIVM een periode van vier

fase is aangeven wanneer de fase het meest waarschijnlijk zal optreden. De fase

aansluitende dagen (of meer) waarbij de temperatuur boven de 27 ⁰C komt.

kan echter ook buiten deze periode optreden.

Ook de nachttemperatuur en de luchtvochtigheid bepalen of het RIVM een

(voor)waarschuwing afgeeft.

Voorbereidingsfase | Maart - mei In deze fase bereiden organisaties zich voor op de

Waarschuwingsfase | Juni - september

komende zomer door hun kennis te actualiseren en het

De waarschuwingsfase wordt actief wanneer het

hitteprotocol en bijbehorende materialen voor te

RIVM een waarschuwing afgeeft voor een periode

bereiden. Er vindt afstemming plaats tussen betrokken

van hitte. Hiermee wordt de meest acute fase van

partners en wanneer wenselijk vindt er een gezamenlijks

het Nationale Hitteplan en het lokale hitteplan

startmoment van de nieuwe cyclus plaats.

actief. Het waarschuwingssysteem van het Nationaal Hitteplan activeert dus ook de waarschuwingsfase van het lokale hitteplan.

Monitoring en evaluatie | September november

Organisaties zetten zich in deze periode in om

Deze fase vormt de brug naar het volgende jaar, waarin

voorkomen, en zelf- en samenredzaamheid te

ongemak en gezondheidsschade door hitte te

dezelfde cyclus wordt doorlopen. In deze fase wordt

bevorderen.

teruggeblikt op de afgelopen zomer. Hierbij is aandacht voor de uitvoering van het hitteplan, de betrokken stakeholders en de kwetsbare doelgroepen. Wanneer

wenselijk wordt het actieplan uitgebreid of aangescherpt.

Preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding | Doorlopend Deze fase richt zich op de lange termijn en focust zich op preventieve maatregelen vanuit gebied, gebouw en gezondheid. De fase omvat het ontwikkelen van instrumenten en maatregelen om de impact van hittegolven te verminderen. Daarnaast richt het zich op het ontwikkelen, bevorderen en delen van kennis over de preventie en behandeling van oververhitting.

Proces Om te komen tot een gedragen lokaal hitteplan voor de

lokaal hitteplan en de bijbehorende relevante

In de derde stap hebben wij een evaluatiemoment

gemeente Middelburg zijn drie stappen doorlopen.

organisaties bepaald.

georganiseerd. Voorafgaand aan de zomer is het

Figuur 2 toont het proces vanaf mei tot september.

concept lokaal hitteplan met de betrokken partners In de tweede stap is een werksessie georganiseerd

gedeeld, en na de zomer zijn wij bijeen gekomen om dit

De eerste stap is het startoverleg, die heeft

waarin een grote groep relevante organisaties met

concept lokaal hitteplan en de uitvoerbaarheid in de

plaatsgevonden met interne beleidsmedewerkers van

elkaar in gesprek is gegaan over het thema hitte. Bij

praktijk te evalueren.

de gemeente Middelburg en de GGD. Zowel

deze werksessie waren zorgorganisaties,

beleidsmedewerkers uit het sociale domein als fysieke

maatschappelijke organisaties, een woningcorporatie,

In de laatste stap van het proces is het definitief lokaal

domein waren hierbij aanwezig. Tijdens deze

de GGD, het Rode Kruis en medewerkers van de

hitteplan opgesteld. De ontvangen reacties,

bijeenkomst is zorgvuldig gekeken naar de

gemeente (sport, wijkmanager, duurzaamheid, sociaal

opmerkingen en aanscherpingen vanuit het

verschillende kwetsbare groepen binnen de gemeente

domein) aanwezig. Tijdens de werksessie stond het

evaluatiemoment zijn verwerkt en alle verzamelde

die extra bescherming nodig hebben tijdens periodes

formuleren van concrete acties en

gegevens, afspraken en acties zijn gebundeld in een

van hitte. Gezamenlijk zijn de doelgroepen van het

verantwoordelijkheden per partij centraal.

definitief plan voor aankomende zomer.

Figuur 2 De vier fases waarin het hitteplan is samengesteld

1. Startoverleg

2. Verdiepende bijeenkomst met partners

3. Evaluatiemoment met externe partners

4. Opstellen en opleveren lokaal hitteplan

Informeren en bepalen doelgroepen en te betrekken organisaties

Informeren en ophalen maatregelen en verantwoordelijkhed en

Informeren en ophalen maatregelen en verantwoordelijkheden

Opstellen en verspreiden definitief lokaal hitteplan

Partners Het lokaal hitteplan van gemeente Middelburg is een gezamenlijk plan van verschillende (maatschappelijke) partners die actief betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het hitteplan. De partners zijn zowel afkomstig uit het fysiek als het sociaal domein. Deze partners zijn geselecteerd op basis van hun expertise en betrokkenheid bij het welzijn van onze inwoners. De betrokken partners zijn weergegeven in figuur 3. Afbeelding 1 laat een momentopname zien uit de verdiepende werksessie met partners. Het zijn niet alleen de benoemde partners die maatregelen dienen uit te voeren, het is de bedoeling dat in het vervolg meer lokale organisaties betrokken worden bij het lokaal hitteplan. Binnen de gemeente Middelburg zijn er verschillende organisaties (Stichting Lentekind, kinderopvang Walcheren,

Figuur 3 Overzicht betrokken organisaties

Zeeuws Woongenot, Cedrah en het COA) die beschikken over een eigen hitteplan of hitteprotocol. Het lokaal hitteplan van de gemeente Middelbug en de hitteplannen/-protocollen van specifieke organisaties hoeven elkaar niet in de weg te staan, maar kunnen elkaar juist versterken. De hitteplannen van organisaties zijn vaak doelgroepgericht en specifiek gemaakt voor de betreffende organisatie. Het lokaal hitteplan van de

gemeente is een communicatieplan en focust zicht op alle inwoners van de gemeente. Het plan brengt professionele partners van verschillende organisaties bij elkaar, waardoor er kansen ontstaan om van elkaars werkwijze te leren. Het lokaal hitteplan legt de acties uit het lokale hittenetwerk vast, met als doel om samen beter voorbereid te zijn op toekomstige extreme hitte periodes. Afbeelding 1 Een deel van de betrokken organisaties tijdens een van de verdiepende deelsessies

Klik om naar het hoofdmenu te gaan

WIE Wie beschermen we met dit lokaal hitteplan? Het lokaal hitteplan richt zich op alle inwoners van de gemeente Middelburg, maar besteedt extra aandacht aan kwetsbare groepen. Dit hoofdstuk beschrijft deze kwetsbare groepen.

Kwetsbare doelgroepen

Kwetsbare doelgroepen

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan Bron: Gemeente Middelburg

Kwetsbare doelgroepen Het lokaal hitteplan is geschreven voor en door lokale organisaties die in contact staan met de inwoners van gemeente Middelburg. Het lokaal hitteplan is bedoeld om alle inwoners van de gemeente tegen hitte te beschermen, maar besteedt hierbij extra aandacht aan kwetsbare doelgroepen. Niet alle inwoners van de gemeente zijn namelijk even kwetsbaar voor hitte. Op deze en de volgende pagina

worden verschillende kwetsbare doelgroepen toegelicht.

Ouderen

Ouderen, in het bijzonder mensen boven de 75 jaar, zijn het meest kwetsbaar. Dit komt omdat het lichaam van ouderen minder controle heeft over de lichaamstemperatuur en zich daardoor minder goed kan aanpassen aan extreme temperaturen. Het lichaam koelt daardoor minder goed af. Ook hebben ouderen minder snel dorst, waardoor ze vaak niet genoeg water drinken uit zichzelf. Jonge kinderen Jonge kinderen, in het bijzonder zuigelingen, verliezen meer vocht dan volwassenen. Het lichaam warmt sneller op en ze zijn minder goed in staat aan te geven als ze klachten of dorst hebben. Het is daarnaast van belang is om jonge kinderen vanaf een vroege leeftijd te beschermen voor uv-straling. Minima / lage SES

De gemeente Middelburg heeft in het lokaal hitteplan

Mensen die in armoede leven zijn extra kwetsbaar voor hitte

doelgroepspecifieke acties opgenomen voor de doelgroepen ouderen,

omdat ze beperkte financiële middelen hebben voor de

jonge kinderen, zorgbehoevenden en asielzoekers. Via de

aanschaf van hittemaatregelen zoals zonwering, en kunnen

woningcorporaties en de wijkmanagers beogen wij ook bewoners met

zichzelf daardoor minder goed beschermen tegen de risico’s

een lage sociaaleconomisch status (lage SES) te bereiken. Het lokaal

van hitte. Daarnaast woont deze groep vaak in huurwoningen,

hitteplan is een dynamisch document. In de toekomst zullen er meer

waardoor zij niet altijd zelfstandig hittewerende maatregelen

doelgroepspecifieke acties voor de andere kwetsbare doelgroepen

aan de woning mogen treffen, zoals het aanbrengen van

opgenomen worden. >

zonwering aan de buitenzijde. Chronisch zieken en medicijngebruikers Chronisch zieken (hart- en vaat-, longziekten, obesitas en mentaal) en langdurig medicijngebruikers zijn kwetsbaar omdat hitte bestaande gezondheidsklachten kan verergeren en het medicijngebruik lichaamsprocessen kan beïnvloeden. Medicijnen hebben invloed op de werking van o.a. nieren, het hart- en vaatstelsel en regelmechanismen van de lichaamstemperatuur. Medicijnen kunnen daarnaast de zweetproductie hinderen en alertheid verminderen.

Asielzoekers Asielzoekers beheersen de Nederlandse taal vaak (nog) niet

goed, waardoor standaard communicatiemateriaal hen niet bereikt. Bovendien verkeren zij vaak in een kwetsbare positie (zowel sociaal als economisch), waardoor ze lastiger hittemaatregelen kunnen treffen.

Zwangeren Zwangeren vormen een risicogroep omdat ze een verhoogde kerntemperatuur en een vergroot bloedvolume hebben. Het hart moet daardoor een grote inspanning leveren om het vergrote blote bloedvolume door de verwijde bloedvaten te pompen. Hitte is daarnaast een risicofactor voor een laag geboortegewicht en voor vroeggeboorte.

Sporters en veldwerkers Sporters verliezen door de hitte extra veel vocht en hun lichaam warmt door de inspanning sneller op. Daarnaast denkt deze groep vaak minder na over wat de gevolgen kunnen zijn van hittestress.

Evenementenbezoekers Evenementenbezoekers bevinden zich vaak in omstandigheden met een verhoogd risico op oververhitting en uitdroging. Voorbeelden zijn de aanwezigheid van een grote menigte, een evenement in de volle zon of gebrek aan water.

Klik om naar het hoofdmenu te gaan

WAAR Waar in de gemeente Middelburg zijn inwoners kwetsbaar voor hitte? Dit hoofdstuk brengt aan de hand van verschillende data in beeld welke buurten en of wijken het meest kwetsbaar zijn op het gebied van hitte. Gebied

Gebouw

Gebied

Gezondheid

Gebouw

Gezondheid

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan Bron: Gemeente Middelburg

Gebied

Gevoelstemperatuur Figuur 4 laat de gemiddelde temperatuur per jaar zien sinds 1901 (eerste meting van het KNMI in De Bilt). In het figuur is een duidelijke trend te zien van

een stijgende gemiddelde temperatuur. Daarnaast neemt in alle klimaatscenario’s van het KNMI de gemiddelde temperatuur in Nederland de komende jaren nog verder toe (Figuur 5). Los van de hoogte van de gemeten luchttemperatuur, is het ook belangrijk hoe deze temperatuur aangevoeld wordt. De gevoelstemperatuur geeft aan hoe warm een persoon het heeft in een bepaalde situatie. Een hoge gevoelstemperatuur kan bij mensen tot hittestress leiden. Als de gemeten luchttemperatuur bijvoorbeeld 30 °C is, kan het in de volle zon en uit de wind

Figuur 4 Gemiddelde temperatuurstijging sinds 1901 (KNMI, 2023)

voelen als 40 °C. De gevoelstemperatuur in de gemeente Middelburg is te zien in figuur 6. De gevoelstemperatuurkaart laat zien dat er voornamelijk op bedrijventerreinen (Arnestein, Mortiere, Ramsburg) en in dichtbebouwde woonwijken en winkelgebieden (Centrum) sprake is van een hogere gevoelstemperatuur. De

verwachting is dat de temperaturen door gevolg van klimaatverandering verder oplopen. Deze hoge temperaturen beïnvloeden de kwaliteit van leven en gezondheid van de bewoners. Met name de kwetsbare groepen zullen hier veel problemen van ondervinden. Het wordt daarom steeds belangrijker om de stijgende temperaturen tegen te gaan en de gevolgen te beperken door maatregelen te nemen vanuit de domeinen gezondheid (zoals het opstellen van een lokaal hitteplan), gebied (zoals het creëren van schaduw en het aanplanten van groen) en gebouw (zoals het vegroenen

(onttegelen) van de tuin, het plaatsen van een levende airco (boom) of het plaatsen van zonnewering).

Figuur 5 Gemiddelde temperatuurstijging sinds 1901, en verwachte jaargemiddelde temperaturen per scenario tot 2100 (KNMI, 2023)

Figuur 6 Gevoelstemperatuur (Stresstesten gemeente Middelburg)

Gebouw

Hittestress in de woning De bestaande gebouwde omgeving is onvoldoende aangepast op hitte. Langere warme periodes zorgen ervoor dat woningen opwarmen en ’s

nachts onvoldoende kunnen afkoelen. Door de hoge temperaturen kunnen mensen hittestress ervaren. Doordat het ook ’s nachts heet blijft, slapen veel mensen slechter, waardoor ze onvoldoende herstellen. Een van de factoren die bepaalt of een gebouw kwetsbaar is voor hitte is de mate waarin zon op het gebouw valt. Hoe meer schaduw er op een gevel valt, hoe kleiner de kans op

Tabel 2 Verkoeling in en rondom de woning (gezondheidsmonitor 2024, GGD)

oververhitting in de woning is. Deze schaduw kan zowel door een boom, een ander gebouw of ander omgevingskenmerk veroorzaakt worden. In de gezondheidsmonitor van de GGD uit 2024 is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van verkoeling in en rondom de woning tijdens aanhoudend warm weer. Een van de vragen die gesteld is, is de vraag ‘Kunt u tijdens een lange periode van warm weer verkoeling vinden binnen uw woning?’. In de gemeente Middelburg geeft 19% van de

volwassenen aan binnen onvoldoende verkoeling te kunnen vinden (zie tabel 2). Dit percentage ligt hoger dan het gemiddelde percentage binnen de provincie Zeeland, dat op 14% ligt. Daarnaast is ook gevraagd of er tijdens aanhoudend warm weer voldoende verkoeling buiten (balkon, tuin, buurt) te vinden is. Hierbij geeft 18% van de volwassenen aan onvoldoende verkoeling buiten (balkon, tuin, buurt) te kunnen vinden.

Kan tijdens aanhoudend warm weer onvoldoende verkoeling vinden in de woning Kan tijdens aanhoudend warm weer onvoldoende verkoeling vinden buiten (balkon, tuin, buurt)

Middelburg

Zeeland

19%

14%

18%

16%

Gezondheid

Sociaal economische status en gevoelstemperatuur en warme nachten Op de kaart uit figuur 7 is data over de sociaaleconomische status en

de gevoelstemperatuur samengevoegd. Op de kaart is te zien dat de inwoners met een lage sociaaleconomische status zich voornamelijk in de buurten rondom het centrum (bijvoorbeeld in de Edelstenenbuurt) bevinden. Figuur 8 geeft een indicatie van het aantal tropische nachten in 2050. Door klimaatverandering zullen tropische nachten met nachttemperaturen boven 20 graden vaker voorkomen. Op de kaart is te zien dat het aantal tropische nachten hoger ligt in sterk bebouwd gebied. Dit is het geval omdat het in stedelijk gebied ’s nachts minder goed afkoelt.

Figuur 7 Sociaaleconomische status en gevoelstemperatuur per buurt (The Urban Heat Atlas, HVA)

Figuur 8 aantal warme nachten (Klimaateffectatlas)

Klik om naar het hoofdmenu te gaan

WAT Wat doen we voor, tijdens en na een hitteperiode? Dit hoofdstuk geeft een overzicht van alle afspraken die per fase zijn gemaakt. Ook worden overige aandachtspunten beschreven die tijdens de bijeenkomst of gedurende het proces naar voren zijn gekomen. Acties per fase

Aanvullende informatie

Acties per fase

Aanvullende informatie

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan Bron: Gemeente Middelburg

Acties per fase Bij de verschillende fases in het hitteplan horen verschillende type acties.

Maatregelen vanuit het thema gezondheid zijn erop gericht om

Dit hoofdstuk biedt een overzicht van alle acties en maatregelen die

gezondheidsproblemen tijdens hitteperioden te beperken, met

opgehaald zijn bij partners. Per actie is opgenomen welke organisatie

name bij kwetsbare groepen. Voorlichting speelt hierbij een

verantwoordelijk is voor de uitvoering daarvan.

centrale rol

Het lokaal hitteplan heeft als doel om gezondheidsproblemen tijdens

hitteperioden te voorkomen en beperken. De acties in dit lokaal hitteplan richten zich daarom met name op het thema gezondheid. Daarnaast zijn er

Maatregelen vanuit het thema gebied zijn gericht op de

ook enkele acties opgenomen die betrekking hebben op de thema’s gebied

buitenruimte. De buitenruimte kan onderverdeeld worden in de

en gebouw. Deze acties zijn gericht op het creëren van een koelere

openbare én private ruimte. Het doel van de maatregelen is om

leefomgeving en het reguleren van de binnentemperatuur, wat nauw

de omgevingstemperatuur in stedelijke gebieden te

verbonden is met het thema gezondheid. Aan de rechterkant van deze

verminderen en een comfortabeler leefklimaat te creëren, met

pagina worden deze thema’s verder toegelicht.

aangename gevoelstemperaturen en voldoende schaduw, vooral tijdens perioden van hitte

voorbereidingsfase Acties

Acties voorwaarschuwingsfase

Acties voorbereidingsfase

Acties voorwaarschuwingsfase

Maatregelen aan en in het gebouw hebben als doel om de binnentemperatuur van gebouwen tijdens hitteperioden op een

waarschuwingsfase Acties

Acties monitoring en evaluatiefase

Acties waarschuwingsfase

Acties monitoring en evaluatiefase

acceptabel niveau te houden om hittestress te voorkomen en het welzijn voor de bewoners of gebruikers van het gebouw te verbeteren

Acties preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloedingsfase

Acties preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloedingsfase Klik om direct naar de acties per fase te gaan

Voorbereidingsfase

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Maart tot en met mei | Geïnitieerd door beleidsmedewerker klimaatadaptatie van de gemeente Middelburg die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het lokaal hitteplan. Hierbij wordt er samengewerkt met de beleidsmedewerker gezondheid van de gemeente Middelburg.

Organisatie

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Allen

-

Aanmelden voor mailinglist

Alle organisaties melden zich aan voor het waarschuwingssysteem van het Nationaal Hitteplan via deze link

Algemeen

Gemeente

Coördinator lokaal hitteplan

Informeren bewoners

Afspraken maken met de communicatie-afdeling voor publicatie van informatieberichten GGD in wijkkranten/sociale media/website

Algemeen

Coördinator lokaal hitteplan

Delen informatiemateriaal

Controleren met de communicatieafdeling of zij de communicatiemiddelen van de RIVM, GGD en het Rode Kruis mag verspreiden onder de partners van het lokaal hitteplan

Algemeen

Coördinator lokaal hitteplan

Informeren partners lokaal hitteplan

Aandacht vragen voor het hitteplan tijdens vergadering met de gemeente en betrokken organisaties

Algemeen

Coördinator lokaal hitteplan

Organiseren voorbereidingsbijeenkomst

Organiseren jaarlijks terugkerende voorbereidingsbijeenkomst waarin met partners het lokaal hitteplan doorlopen en, waar nodig, aangevuld wordt

Algemeen

Afdeling communicatie

Informeren partners actie watertappunten

Partijen zoals sportverenigingen en welzijnsorganisaties kunnen bij de gemeente aanvragen doen voor de aanleg van een watertappunt. De gemeente informeert de partners van het lokaal hitteplan over deze mogelijkheid

Algemeen

Sociaal domein

Aanbieden groencheque

Verdelen groencheques waarmee buurten of organisaties een groenstuk in de openbare ruimte kunnen adopteren en beheren

Algemeen

Sociaal domein

Stimuleren gezonde gewoontes

Als JOGG-gemeente scholen stimuleren een watertapbeleid op te stellen. Daarnaast stimuleert de gemeente gezonde gewoontes, waaronder het drinken van water

Algemeen

GGD

Actualiseren mailinglijst

Controleren van bestaande mailadressen

Algemeen

Actualiseren eigen middelen

Actualiseren van eigen middelen, waaronder de teksten bij de hittewaarschuwingen en communicatieberichten

Algemeen

Opstellen middelen

Doelgroepspecifieke flyers opstellen/actualiseren met tips voor hitte perioden en verspreiden naar communicatieafdelingen van Zeeuwse gemeenten, scholen po en vo, kinderdagverblijven en gastouderbureaus, consultatiebureaus, huisartsenpraktijken en apotheken.

Algemeen

Regionale gezondheidsorganisaties en hulpverlening

Voorbereidingsfase (vervolg) Organisatie Regionale gezondheidsorganisaties en hulpverlening

Zorgorganisaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Kennisupdate over de impact van hitte

Actualiseren van de informatie over hitte en gezondheid op de website. Zij schrijft/actualiseert een nieuwsbericht en/of persbericht en update de social media kanalen

Algemeen

Actieve kennisdeling en communicatie naar bevolking

Publiceren van informatie over hitte en gezondheid op de website en nieuwsbrief van het Rode Kruis. Informatiemateriaal is beschikbaar in 9 talen. Daarnaast promoot het Rode Kruis de EHBO-app ter bevordering van de zelfredzaamheid

Algemeen

Informeren partners

Informeren van maatschappelijke partners van het lokaal hitteplan welke materialen, workshops en EHBO-modules ze voor het nieuwe seizoen willen afnemen

Professionals

Workshops en trainingen

Organiseren van bewustwording- en vaardigheidsacties ter preventie, zoals trainingen voor het herkennen van hittestress en de workshop 'Goed voorbereid op hitte'

Professionals

Bewustwording

Opstellen van plan van aanpak om kwetsbare groepen bewuster te maken van hitterisico's

Algemeen

Check bij partners

Bij maatschappelijke partners in de ambulante zorgverlening navragen of er voldoende EHBO-kennis en vaardigheden aanwezig is

Professionals

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Opstellen crisisplan

Opstellen crisisplan voor noodsituaties en oefenen noodsituatie inclusief evacuaties met personeel en bewoners

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Controleren medicatieopslag

Controleren medicatieopslag van verzorgings- en verpleeghuizen op isolatie

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Informeren patiënten/cliënten

Uitsturen van een algemene brief met voorlichting wat te doen tegen hitte naar cliënten. Delen hitteprotocol via mail en het ophangen van flyers

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Actualiseren hitteprotocol

Actualiseren eigen hitteprotocol voor medewerkers en cliënten en informeren medewerkers over de hitteprotocollen

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Informeren medewerkers

Medewerkers scholen over hitterisico’s en aandachtspunten via de maandelijkse teamoverleggen

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Schaduw creëren

Zorgen dat er voldoende koele schaduwplekken zijn, eventueel door middel van schaduwdoeken en/of overdekkingen

Ouderen

Zeeuws Woongenot

In kaart brengen cliënten met verhoogd risico

Het VAR-team brengt in kaart welke bewoners een verhoogd risico lopen op oververhitting. Dit betreft bewoners met o.a. hartklachten, diabetes en/of overgewicht

Ouderen

Rode Kruis

Voorbereidingsfase (vervolg) Organisatie Kinderspecifieke organisaties

Maatschappelijke organisaties

Woningcorporaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Stichting Lentekind, Kinderopvang Walcheren

Actualiseren hitteprotocol

Actualiseren eigen hitteprotocol en informeren medewerkers, de cliëntenraad en/of ouders over het hitteprotocol

Kinderen

Kinderopvang Walcheren

Informeren medewerkers en ouders

De zonnetjesweek wordt gebruikt om intern medewerkers en extern ouders te informeren over hitte. Onderdeel hiervan is ook een flyer over zonkracht

Kinderen

Stichting Lentekind

Volgen cursus BHV EHBO

Alle medewerkers volgen jaarlijks een verplichte BHV/EHBO cursus, waarin ook oververhitting en onderkoeling wordt behandeld

Kinderen

COA AZC Middelburg

Actualiseren hitteprotocol

Actualiseren hitteprotocol voor medewerkers en bewoners en informeren medewerkers over de hitteprotocollen

Asielzoekers

Informeren bewoners

Organiseren voorlichtingsavonden, waarin over gezondheidsthema’s wordt gesproken. Het thema hitte komt op de agenda

Asielzoekers

Informeren bewoners

Opstellen informatiebericht voor nieuwsbrief de Bode

Algemeen

Woongoed

Voorwaarschuwingsfase

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Juni tot en met september | Geïnitieerd door het RIVM dat een voorwaarschuwing af geeft. Deze melding komt enkele dagen voor een periode van hitte.

Organisatie Gemeente

Regionale gezondheidsorganisaties en hulpverlening

Zorgorganisaties

Kinderspecifieke organisaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Afdeling communicatie

Informeren bewoners

Inlichten bevolking via verschillende media (social media, gemeentelijke website, lokale kranten/bladen)

Algemeen

Coördinator lokaal hitteplan

Delen voorwaarschuwing

Delen voorwaarschuwing van het RIVM met maatschappelijke partners

Algemeen

Afdeling vergunningen

Waarborgen veiligheid bij evenementen

Waarborgen hittebestendigheid (jongeren)evenementen

Algemeen

GGD

Doorsturen voorwaarschuwing

Doorsturen voorwaarschuwing naar diverse organisaties via het eigen stroomschema

Algemeen

Rode Kruis

Inventarisatie vrijwilligers

Inventariseren en overzicht maken van beschikbare vrijwilligers

Algemeen

Vrijwilligers mobiliseren

Voorbereidingen treffen voor mogelijke inzet van vrijwilligers of Ready2Help-app om waar mogelijk te voorzien in een hulpbehoefte van hitte kwetsbare mensen tijdens (dreigende) noodsituaties

Algemeen

Informeren

Informeren van het publiek via het media mix plan

Algemeen

Zeeuws Woongenot

Informeren medewerkers

Voorlichten medewerkers met betrekking tot gedrag en maatregelen tijdens hitte. Algemene tips om af te koelen, instructies bij het wassen en tips om uitdroging te voorkomen

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Informeren medewerkers

Medewerkers informeren over de gevaren van hitte en medicijngebruik

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Informeren cliënten

Verspreiden van tips onder cliënten over wat te doen bij extreme hitte via flyers

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Capaciteit personeel

Zorgen voor extra capaciteit en personeel tijdens hittegolven (waar mogelijk). Zorgen voor duurzaam inzetbaar personeel tijdens een hittegolf door een gezonde werkomgeving te faciliteren en personeel te wijzen op maatregelen voor een gezonde woonomgeving tijdens hittegolven

Ouderen

Stichting Lentekind

Inlichten ouders

Informeren van ouders over de maatregelen die worden genomen tijdens de hitteperiode

Kinderen

Kinderopvang Walcheren

Inlichten medewerkers

Delen informatieberichten voor medewerkers via Intranet. Medewerkers die net voor de zomer starten, krijgen informatie over het hitteprotocol als onderdeel van het inwerkprogramma

Kinderen

Waarschuwingsfase

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Gedurende activatie Nationaal Hitteplan | Geïnitieerd door het RIVM dat het Nationaal Hitteplan activeert.

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Afdeling vergunningen

Aanpassingen evenementen

De gemeente informeert samen met de GHOR naar de gang van zaken bij evenementen en past eventueel evenementen aan als het te heet is

Algemeen

Afdeling communicatie

Waarschuwen inwoners voor hittestress

Delen van informatie over hitterisico’s en mogelijke maatregelen via verschillende media (social media, gemeentelijke website, lokale kranten/bladen, posters) om bewustwording te vergroten

Algemeen

Afdeling communicatie, sociaal domein

Waarborgen veiligheid bij buitenactiviteiten

Delen waarschuwingsberichten over geschikte en ongeschikte plekken om te zwemmen bij hitte

Algemeen

Afdeling communicatie, sociaal domein

Informeren inwoners

Delen kaarten watertappunten via de website Platform Middelburg Ontmoet en sociale media

Algemeen

Afdeling wijk en bestuur

Inzet wijkbeheerders

Wijkbeheerders informeren inwoners tijdens hun normale werkzaamheden over hitte en welke maatregelen ze zouden kunnen treffen

Algemeen

GGD

Informeren

Beantwoorden van vragen van organisaties en individuele burgers

Algemeen

Informeren

Afdeling communicatie verstuurt nieuwsberichten en sociale mediaberichten

Algemeen

Type organisatie Gemeente

Regionale gezondheidsorganisaties en hulpverlening

Waarschuwingsfase (vervolg) Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Inzetten van vrijwilligers

Waar mogelijk voorzien in hulpbehoefte van hitte kwetsbare mensen tijdens (dreigende) noodsituaties met vrijwilligers en/of Ready2Help-app. Bijvoorbeeld uitdelen van flesjes water met een check of mensen oké zijn, bewustwordingsacties, of gemeenten of organisaties ondersteunen bij het actief wijzen van mensen op koele locaties of gebouwen waar zij tijdens een warme periode terecht kunnen, contact leggen met hitte kwetsbare mensen d.m.v. flyeren

Algemeen

Snelle checks

Uitdelen van 'snelle checks' bij hitte

Algemeen

EHBO

EHBO aan specifieke doelgroepen met aandacht voor hitte. Denk aan: ouderen, anderstaligen, ouders met kinderen < 12 jaar

Algemeen

Drinkdraaischijven

Uitdelen van drinkdraaischijven aan maatschappelijke partners

Professionals

Actieve communicatie naar bevolking

Communiceren over hitterisico’s aan het brede publiek via sociale media en haar eigen website

Algemeen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Activeren hitteprotocol

Activeren organisatie specifiek hitteprotocol

Ouderen

Zeeuws Woongenot

Cliënten informeren en aansturen

Cliënten erop wijzen om voldoende te drinken, luchtige kleding te dragen, uit de zon te blijven, ramen en deuren gesloten te houden, zonwering naar beneden te doen, overbodige apparaten die warmte produceren uit te schakelen en niet in de serre te laten verblijven

Ouderen

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Instellen tropenrooster medewerkers

Aanpassen werktijden verzorgers, wanneer mogelijk, afhankelijk van de temperatuur. Daarnaast ook medewerkers aansporen meer te drinken, extra pauzes inlassen en routes aanpassen

Ouderen

Cedrah

Stimuleren maatregelen

Bij cliënten thuis de cliënt erop wijzen om voldoende te drinken, uit de zon te blijven, ramen en deuren gesloten te houden, zonwering naar beneden te doen, lampen daar waar mogelijk uit te doen

Ouderen

Type organisatie Regionale gezondheidsorganisaties en hulpverlening

Zorgorganisaties

Rode Kruis

Waarschuwingsfase (vervolg) Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Stichting Lentekind, Kinderopvang Walcheren

Activeren hitteprotocol

Activeren organisatie specifiek hitteprotocol

Kinderen

Stichting Lentekind

Treffen hittemaatregelen

Maatregelen nemen gericht op koel vervoer, het verbeteren van het binnenklimaat, monitoren specifieke aandoeningen, het mijden van zon op het heetst van de dag, het gebruik van zonnebrandcrème en het drinken van voldoende water

Kinderen

Kinderopvang Walcheren

Treffen hittemaatregelen

Warmtepassende maatregelen nemen op de locaties; extra aandacht voor zonbescherming, extra maatregelen met betrekking tot ventilatie en verkoeling, aandacht voor hitte en slapen en een verandering in type activiteiten

Kinderen

Kinderopvang Walcheren

Informeren medewerkers

Informeren medewerkers via nieuwsberichten op het intranet over maatregelen tegen hitte, tips om warmteoverlast te beperken en de inwerkingtreding van het protocol

Kinderen

Kinderopvang Walcheren

Informeren ouders en medewerkers

Onder aandacht brengen van het belang van zonbescherming tijdens hete perioden bij medewerkers en ouders

Kinderen

COA

Hittemaatregelen treffen bij activiteiten

Tijdens activiteiten rekening houden met verkoeling en schaduw, zonnebrand, voldoende water, meer rustmomenten en aanpassingen van activiteiten

Asielzoekers

Zorgen voor koelte op locatie

Zorgen voor ventilatoren en het beschikbaar stellen van water tijdens hete periodes. Er zijn ook buiten schaduwplekken waar bewoners verkoeling kunnen vinden

Asielzoekers

Type organisatie Kinderspecifieke organisaties

Maatschappelijke organisaties

Woningcorporaties

Woongoed

Informeren bewoners

Bewoners informeren over het koel houden van hun woningen en het gebruik van de ventilatie op de juiste manier

Algemeen

Onderwijsinstelling

HZ University of Applied Sciences

Treffen hittemaatregelen

Tentamens verplaatsen naar koelere ruimtes en extra water uitdelen tijdens een hittegolf

Algemeen

Informeren studenten en medewerkers

Communiceren over de hitte naar studenten en medewerkers via sociale kanalen, met extra aandacht voor kwetsbaren zoals zwangere en studenten met een functiebeperking

Algemeen

Monitoring en evaluatie

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

September tot en met November| Geïnitieerd door de beleidsmedewerker gezondheid van de gemeente Middelburg die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het lokaal hitteplan. Organisatie

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Allen

-

Evalueren lokaal hitteplan

Alle partners van het lokaal hitteplan komen bijeen om het lokaal hitteplan en de acties van afgelopen zomer te evalueren, en waar nodig aan te scherpen. Daarnaast wordt besproken welke lokale organisaties eventueel nog ontbreken in het hittenetwerk

Algemeen

Gemeente

Coördinator lokaal hitteplan

Inplannen evaluatie lokaal hitteplan

Organiseren evaluatie om de voorgaande zomer en de inzet van het lokaal hitteplan te evalueren

Algemeen

Regionale gezondheidsorganisaties en hulpverlening

GGD

Monitoren ontwikkelingen

Monitoren landelijke ontwikkelingen rondom (voorkomen van) hittestress

Algemeen

Aanscherpen publiekscommunicatie

Bespreken en mogelijk verbeteren publiekscommunicatieplan a.d.h.v. ervaringen van afgelopen zomer

Algemeen

Rode Kruis

Intern evalueren

Evalueren van eigen hitte-acties en het communicatiemateriaal van afgelopen zomer samen met vrijwilligers

Algemeen

Zorgorganisaties

Zeeuws Woongenot, Cedrah

Evalueren hitteprotocol

Evalueren van de afgelopen zomer en de uitvoerbaarheid van de eigen hitteprotocollen

Ouderen

Kinderspecifieke organisaties

Stichting Lentekind

Evalueren hitteprotocol

Evalueren van de afgelopen zomer en de uitvoerbaarheid van het eigen hitteprotocol

Kinderen

Kinderopvang Walcheren

Evalueren hitteprotocol

Evalueren van de afgelopen zomer en de uitvoerbaarheid van de eigen hitteprotocollen

Kinderen

Kinderopvang Walcheren

Ervaringen uitwisselen

Onderling ervaringen uitwisselen over het verloop van de zomer en de inwerkingtreding van hun hitteprotocollen

Kinderen

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding Aankomende jaren | Start bij afronding van het lokaal hitteplan. Organisatie Gemeente

Regionale hulp/zorg

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Coördinator lokaal In kaart brengen koele hitteplan binnenlocaties

De gemeente heeft een lijst met koele opvanglocaties voor crisissituaties opgesteld. Inventariseren of deze plekken daadwerkelijk geschikt zijn voor het opvangen van inwoners tijdens hete perioden

Algemeen

Fysiek domein

Subsidie zonwering

Een subsidie voor zonwering uitwerken, waar inwoners in de toekomst gebruik van kunnen maken voor het aanschaffen van zonwering

Algemeen

Sociaal domein

Zonnebrandpalen

Inventariseren/realiseren van de mogelijkheid van het plaatsen van tijdelijke zonnebrandpunten in de gemeente in samenwerking met de GGD en mogelijk KWF

Algemeen

Fysiek domein

Vergroenen buitenruimte

Werken aan vergroening van de buitenruimte via acties zoals NK tegelwippen, vergroening van schoolpleinen en de aanplant van bomen

Algemeen

Fysiek domein (?)

Hitte in wijkanalyses en plannen

De gemeenten en woningcorporatie Woongoed werken samen aan wijkanalyses en wijkplannen. Ze analyseren de behoefte van de wijkbewoners en richten zich op thema’s als veiligheid en groen. Ze nemen het thema hitte op in hun aanpak en werkwijze, en onderzoeken bijvoorbeeld de verkoelingsbehoefte van inwoners

Algemeen

Fysiek domein

Creëren verkoeling door water

Onderzoeken hoe de gemeente bestaand water kan gebruiken voor verkoeling, als onderdeel van het Europese project Cool Towns waarin samengewerkt wordt met België. Bijvoorbeeld door in wateren plateaus aan te leggen, zodat mensen met hun enkels in het water kunnen staan

Algemeen

GGD

Voorlichting hitte & gezondheid

Op aanvraag van gemeenten/organisaties kan de GGD voorlichting over hitte & gezondheid verzorgen

Algemeen

Meedenken inrichting buitenruimte

Op aanvraag van gemeenten kan de GGD meedenken over de inrichting van de buitenruimte

Algemeen

Ontwikkelen en delen van informatie

Ontwikkelen en delen van voorlichtingsmateriaal en wetenschappelijk onderzoek en internationale ervaringen van het landelijk klimaatcentrum

Algemeen

Training EHBO-vrijwilligers

Trainen van ambulante begeleider en vrijwilligers die bij mensen thuis komen om symptomen van hittestress te leren herkennen

Algemeen, Professionals

Rode Kruis

Preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding (vervolg) Organisatie

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Zorgorganisaties

Zeeuws Woongenoot, Cedrah,

Inrichten buitenruimte

Onderzoeken herinrichting buitenruimte zorglocaties met voldoende groen en schaduw

Ouderen

Kinderspecifieke organisaties

Stichting Lentekind, Kinderopvang Walcheren

Inrichten buitenruimte

Onderzoeken herinrichting buitenruimte inrichten met voldoende groen en schaduw

Kinderen

Woningcorporaties

Woongoed

Hitte in wijkanalyses en plannen

De gemeenten en woningcorporatie Woongoed werken samen aan wijkanalyses en wijkplannen. Ze analyseren de behoefte van de wijkbewoners en richten zich op thema’s als veiligheid en groen. Ze nemen het thema hitte op in hun aanpak en werkwijze, en onderzoeken bijvoorbeeld de verkoelingsbehoefte van inwoners

Algemeen

Hittebestendig inrichten

Zorgen voor een hittebestendige inrichting; onttegelen, beplanten, aanbrengen zonneschermen

Algemeen

Hittebestendige nieuwbouw

Bij nieuwbouwontwikkelingen wordt hitte meegenomen in het ontwerp

Algemeen

Aanvullende opbrengsten en aandachtspunten Naast de maatregelen en afspraken die zijn ingedeeld in

inwoners. Dit betekent dat het informatiemateriaal

signalen van hittestress en hen te informeren over

de verschillende fases van het hitteplan, hebben de

ook toegankelijk moet zijn voor laaggeletterden, en

maatregelen, worden zij gestimuleerd om vaker te

bijeenkomsten tot een aantal aandachtspunten en

dat er ook materiaal beschikbaar is in andere talen.

checken of het goed gaat met hun kwetsbare

vervolgstappen geleid. Deze zijn hieronder samengevat.

Het materiaal van de GGD is nu opgesteld in het

naasten.

Nederlands, dus zou in het vervolg eventueel Communicatiemateriaal Goede communicatie over hitte is essentieel. De

vertaald kunnen/moeten worden.

Aanvullende doelgroepen

Verspreid daarnaast niet teveel informatie. Enerzijds

De gemeente Middelburg heeft besloten zich in dit

boodschap bereikt niet altijd direct alle hittekwetsbare

wil je zoveel mogelijk mensen bereiken, anderzijds

lokaal hitteplan te richten op inwoners die kwetsbaar,

personen. De gemeente en betrokken partners van het

wil je mensen niet kwijtraken omdat ze van alle

moeilijk te bereiken en weinig zelfredzaam zijn.

lokaal hitteplan vinden het belangrijk om dezelfde

kanten enorm veel informatie ontvangen. De

Concreet is dit vertaalt in acties voor zorgbehoevende

boodschap uit te dragen, zodat ze een uniform en

gemeente zou hiervoor een stroomschema kunnen

ouderen, kinderen, en asielzoekers. Tijdens de

duidelijk beeld over hitterisico’s en –maatregelen

opstellen, met een verdeling van welke partner waar

werksessie met onze partners zijn echter verschillende

kunnen uitdragen. Wanneer verschillende organisaties

informatie verspreid. De GGD heeft hiervoor al een

andere doelgroepen benoemd waarop de gemeente

dezelfde informatie delen, bereik je een grotere groep

opzet gedaan.

zich in het lokaal hitteplan zou willen richten. Dit betreft

inwoners en vertrouwen zij de informatie meer.

•

Het informatiemateriaal van de GGD richt zich nu op

bijvoorbeeld thuiswonende ouderen, inwoners met een

De GGD en het Rode Kruis hebben al veel

een algemene flyer, een op ouderen en een op

lage sociaal-economische status, statushouders,

informatiemateriaal beschikbaar. De gemeente gaat

kinderen. Het is mogelijk eventueel ook specifiek

arbeidsmigranten en dieren. In de toekomst betrekken

onderzoeken hoe zij dit informatiemateriaal ter

materiaal op te stellen voor andere doelgroepen,

we specifieke partijen die in contact staan met deze

zoals sporters.

groepen, om zo doelgroepspecifieke acties op te

Het informatiemateriaal moet ook een oproep aan

kunnen nemen.

•

beschikking kan stellen aan alle lokale organisaties,

zodat zij deze materialen zowel fysiek als digitaal kunnen verspreiden onder inwoners.

•

inwoners om op hun naasten te letten bevatten. Hiermee zetten we ook in op het informeren van de

Aanvullende organisaties

Belangrijke aandachtspunten bij het verspreiden van

mensen rondom kwetsbare doelgroepen, zoals

Naast de organisaties die een actieve bijdrage hebben

communicatiemiddelen zijn:

kleinkinderen, buren of mantelzorgers. Door ook

geleverd bij de totstandkoming van dit lokaal hitteplan,

deze groep bewust te maken van de risico’s en

zijn er nog diverse andere organisaties naar voren

•

Zorg dat de informatie leesbaar is voor álle

gekomen die eventueel in de toekomst een bijdrage kunnen en willen leveren. Het is de intentie om deze

informatie over hittemaatregelen verspreiden.

Hitte verhoogt het risico op stroomuitval.

Ook wijkagenten hebben een goed beeld van waar

Dit betekent ook dat verkoelingsmogelijkheden zoals

organisaties in volgende jaren bij het hitteplan te

kwetsbare inwoners in een wijk wonen. Mogelijk is dit

airco’s niet meer werken. In dergelijke situaties is het

betrekken.

een groep om te betrekken bij het verspreiden van

belangrijk dat we ook tips voor hittemaatregelen kunnen

hittecommunicatiemateriaal.

delen in fysieke vorm, en niet alleen digitaal.

•

Meer thuiszorgorganisaties. Thuiswonende ouderen

•

zijn fysiek en sociaal kwetsbaar. Deze groep ouderen

•

•

is minder goed in beeld bij organisaties dan de

Maak het leuk en betrek de gemeenschap

Code Rood

ouderen in verzorgingstehuizen. Het is daarom

Tijdens de werksessie werd benoemd dat

Dit hitteplan focust zich op maatregelen voor een

belangrijk om ook thuiszorgorganisaties te betrekken

hittemaatregelen niet alleen moeten informeren, maar

situatie met code geel of code oranje. In Nederland is

bij dit lokaal hitteplan, omdat zij bij (een deel van)

ook moeten stimuleren en vooral ook leuk moeten zijn.

nog nooit sprake geweest van code rood voor hitte, maar

deze thuiswonende ouderen langskomen. Cedrah is

Door leuke activiteiten te organiseren, zoals

het is door klimaatverandering niet ondenkbaar dat dit in

al aangesloten, in het vervolg willen we meer

watergevechten en hittebingo’s, trek je veel mensen en

de toekomst zal gebeuren. Bij code rood zijn de gevolgen

thuiszorgorganisaties laten aanhaken.

kun je hen op een laagdrempelige manier informeren

van hitte dusdanig groot dat er sprake is van een

Welzijnsorganisatie Vizita. Vizita is een

over hitte(maatregelen). Dit hoeft niet veel extra

crisissituatie. In dit geval moet er opgeschaald worden

maatschappelijke organisatie die hulp biedt aan

organisatie te kosten, want buurtsportcoaches en

naar een ander type acties, waarbij de Veiligheidsregio

inwoners van de gemeente Middelburg, en de

welzijnscentra organiseren al geregeld activiteiten. Het is

een grote rol speelt. Om voor te bereiden op een

schakel vormt tussen inwoners en hulpverlenende

belangrijk dat er bij de activiteiten voldoende verkoeling

dergelijke situatie, is het belangrijk om

partijen. Zij staan in contact met een grote groep

aanwezig is, door bijvoorbeeld zwembadjes op te blazen

verantwoordelijkheden en maatregelen met de

inwoners.

en ijsjes uit te delen. Gemeenschap speelt een

Veiligheidsregio te bespreken.

De Voedselbank kan een interessante organisatie

belangrijke rol in het beschermen van kwetsbare

zijn, omdat deze in contact staat met inwoners met

inwoners. We roepen inwoners op om op elkaar te

Gebied, gebouw en gezondheid

een lage SES. Bij elk voedselpakket kan bijvoorbeeld

letten. In buurt-Whatsappgroepen kan bijvoorbeeld de

Om hitte volledig aan te pakken, is er een integrale

een flyer met hitte informatiemateriaal toegestopt

oproep gedeeld worden om op kwetsbare

aanpak nodig vanuit de domeinen gebied, gebouw en

worden. Het is wenselijk om de Voedselbank vooraf

buurtbewoners te letten, en hen te vergezellen naar

gezondheid. De acties in dit lokaal hitteplan richten zich

te betrekken omdat zij een goed beeld hebben van

activiteiten.

met name op het thema gezondheid. Vanwege de sterke

hun afnemers en wij zo rekening kunnen houden met •

•

link met gezondheid zijn er ook enkele acties vanuit de

communicatiemateriaal in de juiste talen.

Rekening houden met “72 uur zonder”

thema’s gebied en gebouw opgenomen, die zich richten

Religieuze instellingen als kerken en moskeeën

De kans op stroomuitval voor een langere periode is ook

op het creëren van een koelere leefomgeving en het

kunnen belangrijke plekken zijn waar veel

in Nederland reëel. Vanuit het NCTV is de campagne

reguleren van de binnentemperatuur. Bredere acties

(kwetsbare) inwoners samenkomen.

Denk Vooruit opgezet om inwoners weerbaarder te

vanuit de domeinen gebied en gebouw worden

Energiecoaches komen bij veel kwetsbare mensen

maken voor een situatie waarin de stroom uitvalt.

uitgevoerd in het kader van het Integraal Actieplan Hitte,

achter de voordeur en kunnen hitte meenemen in

Inwoners zouden zich tenminste 72 uur moeten kunnen

dat is opgesteld met behulp van de Menukaart Hitte.

hun advies. Op deze manier kunnen zij ook

redden in een noodsituatie zonder hulp van buitenaf.

Klik om naar het hoofdmenu te gaan

INFORMATIE Waar vind ik aanvullende informatie? Vanuit het RIVM, Rode Kruis en de GGD is er al veel informatiemateriaal beschikbaar. In dit hoofdstuk is een overzicht opgenomen van het beschikbare informatiemateriaal, de contactgegevens van hulplijnen en de websites met aanvullende informatie. RIVM

GGD

RIVM

Rode Kruis

GGD

Rode Kruis

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

RIVM Het RIVM heeft een waarschuwingssysteem, het Nationaal Hitteplan, dat communiceert aan organisaties en professionals in de zorg en mantelzorgers. Het Nationaal Hitteplan beschrijft drie momenten waarop het RIVM communiceert over hitte. Pas als er een grote kans is op aanhoudende of extreme hitte wordt het Nationaal Hitteplan ‘geactiveerd’. Organisaties en gemeenten kunnen zichzelf aanmelden voor het waarschuwingssysteem via deze link. Geadviseerd wordt om niet alleen een persoonlijk werk-e-mailadres op te geven, maar ook een algemeen e-mailadres, zodat waarschuwings-mails ook gedurende vakantieperiodes opgepakt kunnen worden. Verder heeft het RIVM diverse communicatiemiddelen ontwikkeld, zoals animaties, infographics en teksten die uitleggen hoe je hitteklachten kunt herkennen en wat inwoners kunnen doen om koel te blijven tijdens warme perioden. De informatie is beschikbaar via de website. Informatie gezonde leefomgeving Het RIVM heeft een rapport gepubliceerd waarin ze de maatschappelijke waarde van een gezonde en groene leefomgeving verkennen. De verkenning maakt duidelijk hoe de waarde voor een

gemeente of wijk inzichtelijk kan worden gemaakt en in geld is uit te drukken. Met kennis over de waarde kunnen lokale beleidmakers het effect van gezondheid en groen beter afwegen tegen de kosten.

GGD GGD Zeeland informeert scholen, huisartsen, apotheken, kinderopvang, consultatiebureaus en gemeenten in de regio over de gezondheidsrisico’s van aanhoudende hitte. Ook is ze verantwoordelijk voor het adviseren van het algemene publiek en instanties in de regio over hoe om te gaan met aanhoudende hitte en beantwoorden ze van vragen van bewoners, gemeenten en instanties over hitte en gezondheid. De GGD heeft een landelijke website met informatie en tips: Zomer en hitte, GGD leefomgeving. Op deze website komen onder andere de volgende onderwerpen aan bod: gezondheidsklachten door hitte, tips voor in de zon, kleine kinderen en hitte en tips om je huis koel te houden. Daarnaast is ook de GGD-richtlijn medische milieukunde: hitte en gezondheid online beschikbaar, die dieper ingaat op de gezondheidseffecten van hitte. Onderzoek verkoeling De GGD heeft onderzoek gedaan naar verkoeling bij hitte. Het onderzoeksrapport bevat concrete aanbevelingen voor gemeenten, woningcorporaties en provincies. Informatiemateriaal GGD Zeeland GGD Zeeland heeft 3 soorten posters en flyers (algemeen/ouderen/kinderen) met tips. Deze zijn digitaal beschikbaar en kunnen bijvoorbeeld op een website

gedeeld worden, worden geprint en opgehangen of verspreid. U vindt de middelen hier: •

Algemene flyer en poster

•

Flyer gericht op ouderen en poster voor ouderen

•

Flyer gericht op kinderen en poster voor kinderen

•

Slides voor narrowcasting

•

Nieuwsbericht

Figuur 9 Algemene flyer over hitte van GGD Zeeland

Rode Kruis Het Rode Kruis kan organisaties op verschillende

zelf opvragen bij het Rode Kruis. Aanvullend op het

noodsituaties gemeenten of organisaties

manieren ondersteunen tijdens een periode van hitte.

papieren informatiemateriaal heeft het Rode Kruis de

ondersteunen bij het actief verwijzen naar koele

Zij hebben veel informatie beschikbaar, waaronder:

EHBO app ontwikkeld. Deze app is gratis te

locaties of gebouwen waar mensen tijdens een warme

downloaden vanuit verschillende stores.

periode terecht kunnen.

•

Snelle check hitte

•

Een flyer over hitte in diverse talen

•

Bloedhete Bingo

Naast dat het Rode Kruis informatiemateriaal

Het Rode Kruis is te benaderen via de hulplijn

•

Hittewaaiers

verstrekt, kan zij gedurende de voorbereidingsfase of