Bijlage 1 Evaluatie neerslag 10 september 2022

Bijlage 1

ZATERDAG 10 SEPTEMBER 2022

“ ... HET REGENT HARDER DAN IK HEBBEN KAN …“

14 maart 2023 Afdeling Leefomgeving

Evaluatie extreme regenval op zaterdag 10 september 2022 Op zaterdag 10 september 2022 werd Zeeland getroffen door extreme neerslag. Plaatselijk werd op de ochtend van die zaterdag tussen de 100 en 150mm neerslag geregistreerd. Op meerdere plaatsen werd waterhinder, -overlast en soms –schade gemeld. In dit document zetten we de zaken voor de gemeente Middelburg op een rij, en evalueren we de gebeurtenissen op die dag. Direct na afloop van de gebeurtenissen is een webpagina geopend op onze website. Hier konden inwoners hun ervaringen delen, waterstanden melden, foto’s uploaden, en overlast melden. Hier is massaal gebruik van gemaakt. Meer dan 600 meldingen mochten we ontvangen, verdeeld over een groot deel van de gemeente Middelburg. Dit betrof voornamelijk de locaties die vanuit eerdere incidenten bekend waren, en die ook vanuit de gemeentelijke SWO-studies (Stedelijke Water Opgave) al in beeld zijn. Ook is via andere kanalen melding gemaakt van schade als gevolg van de hevige neerslag. In vijf gevallen heeft dit geleid tot een schadeclaim.

Hoeveelheid neerslag Verschillende bronnen geven verschillende data over de neerslaghoeveelheden op 10 september. Voor een kort overzicht wordt verwezen naar Bijlage 1 behorende bij dit document. Uiteraard hebben we zelf ook neerslaggegevens verzameld en geanalyseerd. Uit de verzamelde, gevalideerde data van de Nationale Neerslag Radar (NRR) is op wijkniveau het volgende te concluderen (zie figuur 1). Het bovenste getal is telkens de totaalsom aan neerslag, het onderste de piekintensiteit in l/sec/ha.

Figuur 1 Neerslag per wijk

Om een idee te geven van hoe de gebeurtenis op 10 september zich verhoudt tot een “normale” bui, is deze infographic gemaakt.

Infographic 1. De neerslag in relatie tot een normale bui Voor een ‘gemiddelde’ bui is een bui weergegeven die een gemiddeld rioolstelsel volledig vult, zo’n 8 mm. De afvoercapaciteit van een rioolstelsel is echter groter dan de berging alleen, want er wordt tijdens zo’n bui ook water verpompt naar de zuivering, en er zal water overstorten op oppervlaktewater. Een rioolstelsel kan zo tot 30 mm in een uur verwerken. Tijdens een wolkbreuk, die statistisch gezien zo’n 1 maal in de 10 jaar voorkomt, kan er wel 40 mm neerslag vallen. Dit kan al tot water op straat leiden. Tijdens de gebeurtenissen van 10 september 2022 is er totaal in Middelburg tussen de 64 mm (Arnestein) en 123 mm (Zuid) neerslag gevallen. Dit viel niet allemaal in 1 uur, maar verspreid over meerdere buien met verschillende piekintensiteiten. Op sommige plekken is de bui zoals weergegeven bij ‘wolkbreuk’ die ochtend dus 3 maal vlak achter elkaar gevallen, met alle gevolgen van dien.

Oppervlaktewater Niet alleen de riolering krijgt veel te verduren tijdens dergelijke buien, ook het oppervlaktewater wordt extreem belast. Het oppervlaktewater (bestaande uit wadi’s, geulen, sloten, watergangen, singels, grachten en het Kanaal door Walcheren, verbonden en gestuurd middels duikers, stuwen, overlopen e.d.) is een onlosmakelijk onderdeel van de totale waterhuishouding. De gemeentelijke en particuliere hemelwaterafvoeren lozen uiteindelijk altijd ergens op dat oppervlaktewater, en ook de gemengde rioolstelsels hebben hun noodoverlaten (overstorten) op dit oppervlaktewater. Om aan te geven wat de normale bergingscapaciteit is van het oppervlaktewater in relatie tot de gevallen buien is onderstaande infographic gemaakt.

Infographic 2. De bergingscapaciteit van riolering en oppervlaktewater in relatie tot de bui van 10 september 2022 Duidelijk is dat, analoog aan de riolering, ook voor het oppervlaktewater geldt dat ondanks de enorme berging die in dat systeem zit, ook hier op 10 september 2022 de grenzen zijn bereikt, en overschreden. De sloten en watergangen stonden vol, soms tot aan het straatniveau van naastgelegen wegen. Op zichzelf hoeft dat nog geen probleem te vormen. Echter, als vlak na het ontstaan van deze situatie wederom een bui van 40 mm valt, kan de riolering het overtollige water nergens meer kwijt. Dat water kan simpelweg nergens heen, en zo zullen pleinen, straten, tuinen en soms woningen wateroverlast ondervinden.

Hieronder volgt per wijk een uiteenzetting van de bevindingen.

1. Binnenstad / Centrum / Ramsburg Zoals figuur 1 aangeeft is in de binnenstad zo’n 95 mmm neerslag gevallen. Voor een centraal gelegen locatie, waar ook veel meldingen vandaan kwamen, is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 2: neerslag Binnenstad-centrum-Ramsburg, locatie Spanjaardstraat Piekintensiteit: 8,8 mm/ 5 minuten (106 mm/u) Van diverse locaties zijn meldingen binnengekomen van wateroverlast. Deze meldingen kwamen vooral van reeds bekende locaties waar al eerder overlast werd geconstateerd, of waar we dat theoretisch hadden berekend. We zien op de volgende plekken, welke qua maaiveldhoogte ruim onder het heersende maaiveld liggen, concentraties van meldingen: -Sint Jansbuurt (incl. Koestraat/Herenstraat e.o.); -Geeregebied; -Penninghoek; -St. Antheunisstraat-Lambrechtstraat (later gemelde wateroverlast); -Blindenhoek; -Spanjaardstraat-Bleekersgang-Bleek; -Havendijkstraat-Karelsgang. Naast deze locaties is er her en der in de binnenstad ook wateroverlast ervaren. Voor wat betreft de Sint Jansbuurt, de Blindenhoek geldt dat er de afgelopen jaren is het e.e.a. aangepast aan het rioolstelsel, om het gebied daar direct achterliggend robuuster en meer klimaatproof te maken. Deze werkzaamheden zijn nog niet volledig afgerond, en zullen de komende jaren worden voltooid. Daarbij is als uitgangspunt genomen dat de wateroverlast zoals die in eerdere jaren werd ervaren moest afnemen. De kanttekening is gemaakt dat er altijd (reeksen van) buien zullen zijn waartegen het systeem niet bestand is, en waarbij in meer of

mindere mate wateroverlast zal kunnen optreden. De frequentie waarop dit zou voorkomen zal echter drastisch afnemen. Uit eerder regengebeurtenissen met intensiteiten die in het verleden tot overlast hadden geleid, en de afgelopen jaren niet, is dat ook gebleken. Zoals hierboven omschreven was de neerslaghoeveelheid, en herhaaldelijk ook de intensiteit, dusdanig dat het rioolstelsel dit niet afdoende kon verwerken.

Foto 1 – wateroverlast in de Blindenhoek De locaties Penninghoek (2024), St. Antheunisstraat-Lambrechtstraat (2024), HavendijkstraatKarelsgang (2027), Spanjaardstraat-Bleekersgang-Bleek (2028) en Geeregebied (2029) staan op de planning om de komende jaren klimaatrobuust(er) te maken. Eén omwonende had geconstateerd dat tijdens de gebeurtenissen het waterpeil in het Kanaal door Walcheren (en met name bij de Turfkaai) aanzienlijk gestegen was. Mocht dit wel het geval zijn, dan zal dit grote negatieve effecten hebben gehad op de werking van riooloverstorten in de binnenstad, en daardoor meer wateroverlast hebben veroorzaakt. Opgevraagde en verstrekte metingen van het waterschap Scheldestromen kunnen dit echter niet bevestigen. Ook vermoedens van het bewust hoog houden van slootpeilen (in verband met de toen nog heersende structurele droogte) worden door het waterschap tegengesproken.

Schadeclaims Vanuit de Binnenstad zijn 2 schadeclaims bij de gemeente neergelegd. Eén van het Smidsbolwerk, en één vanuit de Roosterstraat/Koestraat. De eerste werd, zo bleek uit onderzoek, veroorzaakt door boomwortels in de huisaansluiting, de tweede door de ver beneden het maaiveld gelegen garages. Beide claims zijn overigens afgewezen vanwege overmacht door de enorme hoeveelheid regen.

Onderzoek Survey-Monkey Direct na afloop van de gebeurtenissen is een webpagina geopend op de website van de gemeente Middelburg. Hier konden inwoners hun ervaringen delen, waterstanden melden, foto’s uploaden, en overlast melden. Hier is massaal gebruik van gemaakt. Vanuit de binnenstad zijn 214 meldingen geregistreerd. Deze zijn weergegeven in figuur 3.

Figuur 3: meldingen in de wijk Binnenstad-centrum-Ramsburg Rood = water in huis/schuur Blauw = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) Groen = water in de tuin De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.

2. Klarenbeek – Sint Laurens – Nieuw Middelburg Zoals figuur 1 aangeeft is in de Klarenbeek – Sint Laurens – Nieuw Middelburg zo’n 90 mmm neerslag gevallen. Voor een centraal gelegen locatie is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 4: neerslag Klarenbeek – Sint Laurens – Nieuw Middelburg, locatie Gen. Eisenhowerlaan Piekintensiteit: 5,2 mm/ 5 minuten (62 mm/u) Van diverse locaties zijn meldingen binnengekomen van wateroverlast. Deze meldingen kwamen vooral van reeds bekende locaties waar al eerder overlast werd geconstateerd, of waar we dat theoretisch hadden berekend. We zien op de volgende plekken concentraties van meldingen: -Willem Arondeusstraat e.o.; -Brigdamme; -Mezenhof; -Sprencklaan;

Foto 2 – wateroverlast in de Noordweg (Brigdamme)

Naast deze locaties is er her en der in de wijk ook incidentele wateroverlast ervaren. Dit wordt weergegeven in figuur 5. De locaties Willem Arondeusstraat (2025+, na geplande ontwikkelingen) en Mezenhof (2024) staan reeds op de planning om de komende jaren klimaatrobuust(er) te maken.

Figuur 5: meldingen in de wijk Klarenbeek - Sint Laurens - Nieuw Middelburg Rood Blauw Groen Paars

= water in huis/schuur = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) = water in de tuin = borrelend toilet

De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.

3. Griffioen Zoals figuur 1 aangeeft is in de Griffioen zo’n 110 mmm neerslag gevallen. Voor een centraal gelegen locatie is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 6: neerslag Griffioen, locatie Europalaan Piekintensiteit: 5,0 mm/ 5 minuten (60 mm/u) Bij de woningen waar water in huis werd gemeld, betrof dit op een enkele na woningen waarbij de ruimte (waar water binnen kwam) gelegen was onder het heersende maaiveld. Een verzamelpunt voor water derhalve.

Foto 3 – wateroverlast in de Jodengang Een overzicht van de meldingen is weergegeven in figuur 7. In de Griffioen staan tot 2035 geen klimaatmaatregelen gepland.

Figuur 7: meldingen in de wijk Griffioen Rood Blauw Groen Paars

= water in huis/schuur = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) = water in de tuin = borrelend toilet

De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.

4. Stromenwijk – ’t Zand Zoals figuur 1 aangeeft is in de Stromenwijk – ‘t Zand zo’n 117 mmm neerslag gevallen. Voor een centraal gelegen locatie is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 8: neerslag Stromenwijk – ’t Zand, locatie Oosterscheldestraat Piekintensiteit: 7,6 mm/ 5 minuten (91 mm/u)

Van diverse locaties zijn meldingen binnengekomen van wateroverlast. Deze meldingen kwamen vooral van reeds bekende locaties waar al eerder overlast werd geconstateerd, of waar we dat theoretisch hadden berekend. We zien op de volgende plekken concentraties van meldingen: -Nachtegaalstraat-Leeuwerikstraat e.o.; -Vlissingse Molenstraat – Karel Doormanplein e.o. -Rijnstraat-Waalstraat-IJsselstraat e.o.;

Foto 4 – wateroverlast in de Leeuwerikstraat

De locaties Nachtegaal-Leeuwerikstraat (2023-2025), Vlissingse Molenstraat-Karel Doormanplein (2024+, na geplande ontwikkelingen rondom Briëtwoningen) staan reeds op de planning om de komende jaren klimaatrobuust(er) te maken. De Rijnstraat-Waalstraat-IJsselstraat zijn in het verleden al aangepakt. Gezien het feit dat het gros van de meldingen zich beperkt tot water op straat en/of in de tuin, lijkt dit afdoende te helpen tegen wateroverlast, zelfs bij deze enorme hoeveelheden neerslag. Naast deze locaties is er her en der in de wijk ook incidentele wateroverlast ervaren. Dit wordt weergegeven in figuur 9.

Schadeclaim Vanuit deze wijk is één schadeclaim binnengekomen, van het Nieuwerkerckeplein, welke is afgewezen vanwege overmacht door de enorme hoeveelheid neerslag.

Figuur 9: meldingen in de wijk Stromenwijk – ‘t Zand Rood Blauw Groen Paars

= water in huis/schuur = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) = water in de tuin = borrelend toilet

De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.

5. Zuid Zoals figuur 1 aangeeft is in Zuid zo’n 123 mmm neerslag gevallen, de grootste hoeveelheid voor Middelburg. Voor een centraal gelegen locatie, waar ook veel meldingen vandaan kwamen, is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 10 neerslag Zuid, locatie Statenlaan Piekintensiteit: 6,6 mm/ 5 minuten (79 mm/u) Van diverse locaties zijn meldingen binnengekomen van wateroverlast. Deze meldingen bestanden hoofdzakelijk uit meldingen van water op straat. Ook werd op een klein aantal locaties water in huis gemeld. Deze plekken zijn dusdanig verspreid dat hier niet direct een oorzaak voor kan worden aangewezen. Water op straat is een geaccepteerd verschijnsel bij hevige of langdurige regen. Opvallend is wel dat er een zeer groot aantal melding kwam uit de Amnestylaan (zie foto x) en de Statenlaan. Nader onderzoek zal mogelijk uitwijzen welke oorzaak hieraan ten grondslag ligt.

Foto 5. Wateroverlast Amnestylaan

In de wijk Zuid is relatief veel verhard oppervlak afgekoppeld (of nooit aangekoppeld geweest) van het gemengde rioolstelsel. Mogelijk heeft dit er toe geleid dat er gezien de grote hoeveelheid neerslag relatief weinig ernstige klachten zijn geweest.

Schadeclaim Vanuit deze wijk is één schadeclaim binnengekomen, van de Johan van Reigersbergstraat, welke is afgewezen vanwege overmacht door de enorme hoeveelheid neerslag.

Figuur 11: meldingen in de wijk Zuid Rood Blauw Groen Paars

= water in huis/schuur = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) = water in de tuin = borrelend toilet

De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.

6. Dauwendaele Zoals figuur 1 aangeeft is in Dauwendaele zo’n 100 mmm neerslag gevallen. Voor een centraal gelegen locatie is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 12: neerslag Dauwendaele, locatie Roozenburglaan Piekintensiteit: 6,7 mm/ 5 minuten (80 mm/u) Van diverse locaties zijn meldingen binnengekomen van wateroverlast. Deze meldingen bestanden hoofdzakelijk uit meldingen van water op straat. Met name van de gebieden bij de “landen” (Ewisland/Elmersland/Danielsland/Gervinsland) en de “mede’s” (Grootmede/Westmede) zijn veel meldingen ontvangen. Het betrof hier voornamelijk water op straat, iets wat mogelijk bij herinrichtingswerkzaamheden kan worden verminderd.

Foto 6 – wateroverlast Ewisland-Elmersland

Ook werd op een klein aantal locaties water in huis gemeld. Deze plekken zijn dusdanig verspreid dat hier niet direct een eenduidige oorzaak voor kan worden aangewezen.

Schadeclaim Vanuit deze wijk is één schadeclaim binnengekomen, van de Roozenburglaan, welke is afgewezen vanwege overmacht door de enorme hoeveelheid neerslag.

Figuur 13: meldingen in de wijk Dauwendaele Rood Blauw Groen Paars

= water in huis/schuur = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) = water in de tuin = borrelend toilet

De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.

7. Mortiere – Nieuw- en St. Joosland Zoals figuur 1 aangeeft is in Mortiere – Nieuw- en St. Joosland zo’n 95 mmm neerslag gevallen. Voor een centraal gelegen locatie is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 14: neerslag Mortiere – Nieuw- en Sint Joosland, locatie Jazzroute Piekintensiteit: 5,0 mm/ 5 minuten (60 mm/u) Ondanks de grote hoeveelheid neerslag zijn er uit Mortiere en Nieuw- en St. Joosland relatief weinig meldingen gekomen. De meldingen uit Mortiere beperkten zich tot water op straat, of hoge waterstanden in het oppervlaktewater. In de woonboulevard is bij 1 winkel water het pand getreden. In Nieuw- en St. Joosland is (buitenom Survey Monkey) 1 melding ontvangen van water in de tuin en in een zeer laag gelegen garage.

Foto 7 – wateroverlast Jazzroute

Mortiere is een recent aangelegde woonwijk, waar in het ontwerp rekening is gehouden met klimaat-adaptieve inrichting, en een robuust ontwerp. Dit werpt met duidelijk zijn vruchten af.

Figuur 15: meldingen in Mortiere – Nieuw- en St. Joosland Rood = water in huis/schuur Blauw = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) Groen = water in de tuin De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.

8. Arnestein (geen meldingen van wateroverlast) Zoals figuur 1 aangeeft is op Arnestein zo’n 64 mmm neerslag gevallen. Nog een enorme hoeveelheid, maar in vergelijking met andere wijken beduidend minder. Er hebben ons vanuit Arnestein geen klachten/meldingen bereikt. Voor een centraal gelegen locatie is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 16: neerslag Arnestein, locatie Herculesweg Piekintensiteit: 4,3 mm/ 5 minuten (52 mm/u) Op Arnestein is sprake van een verbeterd gescheiden rioolstelsel. Dit is behoorlijk robuust aangelegd. Van de betreffende zaterdag 10 september zijn geen meldingen binnengekomen van wateroverlast. Dit kan komen omdat het er werkelijk niet is geweest, of omdat veel bedrijven op zaterdag gesloten zijn, en er niemand was om de wateroverlast waar te nemen. Mogelijk is ook de meldingsbereidheid lager dan in een woonwijk.

9. Arnemuiden Zoals figuur 1 aangeeft is in Arnemuiden zo’n 70 mmm neerslag gevallen. Nog steeds een enorme hoeveelheid, maar in vergelijking met andere wijken beduidend minder. Er hebben ons vanuit Arnemuiden dan ook weinig (6 st.) klachten/meldingen bereikt. Voor twee centraal gelegen locaties, is de neerslag in het volgende diagram weergegeven. Het betreft hier zogenaamde 5 minuten neerslagintensiteiten.

Figuur 17: neerslag Arnemuiden, locatie Boekweitstraat Piekintensiteit: 7,3 mm/ 5 minuten (88 mm/u)

Figuur 18: neerslag Arnemuiden, locatie Molenweg Piekintensiteit: 5,9 mm/ 5 minuten (71 mm/u) Duidelijk is te zien dat hoewel de pieken op nagenoeg het zelfde moment plaatsvinden, de intensiteiten enorm kunnen verschillen. De binnengekomen melding zijn dusdanig divers en verspreid dat er geen algemene conclusie is te trekken.

Foto 8 – wateroverlast Clasinastraat

Figuur 19: meldingen in Arnemuiden Rood Blauw Paars

= water in huis/schuur = water op straat / brandgang (hoe donkerder blauw, des te meer water) = borrelend toilet

De nader uitgewerkte resultaten zijn weergegeven in Bijlage 2: Analyse van meldingen via Survey Monkey, behorende bij dit document.