Bijlage 02a - Erfgoed Middelburg Hof van Tange 2023-12

Erfgoed Middelburg Onderwerp : Bolwerken Locatie : Hof van Tange Datum : 08-12-2023 Steller : Henk de Kunder _________________________________________________________________________________________ Locatie Het als parkeerterrein ingerichte Hof van Tange is aangelegd op één van de bolwerken van het rijksmonument ‘Vesting Middelburg’. Dit complex omvat 22 complexonderdelen waarbij het Hof van Tange is gelegen op complexonderdeel 3, monumentnummer 482107, met omschrijving: Bastion met voorliggende gracht ter breedte van ca. 40m en buitengrachtboord ter breedte van ca. 5 m.

Begrenzingskaart van het rijksmonument Vesting Middelburg waarop de ligging van het Hof van Tange rood is gemarkeerd. Beknopte historie De vesting Middelburg is volgens het Oud-nederlandse stelsel aangelegd in de jaren 1595-1598 waarbij het zeer waarschijnlijk is dat Johan van Rijswijck, in 1586 in Zeeland aangesteld als ‘generaal van de fortificatiën’ er bij betrokken was. De huidige grondvorm van de resterende omwalling en omgrachting is nog vrijwel hetzelfde als toen deze werden aangelegd. Slechts aan de zuidzijde is een segment door de aanleg van het kanaal en spoorweg eind 19e eeuw afgesneden. De vestingwerken werden tussen 1841 en 1848 door tuinarchitect K.G. Zocher omgevormd tot een stadspark in Engelse landschapsstijl.

1

Kaart uit 1594 van Pieter Bast. Hier zijn de eerste bastions te zien. Om de uitleg van de stad aan de Noordoostzijde te beschermen zijn verdedigingswerken aangelegd naar een ontwerp van Donato Boni, in dienst bij keizer Karel V en aanbevolen door de landvoogdes. 2

Kaart uit de 17e eeuwse stedenatlas van F. de Wit waarop de tussen 1594 en 1598, volgens het Oud-Nederlandse stelsel, aangelegde verdedigingswerken duidelijk zijn weergegeven. De kaart lijkt een weergave te zijn van de situatie kort na voltooiing. De Kloveniersdoelen, gebouwd in 1607-1611, zijn namelijk niet weergegeven.

3

Kaart uit het midden van de 17e eeuw door Cornelis Goliath. Te zien is dat er zowel op de bastions als langs de buitensingels bomen zijn geplant. In 1672 werd als gevolg van de Franse dreiging nog een borstwering op de wallen aangelegd.

4

Plattegrond uit 1739. Het Langeviele bolwerk ligt in de rode cirkel.

Kaart uit 1811 waarop de profielen van de Bolwerken zijn weergegeven. ‘N’ is het Langeviele bolwerk waar het huidige Hof van Tange is aangelegd. 5

Kadastrale kaart van sectie D uit 1840. Tussen 1841 en 1848 zijn de bastions, naar ontwerp van K.D. Zocher deels afgegraven en omgevormd tot wandelpark. Het Langviele bolwerk ligt in de rode cirkel..

De ontwerptekeningen van K.D. Zocher zijn helaas niet bewaard gebleven. Op deze plattegrond uit 1887 is de parkstructuur wel weergegeven. Het Langeviele bolwerk is met een rode pijl aangegeven. 6

Prentbriefkaart van het Langeviele-Bolwerk uit ca 1890-1900

Luchtfoto uit de jaren ’50 van de vorige eeuw. Het Langeviele bolwerk is met een rode cirkel gemarkeerd.

7

1977: het nieuw aangelegde parkeerterrein Hof van Tange. Advies De uniciteit en historische waarde van de bolwerken is bijzonder hoog. Ontwikkelingen die inbreuk maken op deze kwaliteiten dienen met een hoge mate van terughoudendheid te worden benaderd. Door aanleg van de Tangent en de volumineuze nieuwbouw langs het kanaal en het Groene Woud is de afleesbaarheid van de historische context van de bolwerken reeds afgenomen. Door de aanleg van het Hof van Tange heeft het Langeviele bolwerk weer deels de verschijningsvorm gekregen zoals het in de 16e eeuw is aangelegd. Doordoor is het van alle bolwerken het enige waar de oorspronkelijke functie van de bolwerken weer afleesbaar is. Een gecombineerde functie van (extra) parkeren en wonen op het Hof van Tange creëert dan ook een forse inbreuk op het rijksmonument en de historische context. Het levert een ongewenste verdere verstoring op binnen de contouren van de ruim 400 jaar oude verdedigingsgordel. Onder de omgevingswet is ook de omgeving van een rijksmonument van groot belang. Het zou dus niet alleen veel impact hebben op de beeldkwaliteit van de bolwerken zelf maar ook op de omgeving zoals de nabijgelegen Kloveniersdoelen, wat als één van Middelburgs top-monumenten is aangemerkt.

Zowel in de (concept)omgevingsvisie als in de door de raad vastgestelde kaders voor het actieplan toerisme is cultureel erfgoed een belangrijke pijler, een extra reden derhalve om de unieke (rijks)beschermde Vesting Middelburg niet verder aan te tasten of te belasten. Middelburg 08-12-2023 Henk de Kunder Beleidsmedewerker erfgoed Gebruikte bronnen: Monumenten in Nederland – Zeeland – Stenvert e.a. Zeeuws Archief Atlas van historische vestingwerken in Nederland Beeldbank Zeeland

8