Bijdrage dhr. Van den Dool - Kostendekkendheid van gemeentelijke dienstverlening met bijlagen FvD

Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening mr. drs. H.M.G. van Den Dool LL.B

Inleiding In een tijd van financiële krapte gaat men de allocatie van de schaarse middelen weer eens tegen het licht houden. Feitelijk zou een dergelijke houding altijd de insteek moeten te zijn. Voor het handelen van de overheid wordt immers altijd een prijs betaald. Milton Friedman adagium: “there is no free lunch”. Belastingen zijn weleens geduid als de prijs van beschaving. De overheid treedt op omdat marktpartijen vaak niet toegerust zijn tot de productie van bepaalde goederen en diensten1. Dat is met name van toepassing op diensten waarvan mensen niet op eenvoudige wijze van kunnen worden uitgesloten. Een ieder kan dan gebruik van deze diensten maken zonder anderen uit te sluiten. Daarbij moet gedacht worden aan wegen, politie, defensie, maar ook onderwijs. Wij spreken dan van collectieve goederen. Bij diensten waarbij mensen wel kunnen worden uitgesloten, spreken wij over individuele diensten. Deze individuele diensten lenen zich goed voor productie door marktpartijen. Voedsel, kleding, boeken, tabak, maar ook gezondheidszorg zijn individuele diensten. Vaak produceert de overheid ook individuele diensten, tal van overwegingen kunnen daarbij een rol spelen. Omdat de productie van die diensten geld kost zal een overheid vaak over gaan tot verhaal van de met die diensten gemoeide kosten: kostenverhaal.

Denk bijvoorbeeld aan de uitgifte van paspoorten en rijbewijzen, de overheid zou dit kunnen uitbesteden aan bedrijven. Maar ook de inzameling van huishoudelijk afval kan uitbesteed worden aan een marktpartij. Maar de gemeente blijft, op grond van de wet, verplicht om voor die inzameling van huishoudelijk afvalzorg te dragen.

Belastingen, heffingen en retributies Belastingen Belasting is een rechtsband tussen een overheid en een burger (de belastingplichtige) waarbij een bijdrage wordt opgelegd ten behoeve van een overheid met als doel in de overheidsuitgaven te voor zien. Belastingen worden geheven op grond van een wet in materiële zin. Tegenover de betaling van een belasting staat geen indivualiscerbare dienst. De opbrengst van de belasting vloeit in de algemene middelen van de heffende overheid. De opbrengsten van de (algemene )belastingen gaan naar de algemene middelen van de gemeente. De gemeenteraad bepaalt dus zelf waaraan de gemeente dat geld besteedt. Op grond van de wet kan de gemeente de volgende (algemene) belastingen heffen: • onroerendezaakbelasting (OZB); • belasting van roerende woon- en bedrijfsruimten; • baatbelasting; • forensenbelasting; • toeristenbelasting; • parkeerbelasting; • hondenbelasting; • reclamebelasting; 1 Vanaf hier spreken we vanwege de eenvoud louter nog van diensten, feitelijk leveren gemeenten bijna geen goederen

Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

1

•

precariobelasting;

Verder kan de de gemeente nog heffen: • afvalstoffenheffing; en rioolheffing; • retributies of rechten: reinigingsrecht en leges. Let wel dit zijn geen belastingen. Heffingen Staat tegenover de betaling van die bijdrage wel een prestatie van de overheid aan de burger dan spreekt men van een een heffing. De opbrengst van een heffing vloeit niet in de algemene middelen van de heffende overheid maar mag louter gebruikt worden voor het doel waarvoor de heffing is ingesteld. Er is feitelijk sprake van een doelbelasting, de opbrengst is louter bedoeld ter bestrijding van de kosten welke in verband staan met die dienst. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing vindt haar juridische grondslag in artikel 15.55 Wet milieubeheer. Het belastbaar feit bij de afvalstoffenheffing is het het gebruik maken van een perceel ten aanzien waarvan de gemeente een inzamelplicht heeft voor de huishoudelijke afvalstoffen die in een particuliere huishouding kunnen ontstaan. Als belastingplichtige wordt de gebruiker van een perceel. aangemerkt. Degene die onzelfstandige delen van een perceel ter beschikking stelt (bijvoorbeeld bij kamerverhuur) of een perceel volgtijdig verhuurt, wordt als gebruiker van het perceel aangemerkt. De afvalstoffenheffing kan naar verschillende grondslagen worden geheven. Het tarief is sterk afhankelijk van de gekozen grondslag.

De opbrengst van de afvalstoffenheffing wordt door de gemeente gebruikt voor het inzamelen van afval en mag niet voor andere doeleinden worden gebruikt. De gemeente hoeft niet zelf het afval op te halen, maar kan ook een particulier bedrijf inschakelen of samen met andere gemeenten een gemeenschappelijk afvalbedrijf het afval laten ophalen. Rioolheffing De rioolheffing (beter de riool- en waterzorgheffing) vindt haar juridische grondslag in artikel 228a Gemeentewet. Het belastbaar feit bij de rioolheffing is • Het genot krachtens eigendom, bezit of beperkt recht van een eigendom dat direct of indirect is aangesloten op de gemeentelijke riolering (eigenarenheffing). • Het gebruik van een eigendom van waaruit water direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd (gebruikersheffing). Als belastingplichtige wordt aangemerkt: • De genothebbende krachtens eigendom, bezit of beperkt recht; • De gebruiker. De gemeente heeft bij wet een zorgplicht voor drie beleidsvelden op het gebied van water. Doel van de rioolheffing is om geld vrij te maken voor onder meer: • de afvoer van afvalwater • de afvoer van regenwater (ook wel hemelwater genoemd) • het beheer van het grondwaterpeil

Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

2

De rioolheffing wordt betaald door zakelijk gerechtigden (doorgaans eigenaren) of gebruikers van huizen en (bedrijfs)gebouwen die belangen kunnen hebben bij de zorgplicht. Dit is afhankelijk van wat de gemeente in haar verordening op de rioolheffing vastlegt. Gemeenten kunnen er voor kiezen beide partijen te laten betalen in een gecombineerde heffing of alleen gebruikers of eigenaren aan te slaan voor de rioolheffing. Daarnaast kan er geoorloofd onderscheid gemaakt worden tussen woningen en niet-woningen Retributies of rechten Retributies of rechten vinden hun wettelijke grondslag in artikel Wanneer tegenover de betaling van die bijdrage wel een individuele prestatie van de overheid aan de burger staat, dan spreekt men over een retributie of recht. De opbrengst van een retributie vloeit ook niet in de algemene middelen van de heffende overheid maar mag louter gebruikt worden om de kosten te bestrijden die in verband staan met die individualiseerbare dienst. Retributies worden geheven als de gemeente een dienst verleent aan een individu of een van haar bezittingen ter beschikking stelt. Veel voorkomende retributies • Leges: Leges zijn retributies voor diensten die door de gemeente worden verleend, vaak gaat het om de aanvraag van vergunningen of documenten. Denk aan bouwvergunningen, paspoorten of een uittreksel uit het bevolkingsregister.

Ook activiteiten van het gemeentearchief kunnen in de legesverordening worden geregeld. • Lijkbezorgingsrechten of begraafplaatsrechten: de lijkbezorgings- of begraafplaatsrechten zijn retributies voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats of het crematorium. Naast een retributie voor de uitgifte en het onderhoud van graven en urnen, regelt de verordening ook de vergoeding voor het gebruik van gemeentelijke diensten in verband met de begraafplaats en het crematorium. • Staanplaatsgelden: Als de gemeente eigenaar is van een standplaats voor woonwagens kan zij voor het gebruik daarvan een vergoeding vragen. Meestal zal de gemeente daarvoor een huurovereenkomst sluiten met de gebruiker. • Marktgelden: Marktgeld is een retributie voor het innemen van een standplaats op een (gewoonlijk periodiek gehouden) markt. Dit zijn de dag- of weekmarkten waar bijvoorbeeld eetwaren en textielwaren voor consumenten te koop zijn. Maar er kunnen ook retributies worden geheven voor bijvoorbeeld de veemarkten. • Havengeld: Gemeenten kunnen havengeld heffen voor het gebruik van bijvoorbeeld waterwegen en havens. Maar ook voor het draaien van bruggen, het schutten van sluizen of het gebruik van kranen op de wal. Heffingsmaatstaven zijn onder meer grootste lengte, bruto tonnage soms afhankelijk van het soort vaartuig, een en ander in combinatie met de verblijfsduur.

Ook een heffing naar de hoeveelheid en de soort lading is mogelijk. • Reinigingsrechten: Reinigingsrechten hebben betrekking op bedrijfsafval als de gemeente dit inzamelt. De gemeente heeft geen inzamelplicht voor bedrijfsafval. De gemeenteraad stelt de hoogte van de tarieven van de belastingen, heffingen en retributies jaarlijks vast bij verordening. De hoogte tarieven verschillen per gemeente. Retributies - Wet markt en overheid Omdat gemeenten en andere overheden bij het verrichten van economische activiteiten oneigenlijk gebruik kunnen maken van publieke middelen, kan dit leiden tot concurrentievervalsing met bedrijven. Om deze concurrentievervalsing tegen te gaan, is in 2012 de Wet markt en overheid in werking getreden, dit is een wijziging van de Mededigingswet. Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

3

Deze wet bevat vier gedragsregels waaraan overheden zich moeten houden als zij zelf of via hun overheidsbedrijven economische activiteiten uitvoeren. Deze vier gedragsregels zijn: • integrale kostendoorberekening: overheden moeten ten minste de integrale kosten van hun goederen of diensten in hun tarieven doorberekenen • bevoordelingsverbod: overheden mogen hun eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen ten opzichte van concurrerende bedrijven • gegevensgebruik: overheden mogen de gegevens die zij uit hun publieke taak verkrijgen, niet gebruiken voor economische activiteiten, tenzij anderen ook over deze gegevens kunnen beschikken • functiescheiding: personen die betrokken zijn bij de uitoefening van de bestuurlijke bevoegdheid mogen niet betrokken zijn bij het verrichten van economische activiteiten door de overheidsorganisatie Economische activiteiten Voorbeelden van economische activiteiten zijn: • het vervaardigen van bestektekeningen door gemeentelijke ingenieursbureaus voor derden • het exploiteren van parkeergarages of fietsenstallingen door gemeentelijke (parkeer)bedrijven • het maken van pasfoto’s door de burgerlijke stand • de verhuur van ruimten in overheidsvastgoed • de verhuur van cd’s en dvd’s door gemeentelijke bibliotheken • de exploitatie van bioscopen in gemeentelijke culturele centra • de levering van ICT-diensten aan derden • het aanbieden van ligplaatsen in

een haven • het aanbieden van muzikale en kunstzinnige vorming • de verhuur van sportaccommodaties, zwembaden of sporthallen 'Typische overheidstaken' Activiteiten om specifieke bevoegdheden van overheidsgezag uit te oefenen, worden niet als economische activiteit gezien. Het moet dan gaan om een taak die tot de kerntaken van de overheid behoort of die door de aard, doel en de regels waaraan zij is onderworpen met die taken verband houdt. Het gaat hierbij om ‘typische overheidstaken’ zoals: • het verlenen van (bouw)vergunningen en concessies • het sluiten van een huwelijk door een ambtenaar van de burgerlijke stand • het beheer en onderhoud van de openbare ruimte • de uitgifte van identificatiedocumenten • het opstellen van een bestemmingsplan Uitzonderingen: algemeen belang De gemeente hoeft niet bij al haar economische activiteiten te maken te krijgen met de Wet Markt en Overheid. Deze Wet is niet van toepassing op economische activiteiten die plaatsvinden in het algemeen belang2. Gemeenten kunnen onder voorwaarden voor dergelijke activiteiten een algemeen belang besluit nemen. De algemeen-belang-vaststelling voor gemeenten vindt plaats door de raad. Of sprake is van een algemeen belang, dient door de gemeente zelf (gemotiveerd) te worden vastgesteld. Het is hierbij verstandig aan te sluiten bij Europese beleidsdoelstellingen of Europese Verdragen.

Dus indien de gemeente, goed onderbouwd, kan motiveren dat het gratis aanbieden van ligplaatsen in het algemeen belang is, dan kan zij overwegen hiervoor een algemeen belang besluit te nemen.

2 artikel 25h Mededingingswet

Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

4

Belanghebbende ondernemers kunnen echter wel opkomen tegen het besluit van de gemeente. Zij kunnen de reguliere inspraakmogelijkheden benutten ten aanzien van een algemeen belang besluit en ook anderszins invloed uitoefenen op de door de overheid te maken keuzes. Ook kunnen belanghebbende ondernemers in rechte opkomen tegen een bestuursrechtelijk besluit tot vaststelling dat bepaalde economische activiteiten in het algemeen belang worden verricht, tenzij het bestuursrechtelijk besluit als een algemeen verbindend voorschrift is vormgegeven.

Kostenverhaal Gemeenten stellen tal van diensten ter beschikking aan hun inwoners. Vaak hebben deze diensten een publiekrechtelijke grondslag, de verleende diensten worden dan verleend door de overheid, in haar hoedanigheid als overheid. De gemeente is dan bij wet verplicht die diensten te verlenen. De gemeente is zo op grond van de wet verplicht het huishoudelijk afval in te zamelen3. Daarnaast verlenen gemeenten ook diensten die ook door een niet-overheid, een bedrijf, kunnen worden verleend. De gemeente heeft geen wettelijke verplichting om bedrijfsafval in te zamelen. De inzameling kan dan worden gedaan door marktpartij. De gemeente kan er ook voor kiezen om het bedrijfsafval door haar gemeentelijke ophaaldienst in te laten zamelen. Ook hier zal de gemeente overgaan tot kostenverhaal. Hier kunnen de kosten op twee manieren worden verhaald. kosteloos => collectieve dienst => belasting De verlening van deze diensten is soms kosteloos, dat is met name als het geval is dat de de dienst een algemeen belang betreft, zoals het aanleggen van een fietspad. Bij een dienst in het kader van een algemeen belang is er een brede kring van belanghebbenden. Die kring van belanghebbenden is zo ruim dat individuele beprijzing inefficiënt of onhaalbaar is. Er is dan sprake van een collectieve dienst. De dienst wordt feitelijk gratis ter beschikking gesteld.

De kosten worden dan betaald uit de algemene middelen, uit de belastingen. Belastingen zijn dan de prijs voor beschaving die wij krijgen middels collectieve diensten. Het kosten verhaal vindt dan via de belastingen plaats. niet kosteloos => individuele dienst => retributie Voor concrete individuele dienstverlening kan een gemeente tot kostenverhaal komen door een retributie in rekening brengen. Een retributie of recht is feitelijk een bijdrage op basis van de gemeentewet. Een retributie mag, op grond van de gemeentewet, ten hoogste de gemaakte kosten verhalen. Typische voorbeelden van retributies zijn leges voor paspoorten, identiteitskaarten en rijbewijzen. Voor bedrijfsafval rust op gemeente geen ophaalverplichting, bedrijven zijn wettelijk verplicht zelf zorg te dragen voor de verwerking van hun afval. Het staat de gemeente echter vrij om aan bedrijven dergelijke diensten aan te bieden. Op basis van de gemeentewet kunnen dan via een reinigingsrecht maximaal de kosten van diensten verhaald worden. Hier is sprake van publiekrechtelijk kostenverhaal. niet kosteloos => individuele dienst => prijs De gemeente kan ook met de bedrijven een overeenkomst aan gaan om het bedrijfsafval op te halen. in die overeenkomst staat dan de prijs die voor deze dienstverlening in rekening wordt gebracht. Het kostenverhaal wordt dan gedaan op privaatrechtelijke grondslag.

niet kosteloos => dienst => heffing Vaker komt het voor dat voor de verleende diensten er wel een bedrag in rekening wordt gebracht, maar er geen sprake is van een individuele dienst. Die dienst is dan gebaseerd op een wettelijke verplichting, kostenverhaal is dan mogelijk op basis van de wet die de dienst verplicht stelt.

3 Wet milieubeheer (Wmb)

Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

5

Op basis van de Wet milieubeheer (Wmb) rust op de gemeente de wettelijke verplichting om bij particulieren het huisvuil wekelijks in te zamelen. Het kostenverhaal vindt plaats via de afvalstoffenheffing. Diezelfde wet bepaalt ook hier er voor die kosten opdraait, de zogenaamde heffingsplichtige. Op basis van Wmb mogen maximaal de kosten door gemeente verhaald worden.

Kostendekkendheid Voor verlening van diensten, via de publiekrechtelijke, op basis van gemeentelijke regelgeving, kan dus een retributie of een heffing in rekening worden gebracht. Voor concrete verlening van diensten, via de privaatrechtelijke weg, op contractuele grondslag, kan dus een prijs in rekening worden gebracht. maximaal kostendekkend bij retributies en heffingen Die prijs, die retributie of die heffing hoeft niet perse kostendekkendheid te zijn. Bij retributies of heffingen is bepaald dat de in rekening gebrachte bedragen maximaal kostendekkend mogen zijn. Bij retributies of heffingen mag geen winst worden beoogd en gemaakt. Overschotten en tekorten in de exploitatie worden in de volgende periode verrekend middels reserves. geen oneerlijke concurrentie Voor het in rekening brengen van een prijs zijn geen algemeen bepalingen te vinden die winst maken onmogelijk maken. Een overheid mag dus in principe onder de kostprijs werken. De Mededingingswet waakt er echter voor dat een overheid in oneerlijke concurrentie treedt met marktpartijen. De Mededingingswet verplicht de overheden tot een kostprijsberekening die alle kosten meeneemt. Een gemeente kan bv, in het kader van het parkeerbeleid, besluiten tot het exploiteren van parkeergarages. Het parkeerbeleid wordt dan in de markt vormgegeven, via het privaatrecht. Marktpartijen kunnen ook parkeergarages exploiteren.

De Mededingingswet tracht dus in dit soort situaties concurrentievervalsing te voorkomen door te eisen dat alle kosten in de kostprijs berekening mee genomen worden. Dit geldt niet alleen voor prijzen maar ook voor retributies. besluit van algemeen strekking Is er sprake van een besluit van algemeen strekking dan kan van die eis volledig verhaal van kosten worden afgezien en dus hoeven niet alle kosten verhaald te worden. Een voorbeeld daarvan is de renovatie van een havenkade waar een watersportvereniging ligplaatsen exploiteert. De renovatie van de havenkade kan dan gezien worden als besluit van algemene strekking. Er kan dan een bijdrage van de jachthaven worden gevraagd, er hoeft geen sprake te zijn volledig kostenverhaal als er sprake is van een besluit van algemene strekking. Kostentoerekening De veelheid aan activiteiten die in de legesverordening zijn geregeld, vraagt bijzondere aandacht voor de kostentoerekening. Te meer omdat zowel landelijke als Europese regelgeving beperkingen stellen aan de kruissubsidiëring tussen de verschillende tarieven: • De Europese Dienstenrichtlijn beperkt de mogelijkheden voor kruissubsidiëring bij leges die samenhangen met bedrijfsactiviteiten tot een cluster van samenhangende vergunningen.

• De wetgeving over de omgevingsvergunning gaat ervan uit dat alleen binnen de omgevingsvergunning kruissubsidiëring kan worden toegepast en niet met dienstverlening erbuiten. Andere beperkingen bij de kostendekkende tarieven vloeien voort uit landelijke wetgeving. In de legesverordening zijn ook diensten beschreven die gemeenten in opdracht van het rijk verrichten, zoals het verstrekken van paspoorten en rijbewijzen. Het rijk stelt steeds vaker beperkingen aan het doorberekenen van kosten bij deze diensten. Voor paspoorten en rijbewijzen gelden bijvoorbeeld Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

6

maximumtarieven. Daarnaast verhindert de wetgeving soms ook het doorberekenen van lasten die samenhangen met bijkomende werkzaamheden. Bijvoorbeeld de extra werkzaamheden die nodig zijn bij verlies of diefstal van een document. Integrale kostprijs De gemeente (en andere overheden) die economische activiteiten verricht moeten zich houden aan de Mededingingswet. De Mededingingswet schrijft voor dat overheidsorganisaties bij het aanbieden van goederen of diensten op een markt op zijn minst de integrale kosten in rekening moeten brengen. Deze integrale kosten moeten bij de afnemers van de betrokken goederen of diensten in rekening gebracht worden. De gemeente dient dus op basis van ten minste de integrale kostprijs, de prijs voor liggelden in de jachthaven te bepalen. Als de gemeente de ligplaatsen aanbiedt zonder daarvoor een vergoeding te vragen, dan is dat niet voldoende om de kosten te dekken. Dergelijke ligplaatstarieven leiden namelijk tot een ongelijk speelveld, waarbij concurrerende havens geschaad kunnen worden in hun concurrentiepositie. Hierdoor wordt de mededinging verstoord.

Retributies - privaatrechtelijk of publiekrechtelijk kostenverhaal Voor het in rekening brengen van kosten heeft de gemeente in beginsel de keuze uit de heffing van een retributie (publiekrechtelijk) of de overeenkomst (privaatrechtelijk). Dit wordt ook wel de tweewegenleer genoemd. Als een retributie een mogelijkheid is, is de gemeente niet verplicht daarvoor te kiezen. Het staat de gemeente vrij om de vergoeding ook te vragen op grond van een privaatrechtelijke overeenkomst. Is eenmaal gekozen voor een retributie dan zullen voor de in de retributieverordening opgenomen diensten geen overeenkomsten meer mogelijk zijn. Diensten die niet in de verordening zijn opgenomen, kunnen op basis van een overeenkomst worden verricht. Op deze keuzevrijheid bestaan enkele uitzonderingen. Zo kan men geen privaatrechtelijke vergoeding overeenkomen als voor de dienst een retributie niet is toegestaan. Daarnaast kan een wet de publiekrechtelijke vergoeding uitputtend hebben geregeld. In dat geval mogen aanverwante diensten niet langs privaatrechtelijke weg worden verhaald.

Geen kostendekkendheid Als er voor wordt gekozen om niet tot volledig kostenverhaal (100% kostenverhaal) over te gaan dan dient een deel van de kosten op andere wijze te moeten worden gedekt. Het gat dient dan gedekt worden uit de belastingen. Het gevolg hier van is dan wel dat er minder collectieve diensten kunnen worden aangeboden. Immers een deel van de belastingen wordt gebruikt om niet-collectieve diensten te bekostigen en zo blijft er minder geld over voor collectieve diensten. Feitelijk geef je dan aan dat ondanks dat er sprake is van een individualiseerbare dienst, die dienst toch een dusdanig collectief element in zich heeft die het rechtvaardigt dat een deel van de kosten uit de belastingen betaald wordt.

Belastingmenu Middelburg en de mate van kostendekkendheid Belastingen De lokale lasten zijn een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente, betaald door burgers en bedrijven. De gemeente Middelburg heft de onderstaande belastingen4: • onroerendezaakbelasting (OZB); • belasting van roerende woon- en bedrijfsruimten; • forensenbelasting; 4 De gemeente Middelburg heft geen hondenbelasting

Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

7

• • • • •

toeristenbelasting; watertoeristenbelasting parkeerbelasting; reclamebelasting en precariobelasting;

Dit zijn belastingen en de opbrengsten kennen geen beperkingen ten aanzien van de mate van kostendekkendheid. Tegenover een belasting staat geen rechtstreekse tegenprestatie van de gemeente. De opbrengsten dienen als algemeen dekkingsmiddel. Heffingen De gemeente Middelburg heft de onderstaande heffingen: • afvalstoffenheffing => 91,75% kostendekkendheid • rioolheffing => 100% kostendekkendheid Dit zijn heffingen en de opbrengsten kennen beperkingen ten aanzien van de hoogte van de tarieven. Er mag hier maximaal sprake zijn van 100% kostendekkendheid. Aan de eis van de maximale kostendekkendheid wordt hier voldaan. Bij deze heffingen is het toegestaan om maximaal 100% van de kosten inclusief overhead te dekken. De 91,75% kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing is incidenteel. Retributies of rechten De gemeente Middelburg heft de onderstaande retributies of rechten: • leges => 68% kostendekkendheid • begrafenisrechten => 59% kostendekkendheid • scheepvaartrechten => 48% kostendekkendheid • reinigingrechten => gecombineerd met de afvalstoffen heffing in een verordening. Dit zijn retributies of rechten en de opbrengsten kennen beperkingen ten aanzien van de hoogte van de tarieven. Er mag hier maximaal sprake zijn van 100% kostendekkendheid. Aan de eis van de maximale kostendekkendheid wordt hier voldaan.

Bij de retributies ligt de kostendekkendheid verander de 100% scheepvaartrechten Bij de scheepvaartrechten is het kostendekkendheidspercentage slechts 48%. De opbrengst van de scheepvaartrechten is begroot op € 105.000, daar staat € 195.000 aan kosten tegen over. De diensten waarvoor de scheepvaartrechten in rekening gebracht kunnen worden zijn economische activiteiten in het licht van de Wet Markt en overheid. Deze wet schrijft voor dat overheidsorganisaties bij het aanbieden van diensten op een markt op zijn minst de integrale kosten in rekening moeten brengen. Deze integrale kosten moeten bij de afnemers van de betrokken goederen of diensten in rekening gebracht worden. De gemeente dient dus op basis van ten minste de integrale kostprijs, de scheepvaartrechten te bepalen. Bij een besluit van algemeen belang kan van die eis volledig verhaal van kosten worden afgezien en dus hoeven niet alle kosten dan verhaald te worden. Deze vaststelling voor gemeenten vindt plaats door middel van raadsbesluit. Of daadwerkelijk sprake is van een algemeen belang, dient gemotiveerd te worden vastgesteld. Indien de gemeente, goed onderbouwd, kan motiveren dat het onder de kostprijs aanbieden van die diensten in het algemeen belang is, daarvoor een algemeen belang besluit te worden genomen. Momenteel ligt erg geen raadsbesluit van algemeen belang voor.

Hier door is aan de formele eis van een door de raad genomen raadsbesluit niet voldaan. Nu er geen raadsbesluit kan ook niet bezien Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

8

worden of er sprake is van een algemeen belang. Feitelijk schendt de gemeente Middelburg hiermee de Wet Markt en overheid en overheid. Derhalve wordt er onrechtmatig € 90.000 uit de algemene middelen gehaald. begrafenisrechten Hier is de kostendekkendheid 59%. De opbrengst van de begrafenisrechten is begroot op € 806.000, daar staat € 1.367.000 aan kosten tegen over. Hier is geen sprake van economische activiteiten in het zin van de Wet Markt en overheid. Aan de eis dat op zijn minst de integrale kosten in rekening moeten brengen hoeft dan ook niet te worden voldaan. leges

Bij de leges is de ‘overall’ kostendekkendheid 68%. We verwijzen hiervoor naar de Tabel I in de bijlage. Kostendekkendheid bij de leges kan betrekking hebben op de legesverordening in zijn geheel maar ook over de verschillende hoofdstukken. Binnen de hoofdstukken mag er zowel sprake zijn van overschrijding van de mate kostendekkendheid als onderschrijding van de van de mate kostendekkendheid. De wettelijke regels laten dus kruis-subsidieering tussen paragrafen binnen een hoofdstuk toe. Ook kan de legesverordening zo ingericht worden dat er geen sprake is van kruis-subsdieering en dat alle paragrafen 100% dekkend zijn. Een aantal tarieven heeft wettelijke maxima. Dit geldt voor de paspoorten, reisdocumenten, identiteitskaarten, rijbewijzen en verschillende akten van de burgerlijke stand. Er wordt voor die tarieven een wettelijk maximum gesteld.We verwijzen hiervoor naar de Tabel II in de bijlage. Nu is het mogelijk dat een gemeente die tarieven de wettelijk maximale tarieven hanteert voor die akten en dat de gemeentelijke kosten leger zijn dan het maximale wettelijke deel van de gemeente. De mate van kostendekkendheid is dan boven de 100% bij die paragrafen. In Middelburg is dit het geval voor de leges voor de akten van de burgerlijke stand, de reis- en identileitdocuementen en de rijbewijzen.

Beleidsbesluit Zowel bij privaatrechtelijk (via prijzen) als publiekrechtelijk kostenverhaal (via heffingen en/of retributies of rechten) is 100% kostendekkendheid het uitgangspunt. Dit is gebaseerd op het ‘kostenveroorzakingbeginsel’, degene die de kosten veroorzaakt is ook degene die de kosten draagt. Deze kosten zijn in principe te vermijden door geen gebruik te maken van de aangeboden dienst. Een deel van de kosten van die individuele diensten ten laste te brengen van de algemene middelen is in strijd met het karakter van de vermijdbaarheid van die individuele diensten. Het geeft geen pas om middelen bestemd voor collectieve diensten te bestemmen voor indivualiseerbare diensten. Uitzonderingen zijn mogelijk, het is aan de raad om deze uitzonderingen expliciet aan te geven.

Bijlagen: 2 stuks

Kostenverhaal van gemeentelijke dienstverlening

9

Tabel I 2025

Middelburg

Totaal

Leges

Hoofdstuk 1

Algemene dienstverlening

Par 1.1 Par 1.2 Par 1.3 Par 1.4 Par 1.5 Par 1.6 Par 1.7 Par 1.8 Par 1.9 Par 1.10

Burgelijke stand Reisdocuementen en ID Rijbewijzen Basisreg. Persoonsgegevens Bestuursstukken Vastgoed informatie Ov. Publiekszaken Gemeentearchief Bijzondere wetten Diversen

Hoofdstuk 2

Omgevingswet

Par 2.1 Par 2.2 Par 2.3 Par 2.4 Par 2.5 Par 2.6 Par 2.7 Par 2.8 Par 2.9 Par 2.10 Par 2.11 Par 2.12 Par 2.13 Par 2.14

Algemene bepalingen Voorfase Activiteiten mbt bouwwerken Activiteiten mbt cultureel erfgoed Milieubelastende activiteiten Lozingsactiviteiten Aanlegactiviteiten Overige activiteiten Maatwerkvoorschriften Gelijkwaardigheid Overige tarieven Modaliteiten (vermeerderingen) Vermindering Teruggaaf

Lasten

Baten

€ 3.542.274 € 2.415.977

Verschil

Kostendekking

-€ 1.126.297

68,2%

€ 863.042

€ 894.202

€ 31.160

103,6%

€ 48.829

€ 59.797

€ 10.968

122,5%

€ 479.485

€ 517.947

€ 38.462

108,0%

€ 193.241

€ 236.940

€ 43.699

122,6%

€ 33.328

€ 28.601

-€ 4.727

85,8%

€ 48.349

€ 43.447

-€ 4.902

89,9%

€0 € 13.470

€ 5.315

-€ 8.155

39,5%

€ 46.340

€ 2.155

-€ 44.185

4,7%

€ 2.610.371 € 1.509.222

-€ 1.101.149

57,8%

€ 717.829

€ 41.376

-€ 676.453

5,8%

€ 1.810.273

€ 1.427.682

-€ 382.591

78,9%

€ 951

€ 32

-€ 919

3,4%

€ 9.506

€ 206

-€ 9.300

2,2%

€ 951

€ 97

-€ 854

10,2%

€ 70.861

€ 70.861

€0

100,0%

-€ 31.032

-€ 31.032

Hoofdstuk 3

Dienstverlening dienstenrichtlijn

€ 68.861

€ 12.553

(€ 56.308)

18,2%

Par 3.1 Par 3.2 Par 3.3 Par 3.4 Par 3.5 Par 3.6 Par 3.7 Par 3.8

Horeca Seksbedrijven Winkeltijdenwet Organiseren evenement of markt Standplaatsen Huisvestingswet 2014 In dit hoofdstuk niet benoemd besluit Diverse

€ 53.337

€ 10.704

-€ 42.633

20,1%

€ 15.524

€ 1.849

-€ 13.675

11,9%

Tabel II Leges

Max gem. Deel

Reisdocumenten Nationaal paspoort onder 18 jaar € 18 + € Zakenpaspoort onder 18 jaar € 18 + € Faciliteitenpaspoort onder 18 jaar € 18 + € Reisdocument voor vluctelingen en € vreemdelingen NIK onder 18 jaar € 18 + € Identiteitskaart voor personen met uitreisverbod € Toeslag spoedaanvraag € Toeslag bezorging €

Rijkskosten

38,20 38,20

€ €

27,50 48,65

€ €

65,70 86,85

38,20 38,20

€ €

27,50 48,65

€ €

65,70 86,85

38,20 38,20

€ €

27,50 48,65

€ €

65,70 86,85

38,20

€

27,50

€

65,70

33,65 33,60

€ €

8,70 44,90

€ €

42,35 78,50

29,55 18,65

€ €

8,70 59,10

€ € €

38,25 59,10 18,65

Max gem. Deel Rijbewijzen Standaard rijbewijstarief € Verhoging bij spoed € Totaal spoed tarief €

Max tarief

37,75 37,75

Rijkskosten € € €

14,35 39,65 54,00

Max tarief € € €

Tarieven akten burgerlijke stand a. voor elk afschrift van een akte van de burgerlijke stand b. voor elk uittreksel van een akte van geboorte, van huwelijk van registratie van een partnerschap, van omzetting van een huwelijk in een registratie van een partnerschap, van omzetting van een registratie van een partnerschap in een huwelijk of van overlijden c. voor elke verklaring van huwelijksbevoegdheid als bedoeld in artikel 49a van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (een Nederlander wenst buiten Nederland een huwelijk aan te gaan) d. voor een attestatie de vita als bedoeld in artikel 19k van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek e. voor elk meertalig uittreksel uit een akte van de burgerlijke stand f.1. voor een meertalig modelformulier van een onder a, b, d en e genoemd stuk f.2. voor een meertalig modelformulier van een onder c genoemd stuk

52,10 39,65 91,75 maximum

€

17,10

€

17,10

€ €

29,80 17,10

€

17,10

€

17,10

€

23,00