Beantwoording vragen over Maatschappelijk klankbordgroep bij Vervolgonderzoek Middelburgse Joodse Huizen in 2e Wereldoorlog - Caroline Diepeveen (GL-PvdA)

Commissie

Maatschappelijke Zaken 3-4-2024

Agendapunt

8a

Onderwerp

Vragen over Maatschappelijk klankbordgroep bij Vervolgonderzoek Middelburgse Joodse Huizen in 2e Wereldoorlog

Vragensteller

Caroline Diepeveen (GroenLinks/PvdA)

Datum ingediend

2-04-2024

Datum beantwoording

03-04-2024

Toelichting

Aanleiding In het Weekbericht van de Griffier van vrijdag 29 maart j.l. stond de volgende oproep: Vanuit het college heb ik deze vraag ontvangen: “De Radboud Universiteit heeft aangegeven dat het concept-rapport van het vervolgonderzoek naar het Joods vastgoed in WW2 op afzienbare tijd voorgelegd kan worden aan een maatschappelijke klankbordgroep voor commentaar en suggesties. Zij laten zich graag bijlichten waar het lokale bijzonderheden en gevoeligheden betreft. Van de fractie van GroenLinks/PvdA is reeds een suggestie ontvangen van personen en partijen die hiervoor benaderd kunnen worden. We vernemen ook graag van de andere partijen suggesties om te komen tot een goede vertegenwoordiging van de verschillende belangen en disciplines.” Het onderzoek door de Radboud Universiteit betreft de uitvoering van een motie door de raad aangenomen op 1 juni 2023. Besluitpunt 3 van deze motie luidde: Voor dit vervolgonderzoek tevens een maatschappelijke klankbordgroep in te stellen zoals ook in andere steden is gebeurd, bv. in Rotterdam, en met speciale aandacht voor vertegenwoordiging van de Joodse gemeente Zeeland daarin; In het raadsvoorstel, aangenomen door de raad als hamerstuk op 14 december 2023, staat over de uitwerking van de motie, staat t.a.v.

besluitpunt 3: Bij opdrachtverstrekking zal hier in overleg met de Radboud Universiteit invulling aan worden gegeven waarmee ook onderdeel 3 van motie 23-046 geadresseerd wordt. De oproep in het Weekbericht geeft in het licht van het bovenstaande, bij onze fractie aanleiding tot het stellen van de volgende vragen:

Vraag1

Antwoord

Uit besluitpunt 3 van de motie en de uitwerking ervan in het Raadsvoorstel van 1 december 2023, blijkt dat het besluit tot het instellen van een Maatschappelijke Klankbordgroep genomen is door de Raad en dat het College de uitwerking daarvan op zich heeft genomen, en het dus niet een verzoek van de Radboud Universiteit betreft. Begin januari, dus kort na het aannemen van het Raadsvoorstel, is de fractie GL/PvdA benaderd voor het leveren van suggesties voor leden van de klankbordgroep. Die suggesties heeft de fractie op 13 januari 2024 aan de wethouder gestuurd en deze gaf op 15 januari per email aan dat het wat hem betreft een evenwichtige en deskundige samenstelling leek en dat hij ermee in overleg met de Radboud Universiteit aan de slag zou gaan. Daarna bleef het stil, totdat wij begin maart navraag gingen doen bij het college hoe het nu met die Maatschappelijke Klankbordgroep stond, en ons bleek dat er in het geheel nog geen klankbordgroep in het leven was geroepen. -

Wat heeft het College na het ontvangen van de suggesties van GL/PvdA gedaan om te zorgen dat er een maatschappelijke klankbordgroep in het leven zou worden geroepen?

-

Waarom zit er zo’n 2,5 maand tussen het verzoek aan GL/PvdA voor suggesties voor de Maatschappelijke klankbordgroep en het verzoek aan de andere fracties op 29 maart 2024?

-

Tot welke datum kunnen andere fracties suggesties leveren? En op welk moment denkt het College een Klankbordgroep te hebben ingesteld?

Het raadsvoorstel, aangenomen door de raad als hamerstuk op 14 december 2023, zag op het beschikbaar stellen van de financiële middelen voor de opdracht aan de Radboud Universiteit voor het vervolgonderzoek naar het Joods vastgoed in de Tweede Wereldoorlog waartoe in de collegevergadering van 14 november 2023 een besluit was genomen. Bij het onderdeel ‘communicatie’ in het raadsvoorstel is vermeld: Bij opdrachtverstrekking zal hier in overleg met de Radboud Universiteit invulling aan worden gegeven waarmee ook onderdeel 3 van motie 23-046 geadresseerd wordt. Op 18 december 2024 is de opdrachtverstrekking per mail aan de RU bevestigd met de vermelding: ‘Door de indienster van de oorspronkelijke motie wordt veel waarde gehecht aan de in het voorstel

genoemde begeleidingscommissie. Laten we daar in januari contact over hebben hoe daar het beste vorm aan gegeven kan worden.” 1a: Op 15 januari is de lijst met suggesties die we van de fractie GL/PvdA mochten ontvangen aan de Radboud Universiteit gezonden met de vraag of zij vanuit hun expertise wellicht aanvullende suggesties hadden voor kennis en kunde die in een dergelijke klankbordgroep vertegenwoordigd zou moeten zijn. Daarbij is tevens gevraagd of zij wellicht een voorbeeld beschikbaar hadden voor de positiebeschrijving van kandidaat-leden. 1b.Helaas is pas op 29 februari een reactie van de RU ontvangen met de vermelding dat het op 15 januari verstuurde bericht door de spreekwoordelijke ‘mazen van het net’ was gegaan. Als gevolg van de grote diversiteit aan dagelijkse werkzaamheden is het versturen van een herinneringsmail door de gemeente helaas niet gebeurd. 1c Het ware inderdaad beter geweest hier een termijn aan te verbinden. Dat kan alsnog gecommuniceerd worden. Vraag 2

Antwoord

In het raadsbesluit staat t.a.v. de uitvoering van besluitpunt 3 dat bij opdrachtverstrekking invulling zal worden gegeven aan de maatschappelijke klankbordgroep. Het college heeft bovendien in december 2023 per email/telefoon en whatsapp gecorrespondeerd met de GL/PvdA fractie over de taakopvatting voor de Klankbordgroep. De GL/PvdA fractie heeft toen aangegeven dat de maatschappelijke klankbordgroep er bij de start van het onderzoek zou moeten zijn. Dat is door het college vervolgens per mail beaamd. De oproep in het Weekbericht geeft aan dat er nog geen sprake is van een Klankbordgroep, maar dat desondanks het Onderzoeksrapport van de Radboud Universiteit op dit moment in concept-vorm bijna klaar is. -

Waarom is er tot nog toe geen Klankbordgroep tot stand is gekomen, terwijl het concept-rapport al bijna klaar is?

-

Acht het College zich gebonden aan de uitvoering van een raadsbesluit?

-

Waarom geeft het College geen uitvoering aan dit punt conform het door de Raad genomen besluit?

-

Vindt het College nog steeds dat de Klankbordgroep er bij de start van het onderzoek had moeten zijn of hanteert men intussen een ander standpunt? Als het College intussen van standpunt is veranderd, wat is dan de oorzaak van dat veranderde standpunt en waarom is de Raad hier dan niet in meegenomen?

2a.Op grond van de offerte van de RU had ook het college een bepaald beeld bij de alinea: ‘In overeenstemming met de doelstellingen van het onderzoek is het wenselijk om relevante partijen bij het onderzoek te betrekken. In samenspraak met de opdrachtgever kunnen Joodse organisaties ter plekke en lokale historici, archivarissen en anderen die al onderzoek doen of gedaan hebben naar deze thematiek in het onderzoeksproces meegenomen worden, bijvoorbeeld in de vorm van een maatschappelijke klankboordgroep. Uiteindelijk legt het onderzoeksteam alleen aan de gemeente als opdrachtgever verantwoording af. Uit de uiteindelijk op 29-2-2024 van de RU ontvangen reactie hebben wij echter begrepen dat de rol van de klankbordgroep is om het eerste concept-rapport van kritisch commentaar en advies te voorzien. De Radboud Universiteit schreef hierover: ‘Onze streep in het zand voor de kbg is altijd heel helder: we luisteren graag naar commentaar en suggesties bij de voorlaatste versie van het rapport. Waar het lokale bijzonderheden en gevoeligheden betreft laten we ons graag bijlichten. De weging en interpretatie van bronnen en ook de conclusies vallen binnen onze wetenschappelijke onafhankelijkheid.

We onderbouwen die dus altijd, maar laten ons geen andere visie dicteren.’ Bovenstaande sluit overigens aan bij wat in de offerte van de RU over de rapportage, aansluitend op bovenvermelde alinea, is opgenomen: ‘De rapportage naar de opdrachtgever verloopt als volgt: een voorlopig eindrapport biedt gelegenheid voor een gesprek over kleinere aanpassingen en uitbreidingen van het onderzoek, met opdrachtgever en klankbordgroep

2b Uiteraard 2c Het college is van mening dat hier bij opdrachtverstrekking aan de RU is voldaan maar betreurt dat niet van meet af aan de rol van de klankbordgroep helder was gedefinieerd. 2d Zoals bij het antwoord op vraag 2a aangegeven had ook het college een bepaald beeld bij een maatschappelijke klankbordgroep. Het college verlaat zich echter op de ervaring en expertise van de Radboud Universiteit die sinds 2021 voor 20 gemeenten onderzoek op dit thema heeft uitgevoerd (en in uitvoering heeft) waaronder voor de (gezamenlijke) gemeenten Bergen, Castricum, Dijk en Waard, Heiloo, Hollands Kroon, Schagen en Texel. Ook in dit onder onderzoek was sprake van een klankbordgroep. In het rapport is daarover opgenomen: .”Na de startbijeenkomst in februari 2022 hebben zij kritisch meegelezen met de conceptversie van dit rapport’ Voor het vervolgonderzoek voor Middelburg schreef de RU op 29-2-2024 ‘In het begin hebben we soms eerst onze methode een keer toegelicht in een bijeenkomst, maar dat is een gepasseerd station hier’ Het college betreurt het misverstand over de positie van een klankbordgroep maar is van mening dat het verloop van het vervolgonderzoek en de rol van de klankbordgroep nooit anders zou zijn verlopen dan volgens de door de RU gehanteerde methodiek. Vraag 3

In de oproep in het Weekbericht staat dat de Klankbordgroep tot taak heeft: bijlichten waar het lokale bijzonderheden en gevoeligheden betreft. Op welke wijze vindt het College dit een adequate vertaling van de bedoeling van besluitpunt 3 uit de motie? Wat is er tot op heden gebeurd met de in de motie gevraagde speciale aandacht voor de vertegenwoordiging van de Joodse gemeente Zeeland? Met welke taakomschrijving gaat de nog in te stellen Klankbordgroep aan het werk? Zal zich dat beperken tot het concept-rapport lezen en voorzien van enige correcties/aanvullingen voor zover het de lokale bijzonderheden betreft? Gaat de Klankbordgroep ook nog als groep bij elkaar komen of wordt dit een louter individueel gebeuren? Of is er nog ruimte om tot een wat bredere taakomschrijving te komen die meer recht doet aan besluitpunt 3 van de motie? Zo ja, op welke wijze gaat dat gebeuren? Zo nee, waarom niet?

Antwoord

3a. Zoals geantwoord bij vraag 2d verlaat het college zich op de ervaring en expertise van de Radboud Universiteit waarvan de gebruikte bewoording is overgenomen. (zie antw. 2a). 3b.Het is evident dat de Joodse gemeente Zeeland, zoals in motie 23-046 aangegeven, een van de belangrijkste organisaties is die gevraagd zal worden voor de klankbordgroep. 3c. Zoals de RU heeft gecommuniceerd valt de weging en interpretatie van bronnen en de conclusies daaruit binnen de wetenschappelijke onafhankelijkheid. Voorstelbaar is derhalve dat leden van de klankbordgroep ieder vanuit hun achtergrond of discipline op het concept-rapport reflecteren en dit zullen voorzien van kritisch commentaar en advies. Dat het concept-rapport door de klankbordgroep tevens ook plenair besproken zal worden lijkt het college evident. 3d. Het derde punt van het verzoek aan het college in de motie 23-046 verwijst naar het door het NIOD uitgevoerde onderzoek Ontrechting & rechtsherstel. Het Rotterdamse gemeentebeleid inzake ontrechting en rechtsherstel van Joodse oorlogsslachtoffers 1940-1955’ waarbij de onderzoekers een gesprekspartner vonden in een speciaal ingestelde Maatschappelijke Klankbordgroep. Het verzoek aan het NIOD werd reeds in 2018 door de gemeente Rotterdam gedaan, derhalve ruim voordat het onderzoeksplatform Pointer het thema in 2020 landelijk onder de aandacht bracht.

De RU heeft sinds 2021 voor 20 gemeenten onderzoek (afgerond en lopend) uitgevoerd en daarbij een eigen ‘Nijmeegse aanpak’ ontwikkeld. De rol van de klankbordgroep voor het vervolgonderzoek voor Middelburg zal vergelijkbaar zijn met zoals deze bij andere onderzoeken door de RU is ingevuld. (Zie ook antwoord op vraag 2d). Recent (maart 2024) heeft de Radboud Universiteit overigens een interessante synthese gepubliceerd van drie jaar onderzoek in opdracht van Nederlandse gemeenten.

Joodse burgers in de Nederland: onteigening en rechtsherstel (ru.nl)

Vraag 4

Welke ideeën heeft het College over het presenteren/aanbieden van het eindrapport en het betrekken daarbij van de Middelburgse inwoners in het algemeen en de Joodse gemeenschap in het bijzonder?

Antwoord

Het college heeft daar op dit moment nog geen ideeën over gevormd en wil eerst kennis nemen van het eindrapport en dit vervolgens beschikbaar stellen aan de raad. Daarna kunnen met betrokken partijen gedachten worden gevormd over een vervolg.