AB 2026.03.03 Memo actieve informatie maatschappelijke weerbaarheid; Zeeuwse aanpak

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Yvonne van Mastrigt

3 februari 2026

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Thijs Terlouw

Vergunningverlening en Handhaving

+31118675117

T.Terlouw@middelburg.nl

onderwerp

maatschappelijke weerbaarheid; Zeeuwse aanpak

Geachte leden van de raad, Aanleiding

Het onderwerp maatschappelijke weerbaarheid staat hoog op de politieke agenda. Er is consensus over het feit dat we weerbaarder moeten worden voor bedreigingen van buitenaf. Of dit nu cyberaanvallen betreft, verstoringen door drones, sabotage van onze nutsvoorzieningen of zelfs oorlogshandelingen door vreemde mogendheden tegen ons of tegen één van onze NAVO bondgenoten, we moeten ons tegen deze maatschappij-ontwrichtende effecten kunnen verweren. De weerbaarheidsopgave ligt er op twee onderdelen: militair en maatschappelijk. Het militaire onderdeel betreft de militaire paraatheid. Militairen moeten in staat zijn ons grondgebied en dat van de NAVO te kunnen verdedigen en er moet voldoende civiele ondersteuning zijn voor ons leger. Voor dit onderdeel van de weerbaarheidsopgave ligt de verantwoordelijkheid bij het ministerie van Defensie. Er wordt, dat kan ook in de media worden vernomen, hard gewerkt aan het vergroten van de militaire paraatheid van Nederland. Het maatschappelijk onderdeel heeft vooral betrekking op het kunnen blijven functioneren van de maatschappij. Dit deel van de weerbaarheidsopgave kent vier onderdelen: − het beschermen van vitale processen en andere belangrijke processen; − het overeind houden van de Nederlandse democratie, rechtstaat en overheid; − een weerbare economie en − een parate en veerkrachtige samenleving.

Deze onderdelen van de weerbaarheidsopgave noemen we maatschappelijke weerbaarheid wat hetzelfde is als de term civiele verdediging. Voor het verhogen van de maatschappelijke weerbaarheid staan lokaal gemeenten, veiligheidsregio’s, provincies en waterschappen aan de lat. De commissaris van de Koning heeft op basis van de ambtsinstructie een coördinerende taak hierin. Er ligt dus ook een opgave voor gemeente Middelburg om bij te dragen aan het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid, zowel van de gemeentelijke organisatie zelf als van de rest van de lokale maatschappij. De voorlichtingscampagne Denk Vooruit, waar inwoners onlangs informatie over in de brievenbus hebben ontvangen, is daar direct mee verbonden.

blad

2 van 5 onderwerp

maatschappelijke weerbaarheid; Zeeuwse aanpak

Informatie

Het is niet zo dat we in gemeente Middelburg niet voorbereid zijn. In gezamenlijk verband binnen de veiligheidsregio heeft de gemeente altijd al gewerkt om zich voor te bereiden op en te oefenen voor mogelijke rampen en crisis. Soms moest er daadwerkelijk opgetreden worden, omdat een groot incident plaatsvond. Naast een rol in het bestrijden van de ramp/crisis heeft de gemeente ook leidende rol bij het proces ‘bevolkingszorg’. Echter zoals beschreven in de inleiding, zien we in Nederland in de huidige maatschappelijke en politieke ontwikkelingen aanleiding om onze maatschappelijke weerbaarheid te vergroten. Bijgevoegd treft u een aantal documenten vanuit de Rijksoverheid waar dit verder in wordt toegelicht. Ook treft u de handreiking van VNG waarin duidelijk staat beschreven wat er moet gebeuren, wie daarbij nodig is en wie daarvoor verantwoordelijk is. Vanuit de Zeeuwse samenwerking van gemeenten, veiligheidsregio’s, provincies en waterschappen is het initiatief gekomen om deze inspanning gezamenlijk ten uitvoer te brengen. Het college heeft 3 februari besloten dit initiatief te ondersteunen en onze inspanning daaraan te verbinden. 23 februari a.s. vindt er een startbijeenkomst plaats. De Zeeuwse aanpak

Vanuit het Rijk wordt de beleidsvorming ten aanzien van het vergroten van maatschappelijke weerbaarheid gecoördineerd. De lokale partners zijn verantwoordelijk voor de uitvoering in de provincies. In Zeeland zijn de burgemeesters, de dijkgraaf en de directeur van de Veiligheidsregio inmiddels twee keer samengekomen om met de commissaris van de Koning te praten over de Zeeuwse opgave en de wijze waarop de Zeeuwse overheden die zouden kunnen oppakken. Het uitgangspunt is dat het thema collectief aangepakt wordt zodat niet elke Zeeuwse gemeente, Provincie en het Waterschap zelf aan de slag hoeft te gaan met alle onderdelen van de weerbaarheidsopgave. De eerste bijeenkomst was de bijeenkomst die jaarlijks op initiatief van de commissaris van de Koning wordt georganiseerd. Deze bijeenkomst was op 27 juni 2025 en stond volledig in het teken van maatschappelijke weerbaarheid. Tijdens deze bijeenkomst is, op basis van de brief van de NCTV van 6 december 2024, vooral gesproken over wat het versterken van maatschappelijke weerbaarheid eigenlijk inhoudt en hoe dat mogelijk in Zeeland opgepakt kan worden. Er was een spreker namens de NCTV en ook de ambassadeur van Finland in Nederland heeft gesproken over dit onderwerp.

De opbrengst van deze discussie was onder andere dat het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid mogelijk op dezelfde wijze zou kunnen worden opgepakt als destijds de coronacrisis in Zeeland is benaderd. In die periode is gewerkt in taakgroepen om de werklast eerlijk te verdelen. In een tweede bijeenkomst, die werd gehouden tijdens de vergadering van de Zeeuwse Burgemeesterskring op 21 november jl. is dit idee aan de hand van bijgevoegd memo verder vormgegeven en hebben de punten zoals aangegeven in de ledenbrief en handreiking van de VNG van 25 augustus 2025 een plaats gekregen. In deze bijeenkomst is besloten om in Zeeland inderdaad in taakgroepen te gaan werken. De taakgroepen zijn gedefinieerd en per taakgroep zijn er twee taakgroephouders benoemd.

blad

3 van 5 onderwerp

maatschappelijke weerbaarheid; Zeeuwse aanpak

De Zeeuwse aanpak ziet er daarom als volgt uit: Nr.

Onderwerp

Taakgroephouders

1

Het beschermen van vitale processen en andere belangrijke processen

1.1

Continuïteit van vitale processen

Poppelaars (dijkgraaf) en Jense- van Haarst (Hulst)

1.2

Continuïteit van onderwijs en onderzoek

Van den Tillaar (Vlissingen) en Van Mastrigt (Middelburg)

1.3

Continuïteit van opgeschaalde zorg

Burgemeester Terneuzen en Van den Bos (Goes)

2.

Parate en veerkrachtige samenleving

2.1

Fysieke veiligheid

Burgemeester Terneuzen en Van der Hoek (Schouwen-Duiveland)

2.2

Maatschappij en maatschappelijke organisaties

Luteijn (Reimerswaal) en Sijbers (Tholen)

2.3

Publieksinformatie en weerbaarheidsacademie

Schouwenaar (Veere) en Sijbers (Tholen)

3.

Het overeind houden van de Nederlandse democratie, rechtstaat en overheid

3.1

Continuïteit van overheidstaken en publieke dienstverlening

Meeuwisse (Noord-Beveland) en Jansen op de Haar (Kapelle)

3.2

Openbaar bestuur en rechtsorde

Vermue (Sluis) en Van Mastrigt (Middelburg)

3.3

Grensoverstijgende samenwerking

Jense- van Haarst (Hulst) en Vermue (Sluis)

4.

Weerbare economie

4.1

Industrie

Dijksterhuis (Borsele) en Van den Tillaar (Vlissingen)

4.2

Mobiliteit

Van den Bos (Goes) en Van der Maas (gedeputeerde)

4.3

Economie

Van der Hoek (Schouwen-Duiveland) en De Bat (gedeputeerde)

Vervolg

Het bovenstaande is input voor een provincie-brede startbijenkomst die op maandag 9 februari plaatsvindt. In deze bijeenkomst worden alle Zeeuwse partners (overheden, maatschappelijke instellingen, bedrijven, vrijwilligersorganisaties) waarvan een bijdrage in dit proces wordt verwacht, op de hoogte gesteld van de Zeeuwse werkwijze en wordt aan hen een positieve bijdrage gevraagd.

blad

4 van 5 onderwerp

maatschappelijke weerbaarheid; Zeeuwse aanpak

Vervolgens gaan de taakgroepen aan het werk. De taakgroepen worden vanuit de betrokken organisaties ondersteund. Door de val van het kabinet zijn er voor het uitvoeren van de opgave maatschappelijke weerbaarheid op regionaal niveau nog geen middelen vrijgemaakt. De verwachting is dat het nieuwe kabinet dit wel zal doen. In de eerste fase van het proces moeten de taakgroepen zich echter laten ondersteunen door bestaande capaciteit van alle betrokken partners. Afstemming vindt plaats tussen de taakgroepen onderling, maar ook in een speciaal daarvoor ingericht breed afstemmingsoverleg onder leiding van de commissaris van de Koning. Het geheel wordt ondersteund door een coördinerende werkgroep bestaande uit medewerkers van het kabinet van de commissaris van de Koning, de Veiligheidsregio Zeeland en namens de gemeenten een gemeentesecretaris. Al deze inspanningen moeten leiden tot een Zeeuwse aanpak maatschappelijke weerbaarheid die in de zomer van 2026 gereed zou moeten zijn. Ondertussen werkt de Veiligheidsregio Zeeland een pilot voor een noodsteunpunt en een coördinatiepunt in Zeeland nader uit. De landelijke informatiecampagne Denk Vooruit met als doel om inwoners 72 uur zelf- en samenredzaam te maken is per 18 november jl. van start gegaan. De opdracht om te komen tot een weerbare en veerkrachtige samenleving doen we met elkaar.

Overheid, inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven moeten samen aan de slag om de weerbaarheid van onze samenleving te verbeteren. Dat de opdracht in Zeeland via de burgemeesters is uitgezet, kan de suggestie wekken dat het vooral als ‘veiligheidsthema’ wordt gezien. Dat is niet het geval. De wens om de weerbaarheid en veerkracht in de samenleving te vergroten is een brede maatschappelijke uitdaging die verschillende domeinen raakt. Een verantwoordelijkheid die op verschillende portefeuilles binnen het college rust. De handreiking van de VNG, “weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau”, laat dit ook zien. Financiën

Het is nog onduidelijk wat deze inspanning voor Middelburg zal betekenen. De opgave kent een korte termijn, de inspanning die je levert om op de verschillende onderdelen op het gewenste niveau te komen, en een lange termijn, de investeringen en inspanning die je moet doen om structureel gesteld te staan. De opgave zal ook een vertaling krijgen naar verschillende bestuurlijke opgaven waar dit een onderdeel van uitmaakt. Het is nog niet duidelijk, of en op welke wijze het Rijk de regio’s financieel ondersteunt. Na de aftrap 23 februari zal de Middelburgse opgave verder uitgewerkt worden en zal het college een eerste stap zetten om zichtbaar te maken wat er nodig is. Dan zal het college bij u terugkomen om u verder te informeren. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, De secretaris, de burgemeester,

Garmt Kolhorn

Yvonne van Mastrigt

blad

5 van 5 onderwerp

maatschappelijke weerbaarheid; Zeeuwse aanpak

Bijlagen:

-

Ledenbrief VNG 29.039 weerbaarheid en veerkracht Weerbaarheidsopgave Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau