AB 2025.05.13 Memo actieve informatie Ruimtelijk arrangement Zeeland, Zeeland 2050, Regiovisie, Onderzoek samenwerking

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Rutger Schonis Jeroen Louws

15 april 2025

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Sabine Bierens

Wijk en Bestuur

+31118675324

S.Bierens@middelburg.nl

onderwerp

Ruimtelijk arrangement Zeeland, Zeeland 2050, Regiovisie, Onderzoek samenwerking

aanleiding

Op 26 februari ontvingen wij van Provincie Zeeland het concept Ruimtelijk Arrangement Zeeland (RA), met het verzoek ons uit te spreken over het concept en aan te geven of wij deel willen nemen aan de verdere uitwerking van afspraken. Op 1 april verscheen het startdocument van Zeeland 2050. Het is een uitnodiging van Provincie Zeeland en het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) om gezamenlijk te bouwen aan een Delta van de toekomst in een structurele samenwerking met het Rijk. Op 28 maart vond een bestuurlijk overleg plaats met de gemeenten Veere, Vlissingen en Schouwen-Duiveland over de uitvoeringsagenda van de regiovisie. Op 1 april presenteerden wij en de drie andere gemeenten deze regiovisie in het OZO. Op Walchers niveau wordt gewerkt aan een extern onderzoek naar samenwerking. De samenwerking van de vier grote steden – eerder Z4 – gaat verder onder de naam ‘netwerkstad Zeeland’. Informatie

Het Ruimtelijk arrangement Zeeland Op 15 april heeft het college van B en W met een brief kenbaar gemaakt aan Gedeputeerde Staten van de Provincie Zeeland dat gemeente Middelburg wil deelnemen aan onderdelen van de fiches 1, 2, 4, 5 en 6 van het concept Ruimtelijk arrangement Zeeland. Het ruimtelijk arrangement beoogt een afgewogen en afgestemde verdeling van schaarse ruimte bij verschillende beroepen op die ruimte voor vaak complexe en schurende ruimtelijke opgaven. Denk aan de woningbouwopgave, de energie- en grondstoffentransitie, de landbouw en het belang van een gezonde en veilige leefomgeving. Met het Ruimtelijk Arrangement worden bestuurlijke afspraken gemaakt tussen Rijk en provincies over die ruimtelijke vertaling van maatschappelijke opgaven van zowel provincie als Rijk. Deze afspraken zijn gericht op een langjarig inhoudelijk commitment op uitvoering en koers. Gemeente Middelburg kan deelnemen aan de afspraken in het Ruimtelijk arrangement Zeeland en daarmee invloed uitoefenen op die bestuurlijke afspraken Rijk-regio. U vindt het concept RA en de omschrijving van de fiches in de bijlagen RA Zeeland Moederdocument en Verdiepingsdocument. Binnen de fiches heeft Middelburg aangegeven te willen deelnemen aan verschillende afspraken. Dat zijn: In fiche 1 Basisafspraken 1a-1.

Rijk (onder leiding van OCW) en regio stellen samen gebiedsbiografieën op voor gebieden in Zeeland, en een overkoepelende gebiedsbiografie voor heel Zeeland. 1b. Rijk en regio richten het planvormende proces zo in dat erfgoed in een vroeg stadium betrokken wordt bij de uitwerking van de opgave en er wederzijdse versterking plaatsvindt

blad

2 van 6 onderwerp

Ruimtelijk arrangement Zeeland, Zeeland 2050, Regiovisie, Onderzoek samenwerking

tussen de opgave en het erfgoed. (procesafspraak). 1c. Rijk en regio zorgen ervoor dat bij ontwikkelingen die schade aan erfgoed kunnen veroorzaken, deze in eerste instantie zo veel mogelijk moeten worden beperkt. In het geval dat dit niet kan, wordt er gezocht naar passende compensatie. (procesafspraak). 2b. Rijk en regio onderzoeken hoe in de Wijkaanpak kansen vanuit economische ontwikkeling, klimaatadaptatie en energie- en grondstoffentransitie kunnen worden benut, zodat ze bijdragen aan de leefbaarheid en toekomstbestendige woningvoorraad. En daarmee verder te gaan als dit positief blijkt.(onderzoeksafspraak) -> Middelburg meldt zich aan als pilot. 3. Middelburg meldt zich aan voor het driehoeksoverleg met kavelruilbureau. In fiche 2 Behoud en versterking Zeeuwse identiteit 5. Rijk en regio onderzoeken welke nog niet beschermde vormen van erfgoed en objecten we van belang vinden voor de identiteit en het verhaal van Zeeland. En hoe dit erfgoed bestendig kan worden gemaakt voor toekomstige ontwikkelingen. (onderzoeksafspraak) 6. Wij vragen gemeente Veere Walcheren te vertegenwoordigen bij deze afspraak: Rijk en regio zorgen ervoor dat de waardevolle landschappen in Zeeland (zoals Walcheren en Kop van Schouwen) op worden genomen in de ontwerpnota Ruimte, en die samen met het reeds opgenomen Zuid-Beveland en de Zwinstreek te versterken.

In fiche 4 Leefbare steden en regio's Volledige deelname aan de afspraken 10-12 Inclusief trekkersrol bij deze afspraken, al dan niet met ‘kopgroep’ (Z4/5/netwerkstad). 10. Rijk en regio stellen samen met het netwerk een verstedelijkingsstrategie op voor Zeeland, gericht op het behoud van voorzieningen en het inzetten op de spiraal van groei. Daarbij willen we op de korte termijn inspelen op de beschikbare middelen ten behoeve van de verstedelijkingsgebieden. (procesafspraak) 11. Rijk en regio gaan rond de tafel om met tijdelijke huisvestingsmaatregelen vervolgens permanente woningbouw, voorzieningen, essentiële infrastructuur, en bereikbaarheid en nabijheid te realiseren en te versterken. (procesafspraak) 12. Rijk en regio zetten in op behoud van het voorzieningenniveau, door de kritische ondergrens te bewaken. Hiervoor benutten we het in ontwikkeling zijnde bereikbaarheidspeil. (procesafspraak) a. Rijk en regio doen onderzoek naar hoe we deze ondergrens kunnen definiëren, en wat het bewaken hiervan betekent voor Zeeland. (onderzoeksafspraak) b. Rijk en regio doen onderzoek naar de invloed van het woonbeleid op de leefkwaliteit en op het voorzieningenniveau. (onderzoeksafspraak) c.

Rijk en regio maken op basis van deze onderzoeken maatwerkafspraken over maatregelen die bijdragen aan het In fiche 5 Energie en (circulaire) economie 13a Rijk en regio blijven doorlopend in gesprek over fysieke aanpassingen aan het energiesysteem in Zeeland en het nationale netwerk, om zicht te houden op de ruimtelijke consequenties vanaf 2030.

blad

3 van 6 onderwerp

Ruimtelijk arrangement Zeeland, Zeeland 2050, Regiovisie, Onderzoek samenwerking

13b. Rijk en regio zetten schetsateliers/ontwerpend onderzoek in voor het besluitvormingsproces over de uitbreiding van het energiesysteem in Zeeland. Dit om gezamenlijke keuzes over ruimtelijke prioriteringen en afwegingen inzichtelijk te maken. 14. Wel verzoeken wij de tekst van deze afspraak te wijzigen in: ‘De regio stelt in samenspraak met het Rijk een ruimtelijke economische strategie op waarin circulaire economie een structurerend element is binnen de context van nationale economische ontwikkelingen. Regio en Rijk stemmen de ruimtelijke economische visie van het Rijk en de regionale strategie op elkaar af.’ Inzet op deze afspraken gebeurt samen met andere gemeenten uit het Zeeuws duurzaamheidsoverleg van de dertien gemeenten en de kerngroep circulaire economie. Fiche 6 Landelijk gebied 20 Rijk en regio onderzoeken de huidige balans van de totale zoetwatervraag en die van de toekomst. We kijken daarvoor naar de jaargemiddelden en door het jaar heen. (onderzoeksafspraak) 20b.: Wij melden ons aan als pilotgemeente: Rijk en regio nemen geen-spijt maatregelen om efficiënt met regenwater om te gaan door opslag, hergebruik en besparing van (gebiedseigen) water. (uitvoeringsafspraak) Met onze deelname willen wij de kansen benutten die het ruimtelijk arrangement voor Middelburg en voor Walcheren biedt in de verstedelijkingsopgaven.

Zoals woonopgaven, verdere ontwikkeling van ons voorzieningenniveau, ‘groene groei’, kortom positieve beïnvloeding van brede welvaartsindicatoren: welzijn, materiële welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu. Ook is het een kans om (indirect) middelen te verkrijgen. Bijvoorbeeld door hoger op de prioriteitenlijst te komen binnen bestaande programma's. Vervolg Wij stemmen onze deelname af met gemeentes Veere en Vlissingen en kijken waar we wij kunnen samenwerken bij de uitvoering van afspraken. Uiterlijk begin mei wil de Provincie de reacties van de gemeenten ontvangen. De tijdlijn voor het vervolg in 2025 na reactie gemeenten vindt u hieronder. Provincies en het Rijk stellen voor het eerst een Ruimtelijk Arrangement op. Dit eerste arrangement is de start van een cyclisch proces van samenwerken tussen provincies en het Rijk. Het eerste concept arrangement voor Zeeland bevat voornamelijk afspraken over de samenwerking en aanpak van processen, onderzoek dat nodig is om ruimtelijke afwegingen en keuzes te kunnen maken en enkele uitvoeringsafspraken.

blad

4 van 6 onderwerp

Ruimtelijk arrangement Zeeland, Zeeland 2050, Regiovisie, Onderzoek samenwerking

Op dit moment wordt ook een Perspectief voor Zeeland 2050 opgesteld. Dat perspectief geeft de richting aan voor afspraken die in de volgende cyclus van het RA gemaakt worden. Voor de zomer zijn de contouren voor Zeeland 2050 helder. In de afspraken in het arrangement wordt al gekeken naar de huidige stand van zaken in Zeeland 2050. Zo kunnen wij de korte en middellange termijn al een koppeling maken met Zeeland 2050. Zeeland 2050 Bouwen aan de delta van de toekomst Sinds afgelopen najaar inventariseert provincie Zeeland of er bij de Zeeuwse overheden en bij het Rijk interesse is in het samen bouwen van een ‘perspectief 2050’. Het op 1 april gepresenteerde startdocument zie bijlage – is daartoe de eerste aanzet. Met overheden en partijen (bedrijven, instellingen, organisaties, samen: belanghebbenden of stakeholders) in de hele provincie gaat provincie Zeeland nu verder om in de zomer en het najaar een definitieve koers, een definitief Perspectief Zeeland 2050, op te stellen. Met dit perspectief willen zij langjarig samenwerkingsafspraken maken met het Rijk op basis van wederkerigheid (gemeenschappelijk belang). Ministeries zijn dus ook in dit hele traject belangrijke gesprekspartner. Dit perspectief wordt gezien in samenhang met het op te stellen Rijk-regiopakket kerncentrales.

Twee van de drie ‘speerpunten, drie samenwerkende magneten die passen in het DNA van Zeeland’ (Inleiding startdocument) zijn ‘hotspot voor vernieuwend onderwijs en onderzoek’ en ‘groene netwerkstad’, De netwerkstad staat voor groei van de samenwerkende steden in Zeeland met voorzieningen als sterk vervolgonderwijs. Daarnaast een scala aan functies, zoals ‘een breed cultureel aanbod in theaters en bioscopen, hoger onderwijs, ziekenhuizen, afwisselend winkelaanbod, speciaalzaken en bijzondere eetgelegenheden. Daarmee worden we aantrekkelijk voor díe nieuwe werknemers en de studenten die de levendigheid, de city vibe zoeken. Maar dan zó, dat we wel de stedelijke functies hebben, zonder de nadelen zoals hittestress en verlies van de menselijke maat, die we associëren met echt grote steden. Juist een stedelijk gebied dat uitnodigt om naar buiten te gaan, te ontmoeten, te spelen en bewegen.’ De doorontwikkeling van het vervolgonderwijs (MBO/HBO/WO) en van ‘de stad’ Middelburg met extra woningen, stevig cultureel aanbod, voorzieningen en overheidsdiensten zien wij als gemeenschappelijk belang van Middelburg, Walcheren en de provincie. Om die reden heeft onze gemeente zich vanaf het begin gemeld als deelnemer aan het proces te komen tot de startnotitie en het vervolg in het Perspectief 2050.

De ontwikkeling van netwerkstad met buurgemeente Vlissingen en de andere Zeeuwse stede spreekt ons aan. Ambtelijk en bestuurlijk zijn wij aanwezig bij de verschillende bijeenkomsten die worden georganiseerd.

blad

5 van 6 onderwerp

Ruimtelijk arrangement Zeeland, Zeeland 2050, Regiovisie, Onderzoek samenwerking

Het vervolg van het perspectief voor de langjarige afspraken met het Rijk ziet er als volgt uit:

Regiovisie Walcheren-Schouwen-Duiveland In 2023 is onze regiovisie ‘Blijvend investeren in een ruime en passende beroepsbevolking’ vastgesteld. In november 2024 informeerden wij uw raad over de actiepunten die op korte termijn uitvoering geven aan de Regiovisie. Wij pakken die uitvoeringsafspraken met de vier gemeenten op en er is regelmatig ambtelijk en bestuurlijk overleg. Meest recent was er een bestuurlijk overleg in Veere en hebben wij de (uitvoering van) de regiovisie gepresenteerd in het OZO. U vindt de presentatie bij het OZO in de bijlage. De stand van zaken bij de actiepunten van de uitvoeringsagenda zijn: Extern onderzoek internationale werknemers De onderzoeksvragen zijn vastgesteld en de onderzoeksbureaus worden nu geselecteerd. Provincie Zeeland steunt dit onderzoek financieel. Datacentrum wonen Provincie Zeeland heeft inmiddels een dashboard Kwalitatief woononderzoek Zeeland ontwikkeld dat aan de informatiebehoefte van de deelnemende gemeenten voldoet. Als actiepunt van de regiovisie kan dit worden afgevoerd. Arbeidspotentieel asielzoekers en statushouders Wordt meegenomen in de aanpak onderwijs en arbeidsmarkt, die zich voor het overige op jongeren/jeugd richt. Samenwerking functies bedrijfsvoering gemeenten Afgesproken is in voorkomende gevallen van onderaf contact te zoeken met elkaar.

Verder is afgesproken met het oog op het duurzaam versterken van beroepsbevolking elkaar te blijven opzoeken voor: • Bouwen van betaalbare woningen in stad én vitale kernen • Uitbouwen Regionale Mobiliteitsstrategie

blad

6 van 6 onderwerp

Ruimtelijk arrangement Zeeland, Zeeland 2050, Regiovisie, Onderzoek samenwerking

• Ontwikkeling N-57 één van de drie klauwen van de Randstad naar Gent • Investeren in bereikbaar onderwijs en voorzieningen voor iedereen Daarnaast ook voor: • Samenwerken aan versterken cultureel erfgoed • Regionale veiligheidsoplossingen in een gespannen geopolitiek klimaat Extern onderzoek samenwerking Met het oog op doelmatige en doeltreffende samenwerking in de toekomst oriënteren wij ons op een gezamenlijk extern onderzoek met de gemeenten Veere en Vlissingen. Dit onderzoek moet zich richten zich op een analyse van samenwerkingen in het verleden en het heden met als doel: conclusies over succeskansen en -risico’s van vormen van samenwerking in de toekomst. Zo kunnen we toewerken naar een agenda voor samenwerking. Gemeente Middelburg werkt nu al op veel manieren samen met andere overheden en heeft dat in het verleden ook gedaan. Gemeenschappelijke regelingen, samenwerking op bedrijfsvoeringstaken, het OZO, een bestuurscommissie en samenwerking op beleidsterreinen zoals vervolgonderwijs op Walcheren en afgestemde Walcherse omgevingsvisies. Het is interessant terug te kijken en te analyseren wat indicatoren zijn voor succes voor de inwoners van de gemeente Middelburg en hoe samenwerking bijdraagt aan doelmatig en doeltreffend bestuur.

Ook willen wij graag antwoord op de vraag: waar liggen er kansen, bijvoorbeeld als we kijken naar ontwikkelingen elders in het land? Wij richten ons op start van het onderzoek voor de zomer en resultaten in het najaar. De kosten voor het onderzoek zijn in onze begroting al opgenomen. Ten behoeve van bovenstaande ontwikkelingen op het gebied van samenwerking zijn er gezamenlijke college-overleggen met buurstad Vlissingen, met de gemeentes op Walcheren, met Schouwen-Duiveland en met de gemeentes Goes en Terneuzen (naast Vlissingen partners in netwerkstad Zeeland). Op 12 mei voorafgaand aan de commissie Ruimte, vindt een toelichting plaats over deelname aan het ruimtelijk arrangement en Zeeland 2050 in samenhang. Ook over de andere samenwerkingsonderdelen uit dit memo kunnen dan vragen worden gesteld.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris, de burgemeester,

Aart van den Brink

Yvonne van Mastrigt

Bijlagen

• • • •

Ruimtelijk arrangement Zeeland, moederdocument, februari 2025 Ruimtelijk arrangement Zeeland, verdiepingsdocument, februari 2025 Startdocument Zeeland 2050. Bouwen aan de delta van de toekomst, april 2025 Presentatie Regiovisie Walcheren-Schouwen-Duiveland ‘Blijvend investeren in een ruime en passende beroepsbevolking’, april 2025