AB 2024.05.14 Memo actieve informatie Wijziging Reglement op de Burgerlijke Stand 2022

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Eduard Smit

2 april 2024

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Ruud Lak

Publiekszaken

+31118675440

R.Lak@middelburg.nl

onderwerp

Wijziging Reglement op de Burgerlijke Stand 2022

Geachte leden van de raad, aanleiding

Met deze memo willen wij uw raad informeren over ons besluit om het Reglement op de Burgerlijke stand op een aantal onderdelen aan te passen. Het betreft aanpassingen op de volgende onderwerpen: * Trouwambtenaar voor één dag * Eigen gekozen trouwlocatie voor één dag * Aanduiding 100 euro huwelijk informatie

Trouwambtenaar voor één dag De gemeente Middelburg biedt momenteel de mogelijkheid om het huwelijk of geregistreerd partnerschap te laten voltrekken door een (on)ervaren familielid, vriend of ceremonieel spreker, de zogenaamde onbezoldigd buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand (OBABS). We hebben besloten om de huidige aanvraagprocedure te wijzigen waarbij het alleen mogelijk is om een eigen trouwambtenaar te kiezen, mits die tevens werkzaam is als trouwambtenaar in een andere Nederlandse gemeente. Hiermee sluiten we aan op het beleid van meerdere andere Zeeuwse gemeenten en blijft de correctheid en de juridische kwaliteit van de voltrekkingen gewaarborgd. In Middelburg worden voltrekkingen met OBABSen gedaan zonder enige begeleiding van een trouwambtenaar die in dienst is van de gemeente Middelburg. In sommige situaties vinden voltrekkingen met de OBABS zelfs plaats op een eigen gekozen trouwlocatie. Op deze locaties is er geen (buitengewoon) ambtenaar van de burgerlijke stand (hierna BABS) of bode aanwezig die ervoor zorgt dat alle wettelijke formaliteiten in acht worden genomen bij een huwelijkssluiting. Anders dan bij een locatiehuwelijk zijn er in de trouwzalen van het stadhuis en op onze trouwlocatie in Arnemuiden wel bodes aanwezig.

Door gebrek aan kennis en ervaring van de OBABS en geen controle van de gemeente ontstaat er een risico dat een huwelijk achteraf nietig kan worden verklaard als dit niet op de juiste wijze tot stand is gekomen. Met ons besluit willen wij het risico verkleinen. Verder heeft digitalisering van de burgerlijke stand het nodige veranderd. In bijna alle gevallen verschijnt het bruidspaar niet meer in persoon bij de afdeling Publiekszaken en ziet alleen de (O)BABS een bruidspaar vooraf in persoon. De identiteitscontrole is hierdoor een belangrijke taak geworden, naast een beoordeling van mogelijke dwang, schijn en wilsonbekwaamheid. De beoordeling van deze belangrijke onderdelen zijn

blad

2 van 3 onderwerp

Wijziging Reglement op de Burgerlijke Stand 2022

dus verschoven van de ambtenaren (van de burgerlijke stand) van de afdeling Publiekszaken naar de (O)BABS. Bij mogelijke dwang, schijn of wilsonbekwaamheid komen gevaren om de hoek kijken. Bijvoorbeeld dat er gemakkelijk een eenmalige trouwambtenaar kan worden aangewezen die geen kennis heeft van wet- en regelgeving, niets weet van persoonlijke aansprakelijkheid en dwang, schijn of wilsonbekwaamheid eenvoudig kan omzeilen. Stel dat er sprake is van dwang, dan kan men een bekende als OBABS laten aanwijzen en is het probleem van bemoeienis verholpen. De eenmalig aangewezen OBABS heeft juridisch dezelfde verantwoording en aansprakelijkheid als iedere andere BABS. Hij of zij krijgt immers een aanwijzing en beëdiging zonder enige restrictie, maar heeft geen enkele kennis van zaken. Terwijl de gemeentelijke BABSen training en bijscholing moeten volgen. Er zijn gemeenten die een ervaren BABS mee sturen als iemand eenmalig wordt aangewezen, maar die heeft geen gesprek met het bruidspaar en kan dwang, schijn of wilsonbekwaamheid lastig waarnemen. Er zijn meer ongewenste voorvallen die zich in het land hebben voorgedaan, zoals een eenmalig aangewezen trouwambtenaar die op zondag een huwelijk heeft voltrokken, terwijl er een aanwijzing was toegekend voor de zaterdag.

Verder merken we dat er tegenwoordig meer spanning ontstaat tussen wet, aanvullende regelgeving en de wensen van bruidsparen. Precieze en betrouwbare cijfers over de omvang van huwelijksdwang in Nederland ontbreken. Dit komt omdat huwelijksdwang een complex en vaak verborgen fenomeen is. Het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating heeft in 2022 twee gevallen van huwelijksdwang geregistreerd. Wel willen we aanvullend wijzen op de Wet Tegengaan Huwelijksdwang. De Wet Tegengaan huwelijksdwang is een wettelijke regeling in Nederland die tot doel heeft om huwelijksdwang en achterlating van personen tegen te gaan. Deze wet voorziet in maatregelen en strafbaarstellingen om slachtoffers van huwelijksdwang te beschermen en daders aan te pakken. Verder is het belangrijk dat de OBABS in staat is om de wilsbekwaamheid bij huwelijken correct te beoordelen. Het kan ernstige consequenties hebben als een partner niet in staat is om de gevolgen van zijn of haar beslissingen te begrijpen, vooral bij personen met verstandelijke beperkingen, psychische problemen of die onder invloed zijn. Gedwongen huwelijken en het ontbreken van wilsbekwaamheid worden beschouwd als schendingen van mensenrechten, waaronder het recht op vrije partnerkeuze en autonomie.

Trouwambtenaren moeten worden getraind en voorzien van richtlijnen met betrekking tot het beoordelen van wilsbekwaamheid, herkennen van huwelijksdwang en controleren van de wettigheid van het huwelijk. Daarnaast moeten zij alert zijn op tekenen van dwang of manipulatie en indien nodig stappen ondernemen om de veiligheid en welzijn van het bruidspaar te waarborgen. Volgens ons maakt dit het belang van aanscherping van ons reglement, en daarmee aansluiting bij de geest van de hiervoor genoemde wet, extra duidelijk. Aanvullend willen we tevens wijzen op vaker voorkomende fouten door OBABsen. Er zijn incidenten bekend waarbij OBABSen problemen hebben veroorzaakt tijdens huwelijksvoltrekkingen. Maar helaas zijn er landelijk geen specifieke statistieken of aantallen bekend over hoe vaak er zaken misgaan bij een

blad

3 van 3 onderwerp

Wijziging Reglement op de Burgerlijke Stand 2022

huwelijksvoltrekking door een OBABS. Ten opzichte van andere gemeenten is Middelburg vrij uniek in haar procedure rondom OBABSen. Naar onze mening lopen wij ook meer risico ten opzichte van andere gemeenten. Middelburg kan niet nagaan of de wettelijke vereisten tijdens het sluiten van een huwelijk door een OBABS zijn gevolgd. Wel zijn er veel risico’s te benoemen die we liever uitsluiten door ons reglement aan te passen: • •

•

Een onervaren trouwambtenaar kan moeite hebben met het correct leiden van de ceremonie. Dit kan leiden tot ongepast gedrag of slechte uitvoering van de ceremonie. De trouwambtenaar kan foutieve informatie verstrekken tijdens de ceremonie. Er kan bijvoorbeeld niet worden nagegaan of de wettelijke vereisten van het huwelijk zijn gevolgd. Is het ‘’JA’’ woord daadwerkelijk uitgesproken? Is de identiteit van bruidspaar en getuigen gecontroleerd? Dat wordt niet getoetst terwijl dit cruciaal is tijdens een huwelijksvoltrekking. In Middelburg zien we voornamelijk dat OBABSen cruciale documentatie vergeten of niet correct invullen. Denk aan het foutief ondertekenen van akten.

Eigen gekozen trouwlocatie voor één dag De gemeente Middelburg biedt aan partners die willen trouwen (of hun partnerschap willen laten registreren) de mogelijkheid zelf te bepalen op welke locatie binnen de gemeente dit gaat plaatsvinden. Dit zorgt in een aantal gevallen voor onwenselijke situaties. Het betreft huwelijken in locaties met een woonfunctie en op vaartuigen zonder gesloten compartiment. We hebben besloten deze gevallen actief te benoemen en uit te sluiten in het Reglement. We hebben besloten de mogelijkheid tot het voltrekken van een huwelijk of registreren van een partnerschap in een locatie met een woonfunctie uit te sluiten om de (verplichte) openbaarheid van het huwelijk te kunnen garanderen. De toevoeging van een verplicht gesloten compartiment op een vaartuig is bedoeld om te voorkomen dat onze BABSen in open vaartuigen een huwelijk moeten sluiten. We vinden het van belang dat onze BABSen onder gepaste omstandigheden hun werkzaamheden kunnen voltrekken. Aanduiding 100 euro huwelijk Met ons besluit van 1 november 2022 is het zogenoemde 100 euro huwelijk als nieuw product in ons huwelijksaanbod opgenomen. Na enige opmerkingen vanuit onze organisatie en van bruidsparen hebben we dit product in onze communicatie hernoemd tot 'budgethuwelijk'.

Ook zorgt de jaarlijkse indexering ervoor dat het huwelijk al vanaf 2024 meer dan de genoemde 100 euro kost en dit dus niet overeenkomt met de verwachtingen qua kosten. We hebben besloten het 100 euro huwelijk qua benaming in het reglement aan te passen naar budgethuwelijk en daarmee eenduidigheid te bewerkstelligen. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de waarnemend burgemeester

mr. A. van den Brink

M.A. Fränzel MSc