AB 2023-12-06 Memo actieve informatie voortgangsrapportage project kenniscentrum slavernijverleden

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Jeroen Louws

28 november 2023

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Simon Jongepier

Wijk en Bestuur

+31118675535

s.jongepier@middelburg.nl

onderwerp

voortgangsrapportage project kenniscentrum slavernijverleden

Geachte leden van de raad, aanleiding

Collegebesluit tot aanstelling van een kwartiermaker voor het onderzoek naar het realiseren van een Nationaal Kenniscentrum slavernijverleden in Zeeland informatie

Het college heeft bij de start aangegeven "als het gaat om het aanbieden van excuses voor het slavernijverleden, vinden we dat we daar zeker stappen in moeten zetten. Het gaat dan over de rol die het stadsbestuur van Middelburg ten tijde van de VOC (Verenigde Oostindische Compagnie), WIC (West-Indische Compagnie) en MCC (Middelburgsche Commercie Compagnie) heeft gespeeld. In de continuïteit van bestuur hebben we daar nu ook verantwoordelijkheid voor. Wij steunen actief de vestiging van een kenniscentrum slavernij. Hier wordt naast historisch onderzoek, ook onderzoek gedaan naar huidige vormen van slavernij. Door onderzoeken van het centrum kunnen wij leren van heden en verleden om herhaling in de toekomst te voorkomen". Op 20 juni dit jaar bent u geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de aandacht voor het slavernijverleden in onze gemeente. Door middel van dit memo informeren wij u over de voortgang met betrekking tot dit onderwerp. Een van de onderwerpen waar in het memo van 20 juni aandacht voor is gevraagd betreft het realiseren van een Nationaal Kenniscentrum Slavernijverleden. Op 1 juli dit jaar zijn door de Provincie Zeeland en de gemeenten Middelburg en Vlissingen excuses aangeboden voor het slavernijverleden.

Hierbij is ook aangegeven dat de realisering van een Nationaal Kenniscentrum voor Zeeland een belangrijke invulling is van wat er "na de komma van het excuus" moet gebeuren. Onderzoek en educatie zijn, naast culturele activiteiten, belangrijke instrumenten om blijvend aandacht aan het slavernijverleden toen en nu te geven. De afgelopen maanden is over de realisering van dit Kenniscentrum contact geweest met de Ministeries van BZK en OCW alsmede met de ambtelijk opdrachtgever en de kwartiermakers van het in Amsterdam te realiseren Nationaal Slavernijmuseum. De ministeries hebben aangegeven dat er een sterke relatie tussen het museum en het kenniscentrum moet zijn omdat het bij beide initiatieven gaat om het op nationaal niveau aandacht geven aan het Nederlandse slavernijverleden. Het Zeeuwse

blad

2 van 3 onderwerp

voortgangsrapportage project kenniscentrum slavernijverleden

initiatief om het Kenniscentrum niet in Amsterdam maar in Zeeland te realiseren wordt door de ministeries en de gemeente Amsterdam met belangstelling gevolgd waarbij uitgekeken wordt naar het Zeeuwse voorstel met betrekking tot de realisatie van zo een Kenniscentrum. De komende tijd zal dan ook het contact met deze organisaties worden voortgezet. Opgemerkt wordt dat het realiseren van een Nationaal Kenniscentrum in Zeeland past in de visie van het demissionaire kabinet om meer aandacht aan de regio’s te besteden onder meer door het vestigen van nationale instituten buiten de Randstad. Zeeland en meer specifiek Middelburg is een logische locatie waar het nationale kennisinstituut gevestigd kan worden. In Middelburg is bij het Zeeuws Archief het UNESCO werelderfgoed archief van de MCC ondergebracht. Studenten van de UCR en promovendi bij het RIAS maar ook (inter)nationale onderzoekers maken veelvuldig gebruik van dit archief. Er ligt in dit archief nog veel te ontginnen onderzoeksmateriaal rond het Nederlandse slavernijverleden. Het centrum past ook bij Middelburg als mensenrechtenstad. Het college van Gedeputeerde Staten van Zeeland en de colleges van de gemeenten Vlissingen en Middelburg hebben inmiddels besloten om gezamenlijk een kwartiermaker aan te stellen die dit onderzoek gaat uitvoeren. In dit kader is een samenwerkingsovereenkomst tussen deze drie overheden opgesteld.

Het is gelukt om een ervaren onderzoeker met (inter)nationale bekendheid op het gebied van slavernijverleden te werven in de persoon van dr. Dienke Hondius, verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. De colleges hebben ook besloten om dit onderzoek projectmatig in te richten met een stuurgroep bestaande uit bestuurders van de Provincie en de twee gemeenten. Mogelijk dat de gemeente Veere bij dit project aansluit. De kwartiermaker voert het onderzoek uit en brengt periodiek verslag uit aan de stuurgroep over de voortgang van het onderzoek en wordt hierbij ondersteund door een ambtelijke kerngroep. De kwartiermaker kan waar dat wenselijk is ook een beroep doen op externe deskundigen. Het is de bedoeling dat uiterlijk 1 juli 2024 het onderzoeksrapport gepresenteerd zal worden. Uiteraard is het van belang dat met name de nazaten van de tot slaaf gemaakten die in Zeeland wonen betrokken worden bij het realiseren van een kennisinstituut. In het onderzoek zal dan ook met hen en vertegenwoordigende organisaties gesproken worden. Daarnaast zal ook overleg plaatsvinden met Zeeuwse organisaties zoals het Anti Discriminatie Bureau en het Zeeuws Archief. Er is een begroting voor het project opgesteld waarbij de kosten van het onderzoek uit de begroting 2023 bekostigd kunnen worden.

Doel is om dit bedrag te verhogen met subsidies vanuit het ministerie van BZK en de Nederlandse Bank zodat ook budget beschikbaar komt voor de uitwerking c.q. implementatie van het advies van de kwartiermaker na 1 juli 2024. Inmiddels zijn naast Amsterdam en Zeeland ook andere gemeenten (o.m. Tilburg, Utrecht, Groningen, 's-Hertogenbosch en Rotterdam) actief met initiatieven rondom het slavernijverleden. Geen van deze steden is momenteel bezig met het realiseren van een kennisinstituut. Met deze gemeenten is inmiddels vanuit Middelburg contact gelegd om te kijken of zij het initiatief voor een kennisinstituut in Zeeland kunnen ondersteunen. Inmiddels is Middelburg ook vertegenwoordigd in het landelijk afstemmingsoverleg slavernijverleden van Nederlandse gemeenten.

blad

3 van 3 onderwerp

voortgangsrapportage project kenniscentrum slavernijverleden

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann