AB 2023.09.12 Memo actieve informatie Een data gedreven aanpak van ondermijning - de basis op orde

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Harald Bergmann

5 september 2023

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Thijs Terlouw

Wijk en Bestuur

+31118675117

T.Terlouw@middelburg.nl

onderwerp

Een data gedreven aanpak van ondermijning: de basis op orde

Geachte leden van de raad, aanleiding

Sinds een tiental jaar staat de aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit ook bij de gemeente Middelburg nadrukkelijk op de bestuurlijke agenda. Dat is nodig want de verwevenheid tussen onder- en bovenwereld groeit. Dit heeft een ontwrichtende invloed op onze samenleving en is een aantasting van het gezag van de overheid. Ook landelijk krijgt het thema prioriteit en wordt veel geld vrijgemaakt om deze vorm van criminaliteit aan te pakken. De afgelopen jaren hebben de Zeeuwse gemeenten al het nodige ondernomen om ondermijning tegen te gaan. Zo is de samenwerking met partners zoals politie en Taskforce-RIEC geïntensiveerd en zijn verschillende projecten gestart om bepaalde vormen van ondermijning tegen te gaan. Bijvoorbeeld door de aanpak van specifieke fenomenen, organiseren van integrale controles en door opleiding en training van medewerkers. Echter de strijd tegen ondermijning is nog lang niet gewonnen; niet in Nederland, niet in Zeeland en niet in Middelburg. Hoewel gemeente Middelburg meer aandacht heeft voor ondermijning, staat de aanpak nog op een laag niveau. De gemeente heeft weinig tot geen informatie over de aard en omvang van ondermijning binnen de gemeente en er is geen gestructureerde, planmatige en data gedreven aanpak. Kortom er moet nodig iets gebeuren om dit te verbeteren.

In het Integraal Veiligheidsbeleid Walcheren 2023-2026 heeft u als raad vastgelegd dat de gemeente in vier jaar tijd de aanpak van ondermijning wil professionaliseren en dat de gemeente met de andere gemeenten in Zeeland wil komen tot een Zeeuwse aanpak van ondermijning. In deze memo licht het college toe op welke wijze zij dit wil realiseren. informatie

In 2022 heeft het Districtscollege Zeeland een Strategische agenda voor de aanpak van ondermijning in Zeeland vastgesteld. De tekst van deze agenda is gelijk aan de tekst van de integraal veiligheidsplannen van de gemeenten in Zeeland. In deze agenda staan de ambities beschreven van de veiligheidsdriehoek in Zeeland in de aanpak van ondermijning. In het kort komen deze ambities er op neer dat de gemeenten in Zeeland meer gezamenlijk willen optrekken en een professionaliseringsslag willen doorvoeren.

blad

2 van 4 onderwerp

Een data gedreven aanpak van ondermijning: de basis op orde

In 2023 willen de gemeenten in Zeeland in samenwerking met alle partners binnen het netwerk Taskforce RIEC daar een start mee maken. Dit maakt onderdeel uit van het jaarplan 2023 voor de aanpak van ondermijning in Zeeland. De opgaven in het jaarplan zijn ondergebracht in drie aparte paragrafen. De paragraaf ‘casuïstiek’ beschrijft de wijze waarop de gemeenten in Zeeland in 2023 meer willen bijdragen aan het opsporen en oplossen van ondermijningsvraagstukken. De inzet van een Flexteam – als uitkomst van het onderzoek naar de kansen voor een Bestuurlijk Interventieteam – in Zeeland is een belangrijk onderdeel daarin. De paragraaf ‘maatschappelijke weerbaarheid’ geeft aan op welke wijze en gericht op welke branches/thema’s de Zeeuwse gemeenten hun toezicht- en handhavingsactiviteiten inzetten. In Middelburg richten we ons sinds een aantal jaar op bedrijventerreinen, verkeerscontroles en de aanpak van jeugdcriminaliteit. De paragraaf ‘bestuurlijke weerbaarheid’ gaat over de wijze waarop wij als gemeenten weerbaar zijn tegen de risico’s op ondermijning. De implementatie van de Zeeuwse norm weerbare overheid is het spoorboekje waarlangs dit georganiseerd wordt. Wat doet Middelburg al? - In 2022 is gemeente Middelburg gestart met een signalenoverleg. In 2023 heeft dit overleg tot nu toe drie keer plaatsgevonden.

Hierbij zijn diverse signalen, zowel vanuit de eigen organisatie als van externe partners, besproken. Hier zijn acties uit voortgekomen. - In de eerste maanden van 2023 zijn vijf integrale (verkeers)controles gericht op ondermijning uitgevoerd. Hier zijn diverse (strafbare) feiten bij ontdekt die hebben geleid tot een handhavingsactie. Om ook naar buiten toe te laten zien dat het de gemeente Middelburg serieus is met betrekking tot de aanpak van ondermijnende criminaliteit, zijn de resultaten van de controles in persberichten naar buiten gebracht. - Vanaf 1 april 2023 is gemeente Middelburg aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem (MMA). In de periode 1 april 2023 tot 1 juni 2023 zijn acht meldingen ontvangen. Deze waren allemaal drugs gerelateerd. - Middelburg neemt actief deel aan de implementatie van de Zeeuwse norm weerbare overheid. Dit is een handelingskader dat dient als ondergrens voor een weerbare overheid in Zeeland. Deze norm is een bundeling van al bestaande (beleids)afspraken, wet- en regelgeving, handreikingen en modellen op diverse thema’s, met als overkoepelend thema: weerbaarheid. Middelburg is ‘adoptant’ samen met Provincie Zeeland van het thema ‘Wet Bibob’. De gemeente spant zich extra in om de 15 betrokken overheden op dit thema te stimuleren en te ondersteunen.

Vanaf 14 september worden er vier weken lang activiteiten georganiseerd voor bestuur en medewerkers van de Zeeuwse overheden op de verschillende thema’s uit de norm in de maand van de ‘weerbare overheid’. - Een aantal medewerkers van verschillende afdelingen heeft onlangs de bewustwordingstraining weerbaarheid en integriteit gevolgd. Dit is een train de trainer cursus. Zij gaan dit vervolgens overbrengen aan de collega’s van de afdelingen. Doel is de medewerkers van de gemeente Middelburg meer bewust te maken van ondermijning en integriteit, hun rol daarin en het leren signaleren. De gemeente verwacht dat het aantal signalen van mogelijke ondermijning vanuit de organisatie hierdoor zal groeien. - Naast medewerkers van gemeente Middelburg wordt ook het college zelf en de gemeenteraad bewust gemaakt van de risico’s van ondermijning. 28 september besteedt uw gemeenteraad hier apart aandacht aan. - Er zijn verschillende activiteiten uitgevoerd om ook inwoners en bedrijven in de gemeente Middelburg bewust te maken van de risico’s van ondermijning en de wijze waarop bepaalde criminaliteit gesignaleerd en gemeld kan worden. Stichting Halt voert samen met Taskforce RIEC Brabant-Zeeland een ouderavond ‘De

blad

3 van 4 onderwerp

Een data gedreven aanpak van ondermijning: de basis op orde

kosten van snel geld verdienen’ (voor VO en BO) en een voorlichting ‘Snelle euro’s hebben een prijs’ voor het basisonderwijs (groep 7-8) uit. Beide producten richten zich op de doelstelling jongeren én ouders weerbaarder te maken tegen de verleidingen en risico’s van georganiseerde (drugs)criminaliteit. - In september komt de escapeboot naar Middelburg. Deze escapeboot wordt ingezet voor awareness trainingen op het gebied van cyber security, safety en ondermijning. Samen met een specialist, zal het voor deelnemers aan dit spel in 45 minuten tijd duidelijk worden wat de belangen of gevaren van Cyber Security/Safety/Ondermijning zijn. - Tijdens de veiligheidsdag in de wijk Dauwendaele in juni heeft de gemeente inwoners bekend gemaakt met de risico’s op ondermijning. Bezoekers werden meegenomen in een rondleiding van ongeveer 45 minuten langs de vele aanwijzingen van ondermijning. Het beeld in combinatie met het verhaal, zorgde voor beleving en herkenning. - Het college van Middelburg heeft onlangs de Zeeuwse beleidslijn voor uitvoering van de Wet Bibob vastgesteld. Dat betekent dat Middelburg ook op andere terreinen dan alleen de exploitatievergunning de Wet Bibob toepast. - Binnen het netwerk Taskforce RIEC werkt gemeente Middelburg met de gemeenten en provincies van Brabant en Zeeland samen in de strijd tegen ondermijning.

Naast gemeenten en provincie zijn ook politie, Openbaar Ministerie, douane en de belastingdienst aangesloten. Het netwerk wordt ondersteund door een ondersteuningsorganisatie. In deze organisatie zijn onder andere experts actief die gemeenten ondersteunen met kennis en handjes. - Vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid wordt versterkingsgelden ingezet om de aanpak van ondermijning te versterken. Dit geld wordt voor het grootste deel via de TF RIEC netwerken verdeeld. In Zeeland en Brabant worden met dit versterkingsgeld verschillende programma’s gedraaid, aanvullend op de werkzaamheden die het netwerk al uitvoert. Scan Datavolwassenheid voor gemeenten De eerste stap naar een meer professionele aanpak van ondermijning is het verbeteren van de informatiepositie van de gemeente. Daartoe heeft Middelburg samen met Vlissingen uitvoering gegeven aan de Scan Datavolwassenheid voor gemeenten van TF RIEC en Avans Hogeschool. De uitkomsten van de scan vormen de basis voor het verbeterplan van de informatiepositie van de gemeente. De Datavolwassenheidscan voor gemeenten is ontwikkeld in opdracht van de Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland en geoptimaliseerd in samenwerking met het programma Zicht op Ondermijning (ZoO) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en Avans Hogeschool.

De scan heeft uitgewezen dat Middelburg qua ‘datavolwassenheid’ past in het profiel ‘ad hoc’. Dit is het eerste profiel op een schaal van vijf. De onderzoekers concluderen “Binnen de gemeente Middelburg staat data gedreven werken in het algemeen en specifiek in de aanpak van ondermijning nog in de kinderschoenen. Er worden al wel initiatieven genomen om de aanpak meer data gedreven te maken, zoals het samenstellen van een Lokaal Informatie Overleg en onderzoek naar een systeem of applicatie om signalen in te kunnen vastleggen. Sinds kort is de gemeente aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem. Binnen de organisatie is digitalisering een speerpunt, met data gedreven werken als thema daarbinnen. Vanuit dit speerpunt wordt onder andere gewerkt aan bewustwording van medewerkers door e-learning aan te bieden over informatiebeveiliging en privacy. Met de beschikbare data wordt in kaart gebracht wat er is, maar er wordt nog niet echt geanalyseerd.”

blad

4 van 4 onderwerp

Een data gedreven aanpak van ondermijning: de basis op orde

Welke ambitie heeft Middelburg? In het Integraal Veiligheidsbeleid Walcheren en de strategische agenda voor de aanpak van ondermijning in Zeeland is opgeschreven dat de gewenste professionaliseringsslag inhoudt: - Inrichten van een programmatische en data gedreven aanpak - Sturen op resultaat - Beschikbaarheid van menskracht en middelen, structureel - Een betere informatiepositie - Bewustwording en betrokkenheid breed in de (betrokken) organisaties - Inwoners, bedrijven en organisaties betrekken bij de aanpak - Vervolg met opleiding en training van medewerkers Om te komen tot een data gedreven aanpak en het verbeteren van de informatiepositie wil Middelburg groeien naar het profiel ‘basis op orde’ (niveau drie op een schaal van vijf). Middelburg wil daar twee jaar tijd voor uittrekken. Wanneer ‘de basis op orde’ is voldoet Middelburg aan wat is opgenomen voor het thema (4) Informatiehuishouding ondermijning uit de Zeeuwse norm weerbare overheid. Het resultaat is dat Middelburg: - Op een gestructureerde en juridisch verantwoorde wijze informatie verzamelt en deelt. Het verzamelen, verwerken en analyseren van data vormt de basis voor de aanpak van ondermijning.

- Een geactualiseerd privacy protocol hanteert - Een intern meldpunt heeft voor het verzamelen van signalen - Een Lokaal Informatie Overleg (LIO) heeft ingericht waar periodiek overleg plaatsvindt naar aanleiding van signalen en het verrijken daarvan met systeem- en straatinformatie. Hoe wil Middelburg daar komen? Om daar te komen zal een project worden gestart ‘Een data gedreven aanpak van ondermijning: de basis op orde’. Dit project - met een looptijd van twee jaar - moet voor deze resultaten zorgdragen. Door uitvoeren van dit project krijgt Middelburg meer zicht op en inzicht in het fenomeen ondermijning. De consequentie daarvan is dat Middelburg tegelijk zal moeten investeren in menskracht en middelen om ondermijning tegen te gaan. De gemeente verwacht meer signalen van en casuïstiek op ondermijning te ontwikkelen. De organisatie van de aanpak van ondermijning binnen de gemeente zal daarin mee moeten groeien.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann