AB 2022.12.06 Memo actieve informatie over slavernijverleden en aanbieden van excuses

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Jeroen Louws

4 november 2022

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Simon Jongepier

Wijk en Bestuur

+31118675535

s.jongepier@middelburg.nl

onderwerp

slavernijverleden en het aanbieden van excuses

Geachte leden van de raad, aanleiding

Gisteren was er een ronde tafel bijeenkomst in de Tweede Kamer. Onze burgemeester was uitgenodigd om daarbij aanwezig te zijn en een inhoudelijke bijdrage te leveren. De Tweede Kamer had deze bijeenkomst georganiseerd omdat zij een oordeel willen vormen over het Nederlandse slavernijverleden. Zij hadden daarvoor ook de burgemeesters van Rotterdam en Utrecht uitgenodigd en de Commissaris van de Koning van Noord-Holland. Na afloop van die bijeenkomst is nieuws naar buiten gekomen over het voornemen van het Kabinet om op korte termijn excuses aan te bieden. Omdat Middelburg aan het gesprek heeft deelgenomen, vinden wij het goed om u als raad te informeren over hoe wij hier naar kijken. informatie

Aandacht voor het slavernijverleden van Middelburg is noodzakelijk Vrijheid en mensenrechten zijn belangrijke waarden voor Zeeland en voor Middelburg als mensenrechtenstad in het bijzonder. Middelburg wil lessen trekken uit haar slavernijverleden. En vraagt aandacht voor de doorwerking ervan in het hier en nu en de mensenrechten dichtbij en veraf. De bewustwording over het slavernijverleden heeft in Middelburg een belangrijke impuls gekregen toen op initiatief van inwoners in 2005 een slavernijmonument werd gerealiseerd op de historische belangrijke locatie Balans, tegenover het voormalig hoofdkantoor van de West-Indische Compagnie (WIC). Dit was één van de eerste slavernijmonumenten in Nederland. In 2014 heeft Middelburg uitvoerig aandacht besteed aan de afschaffing van de slavenhandel waarop nieuwe activiteiten jaarlijks zijn gevolgd. Voor het college zijn gelijkwaardigheid en mensenrechten een speerpunt van beleid. De gemeente is, als een van de belangrijkste deelnemers in het verleden in de VOC, de WIC en de MCC (Middelburgse Commercie Compagnie), het aan haar inwoners verplicht om aandacht te geven aan deze zwarte bladzijde in haar geschiedenis en daar samen met haar inwoners actief invulling aan te geven.

Aandacht voor het slavernijverleden en de doorwerking ervan betekent voor Middelburg zowel aandacht voor de Nederlandse Antillen en Suriname als aandacht voor Indonesië en specifiek Ambon. Ongeveer 300.000 tot slaaf gemaakte Afrikanen werden door Zeeuwse schepen naar Amerika gebracht. Het archief van de WIC

blad

2 van 5 onderwerp

slavernijverleden en het aanbieden van excuses

in het Zeeuws Archief staat op de Unesco werelderfgoedlijst Memory of the World. Vorig jaar heeft de Dialooggroep Slavernijverleden aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) haar rapport aangeboden. Hierin wordt onder meer aangegeven dat ons slavernijverleden tot op de dag van vandaag ook doorwerkt in vorm van discriminatie. Dat is een onacceptabel maatschappelijk fenomeen. Slavernij komt helaas ook nu nog steeds voor. Aandacht voor het slavernijverleden betekent dan ook niet alleen terugkijken naar ons verleden en de doorwerking ervan voor de nazaten, maar ook het actief tegengaan van de gevolgen ervan in de huidige maatschappij. En het voorkomen ervan in de toekomst. Hoe wordt invulling gegeven aan de aandacht voor het slavernijverleden? Voor het college staat voorop dat aandacht voor het slavernijverleden en de doorwerking ervan naar de huidige tijd alleen kan plaatsvinden wanneer op lokaal niveau met de inwoners hier invulling aan wordt gegeven. De gemeente ondersteunt activiteiten die inmiddels al vele jaren vanuit de inwoners worden georganiseerd. Voorbeelden daarvan zijn de Black Achievement Month, het Keti Koti festival en de dialoogtafels.

Daarnaast vinden er regelmatig gesprekken plaats over het slavernijverleden met organisaties als het Kitas, het Antidiscriminatiebureau Zeeland, de stichting Keti Koti Zeeland, NinZeeland en Black Lives Matter Zeeland. Hierbij wordt specifiek stilgestaan bij het slavernijverleden en doorwerking ervan. Ook is de gemeente actief betrokken bij andere activiteiten op het gebied van mensenrechten zoals de Four Freedoms Awards en is het een van de Shelter Cities in Nederland. Met de komst van het Etty Hillesum onderzoekscentrum naar Middelburg en de opening van het Etty Hillesum huis wordt sinds enige tijd ook aandacht gegeven aan mensenrechten in de Tweede Wereldoorlog en mensenrechten nu. We ondersteunen nieuwe initiatieven en er vindt onderzoek plaats naar mensenrechten door University College Roosevelt (UCR) en Roosevelt Institute of American Studies (RIAS). Ook het Zeeuws Archief vraagt met haar UNESCO erfgoed archief actief aandacht voor het slavernijverleden. Middelburg wil daarnaast nog meer aandacht gaan besteden aan mensenrechten binnen de eigen gemeente, zoals de rechten van inwoners met een beperking, de rechten van het kind en alle vormen van discriminatie. De belangstelling om deel te nemen aan deze activiteiten onder de inwoners en burgers uit omliggende gemeenten neemt nog steeds toe.

Niet alleen wordt dit zeer gewaardeerd door de Antilliaanse, Surinaamse en Ambonese gemeenschap, maar wordt ook als verrijkend ervaren door alle inwoners. In toenemende mate spelen organisaties zoals onderwijsinstellingen, de cinema en inwoners een rol in het agenderen van thema’s als slavernij en kolonisatie, het organiseren van bijeenkomsten en tentoonstellingen, het verzamelen en vergroten van kennis en het voeren van debat via de dialoogtafels. De onderlinge verbindingen in de samenleving worden hierdoor versterkt, het bewustzijn over het gedeelde verleden en de onderlinge betrokkenheid neemt toe en de gemeenschap blijft alert op actuele schending van mensenrechten dichtbij en veraf.

blad

3 van 5 onderwerp

slavernijverleden en het aanbieden van excuses

Het landelijk debat over het slavernijverleden Op 1 juli 2021 heeft de Dialooggroep Slavernijverleden haar rapport ‘Ketenen van het verleden’ aangeboden aan de minister van BZK Zeeland was in deze dialooggroep vertegenwoordigd door de directeur van het Zeeuws Archief. In dit rapport worden diverse aanbevelingen gedaan. Een daarvan is het maken van excuses. Een ander is het realiseren van een nationaal onderzoeksprogramma. De vaste commissie Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer heeft gisteren mede naar aanleiding van dit rapport een rondetafelgesprek georganiseerd waarbij burgemeester Bergmann samen met de burgemeesters van Rotterdam en Utrecht en de Commissaris van de Koning van Noord-Holland waren uitgenodigd. In dit gesprek is met name stilgestaan bij het aanbieden van excuses aan de nazaten van ons slavernijverleden. Sommige gemeentebesturen, zoals Rotterdam en Utrecht hebben al excuses aangeboden. In andere gemeenten, waaronder Middelburg, is dat nog niet gebeurd. Voor het college van Middelburg is het evident dat er ook door ons gemeentebestuur excuses aangeboden moeten worden. Dit moet wat ons betreft niet het sluitstuk zijn van een proces van reflectering, maar juist een krachtig signaal van welgemeende erkenning én vooral de start van nog meer aandacht voor het slavernijverleden en het ondersteunen van activiteiten in dit kader.

Gisteren is bekend geworden dat op landelijk niveau excuses aangeboden zullen worden. Als gemeentebestuur Middelburg zullen we dat ook binnenkort doen. Over het wanneer en de exacte manier waarop, komen we op korte termijn bij u terug. In het rapport van de Dialooggroep Slavernijverleden staat ook de volgende aanbeveling: “Vergroot het bewustzijn over de trans-Atlantische slavernij via onderzoek, onderwijs en kunstzinnige projecten onder meer door een nationaal onderzoeksprogramma te starten naar het slavernijverleden en de hedendaagse erfenissen en doorwerkingen daarvan, waaronder institutioneel racisme. In de opstelling en uitvoering van dit onderzoek moeten zowel nazaten als niet-nazaten van tot slaaf gemaakten participeren. Meer onderzoek vanuit een grassroots-perspectief zou de meerstemmigheid ten goede komen. Dit onderzoek moet niet alleen de geschiedenis van slavernij omvatten, maar ook historische en hedendaagse sociaal-economische, medisch-psychische, spiritueel-religieuze en cultureel-politieke aspecten daarvan. Bekijk op welke wijze reeds bestaande instituten zoals het NiNsee daar integraal bij kunnen worden betrokken, zodat doublures worden voorkomen en duurzaamheid wordt gewaarborgd”.

Wethouder Louws heeft namens de gemeente Middelburg, samen met andere Zeeuwse overheden, kennisinstellingen en betrokken organisaties, de handschoen opgepakt en aangegeven een Nationaal Kennisplatform Slavernijverleden te willen realiseren. Dit kenniscentrum is onderdeel van het te realiseren Nationaal Slavernijmuseum. Het kenniscentrum moet zich ontwikkelen tot het coördinatiecentrum in Nederland en een van de onderzoek locaties op het gebied van slavernijverleden en de doorwerking daarvan in het heden. Door onderzoek te doen en het aangaan van de dialoog over het slavernijverleden en de doorwerking ervan tot op de dag van vandaag, ontstaan niet alleen waardevolle inzichten en gesprekken maar wordt ook de basis gelegd voor het op een juiste wijze adresseren van de slavernijgeschiedenis. Dit initiatief is al in november 2021 met demissionair minister Van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en

blad

4 van 5 onderwerp

slavernijverleden en het aanbieden van excuses

Wetenschap (OCW) besproken. Op basis van de positieve reacties van de minister is een projectplan opgesteld voor de realisering van zo een Kenniscentrum. Op dit moment vinden hierover in overleg en in afstemming met NiNsee, de gemeente Amsterdam en het Ministerie van OCW gesprekken plaats. Gisteren werd bekend dat de Nederlandse regering geld beschikbaar stelt voor de realisering van een nationaal slavernijmuseum en het daaraan verbonden kennisinstituut slavernijverleden. Ook De Nederlandse Bank heeft geld toegezegd. Het is de bedoeling dat medio 2023 een advies beschikbaar komt over de realisering van het slavernijmuseum en het kennisinstituut slavernijverleden. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann

blad

5 van 5 onderwerp

slavernijverleden en het aanbieden van excuses