AB 2022.12.06 Memo actieve informatie excuses slavernijverleden

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Jeroen Louws

29 november 2022

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Simon Jongepier

Wijk en Bestuur

+31118675535

s.jongepier@middelburg.nl

onderwerp

excuses slavernijverleden

Geachte leden van de raad, aanleiding

Op 4 november 2022 is in een memo aan de gemeenteraad aangegeven dat het college voornemens is om excuses aan te bieden met betrekking tot het slavernijverleden van de stad. Informatie

Inleiding De gemeente Middelburg is een gemeente waar mensenrechten gekoesterd en verdedigd worden. We zetten in op een kansrijke toekomst voor iedereen, waarin de diversiteit van onze gemeente een kracht is en discriminatie geen ruimte krijgt. De waarde van een inclusieve en veerkrachtige samenleving is groot. Een samenleving waarin iedereen gelijkwaardig kansen heeft om bestaanszekerheid op te bouwen. Gelijkwaardigheid is niet van zelfsprekend en vraagt permanente aandacht van gemeentebestuur en onze inwoners. In onze gemeente is geen ruimte voor discriminatie, racisme of welke vorm van uitsluiting dan ook. Daarbij moeten we ook terugkijken naar ons slavernijverleden en aandacht geven aan alle vormen van schending van mensenrechten toen en nu. Het gemeentebestuur ziet de Keti Koti viering op 1 juli 2023 als een geschikt moment om excuses aan te bieden voor haar rol in het verleden. Het is dan 150 jaar geleden dat de slavernij werd afgeschaft. De komende periode gebruiken we om te komen tot een mensenrechtenbeleid. Een beleid in het hier en nu en dat recht doet aan ons verleden. In gesprek met betrokken organisaties en inwoners willen we komen tot concrete acties en activiteiten.

blad

2 van 5 onderwerp

excuses slavernijverleden

Het Middelburgse slavernijverleden Onderzoek geeft aan dat inwoners van Middelburg vanaf het einde van de 16e tot in de 19e eeuw een rol gespeeld hebben in de Oost Aziatische slavernij en de trans-Atlantische handel in de tot slaaf gemaakte Afrikanen. Ook hebben inwoners van Middelburg een rol gespeeld in de langdurige exploitatie van tot slaafgemaakten in de voormalige koloniën van het Koninkrijk in zowel de Cariben als Oost-Azië. De rol die het gemeentebestuur van Middelburg in dit slavernijverleden heeft gespeeld is niet geheel duidelijk. Het gemeentebestuur stelt dan ook voor om nader onderzoek door derden te laten uitvoeren naar de rol van het gemeentebestuur in relatie tot de slavenhandel. In geval van de trans-Atlantische slavenhandel voeren schepen vanuit Zeeland naar de kust van West-Afrika om daar tot slaaf gemaakte Afrikanen te kopen om ze vervolgens in de Cariben te verkopen. De slaafgemaakten gingen een leven in slavernij tegemoet op één van de vele plantages. De schepen voeren vervolgens met de producten van de plantages, zoals koffie, suiker, cacao en tabak, terug naar Zeeland. De slavenhandel heeft voortbestaan tot de officiële afschaffing ervan in 1814. De slavernij werd afgeschaft in 1863, waarna de voormalige slaafgemaakten nog 10 jaar in dienst van de plantages dienden te werken. Pas in 1873 werden zij vrij.

Aandacht voor het slavernijverleden Op initiatief van inwoners is in 2004 het slavernijmonument op de Balans gerealiseerd. Dit was de eerste zichtbare vorm van aandacht voor het slavernijverleden. Tevens was het een blijk van historisch rechtsherstel gericht op verzoening door het gemeentebestuur. De actieve deelname van de gemeente aan de aandacht voor het slavernijverleden is gericht op het helen van historische wonden en traumaverwerking. Erkenning van een gedeelde geschiedenis en de doorwerking ervan in het heden beantwoordt aan de roep om rechtvaardigheid. We zien in onze samenleving nog altijd het racisme, de uitbuiting en de discriminatie die voortkomen uit het slavernijverleden. In 2014, 200 jaar na de wettelijke afschaffing van de slavenhandel in Suriname en de Nederlandse Antillen, is een groot aantal evenementen georganiseerd in de stad zoals exposities, dialogen, wandelingen door het historische centrum van de stad, een blog over de slavenreis van het schip de Enigheid uit 1761-1763, educatieactiviteiten, het schip de Tres Hombres en de nationale herdenking op 14 juni 2014 in de Nieuwe Kerk in Middelburg. De laatste jaren is op 1 juli stilgestaan bij de Keti Koti-viering. Ook zijn in oktober, Black Achievement Month, diverse activiteiten georganiseerd.

Betrokken organisaties vanuit de Surinaamse en Antilliaanse bevolking maar ook culturele organisaties; onderwijsinstellingen en overige organisaties zijn hierbij betrokken. Deze activiteiten laten duidelijk zien dat sprake is van een open en constructieve houding tussen inwoners met verschillende achtergronden. Deze activiteiten bieden ruimte voor emotie. Dit laat zien dat structurele aandacht voor wat in het koloniale verleden heeft plaatsgevonden en de gevolgen hiervan voor nazaten van de tot slaafgemaakten, noodzakelijk is. In het herdenkingsjaar 2023 en de jaren erna zal het gemeentebestuur, samen met inwoners en organisaties, extra aandacht aan het Zeeuwse slavernijverleden gegeven. De gemeente Middelburg en participanten in het Zeeuws slavernijplatform willen de aandacht voor en het onderzoek naar het slavernijverleden structureel stimuleren en ondersteunen door oprichting van een kenniscentrum slavernijverleden in Middelburg als onderdeel van een landelijk kenniscentrum in oprichting. Dit landelijke kenniscentrum wordt onderdeel van een Nationaal slavernijmuseum. Voor de realisatie van het Zeeuws

blad

3 van 5 onderwerp

excuses slavernijverleden

kenniscentrum slavernijverleden hebben we geld in de begroting toegewezen.

Excuses We hebben in Nederland een collectieve verantwoordelijkheid om op een juiste wijze om te gaan met het slavernijverleden en ervan te leren. Alleen door dit verleden te herkennen, te erkennen en een plek te geven in ons collectieve geheugen kunnen we als inwoners de geschiedenis samen omarmen en de toekomst tegemoet treden. Het maken van excuses is een essentieel element in dit proces. Individuele inwoners zijn niet schuldig aan het slavernijverleden maar hebben wel de verantwoordelijkheid om die erfenis van historisch onrecht te kennen en te erkennen. Erkenning voor het aangedane leed aan de voorouders en de nazaten is een belangrijke stap in het proces en vormt een startpunt voor intensivering van de aandacht voor het slavernijverleden toen en nu. De gemeente erkent dat haar voorgangers in voorbije eeuwen actief of passief ondernemingen gericht op slavenhandel en slavernij hebben ondersteund. Verder onderzoek zal aan moeten geven hoe de rol van het gemeentebestuur nu precies is geweest. Uit onze gesprekken met nakomelingen van tot slaafgemaakten en met belangenorganisaties komt duidelijk naar voren hoe belangrijk het is om excuses te maken. De erkenning van het onnoemelijke leed van de voorouders en de nazaten in Middelburg kan dit leed niet ongedaan maken, maar is wel essentieel voor een verwerking van het slavernijverleden die moet leiden tot heling en verzoening.

Het gemeentebestuur van Middelburg wil dan ook excuses aanbieden voor dit verleden aan alle nakomelingen van tot slaafgemaakten in Nederland, Suriname, Bonaire, Sint Eustatius, Saba, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Het aanbieden van excuses vormt een belangrijk onderdeel van het moreel handelingskader van de gemeente en van een principiële fundering om stappen te zetten in heden en toekomst. Alleen langs deze weg kunnen we institutioneel racisme actiever bestrijden en gelijke kansen creëren voor alle burgers. Wij zijn van mening dat het herdenkingsjaar 2023 (150 jaar na de feitelijke afschaffing van de slavernij) tijdens de Keti Koti viering op 1 juli van dat jaar, een geschikt moment is om deze excuses aan te bieden.

De rol van de gemeente De gemeente Middelburg wil daarom verder gaan op de ingeslagen weg van aandacht voor het slavernijverleden toen en nu. Dit door het stimuleren van de verschillende activiteiten en bijeenkomsten door het jaar heen en door onderzoek te doen. We zijn daarvoor met onder andere het ministerie van OCW in gesprek om in Middelburg een kenniscentrum te krijgen. Dit past bij onze rol in de samenleving, een passende en betekenisvolle rol voor de mensen die de gevolgen van slavernij tot de dag van vandaag ervaren. Het slavernijverleden van de gemeente Middelburg geeft een blijvende opdracht aan de organisatie om bij te dragen aan het verkleinen van achterstanden en aan de ontwikkeling van een meer inclusieve samenleving en een meer inclusieve organisatie.

De rol van de rijksoverheid De Staat der Nederlanden was verantwoordelijk voor het slavernijstelsel. De rol van de rijksoverheid in het herkennen en erkennen van het slavernijverleden is dan ook onmisbaar. Het gemeentebestuur van Middelburg ondersteunt dan ook het kabinet die op 19 december a.s. excuses zal aanbieden voor het

blad

4 van 5 onderwerp

excuses slavernijverleden

slavernijverleden van Nederland en roept het kabinet op blijvend aandacht te geven aan racismebestrijding, (moderne)slavernij, mensenhandel, discriminatie van de LHBTQ+ inwoners, kinderarbeid, gedwongen prostitutie en uitbuiting.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann

blad

5 van 5 onderwerp

excuses slavernijverleden