AB 2022.11.01 Memo actieve informatie Forum voor Democratie - Gemeentewapens in Raadzaal (Raad 21-04-2022)

memo - actieve informatie aan

commissie

portefeuillehouder

datum

Gemeenteraad

Algemeen bestuur

Eduard Smit

11 oktober 2022

steller

afdeling

telefoon

e-mail

Henk de Kunder

Leefomgeving

+31118675283

H.de.Kunder@middelburg.nl

onderwerp

Forum voor Democratie - Gemeentewapens in Raadzaal (Raad 21-04-2022)

Geachte leden van de raad, aanleiding

In de raadsvergadering van 21-04-2022 heeft de voorzitter toegezegd onderzoek te zullen laten uitvoeren naar de in de raadzaal hangende wapenschilden van de gemeente Middelburg en de gemeenten die in het verleden in de gemeente Middelburg zijn opgegaan. Directe aanleiding betrof motie 22-048 van Forum voor Democratie over het vermeend ontbreken van het wapen van de voormalige gemeente Brigdamme welke motie na de toezegging van de voorzitter is ingetrokken. Informatie

In de vergadering van de Commissie Algemene en Bestuurlijke Zaken op dinsdag 18 februari 1997 stond onder punt 4 de vaststelling van de gemeentevlag op de agenda. De notulen van deze vergadering vermelden bij dit agendapunt:

In de daarop volgende vergadering op 18 maart 1997 is toegezegd de uitvoering van de suggestie te bezien.

blad

2 van 4 onderwerp

Forum voor Democratie - Gemeentewapens in Raadzaal (Raad 21-04-2022)

Het, op grond van de toezegging gemaakte, collegevoorstel dd. 25-9-1997 vermeld

Historische achtergrond Tot in de Franse tijd in 1795 kende Nederland uiteenlopende vormen van lokaal bestuur. Er was met name verschil tussen steden met stadsrechten en dorpen. Steden waren min of meer zelfstandig in het aanstellen van bestuurders. Dorpen maakten doorgaans deel uit van een heerlijkheid, waar een heer de dienst uitmaakte. Dorpen met een rechtsbevoegdheid hadden een schepenbank en een schout die de dagelijkse zaken bestierde. Tijdens de Bataafse Republiek (1795-1806) werden naar Frans voorbeeld dorpen en steden gelijkgesteld in een nieuwe bestuursvorm met de naam “gemeente”, vertaling van het Franse woord “commune”. In 1798 werd bepaald dat de gemeentes voornamelijk administratieve eenheden waren, met enkel uitvoerende taken, maar in een nieuwe wet van 1801 werd de zelfstandigheid van de gemeenten erkend en kregen ze de bevoegdheid zelf het plaatselijke bestuur in te richten met chaos en willekeur tot gevolg In 1806 werd Nederland een koninkrijk onder Lodewijk Napoleon, broer van keizer Napoleon Bonaparte. Onder zijn bestuur werd de inrichting van het gemeentebestuur centraal vastgelegd en kregen de gemeentes minder bevoegdheden. In 1810 zette keizer Napoleon zijn broer Lodewijk af als koning en kwam Nederland onder direct Frans bestuur. De gemeentes werden gereduceerd tot administratieve eenheden.

Nadat Napoleon in 1815 definitief was verdreven werd het onafhankelijke Koninkrijk der Nederlanden door de grootmachten erkend. Onder koning Willem I werd het onderscheid hersteld tussen de stad met autonome rechten en de gemeentes zijnde Heerlijkheden. De leden van de gemeenteraden in de gemeenten (zijnde een Heerlijkheid) werden benoemd door de Staten van de provincie op voordracht van den Heer. Volgens het Reglement van Bestuur ten platten Lande van de provincie Zeeland, gearresteerd bij Koninklijk Besluit 21 juli 1816 nr 4 bestond het platteland van het eiland Walcheren uit de hierna volgende 19 gemeenten: 1. Aagtekerke. 2. Arnemuiden met Nieuwerkerke en Mortiere. 3. Biggekerke met Krommenhoeke. 4. Domburg binnen en buiten, bij K. B. van 24 november 1815 tot één gemeente verenigd. 5. Gapinge. 6. Grijpskerke met Poppendamme, Buttinge, Zandvoort en Hoogelande. 7. Kleverskerke. 8. Koudekerke.

blad

3 van 4 onderwerp

Forum voor Democratie - Gemeentewapens in Raadzaal (Raad 21-04-2022)

9. Melis- en Mariekerke. 10. Nieuwland en St. Joosland, in 1816 verenigd bij K. B. van 24 november 1815. 11. Oostkapelle. 12. Oostsouburg. 13. Ritthem met Nieuwerve en Welsingen. 14. Serooskerke met Rijnsburg en Hondegemsambacht 15. St. Laurens met Brigdamme. 16. Vrouwenpolder met Zanddijk buiten en Schellach. 17. Westkapelle binnen en buiten, met Poppekerke. 18. West Souburg. 19. Zoutelande met St. Janskerke en Boudewijnskerke. Naast deze plattelandsgemeenten bestonden toen op Walcheren de stadsgemeenten Middelburg, Vlissingen en Veere.

Gemeente Brigdamme De gemeente Brigdamme werd bij Koninklijk Besluit van 24 november 1815 opgeheven. Dit is significant anders dan de gemeenten Nieuwland en St. Joosland die bij Koninklijk Besluit van diezelfde datum per 1 januari 1816 werden samengevoegd. In het hiervoor reeds genoemde Reglement van bestuur ten platten lande van de provincie Zeeland (KB 21 juli 1816 nr 4) wordt Brigdamme genoemd als onderdeel van de gemeente Sint Laurens. Brigdamme wordt hier echter genoemd als onderdeel van de gemeente Sint Laurens op een zelfde wijze als dat Nieuwkerk en Mortiere worden genoemd bij de gemeente Arnemuiden. Als gemeente bestond Brigdamme echter sinds 24-11-1815 niet meer en is, zoals reeds gemeld, niet middels een Koninklijk Besluit met Sint Laurens verenigd. De vaststelling van het wapen van (de Heerlijkheid) Brigdamme is een gevolg van een opdracht aan de in 1814 ingestelde Hoge Raad van Adel. Initieel bemoeide deze Raad zich uitsluitend met adelszaken, later werd ze betrokken bij wapenaangelegenheden. De raad kreeg de opdracht om alle steden, dorpen, heerlijkheden, districten en corporaties die vroeger of tot dan toe een wapen hadden gevoerd, uit te nodigen dat wapen door Koning Willem I te laten bevestigen. Op 5 januari 1815 deed men een oproep om vóór 1 mei 1815 een afbeelding, beschrijving en toelichting in te zenden van het te bevestigen wapen.

Op dit verzoek van de Hoge raad van Adel kwam een storm van reacties binnen met als gevolg dat bepaald werd dat de Hoge Raad van Adel de bevestigingen en verleningen uit naam van de Koning mocht verrichten. Door de enorme hoeveelheid werden vaak op één dag grote aantallen wapens bevestigd. Voor Zeeland was dat met name op 31 juli 1817. Ook de wapens van Middelburg en van Arnemuiden zijn op die datum bevestigd. In 1848 werd de door Thorbecke ontworpen Nederlandse grondwet aangenomen. Hierin werd het onderscheid tussen steden en dorpen volledig opgeheven. In 1851 volgde de verdere uitwerking in de Gemeentewet, waarin het gemeentebestuur werd geregeld. Het hoogste orgaan in de gemeente werd de gekozen gemeenteraad.

blad

4 van 4 onderwerp

Forum voor Democratie - Gemeentewapens in Raadzaal (Raad 21-04-2022)

De nieuwe grondwet uit 1848 vormt daarmee de basis van de tegenwoordige Nederlandse parlementaire democratie en is daardoor het meest juiste uitgangspunt. De uit de grondwet afgeleide gemeentewet 1851 is derhalve bepalend voor welke gemeenten er sindsdien zijn samengevoegd. Chronologie van de in de gemeente Middelburg opgegane gemeenten: Kleverskerke Nieuw en St. Joosland Sint Laurens Arnemuiden

: In 1857 voegde men bij wet van 13 juni 1857 de gemeenten Kleverskerke en Arnemuiden samen. : Nieuwland en St. Joosland zijn in 1816 verenigd en gingen als gemeente Nieuw en St. Joosland in 1966 op in de gemeente Middelburg. : Ging in 1966 op in de gemeente Middelburg : Ging in 1997 op in de gemeente Middelburg

Dat er voor de vervaardiging van de wapenschilden uitgegaan is van de vier genoemde voormalige gemeenten is derhalve historisch correct. Om die reden heeft het college dan ook besloten geen wapenschilden toe te voegen.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Middelburg, de secretaris

de burgemeester

mr. A. van den Brink

mr. H.M. Bergmann