AB 2021 11 02 Bijlage 1 Brief Provincie Zeeland - Zeeuwse aanpak weerbare overheid

Commissaris van de koning

'~&Jj Provincie

^Zeeland

Abdij 6 4331 BK Middelburg Postbus 6001 4330 LA Middelburg +31 118631011 IBAN NL08 BNGH 0285010557

de Zeeuwse burgemeesters en de dijkgraaf

Onderwerp

Zaaknummer

Behandeld door

Verzonden

Zeeuwse aanpak weerbare overheid

81282

J.M.H. van Dam +31 6 55484455

- 7 SEP 2021 Middelburg, 7 september 2021

Geachte burgemeester/dijkgraaf, Weerbaarheid en integriteit zijn randvoorwaardelijk voor het vertrouwen van onze inwoners, instellingen en bedrijven in de Zeeuwse overheden afzonderlijk en gezamenlijk. In de afgelopen jaren is gewerkt aan het vergroten van het bewustzijn daarvoor in de dagelijkse besturen van onze overheden, bij de volksvertegenwoordigers en de ambtelijke organisaties. Het onderwerp vraagt echter voortdurende aandacht. Het gaat daarbij niet alleen om het voorkomen van belangenverstrengeling of cliëntelisme in besluitvorming. Het is ook van belang dat we integere besluitvorming bevorderen, waarbij wordt voorkomen dat mensen en organisaties misbruik maken van bijvoorbeeld subsidies en vergunningen van overheden. In de afgelopen jaren is hiervoor nieuwe wetgeving ontstaan, zijn diverse handreikingen ontwikkeld en in meer of mindere mate vertaald in het verbeteren van werkwijzen. In deze brief breng ik het bevorderen van een weerbare en integere Zeeuwse overheid onder uw aandacht en hoe een gezamenlijke aanpak daaraan kan bijdragen. Ik geef u in overweging deze brief te delen met uw dagelijks bestuur en volksvertegenwoordiging. Baseline Weerbaarheid en Integriteit 2.0

Tijdens onze themadag in juli jl. is over dit onderwerp gesproken dat in de afgelopen periode reeds diverse initiatieven zijn genomen, maar dat ook aanvullende afspraken binnen en tussen de Zeeuwse overheden nodig zijn. In 2017 is een eerste ‘Zeeuwse baseline' opgesteld waarin is aangegeven hoe ook in de opmaat naar de gemeenteraadsverkiezingen aandacht aan dit onderwerp gegeven kan worden. Deze oproep is ook nu weer actueel in de aanloop van de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022. Ik voeg de eerdere brief als bijlage toe. Afgesproken is deze baseline aan te vullen en te actualiseren. In het kader van ons samenwerkingsverband Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland zullen we nadere afspraken maken over verdere impulsen vooreen weerbare en integere overheid.

We hebben geconstateerd dat er behoefte is aan een Zeeuwse baseline Weerbaarheid en Integriteit in een versie 2.0. Het gaat daarbij niet alleen om het vaststellen van normen en codes, maar ook afspraken over de werkwijze; het elkaar aanspreken en het daadwerkelijk gebruik maken van mogelijkheden-Goede-strueturele-afspraken-kunnen-ook-bijdragen-aan-een-eultuur-van-bewustzijn-en— het elkaar onderling aanspreken op rollen en verantwoordelijkheden. In aanvulling op bijgaande brief uit 2017 worden de volgende onderwerpen onder uw aandacht gebracht: 1. Aankomende raadsleden In de opmaat naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 kan de ’toolbox van Taskforce-RIEC 2022’ en de ‘Handreiking integriteitstoetsing voor decentrale politieke partijen 2020’ onder de aandacht worden gebracht van de lokale afdelingen van politieke partijen. Dat kan gepaard gaan met een speciale bijeenkomst voor (een afvaardiging van) besturen van politieke partijen die hebben aangekondigd mee te zullen doen met de verkiezingen. 2. Selectie van kandidaat-wethouders De 1e tranche van de wet ‘Bevordering bestuurlijke integriteit’ zal in werking treden voor de gemeenteraadsverkiezingen. Hierin is, via een nota van wijziging, opgenomen dat een risicoanalyse voor aankomende bestuurders verplicht is. Dat geldt ook voor het maken van een verordening voor het proces van screening.

Screening van de dagelijks bestuurders waaronder wethouders was in Zeeland al een gezamenlijke afspraak maar wordt nu dus een wettelijke verplichting. 3. Periodiek bespreken weerbaarheid en integriteit Weerbaarheid en integriteit vraagt voortdurende aandacht. Het is in ieder geval van belang er op specifieke momenten expliciet bij stil te staan met als doel het bewustzijn te blijven voeden en te leren. Naast het moment van het installeren van raadsleden en het benoemen van de leden van het dagelijks bestuur is het aan te bevelen in ieder geval een keer per jaar een gezamenlijke themabijeenkomst te organiseren. 4. Gedragscode integriteit voorpolitieke ambtsdrager Zorg voor een actuele (niet ouder dan vijfjaar) gedragscode voor politieke ambtsdrager. In de afgelopen jaren zijn nieuwe handreikingen uitgebracht en aanvullende wetgeving van kracht geworden. 5. Protocol integriteit schending Stel een protocol op waarin beschreven wordt hoe te handelen bij vermeende schending van integriteit. Wanneer een melding wordt gedaan van een mogelijke schending is een zorgvuldige behandeling op z'n plaats, om in de eerste plaats te kunnen bepalen of sprake is van een mogelijke schending. Een vooronderzoek kan vooraf gaan op een eventueel extern onafhankelijk onderzoek. 6.

Vertrouwenspersoon Het is van belang dat bij een vertrouwenspersoon of vertrouwenscommissie een melding van een mogelijke integriteitsschending kan worden gedaan. In het hierboven genoemde protocol kan ook worden opgenomen dat melding van (vermeende) integriteitsschending kan worden gedaan bij een extern vertrouwenspersoon of commissie. 7. Externen toetsen aan integriteit De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) kan eraan bijdragen dat in Zeeland een gelijk speelveld ontstaat voor bonafide ondernemers en burgers en dat niet integere partijen/ondermijnende effecten zoveel mogelijk worden tegen gehouden. De overheden in Zeeland zullen actief gebruik maken van de mogelijkheden die de wet biedt. Daartoe zal onderling het beleid op het terrein van Bibob worden afgestemd. 8. Rapporteren en verantwoorden Jaarlijks kan worden gerapporteerd hoe aandacht is gegeven aan weerbaarheid en integriteit. Daarmee kan vanuit de verschillende rollen worden verantwoord hoe de normen op het terrein van weerbaarheid en integriteit worden gehandhaafd, hoe lering plaatsvindt en welke maatregelen zijn getroffen.

Behoort bij brief met zaaknummer:

2

Ik hoop u hiermee naar aanleiding van ons overleg te hebben geïnformeerd over onze gezamenlijke bijdrage aan een weerbare en integere overheid.

Met vriendelijke groet,

Drs. J.M.M. Polman, Commissaris van de Koning

Bijlage: Brief 3 mei 2017 Zeeuwse aanpak bestuurlijke integriteit. Eerste ‘Zeeuwse baseline’.

Behoort bij brief met zaaknummer:

Provincie

Zeeland Commissaris van de Koning

Burgemeesters van de Zeeuwse gemeenten

onderwerp

kenmerk

behandeld door

Zeeuwse aanpak bestuurlijke integriteit

17007530

drs. ing. G A B Bouziani (0118) 63 1278

verzonden

Middelburg, 3 mei 2017 Geachte burgemeester, Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018 breng ik het bevorderen van een integer overheidsbestuur onder uw aandacht. Als burgemeester bent u verantwoordelijk om de bestuurlijke integriteit binnen uw raad en college te bevorderen. Het belang van doorlopende aandacht voor integriteit is ook nog eens onderstreept door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, waarover u onlangs separaat bent geïnformeerd. Integriteit en moreel bewustzijn staan aan de basis van een betrouwbare en geloofwaardige overheid. Wanneer sprake is van schending van de integriteit, dan schaadt dat niet alleen het imago, maar vooral ook het vertrouwen van de burger in de overheid. Het (voorbeeld)gedrag van politieke ambtsdragers bepaalt in belangrijke mate dat vertrouwen. Weerbaarheid

De veranderende context waarin politieke ambtsdragers thans functioneren stelt bijzondere eisen aan de competenties en bestuurlijke weerbaarheid van lokale gezagsdragers en volksvertegenwoordigers. Zoals u weet manifesteren zich in onze maatschappij ook effecten van (georganiseerde) criminele ondermijning. Een zorgelijke ontwikkeling, die het lokale gezag en imago van het openbaar bestuur alsook het ambt van bestuurder en volksvertegenwoordiger kan aantasten. Dat stelt eisen aan de kwaliteit van het lokale bestuur (zie ook de Raad voor het openbaar bestuur recentelijk in zijn rapport 'Niet alleen een ambt, ook een ambacht, de kwaliteiten van raadsleden, burgemeesters en wethouders, oktober 2016). Het is dan ook van groot belang dat de weerbaarheid van het lokaal bestuur robuust is. Zeeuwse baseline integriteit

Ik constateer dat we in onze Zeeuwse traditie bestuurlijk ook periodiek stilstaan bij het thema, daarover met elkaar in gesprek gaan en tot collegiale intervisie komen. Met tevredenheid kijk ik terug op onze boeiende en inspirerende bijeenkomst 'Cybersecurity en bestuurlijke integriteit’ van 27 januari jl. Het doel van die bijeenkomst was, naast het uitwisselen en bespreken van persoonlijke ervaringen en dilemma's, om te komen tot een Zeeuws minimum ('baseline') bestuurlijk integriteit en de specifieke rol daarin van u als burgemeester. De samenvattende conclusie was dat we in Zeeland kiezen voor een gezamenlijke aanpak rond bestuurlijke integriteit. Meer concreet zijn daarvoor de volgende aandachtspunten benoemd, die gezamenlijk de 'Zeeuwse baseline integriteit' vormen:

Provinciehuis

Abdij 6 4331 BK Middelburg

Postbus 6001 4330 LA Middelburg

0118-63 10 11 www.zeeland.nl

KvK 20168636 IBAN NL08 BNGH 0285010557

1. Selectie van kandidaat-wethouders a Laat een risicoprofiel opstellen o.b.v. integriteitsscreening vooraf b. Voer een gesprek over de uitkomsten. In het bijzonder omtrent evt. risico's en kwetsbaarheden en te nemen maatregelen. 2. Introductieprogramma voor Raadsleden a. Neem integriteit als vast onderdeel op. b. Organiseer training(en)/workshop(s) - regels/gedragscode - kwaliteit van besluitvorming (morele oordeelsvorming) - omgaan met (vermoedens van) integriteitsschending(en) 3. Procesafspraken omtrent hoe te handelen bij vermoedens van integriteitsschending a. Wat moet de raad weten en doen bij vermoedens van integriteitsschending? - spelregels, rolverdeling, risico's etc. - leg een en ander vast met afspraken over een zorgvuldige omgang met vermoedens. Ik heb er vertrouwen in dat, met het oppakken van bovenstaande punten, een positieve impuls gegeven kan worden aan het versterken van de (preventieve) aandacht voor integriteit. Het collectief uitdragen van dat belang illustreert waar we in Zeeland voor staan. Bovendien bevordert het een klimaat van ethisch handelen en respectvolle bejegening, waarin u als burgemeester vanuit uw sleutelpositie- een prominente rol vervult. In beginsel zijn het de politieke partijen c.q.

de fracties in de gemeenteraad zelf die primair verantwoordelijk zijn om de kwaliteit en integriteit te betrekken in de selectie van volksvertegenwoordigers respectievelijk bestuurders die in de raad of college zitting nemen. Ik geef u in overweging om, in het verlengde daarvan zo mogelijk voorafgaand aan de verkiezingen, het gesprek aan te gaan met de voorzitters van de politieke partijen en het belang van integriteit nog eens te onderstrepen, ook bij het samenstellen van kieslijsten. U kunt daar uiteraard ook deze brief voor gebruiken om het belang van integriteit in het openbaar bestuur en de discussie daarover binnen de gemeenteraad, het college van B&W, de ambtelijke organisatie en politieke partijen te onderstrepen. Hoogachtend,

Behoort bij brief d.d met ons kenmerk: 17007530

2