26-096 Bijlage 1. Ingekomen stukken MZ

Geachte Burgemeester, Wethouders, Raadsgriffier en Raadsleden, Op 16 april jl. vond in Soest een bijzondere expertmeeting plaats rondom het Deltaplan Gelukkige Relaties en Mentale Gezondheid. Met een brede vertegenwoordiging van professionals, bestuurders en maatschappelijke organisaties hebben we daar een eerste, belangrijke stap gezet richting een integrale aanpak van één van de grootste maatschappelijke opgaven van deze tijd: het versterken van mentale gezondheid in samenhang met de kwaliteit van relaties. De urgentie is helder. Relaties staan onder druk, psychische klachten nemen toe en preventie krijgt nog onvoldoende structurele aandacht – terwijl juist daar de sleutel ligt tot duurzame verbetering. Tijdens de bijeenkomst werd breed gedeeld dat het anders moet én kan: minder versnippering, meer samenhang, en een verschuiving van curatie naar preventie. Wij willen deze beweging nu concreet verder brengen. Daarom richten wij ons tot uw gemeente met het verzoek om samen te verkennen hoe het ontwerp van het Deltaplan kan worden verfijnd op basis van uw lokale situatie. Het doel is om, in nauwe samenwerking met gemeenten en lokale partners, te komen tot uitvoerbare aanpakken en pilots die vanaf 2027 gerealiseerd kunnen worden.

Wij geloven in een aanpak: – waarin preventie prioriteit krijgt – waarin ondersteuning laagdrempelig en toegankelijk is voor iedereen – waarin relaties worden erkend als fundament van een gezonde samenleving Graag willen wij u benaderen met de vraag of uw gemeente bereid is om mee te werken aan een pilot op het gebied van mentale gezondheid. Wij lichten het initiatief en de mogelijke samenwerking uiteraard graag nader toe. In de bijlage treft u meer informatie over het Deltaplan en de uitkomsten van de expertmeeting. Daarnaast kunt u hier https://youtu.be/-946Kk7P8TI een impressie kijken van de expertmeeting. Wij hopen van harte dat u zich bij deze beweging wilt aansluiten. Wij zien uw reactie met belangstelling tegemoet. U kunt deze sturen naar contact@rotarymentalegezondheid.nl. Daarnaast nodigen wij u van harte uit voor de vervolgbijeenkomsten: – 4 juni in Haarlem – 11–13 september in Rotterdam – 17 november in Zeist

Samen kunnen we het verschil maken – voelbaar in het dagelijks leven van inwoners. Met vriendelijke groet, Stan Uyland Voorzitter Stichting GIDSnetwerk Foundation

Deltaplan Gelukkige Relaties en Mentale Gezondheid

Welkom en introductie Dames en heren, Fijn dat u allen gekomen bent naar deze expertmeeting. Een bijzonder welkom aan: • Don Ceder – advocaat, eerste gemeenteraadslid voor de ChristenUnie in Amsterdam, Tweede Kamerlid voor de ChristenUnie en een van de meest actieve – zo niet dé meest actieve – leden van de Tweede Kamer; Helaas niet aanwezig ivm kamerdebat • Jaap Smit – dominee, voormalig Commissaris van de Koning, vakbondsbestuurder en voorzitter van het CNV, voormalig directeur van Slachtofferhulp Nederland; • Ingeborg ten Cate – lid van het managementteam van MIND en hoofd Marketing & Communicatie bij MIND ( Ziek, Tom van Mierlo nam haar rol over . Ik had Andries Knevel gevraagd om deze bijeenkomst voor te zitten, maar hij belde mij gistermiddag op met helaas een vervelend bericht: hij was door zijn rug gegaan, had ernstige pijn en kon nauwelijks lopen. Voor U wellicht ook een akelig bericht dat u het met mij vandaag zult moeten doen. Ook Anton Philips heeft zich helaas ziek gemeld. Hij zou een van de sprekers zijn. Anton is de zoon van Frits Philips – van de Philips-fabrieken – en oprichter van Stichting Gelukkige Relaties. Erg jammer dat zij er niet bij kunnen zijn. Namens ons allemaal wensen wij hen beiden een spoedig herstel toe.

Anthony Stigter van VNO NCW komt later en zal zich circa 18.00 bij ons voegen en zal ook spreken.

Een stukje persoonlijke achtergrond Mijn naam is Stan Uyland. Ik ben geboren en getogen in Soest, heb gestudeerd aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam .Ik ben getrouwd met Franciska, we hebben drie kinderen en hebben jarenlang pleegkinderen gehad. Ik ben al jaren actief in het familiaire vastgoedbedrijf. Ik heb een autistische zwager en een psychiatrische schoonmoeder. Onze oudste zoon heeft een vriend verloren door zelfdoding – en ik heb van dichtbij gezien wat dat met hem en zijn hele vriendengroep heeft gedaan. U begrijpt dat het thema van gelukkige relaties en mentale gezondheid mij na aan het hart ligt. Twintig jaar geleden heb ik zelf een stichting opgericht: GIDSnetwerk, met als doel een sterke familie en een sterke samenleving. Jaap Smit heeft al eerder voor onze stichting gesproken. Een paar jaar geleden, toen ik voorzitter was van Rotary Nederland, heb ik samen met Wendy Boog uit Rotterdam het thema mentale gezondheid bij Rotary in Nederland op de kaart gezet. Samen met MIND, 113 Zelfmoordpreventie, de VU, VNO-NCW, NOC*NSF en vele anderen organiseerden wij in 2024 een groot congres bij AFAS in Leusden. Er waren 650 aanwezigen – het was een enorm succes, in meerdere opzichten. Mede als gevolg daarvan hebben wij als Rotarians een landelijke stichting opgericht: Rotary Mentale Gezondheid.

Het doel: mensen bewust maken van het enorme probleem rondom mentale gezondheid in Nederland, taboes doorbreken en mensen voorzien van

de juiste instrumenten zodat zij goed geholpen worden. Rotary telt circa 15.000 leden en 500 Rotaryclubs in Nederland. Ook internationaal is mentale gezondheid een belangrijk thema. Nederland loopt – om het onomwonden te zeggen – ernstig schade op door gebroken relaties en psychische problemen. Ik werd geïnterviewd door het AD en maakte daarin de opmerking over dit Deltaplan. We kregen 54.000 reacties op dat artikel. Alle positief.

De kern: een andere werkelijkheid is mogelijk Vrede bij jou. Vrede thuis. Vrede op je werk. En daardoor… vrede in de samenleving. Dat klinkt misschien eenvoudig. Maar we weten allemaal: het is dat niet. Want achter de voordeur van veel mensen speelt zich een ander verhaal af. Een verhaal van stress, van eenzaamheid, van relaties die onder druk staan. Van mensen die hun best doen… maar vastlopen. Dia Achter Grond relaties De cijfers liegen er niet om: • Eén op de drie huwelijken eindigt in een scheiding; • Meer dan 2,5 miljoen mensen kampen met psychische klachten; • Wachtlijsten bij de jeugdzorg lopen verder op etc…. En toch zijn we hier vandaag, omdat we dit niet langer willen accepteren.

Twee problemen, één samenhang We leven in een tijd waarin steeds meer mensen worstelen met hun mentale gezondheid. Waarin relaties onder druk staan. Waarin één op de drie relaties eindigt. En waarin één op de vijf mensen te maken krijgt met psychische klachten. Maar dit zijn geen losse problemen.

Wanneer iemand mentaal onder druk staat, wordt het moeilijker om een gezonde relatie te onderhouden. En wanneer relaties instabiel zijn, heeft dat directe impact op onze mentale gezondheid. Dit is wetenschappelijk aangetoond door langlopend onderzoek aan Harvard University. Ze versterken elkaar – elke dag opnieuw. En toch behandelen we ze nog steeds los van elkaar. Mentale gezondheid zien we als zorg. Relaties als iets privés. Maar daarmee missen we de kern. Want de waarheid is: dit is geen individueel probleem. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

De verhalen achter de cijfers Wij horen vandaag de verhalen van mensen die zich alleen voelden terwijl ze sámen waren. Van ouders die hun weg niet meer vonden. Van jongeren die opgroeien met grote uitdagingen op het vlak van

mentale gezondheid. Van mensen die pas hulp zochten… toen het eigenlijk al te laat was. En misschien herkennen we daar iets van. In onszelf. Of dichtbij ons. En dáárom zijn we hier vandaag. Niet voor nóg een gesprek. Niet voor nóg een rapport. Maar voor een beweging.

Wat als we het anders doen? Wat als we investeren in relaties net zo normaal maken als tandenpoetsen? Wat als we mensen voorbereiden op de belangrijkste momenten in hun leven? Wat als ondersteuning beschikbaar is… vóórdat het misgaat? Niet pas bij crisis. Maar juist als het goed gaat. Dat is waar dit Deltaplan voor staat. Samen daaraan bouwen, met elkaar. Een aanpak waarbij we zeggen: • Mentale gezondheid en gelukkige relaties vormen de basis van een gezonde samenleving; • Preventie is net zo belangrijk als zorg; • Ondersteuning moet toegankelijk zijn – voor iedereen, in elke levensfase; • We doorbreken de versnippering en bouwen aan één samenhangend geheel.

We laten mensen te vaak alleen Want laten we eerlijk zijn: we zijn een samenleving geworden die bijna alles traint. We hebben rijlessen, opleidingen, trainingen voor ons werk. Maar voor één van de belangrijkste dingen in het leven – liefde, relaties, opvoeden – laten we mensen vaak aan hun lot over. Op basis van hoop. Of toeval. Dat is niet logisch. En dat is niet meer van deze tijd. Stel je een andere werkelijkheid voor: een samenleving waarin jongeren leren hoe relaties werken. Waar stellen in elke levensfase ondersteuning krijgen. Waar ouders begeleid worden bij de grootste verantwoordelijkheid die er bestaat. Waar hulp dichtbij is – toegankelijk, zonder schaamte. Een samenleving die niet wacht tot het breekt… maar bouwt aan wat sterk is. Dat is geen utopie. Dat is een keuze.

Vandaag zetten we een eerste stap Niet met een perfect plan. Maar met een gedeelde richting. We gaan bouwen aan een landelijke én lokale aanpak – met een menukaart van wat werkt, met concrete programma's in buurten, gemeenten en organisaties.

We starten nu. En in 2027 starten we met de eerste drie pilots, in drie gemeenten – om te leren, te verbeteren en vervolgens op te schalen naar heel Nederland wat ons betreft.

Dit gaat over mensen – over ons Want uiteindelijk begint alles daar: bij hoe wij met onszelf omgaan, en met de mensen om ons heen. Bij veerkracht. Bij verbinding. Bij het durven investeren – ook als het niet makkelijk is. En ja, dat vraagt moed. Om het taboe te doorbreken. Om te zeggen: investeren in je relatie is geen teken van falen… maar van kracht. Om te erkennen dat we elkaar nodig hebben. Onze keuzes: • Mentale gezondheid en gelukkige relaties vormen de basis van alles; • Preventie is geen bijzaak, maar prioriteit; • Ondersteuning moet voor iedereen beschikbaar zijn; • We doorbreken versnippering en bouwen samen; • We investeren in verbinding, veerkracht en bewustwording. Wij kiezen voor een integrale aanpak. Wij kiezen voor samenwerking. Wij kiezen voor de lange termijn. Maar bovenal: wij kiezen ervoor om niet langer te wachten. Want elke dag dat we wachten, is een dag waarop iemand vastloopt die we hadden kunnen helpen. En elke stap die we zetten, is een stap richting een sterkere, gezondere en meer verbonden samenleving.

Dus laten we vandaag niet afsluiten met alleen woorden. Maar met het in gang zetten van een beweging. Met commitment. Met de keuze om hier samen voor te gaan staan. Vrede bij jou. Vrede thuis. Vrede op je werk. En zo… vrede in onze samenleving.

U bent een koploper Want u bent hier vandaag niet zomaar. U bent hier omdat u behoort tot wat ik de koplopers noem – mensen en organisaties met visie, met invloed, met de bereidheid om niet af te wachten maar te bewegen. Koploper zijn betekent iets. Het betekent dat u autoriteit heeft op uw thema. Dat u nu al vooroploopt. Dat u gelooft dat het anders kan – en moet. Maar bovenal betekent het dit: dat u intrinsiek gemotiveerd bent. Niet omdat het moet. Maar omdat u voelt dat dit nodig is. En laat ik daar helder over zijn: deze beweging is niet vrijblijvend. Dit is geen netwerk waar we alleen ideeën delen. Dit is een beweging waarin we samen bouwen – waarin ieder van ons iets inbrengt: tijd, middelen, kennis, energie. Waarin we gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. We doen dit ook op een andere manier dan we gewend zijn. Niet afhankelijk van politieke windrichtingen. Niet verstrikt in eindeloos polderen. Maar met daadkracht – met transparantie, zonder

tegenstrijdige belangen, en met ruimte voor verschillende rollen: soms activistisch, soms verbindend, soms richtinggevend. Maar misschien wel het belangrijkste: we doen dit niet alleen vóór mensen – we doen dit samen mét mensen. Met inwoners, met gezinnen, ook met de groepen die we nu nog te weinig bereiken. Zij zijn geen doelgroep. Zij zijn mede-ontwerpers van deze toekomst. Vandaar ook dat we ervaringsdeskundigen aan het woord laten – en dat zijn we eigenlijk allemaal. Dus aan u, hier in de zaal, wil ik dit zeggen: dank u. Dank u dat u hier bent. Dank u dat u verantwoordelijkheid wilt nemen. Dank u dat u koploper wilt zijn in deze beweging. Ik heb u gisteren een eerste aanzet gestuurd van de ingredienten voor een Deltaplan meer om intern bij jullie in de organisatie te bespreken of zelf hierover na te denken dan vandaag uitgebreid aan de orde te laten komen. Want echte verandering begint altijd met een kleine groep mensen die besluit om niet langer te wachten. En vandaag… zijn wij die groep.

Wat gaan we vandaag doen? Het doel van vandaag is het creëren van urgentiebesef én een gezamenlijke richting voor een integraal, landelijk preventieplan, een begin maken: het Deltaplan Gelukkige Relaties en Mentale Gezondheid. We willen dat deze bijeenkomst zowel het hoofd als het hart raakt, en dat zij leidt tot concrete bouwstenen en een

gezamenlijke intentie voor vervolg – inclusief concrete werkgroepen. Daarover later meer. Concreet: we willen bewustwording op gang brengen, taboes doorbreken en een menukaart of routekaart ontwikkelen voor wat er lokaal en landelijk nodig is, zodat burgers in iedere levensfase goed voorbereid zijn op wat komen gaat. We willen vandaag ook een intentieverklaring tekenen met elkaar. Daarover straks meer.

Intentieverklaring – Deltaplan Gezonde Relaties en Mentale Gezondheid En daarom spreken wij vandaag uit: • Wij verenigen ons in de gezamenlijke ambitie om bij te dragen aan een mentaal gezonde samenleving; • Wij erkennen dat mentale gezondheid een fundamentele voorwaarde is voor het welzijn van individuen en de samenleving als geheel. Daarom zetten wij in op het versterken van preventie, gericht op het bewaken, behouden en bevorderen van mentale gezondheid; • Wij onderschrijven dat gezonde relaties een essentieel onderdeel vormen van preventie. Relaties – in alle levensfasen en in al hun diversiteit – hebben een directe invloed op het mentaal welbevinden van mensen; • Wij spreken de intentie uit om ondersteuning op het gebied van het versterken van – en investeren in – gezonde relaties toegankelijk te maken voor iedereen, ongeacht leeftijd, achtergrond of levensfase; • Wij bundelen onze krachten om te komen tot optimale en samenhangende ondersteuning, waarbij wij recht doen aan de diversiteit en complexiteit van de samenleving; • In dit kader ontwikkelen wij gezamenlijk het manifest Gezonde Relaties en Mentale Gezondheid, waarin wij investeren in bewustwording, laagdrempelige ondersteuning en het versterken van veerkracht; • Wij kiezen nadrukkelijk voor een langetermijnvisie en bouwen aan een duurzame samenwerking, gedreven door de urgentie van deze maatschappelijke opgave.

Deze intentieverklaring is praktisch door alle mensen ondertekend

Slotwoord Vandaag hebben we een eerste stap gezet. Een stap die voortkomt uit begrip, verbinding en urgentie. Laten we deze belofte meenemen,

verder verspreiden en omzetten in actie. Dit is onze gezamenlijke opdracht. Laten we ervoor zorgen dat het verschil voelbaar wordt – elke dag opnieuw."

Volgende bijeenkomsten • 4 juni 2026 – Haarlem • 11–13 september 2026 – Rotterdam • 17 november 2026 – Zeist In 2027 Congres

Uw kenmerk

: -

Uw brief van

: -

Ons kenmerk

:

Datum

: 30 april 2026

Onderwerp

: Begroting 2027-2030 en 1e begrotingswijziging 2027 (TFJ)

Aan: College van Burgemeester en Wethouders van de 13 Zeeuwse gemeenten

Geacht college,

Hierbij ontvangt u de ontwerpbegroting 2027-2030 van Gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland (GR) en de 1e begrotingswijziging 2027 Taskforce Jeugd (TFJ). Binnen de GR is een onderscheid te maken tussen GGD Zeeland en Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ). Beide onderdelen komen samen in deze begroting, maar zijn wel duidelijk van elkaar onderscheiden. Tijdens het opstellen van de begroting 2027 heeft nog geen definitieve besluitvorming plaatsgevonden over de ontvlechting van IJZ uit de GR GGD Zeeland. Ditzelfde geldt voor het vormen van één Gemeenschappelijke regeling (GR) voor GGD Zeeland en Veiligheidsregio Zeeland (VR Zeeland). Bij het opstellen van deze begroting is daarom uitgegaan van de huidige situatie. Zodra positieve besluitvorming heeft plaatsgevonden over de vorming van 1 GR GGD en VR Zeeland (met beoogde ingangsdatum 1 januari 2027) ontvangt u nog in 2026 een gewijzigde begroting 2027 voor de totale GR met het verzoek deze voor zienswijze aan te bieden aan uw gemeenteraad. Bij dit verzoek zal een procesvoorstel worden toegevoegd. Verzoek om zienswijze Conform artikel 22 van de gemeenschappelijke regeling vragen wij u deze begroting en begrotingswijziging ter zienswijze voor te leggen aan de raden van de deelnemende gemeenten.

Toelichting op de ontwerpbegroting 2027-2030 Algemeen Een goede publieke gezondheid en veiligheid is van essentieel belang voor de Zeeuwse samenleving. Daarom zet de GGD, samen met de Zeeuwse gemeenten en partners, in op een sterke publieke gezondheid. Om de taken op het gebied van de publieke gezondheid en veiligheid blijvend goed te kunnen uitvoeren is een gezonde financiële organisatie noodzakelijk. De beweging van zorg naar gezondheid Als GGD willen we ons sterk maken voor de beweging van zorg naar gezondheid. Hiermee gaat de focus van het behandelen van ziekte naar het bevorderen van gezondheid. De druk op zorg, arbeidsmarkt en demografie vraagt om een andere manier van werken: méér preventie, gezonde leefomgevingen en integrale samenwerking tussen domeinen. GGD Zeeland speelt hierin een actieve rol. Ook binnen de Zeeuwse Zorg Coalitie (ZZC) werken we met zorgaanbieders, gemeenten en zorgverzekeraars samen aan een toekomstbestendig zorg- en gezondheidslandschap. Hierbij leggen we met nadruk op preventie en het versterken van de sociale basis. GGD Zeeland brengt hierin haar kennis over gezondheid, data, leefstijl en leefomgeving in. Daarmee zetten we ons nadrukkelijk in voor preventie en willen we aansluiten op de behoeften van Zeeuwse inwoners én bij de brede maatschappelijke opgaven.

De Zeeuwse Preventie Aanpak De Zeeuwse Preventie Aanpak (ZPA) vormt een belangrijk fundament om preventie structureel en regionaal te organiseren. Binnen deze aanpak bouwen we aan een regionale preventie-infrastructuur waarin kennis, data, effectieve interventies en domeinoverstijgende samenwerking samenkomen. Het doel is om preventie duurzaam en samen te organiseren met focus op langdurige gezondheidswinst. Deze aanpak ondersteunt gemeenten bij het – samen met zorg, welzijn, onderwijs en maatschappelijke partners – ontwikkelen en uitvoeren van toekomstbestendig gezondheidsbeleid, waarbij de GGD een coördinerende en verbindende rol vervult. Stevige Lokale Teams Op lokaal niveau krijgt de beweging van zorg naar gezondheid concreet vorm binnen de samenwerking rond de Stevige Lokale Teams. De (wettelijke) opdracht aan gemeenten om uiterlijk in 2028 te komen tot deze teams is bedoeld om het sociaal domein te versterken en de focus nadrukkelijk te verleggen van (duurdere) zorg naar preventie, snelle, laagdrempelige hulp en het versterken van de eigen kracht van gezinnen en inwoners.

Zowel de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), Algemene Gezondheidszorg (AGZ) als Veilig Thuis (VT) kunnen hierin vanuit de GGD van meerwaarde zijn voor de gemeenten en een belangrijke bijdrage hieraan leveren. In 2027 willen we afspraken maken met alle gemeenten over onze deelname en inzet in de Stevige Lokale Teams. Wachtlijstvrij werken bij Veilig Thuis Een belangrijke prioriteit binnen de begroting 2027 is het wachtlijstvrij werken bij Veilig Thuis. Veilig Thuis heeft te maken met wachttijden. In maart 2024 is gestart met maximale inzet binnen Veilig Thuis op het terugdringen van de wachtlijsten. In 2025 leidde dit al tot een duidelijke structurele daling van de wachtlijsten. In 2026 borgen we ingezette acties en werkwijzen verder om te komen tot een stabiele en beheersbare werkvoorraad, ook in tijden van aanhoudende toenemende instroom. De aanhoudende toenemende instroom over meerdere jaren betrof in 2025, 35% als het gaat om adviesaanvragen. Ons doel is de diensten binnen de gestelde wettelijke doorlooptijden af te ronden en binnenkomende casuïstiek direct op te pakken. In 2027 werken we verder aan het terugdringen van de wachttijd. Er ligt een duidelijk focus op het wegwerken van de wachtlijsten en het voorkomen dat deze opnieuw ontstaan. De verwachting is dat dit de komende periode nog een belangrijk onderwerp blijft.

Visie 2035 en strategische koers GGD Zeeland ontwikkelt samen met gemeenten, inwoners en partners een toekomstvisie 2035 en een meerjarenstrategie om tijdig en gericht in te spelen op ingrijpende ontwikkelingen in de Zeeuwse samenleving. De demografische veranderingen, toenemende klimaat- en leefomgevingsdruk en groeiende maatschappelijke kwetsbaarheid vragen om een toekomstbestendige publieke gezondheidsorganisatie. De toenemende complexiteit van gezondheid en veiligheidsvraagstukken vereist ook een wendbare GGD. De toekomstvisie en meerjarenstrategie geeft gemeenten, inwoners en ketenpartners helderheid over de richting en toegevoegde waarde van GGD Zeeland. Data-gedreven werken en digitalisering De maatschappelijke opgaven voor 2027 vragen om een GGD die data-gedreven werkt. Hiervoor zetten we nog meer dan we al deden in op het benutten van data, technologie en digitale hulpmiddelen. Dit om risico’s eerder te herkennen en hier effectief op in te zetten.

Inkoop Jeugdhulp Zeeland (IJZ) Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van alle vormen van jeugdhulp. De Zeeuwse gemeenten hebben de inkooptaken en bevoegdheden volgend uit de Jeugdwet gedelegeerd aan de GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland. Het Algemeen Bestuur van deze gemeenschappelijke regeling heeft vervolgens deze inkooptaken en bevoegdheden gedelegeerd aan de Bestuurscommissie Inkoop Jeugdhulp Zeeland. De Bestuurscommissie wordt ambtelijk ondersteund door de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ). In deze begroting zijn de uitvoeringslasten en -baten van IJZ begroot. De lasten voor jeugdhulp zijn vanaf begroting 2024 opgenomen in de dertien gemeentelijke begrotingen, gebaseerd op prognoses die ze daarvoor van IJZ ontvangen. Sinds 2024 is de begroting van IJZ incidenteel uitgebreid met 1,5 fte voor een Junior contractmanager en een Businessanalist. Voor 2024, 2025 en 2026 is die uitbreiding van de formatie incidenteel verwerkt. Dit vanwege de mogelijke vorming van een nieuwe GR Sociaal Domein. Alhoewel er nog geen formeel besluit genomen is over de vorming van de GR Sociaal Domein, is bij het opstellen van deze tekst al duidelijk dat inmiddels alle zienswijzen zijn ontvangen en dat hierin geen negatieve zienswijzen zijn begrepen op het gevraagde beslispunt om de 1,5 fte om te zetten in structurele formatie bij de nieuwe GR SDJZ.

Om die reden is in deze begroting GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland de 1,5 fte opgenomen als structurele formatie IJZ voor een bedrag van € 141.500. Vorming één gemeenschappelijke regeling met Veiligheidsregio Zeeland In 2025 hebben de AB-en van GGD en VRZ voorgenomen besluiten genomen voor het samenvoegen van bedrijfsvoering van GGD en VRZ, het oprichten van een gemeenschappelijke regeling voor de beide (gehele) organisaties en het realiseren van gezamenlijke huisvesting in Goes-West. Met de vorming van één gemeenschappelijke Regeling GGD en VRZ wordt nadrukkelijk beoogd om in de toekomst de dienstverlening aan de Zeeuwse samenleving en gemeenten op het gebied van gezondheid en veiligheid te kunnen blijven leveren zoals dat van beide organisaties mag worden verwacht, de arbeidsmarktpositie te verstevigen en deze publieke taken voor Zeeland te behouden. Door het creëren van één gezamenlijke bedrijfsvoering worden de organisaties robuuster en worden de publieke taken gezondheid en veiligheid voor de toekomst beter ondersteund. De ontwerp-gemeenschappelijke regeling GGD en VRZ is eind februari 2026 in beide algemeen besturen unaniem akkoord bevonden. Hiermee is instemming verleend om de ontwerpregeling aan de gemeenteraden en colleges van BenW ter toestemming en instemming voor te leggen.

Definitieve besluitvorming vindt plaats in juli 2026. Na positieve besluitvorming is de beoogde ingangsdatum 1 januari 2027. Onderbrengen IJZ in GR Sociaal Domein i.o. De Zeeuwse gemeenten werken aan een gezamenlijke governance voor het sociaal domein en richten hiervoor de GR Sociaal Domein Zeeland op met als beoogde ingangsdatum 1 januari 2027. Definitieve besluitvorming hierover vindt plaats in 2026. Een van de onderdelen waarop verder uitwerking nodig is, is het ontvlechten van Inkoop Jeugdhulp Zeeland uit de GR GGD en het onderbrengen in de nieuwe GR Sociaal Domein Zeeland. De planning van de ontwikkelingen binnen de trajecten GR Sociaal Domein Zeeland en GR GGD en VR Zeeland worden steeds op elkaar afgestemd, zodat de ontvlechting van Inkoop Jeugdhulp Zeeland uit de GR GGD Zeeland in het juiste tempo kan verlopen. Wat wordt er gevraagd? Ontwerp-begroting 2027-2030 De totale gemeentelijke bijdrage in de programmabegroting 2027 ((€ 27.198.134) ligt op hetzelfde niveau als de gemeentelijke bijdrage in 2026 (€ 26.192.268), inclusief het structureel verwerken van 1,5 fte voor IJZ voor € 141.521 zoals hierboven toegelicht. Daarbovenop is rekening gehouden met een indexering van 3,3% (€ 864.345), conform het door de VZG vastgestelde percentage. In dit percentage is ook een bezuiniging van 1,2% opgenomen die door de gemeenten van de GR GGD Zeeland is gevraagd.

Deze bezuiniging heeft geleid tot een aanpassing van de begroting. Daarbij is het uitgangspunt dat de ambities van GGD Zeeland zoveel mogelijk doorgang blijven vinden. Tegelijk is een risico opgenomen in de risicoparagraaf. Dit risico heeft betrekking op de cao-afspraken vanaf april 2027. Deze afspraken zijn nog niet gesloten. In de begroting is daarom gewerkt met een inschatting. Met het oog op de resultaten van de GGD Zeeland over de afgelopen jaren en de grote ambities waar zowel de GGD als de gemeenten voor staan, is de begroting dit jaar nog scherper opgesteld dan in eerdere jaren. Bij het opstellen van de begroting is uiteraard ook gekeken naar de realisatie van deelbudgetten in voorgaande jaren om zoveel mogelijk realistisch te begroten.

1e begrotingswijziging 2027 (TFJ) In de 1e begrotingswijziging 2027 (TFJ) wordt een structurele en incidentele verhoging van de lasten voor Taskforce Jeugd (TFJ) in de begroting 2027 gevraagd van € 176.600. De gevraagde € 176.600 heeft betrekking op drie onderwerpen: • € 119.600 structurele ondersteuning van het Zeeuwse kernteam jeugd (structureel) • € 25.000 personele lasten TFJ (structureel) • € 32.000 bestuursopdracht ‘Aanbesteding jeugdhulp 2028 en verder’ (incidenteel) Hiermee wordt een gelijktijdige structurele en incidentele verhoging van de gemeentelijke bijdrage gevraagd. Proces Op 11 september 2026 worden de begroting 2027-2030 en 1e begrotingswijziging 2027 (TFJ) ter besluitvorming aangeboden aan het Algemeen Bestuur. Daarom ontvangen wij de zienswijzen van uw gemeenteraad op deze documenten conform de VZG-afspraak graag voor 15 juli 2026. Voor een nadere inhoudelijke toelichting verwijzen wij u naar bijgevoegde ontwerpbegroting 2027-2030 en 1e begrotingswijziging 2027 (TFJ). Vertrouwende u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Het dagelijks bestuur Gemeenschappelijke Regeling Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland,

S. Suij

I. Ouweneel

Begroting 2027-2030 GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

Begroting 2027-2030

Inhoudsopgave Algemeen ................................................................................................................................................ 3 Inleiding............................................................................................................................................... 3 Wat komt er allemaal op GGD Zeeland af? ........................................................................................ 6 Ambities ............................................................................................................................................ 10 Programma's ......................................................................................................................................... 12 Publieke gezondheid ......................................................................................................................... 12 Algemene gezondheidszorg .......................................................................................................... 13 Jeugdgezondheidszorg .................................................................................................................. 17 Crisisorganisatie ............................................................................................................................

21 Veilig Thuis ........................................................................................................................................ 22 Inkooporganisatie jeugdhulp Zeeland .............................................................................................. 27 Overhead en kostentoerekening ...................................................................................................... 29 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................ 31 Onvoorzien en Vennootschapsbelasting .......................................................................................... 36 Paragrafen............................................................................................................................................. 37 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................................... 37 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................. 38 Financering........................................................................................................................................

40 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................................... 41 Verbonden partijen ........................................................................................................................... 49 Financiele begroting.............................................................................................................................. 50 Uitganspunten voor de begroting..................................................................................................... 50 Baten en lasten ................................................................................................................................. 52 Baten en lasten - toelichting verschillen .......................................................................................... 53 Balans ................................................................................................................................................ 56 Investeringsplan ................................................................................................................................ 58 Verloopoverzicht reserves en voorzieningen ...................................................................................

61 Overzicht incidentele baten/lasten per programma ........................................................................ 63 Bijlagen.................................................................................................................................................. 64 Bijlage 1 taakvelden en gemeentelijke bijdrage GGD ....................................................................... 64 Bijlage 2 taakvelden en gemeentelijke bijdrage IJZ .......................................................................... 66

2

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

Begroting 2027-2030

Algemeen Inleiding Een goede publieke gezondheid en veiligheid is van essentieel belang voor de Zeeuwse samenleving. Daarom zet de GGD, samen met de Zeeuwse gemeenten en partners, in op een sterke publieke gezondheid. Om de taken op het gebied van de publieke gezondheid en veiligheid blijvend goed te kunnen uitvoeren is een gezonde financiële organisatie noodzakelijk. Met dit document bieden we u daarom de begroting 2027-2030 aan van de Gemeenschappelijke regeling (GR) Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland. In deze begroting leest u wat wij in 2027 willen bereiken, welke activiteiten we daarvoor ondernemen, en hoe we dit financieel vormgeven. We werken intensief samen met gemeenten en partners en zetten ons elke dag in om de gezondheid en de veiligheid van Zeeuwse inwoners te bewaken, te beschermen en te bevorderen. Dit met als doel zo veel mogelijk gezondheidswinst voor de Zeeuwen te behalen. GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland In de GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland is een onderscheid te maken tussen organisatieonderdeel GGD Zeeland en organisatieonderdeel Inkoop Jeugdhulp Zeeland (IJZ). Beide onderdelen komen samen in deze begroting, maar zijn wel duidelijk van elkaar te onderscheiden organisatieonderdelen.

Tijdens het opstellen van de begroting 2027 heeft nog geen definitieve besluitvorming plaatsgevonden over de ontvlechting van IJZ uit de GR GGD Zeeland. Ditzelfde geldt voor het vormen van één gemeenschappelijke regeling voor GGD Zeeland en Veiligheidsregio Zeeland. We zijn bij het opstellen van deze begroting daarom uitgegaan van de huidige situatie. Bestuurlijke en inhoudelijke speerpunten De beweging van zorg naar gezondheid Als GGD willen we ons sterk maken voor de beweging van zorg naar gezondheid. Hiermee gaat de focus van het behandelen van ziekte naar het bevorderen van gezondheid. De druk op zorg, arbeidsmarkt en demografie vraagt om een andere manier van werken: méér preventie, gezonde leefomgevingen en integrale samenwerking tussen domeinen. GGD Zeeland speelt hierin een actieve rol. Ook binnen de Zeeuwse Zorg Coalitie (ZZC) werken we met zorgaanbieders, gemeenten en zorgverzekeraars samen aan een toekomstbestendig zorg- en gezondheidslandschap. Hierbij leggen we met nadruk op preventie en het versterken van de sociale basis. GGD Zeeland brengt hierin haar kennis over gezondheid, data, leefstijl en leefomgeving in. Daarmee zetten we ons nadrukkelijk in voor preventie en willen we aansluiten op de behoeften van Zeeuwse inwoners én bij de brede maatschappelijke opgaven.

De Zeeuwse Preventie Aanpak De Zeeuwse Preventie Aanpak (ZPA) vormt een belangrijk fundament om preventie structureel en regionaal te organiseren. Binnen deze aanpak bouwen we aan een regionale preventieinfrastructuur waarin kennis, data, effectieve interventies en domeinoverstijgende samenwerking samenkomen. Het doel is om preventie duurzaam en samen te organiseren met focus op langdurige gezondheidswinst. Deze aanpak ondersteunt gemeenten bij het – samen met zorg, welzijn, onderwijs en maatschappelijke partners – ontwikkelen en uitvoeren van toekomstbestendig gezondheidsbeleid, waarbij de GGD een coördinerende en verbindende rol vervult. Stevige Lokale Teams GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

3

Begroting 2027-2030 Op lokaal niveau krijgt de beweging van zorg naar gezondheid concreet vorm binnen de samenwerking rond de Stevige Lokale Teams. De opdracht aan gemeenten om uiterlijk in 2028 te komen tot deze teams is bedoeld om het sociaal domein te versterken en de focus nadrukkelijk te verleggen van (duurdere) zorg naar preventie , snelle, laagdrempelige hulp en het versterken van de eigen kracht van gezinnen en inwoners. Zowel de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), Algemene Gezondheidszorg (AGZ) als Veilig Thuis (VT) kunnen hierin vanuit de GGD een belangrijke bijdrage leveren. In 2027 willen we afspraken maken met alle gemeenten over onze deelname en inzet in de Stevige Lokale Teams. Wachtlijstvrij werken bij Veilig Thuis Een belangrijke prioriteit binnen de begroting 2027 is het wachtlijstvrij werken bij Veilig Thuis. Veilig Thuis Zeeland heeft te maken met wachttijden. In maart 2024 is gestart met maximale inzet binnen Veilig Thuis Zeeland op het terugdringen van de wachtlijsten. In 2025 leidde dit al tot een duidelijke structurele daling van de wachtlijsten. In 2026 borgen we ingezette acties en werkwijzen verder om te komen tot een stabiele en beheersbare werkvoorraad, ook in tijden van aanhoudende toenemende instroom zoals in 2025 aan de orde was. Ons doel is onze diensten binnen de gestelde doorlooptijden af te ronden.

In 2027 werken we verder aan het terugdringen van de wachttijd. Er ligt focus op het wegwerken van de wachtlijsten en het voorkomen dat deze opnieuw ontstaan. De verwachting is dat dit de komende periode nog een belangrijk onderwerp blijft. Visie 2035 en strategische koers GGD Zeeland ontwikkelt samen met gemeenten, inwoners en partners een toekomstvisie 2035 en een meerjarenstrategie om tijdig en gericht in te spelen op ingrijpende ontwikkelingen in de Zeeuwse samenleving. De demografische veranderingen, toenemende klimaat- en leefomgevingsdruk en groeiende maatschappelijke kwetsbaarheid vragen om een toekomstbestendige publieke gezondheidsorganisatie. De toenemende complexiteit van gezondheid en veiligheidsvraagstukken vereist ook een wendbare GGD. De toekomstvisie en meerjarenstrategie geeft gemeenten, inwoners en ketenpartners helderheid over de richting en toegevoegde waarde van GGD Zeeland. Inkoop Jeugdhulp Zeeland (IJZ) Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van alle vormen van jeugdhulp. De Zeeuwse gemeenten hebben de inkooptaken en -bevoegdheden volgend uit de Jeugdwet gedelegeerd aan de GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland. Het Algemeen Bestuur van deze gemeenschappelijke regeling heeft vervolgens deze inkooptaken en -bevoegdheden gedelegeerd aan de Bestuurscommissie Inkoop Jeugdhulp Zeeland.

De Bestuurscommissie wordt ambtelijk ondersteund door de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ). In deze begroting zijn de uitvoeringslasten en -baten van IJZ begroot. De lasten voor jeugdhulp zijn vanaf begroting 2024 opgenomen in de dertien gemeentelijke begrotingen, gebaseerd op prognoses die ze daarvoor van IJZ ontvangen.

4

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

Begroting 2027-2030 Vorming één gemeenschappelijke regeling met Veiligheidsregio Zeeland In 2025 hebben de AB-en van GGD en VRZ voorgenomen besluiten genomen voor het samenvoegen van bedrijfsvoering van GGD en VRZ, het oprichten van een gemeenschappelijke regeling voor de beide (gehele) organisaties en het realiseren van gezamenlijke huisvesting in Goes-West. Met de vorming van één gemeenschappelijke Regeling GGD en VRZ wordt nadrukkelijk beoogd om in de toekomst de dienstverlening aan de Zeeuwse samenleving en gemeenten op het gebied van gezondheid en veiligheid te kunnen blijven leveren zoals dat van beide organisaties mag worden verwacht. Door het creëren van één gezamenlijke bedrijfsvoering worden de organisaties robuuster en worden de publieke taken gezondheid en veiligheid voor de toekomst beter ondersteund. De ontwerp-gemeenschappelijke regeling GGD en VRZ is eind februari 2026 in beide algemeen besturen unaniem akkoord bevonden. Hiermee is instemming verleend om de ontwerpregeling aan de gemeenteraden en colleges van BenW ter toestemming en instemming voor te leggen. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2027. Onderbrengen IJZ in GR Sociaal Domein i.o. De Zeeuwse gemeenten werken aan een gezamenlijke governance voor het sociaal domein en richten hiervoor de GR Sociaal Domein Zeeland op met als beoogde ingangsdatum 1 januari 2027.

Definitieve besluitvorming hierover vindt plaats in 2026. Een van de onderdelen waarop verder uitwerking nodig is, is het ontvlechten van Inkoop Jeugdhulp Zeeland uit de GR GGD en het onderbrengen in de nieuwe GR Sociaal Domein Zeeland. De planning van de ontwikkelingen binnen de trajecten GR Sociaal Domein Zeeland en GR GGD en VR Zeeland worden steeds op elkaar afgestemd, zodat de ontvlechting van Inkoop Jeugdhulp Zeeland uit de GR GGD Zeeland in het juiste tempo kan verlopen. Tot slot De GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland staat bij het opstellen van deze begroting voor een bestuurswissel als gevolg van de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026. Dit betekent dat de voorbereiding van deze begroting plaatsvindt met het ‘oude’ bestuur en besluitvorming, na zienswijzen van de gemeenteraden, plaatsvindt door het ‘nieuwe’ bestuur. In de overdracht naar het nieuwe bestuur, alsmede de nieuwe gemeenteraden, zal hier nadrukkelijk aandacht voor zijn. GGD Zeeland gaat in 2027 graag samen met gemeenten en partners aan de slag om samen te werken aan een gezonder en veiliger leven in Zeeland!

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

5

Begroting 2027-2030

Wat komt er allemaal op GGD Zeeland af? Belang van gezondheid en veiligheid van Zeeuwse inwoners Een goede gezondheid is een belangrijk goed. GGD Zeeland zet zich elke dag weer in om de gezondheid en de veiligheid van Zeeuwse inwoners te bewaken, te beschermen en te bevorderen. Dit doen wij vanuit onze verantwoordelijkheid in de publieke gezondheid en veiligheid in gezinnen, het gedachtegoed van Positieve Gezondheid en de overtuiging die wij hebben dat preventie werkt. Of het nu gaat om de bestrijding van infectieziekten, het uitvoeren van inspecties bij de kinderopvang of bij schepen, het uitvoeren van jeugdgezondheidszorg, het geven van advies en ondersteuning bij meldingen van kindermishandeling en huiselijk geweld, of één van de vele andere taken van GGD Zeeland, GGD Zeeland werkt aan de gezondheid en veiligheid van de Zeeuwse inwoners. Dit alles om zo veel mogelijk gezondheidswinst voor de Zeeuwen te behalen. Gezondheidswinst en aandacht voor gelijke kansen als overkoepelend doel De inzet van GGD Zeeland is dan ook helder: gezondheidswinst voor de Zeeuwse inwoners, met aandacht voor gelijke kansen op gezondheid voor alle inwoners. Gezondheidswinst hebben wij gedefinieerd als een verbetering van het lichamelijk, mentaal en sociaal welbevinden. Alles wat de GGD doet, staat in het teken van dit doel.

Onze visie is dat gezondheid begint bij een sterke basis in de eerste levensjaren. De eerste 1000 dagen zijn cruciaal voor een kansrijke start: gezonde voeding, veilige hechting en een stimulerende omgeving leggen de fundamenten voor later welzijn. Toch zien we dat factoren zoals armoede, beperkte toegang tot zorg, taalachterstanden en een ongezonde leefomgeving deze basis onder druk zetten. Dit leidt tot ongelijkheid in kansen en vergroot gezondheidsverschillen al op jonge leeftijd. Gezondheid en veiligheid zijn nauw met elkaar verbonden, ze beïnvloeden en versterken elkaar direct. Om gezondheidswinst te bereiken heb je dan ook een focus op gezondheid èn veiligheid nodig. Zo draagt een veilige thuissituatie en een gezonde leefomgeving bij aan een betere gezondheid, en maakt een goede gezondheid mensen weerbaarder. Gezondheid als basis voor veiligheid Fysiek en mentaal gezonde mensen zijn veerkrachtig en minder kwetsbaar, zij kunnen beter omgaan met uitdagingen, risico’s en onverwachte situaties. Een goede gezondheid vergroot de eigen regie en weerbaarheid, waardoor mensen beter in staat zijn om zichzelf te beschermen en hulp te zoeken wanneer dat nodig is. Veiligheid als voorwaarde voor gezondheid Een veilige leefomgeving voorkomt gezondheidsproblemen. Denk aan veilige woningen, verkeersveiligheid, hygiëne, bescherming tegen schadelijke stoffen en infectieziekten.

Sociale veiligheid, zoals het voorkomen van huiselijk geweld, pesten en eenzaamheid, is essentieel voor het mentaal welbevinden en het voorkomen van psychische en lichamelijke klachten. Deze samenhang tussen gezondheid en veiligheid komt ook tot uiting in de drie kerntaken van de GGD: Bewaken, beschermen en bevorderen. Wij verbinden deze kerntaken met elkaar om samen met onze partners zo veel mogelijk gezondheidswinst en gelijke kansen op gezondheid voor de Zeeuwse samenleving te behalen.

6

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

Begroting 2027-2030 Kerntaak bewaken. GGD Zeeland monitort de gezondheid en veiligheid van de bevolking en signaleert gezondheidsrisico’s. Wij doen dit door het uitvoeren van gezondheidsmonitors of het registreren en analyseren van meldingen van infectieziekten of meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Kerntaak beschermen Deze taak behelst het voorkomen van gezondheidsrisico’s en beperken van de schade bij bedreigingen voor de volksgezondheid of op het gebied van sociale veiligheid. Denk aan vaccinatieprogramma’s voor jong tot oud, en toezicht op hygiëne en veiligheid in kinderopvang en zorginstellingen of de taken van Veilig Thuis. Kerntaak bevorderen Hiermee zetten wij in op het verbeteren van de gezondheid en het vergroten van de veiligheid. Dit doen wij door het stimuleren van een gezonde leefstijl en het creëren van een gezonde leefomgeving. Denk aan bijvoorbeeld aan het adviseren van gemeenten over gezondheidsbeleid of het ondersteunen bij preventieprogramma’s zoals de JOGG-aanpak, ketenaanpak valpreventie voor ouderen of kansrijke start, of het geven van voorlichting over seksuele gezondheid of binnenmilieu. De leefstijl is een van de grootste invloeden op iemands gezondheid. Ongezonde gewoonten zoals roken, overmatig alcoholgebruik en onvoldoende beweging dragen bij aan chronische ziekten en verminderen de kwaliteit van leven.

Het bevorderen van gezonde keuzes vraagt niet alleen om individuele motivatie, maar ook om een omgeving die gezond gedrag ondersteunt, zoals toegankelijke sportvoorzieningen, betaalbare gezonde voeding en rookvrije zones. Het verbeteren van de gezondheid en veiligheid van de Zeeuwse inwoners of het behouden ervan is geen quick fix of iets dat snel te bereiken is. Als wij ons werk goed doen, dan levert dat veel op. Meestal niet gelijk, maar wel voor de langere termijn. Dit maakt ons werk niet altijd goed zichtbaar, maar wel heel belangrijk. Er zijn veel factoren die de gezondheid en veiligheid van inwoners tegelijk beïnvloeden. Welke uitdagingen zien wij in Zeeland? De in 2024 uitgekomen landelijke Volksgezondheid Toekomst Verkenning (RIVM) schetst de ontwikkelingen in de volksgezondheid voor de komende jaren. Dit toekomstbeeld hebben wij gecombineerd met gegevens uit verschillende monitoren en andere databronnen, zie Uitdagingen Publieke Gezondheid Zeeland - Rapportage GGD Zeeland. In Zeeland zien wij de volgende uitdagingen: Dubbele vergrijzing en hoge demografische druk De levensverwachting in Zeeland is met ruim 82 jaar, hoger dan gemiddeld in Nederland, dat is positief. Tegelijkertijd hebben we in Zeeland te maken met een dubbele vergrijzing: we worden ouder en we hebben steeds meer ouderen. Daarnaast trekken jongeren weg uit de regio voor opleiding of werk.

Dit zorgt voor een hoge demografische druk. Met het toenemen van het aantal ouderen neemt ook het aantal mensen met een chronische aandoening toe. Veel Zeeuwse ouderen kampen met chronische aandoeningen en kwetsbaarheid.

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

7

Begroting 2027-2030 Druk op zorg, mantelzorg en samenleving neemt toe Door dubbele vergrijzing en hoge demografische druk stijgt de vraag naar complexe zorg, terwijl het aantal zorgverleners en mantelzorgers daalt. De bereikbaarheid en beschikbaarheid van zorg en voorzieningen is een groeiende uitdaging, vooral voor kwetsbare groepen. Gezondheid jeugd en jongvolwassenen staat onder druk De mentale en fysieke gezondheid van Zeeuwse jongeren en jongvolwassenen staat onder druk. Overgewicht, stress, prestatiedruk en eenzaamheid nemen toe, net als ongezond gedrag en suïcidegedachten. Slechts de helft van de jongvolwassenen ervaart hun mentale gezondheid als goed. Zelfdoding is de belangrijkste doodsoorzaak in deze groep. Daarnaast zien we een toename van ongezond gedrag, zoals risicovol social media gebruik, roken en vapen. Alcoholgebruik onder Zeeuwse jongeren blijft onveranderd hoog. Andere verontrustende ontwikkelingen zijn een toename in pesten en de afname van sociale inclusie, met minder acceptatie van homoseksuele- en transjongeren. Het welbevinden van jongeren is sinds de coronaperiode niet hersteld, maar juist verder gedaald. Versterken van beschermende factoren en tijdig signaleren van problemen zijn cruciaal om deze trend te keren. Niet alle inwoners hebben dezelfde gezondheidskansen De gezondheidsverschillen zijn groot in Zeeland.

Mensen met een laag inkomen en basisonderwijs, vmbo of mbo-1 opleiding leven gemiddeld 21 jaar minder in goede gezondheid dan mensen met een hbo of universitaire opleiding en een hoog inkomen. Daarbij ervaart slechts 36% van volwassenen en 41% van ouderen met een laag inkomen de eigen gezondheid als goed. Gezondheidsachterstanden zijn maatschappelijk onwenselijk, omdat deze een negatieve impact hebben op de kwaliteit van leven en op de mogelijkheden voor mensen om te participeren in de samenleving. Investeren in bestaanszekerheid is essentieel voor een gezonder Zeeland. De (gezonde) leefomgeving staat onder druk De Zeeuwse leefomgeving beïnvloedt gezondheid via groen, water en schaduw, die uitnodigen tot bewegen en ontspannen en beschermen tegen hitte. Industrie, fijnstof en geluid zorgen voor gezondheidsrisico’s. Maar ook een lage vaccinatiegraad draagt bij aan een ongezonde leefomgeving. Zo zijn juist ouderen en kinderen kwetsbaar voor infecties en hittestress. Klimaatverandering, zoals hittegolven en zware regenval, vergroot deze risico’s. Daarbij is Zeeland het tweede risicogebied van Nederland door onder andere onze industrie en transport van gevaarlijke stoffen over de Westerschelde.

En met de opgave van de energietransitie, waaronder de mogelijke komst van twee kerncentrales komen er nog meer bedreigingen voor de gezonde leefomgeving, Bij al deze ontwikkelingen is het belangrijk om aandacht te hebben voor thema’s als fijnstof, geluid en geur, maar ook de mentale gezondheid. Dit moet helpen bij het behouden of creëren van een gezonde en veilige leefomgeving. De beweging van zorg naar gezondheid Niet alleen GGD Zeeland is bezig met het inzetten op een gezonde samenleving. De landelijke overheid en gemeenten doen dit ook. Voorbeelden zijn: Nationaal preventie akkoord, Gezond en Actief Leven Akkoord, Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord, Hervormingsagenda Jeugd, Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en Pandemische Paraatheid. De GGD heeft hier wisselende rollen in: uitvoerend, agenderend of coördinerend.

8

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

Begroting 2027-2030 Verdere opgaven En daarnaast zien wij – door meer bewustwording, meldingsbereidheid en maatschappelijke problematiek als intiem terreur, femicide en mensenhandel – een toename van het aantal adviesaanvragen van huiselijk geweld en kindermishandeling en staat de vaccinatiegraad steeds meer onder druk. Vanuit geopolitieke druk wordt een beroep gedaan op de GGD als crisisorganisatie: wij bereiden ons hierop voor vanuit weerbaarheid en pandemische paraatheid. Dit vraagt om crisisbewustzijn binnen de eigen organisatie, bij samenwerkingspartners en bij burgers.

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

9

Begroting 2027-2030

Ambities Welke ambities hebben wij? De uitdagingen op het gebied van gezondheid en veiligheid zijn groot. Om de gezondheid en veiligheid van de Zeeuwse inwoners te beschermen, bewaken en te bevorderen en om te gaan met alle uitdagingen die op ons afkomen, hebben wij ons vier ambities gesteld. Deze zullen niet allemaal in 2027 worden afgerond, maar bieden wel de basis voor onze inspanningen die wij in 2027 zullen doen.

1. We werken samen aan gezondheidswinst "Alleen ga je sneller, samen kom je verder” is het spreekwoord. Deze gedachte omarmen wij van harte. Om gezondheidswinst te bereiken willen wij in de periode 2027 – 2030 samen met gemeenten en partners inzetten op een Zeeuwse Preventie Aanpak. Zo is de beweging van zorg naar gezondheid op veel terreinen nog vooral een beweging van zorg naar welzijn of een beweging naar het voorkomen/verminderen van zorggebruik. GGD zet zich in om samen met gemeenten en andere partners een beweging te creëren waarbij het verbeteren van de gezondheid van de Zeeuwse inwoners en het inzetten op (collectieve) preventie centraal staat. Dat vraagt om een regionale preventie-infrastructuur (RPI): geen extra laag in het zorglandschap, maar een noodzakelijke basis waarop het bereiken en behouden van een goede gezondheid duurzaam vorm krijgt. De RPI is daarmee een praktisch en samenhangend systeem waarin preventie niet versnipperd wordt opgepakt, maar regionaal wordt georganiseerd. Het gaat om afspraken over samenwerking, het delen van data, het uitvoeren van bewezen interventies en inzetten van ondersteuning die effect heeft in de dagelijkse leefomgeving.

Ook op andere terreinen zoeken we actief de samenwerking op met gemeenten, maar ook andere partners in het sociaal domein en daar buiten: zoals in Stevige Lokale Teams, bij omgevingstafels of andere relevante netwerken. We brengen onze expertise en kennis in om meer resultaat te bereiken voor de Zeeuwse inwoners.

2. Gelijke kansen op gezondheid voor alle Zeeuwse inwoners We zetten onze expertise in om gezondheidsverschillen te duiden op basis van onze gezondheidsmonitors en signalen of meldingen uit de maatschappij. GGD breed bevorderen we een samenhangende regionale preventiestrategie, waarmee gezondheidsverschillen worden verkleind. Binnen de JGZ werken wij bijvoorbeeld in volgpaden en ontwikkelen wij een collectief aanbod, met meer aandacht voor selectieve preventie. Dit is een manier om onze inzet zo te organiseren dat wij meer tijd en aandacht geven waar het nodig is en minder waar het kan. Zo willen wij alle jeugdigen en jongeren maximale kansen bieden op het gezond en veilig opgroeien. Ook GGD breed maken wij de beweging van individuele preventie naar collectieve preventie en selectieve preventie (aandacht voor specifieke groepen). Tenslotte streven wij ernaar om als organisatie gezondheidsvaardig te zijn: dat wil zeggen dat wij op een begrijpelijke en toegankelijke wijze communiceren, ook met mensen die moeite hebben met lezen en schrijven of over beperkte gezondheidsvaardigheden beschikken. Alle teams zetten hierop in.

10

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

Begroting 2027-2030

3. Reguliere taken voeren wij professioneel en kwalitatief goed uit Wij zijn een GGD met een breed taken- en dienstenpakket. Dit vormt de basis van onze organisatie. Het is belangrijk dat wij deze taken professioneel en met hoge kwaliteit uitvoeren, zodat onze opdrachtgevers en de Zeeuwse inwoners er op kunnen vertrouwen dat het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid en veiligheid van de Zeeuwen bij ons in goede handen is. Bij nieuwe en extra taken en opdrachten zorgen wij er steeds voor dat deze goed landen in onze organisatie en duurzaam worden geborgd in en naast ons reguliere werk. Daarbij houden wij oog voor degene voor wie wij ons werk doen. Gezamenlijk met kennis en ervaring van inwoners en ervaringsdeskundigen willen wij de beweging naar de voorkant maken. Zodat de Zeeuwse inwoner ons goed weet te vinden en tevreden is over onze dienstverlening.

4. Het vergroten van veerkracht en weerbaarheid van inwoners Veerkracht is het vermogen om zich aan te passen aan veranderingen, te herstellen na tegenslagen en grip te houden op hun leven. Weerbaarheid is het vermogen om risico’s en uitdagingen – zoals gezondheidsproblemen, sociale isolatie of crises – tijdig te herkennen en hier adequaat op te reageren. Samen vormen deze eigenschappen de basis voor een gezonde, veilige en verbonden samenleving. Wij versterken veerkracht en weerbaarheid door: • • • •

Preventie en Gezondheid: Bevorderen van fysieke en mentale gezondheid via sociale verbondenheid, gezonde leefstijl en een sociaalveilige en gezonde leefomgeving. Toegankelijke en Flexibele dienstverlening: Organiseren van laagdrempelige dienstverlening, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. Data en Onderzoek: Inzetten van onderzoek en data-analyse om preventieve interventies met het grootste effect te identificeren en gericht te anticiperen op risico’s. Samenwerking en Crisisparaatheid: Intensieve samenwerking met gemeenten, VRZ, ketenpartners en andere GGD’en om kennis te delen en voorbereid te zijn op gezondheidscrises en infectieziekte-uitbraken.

Door deze integrale aanpak zorgen we dat inwoners niet alleen gezond zijn, maar ook beter in staat om uitdagingen het hoofd te bieden en hun kwaliteit van leven te behouden.

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland

11

Begroting 2027-2030

Programma's Publieke gezondheid

12

GR Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland