26-086 rvs Soortenmanagementplan voor verduurzamen en isoleren woningen

raadsvoorstel volgnummer

1 juli 2026 26-086

onderwerp

Soortenmanagementplan voor verduurzamen en isoleren woningen

datum vergadering

behandelen in raadscommissie Ruimte portefeuillehouder programma behandeld door e-mail telefoon

Jeroen Louws Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Rens Verhage r.verhage@middelburg.nl +31 118 675 327

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Kennis te nemen van de overwegingennota (bijlage 1), waarin drie varianten zijn onderzocht om inwoners te ondersteunen bij natuurvriendelijk isoleren; 2. In te stemmen met variant 2 opstellen soortenmanagementplan (SMP) als de meest effectieve en structurele oplossing voor het wegnemen van drempels bij woningisolatie; 3. In te stemmen met de uitvoering van een pre-soortenmanagementplan (pre-SMP) en het opstellen van een soortenmanagementplan (SMP); 4. De te verwachten incidentele kosten ad € 800.000 voor veldonderzoek en het opstellen van het SMP voor € 220.000 te dekken vanuit een reeds toegezegde Rijkssubsidie en de aanvullende € 580.000 te dekken uit gereserveerde middelen voor de uitvoering van Klimaat- en milieubeleid en verduurzaming woningvoorraad. 5. Om de (fluctuerende) structurele lasten in een te verwachten bandbreedte van € 0 - € 150.000 voor monitoring, het actualiseren van het SMP als wel het treffen van aanvullende mitigerende maatregelen, vooralsnog op te vangen binnen de structureel beschikbare middelen voor Klimaat- en milieubeleid en verduurzaming woningvoorraad.

Aanleiding

Nederland staat voor een grote opgave om woningen te verduurzamen. Het isoleren van woningen is een belangrijke maatregel om energiegebruik en CO₂-uitstoot te verminderen. Tegelijkertijd gebruiken verschillende beschermde diersoorten gebouwen als verblijfplaats, zoals vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen. Deze soorten nestelen of verblijven vaak in spouwmuren, onder dakranden of achter gevelbekleding. Bij werkzaamheden aan gebouwen, zoals spouwmuurisolatie of dakrenovatie, kunnen deze verblijfplaatsen worden verstoord of verdwijnen. Op grond van de Omgevingswet is het verboden om beschermde soorten en hun verblijfplaatsen te beschadigen of te vernietigen. Uitspraak Raad van State Op 2 augustus 2023 heeft de Raad van State geoordeeld dat bij spouwmuurisolatie onvoldoende rekening werd gehouden met de bescherming van gebouwbewonende soorten. Hierdoor werd duidelijk dat isolatiewerkzaamheden alleen mogen plaatsvinden wanneer vooraf ecologisch onderzoek is uitgevoerd en passende maatregelen worden genomen. In de praktijk betekent dit dat gebouweigenaren vaak een ecologisch onderzoek moeten laten uitvoeren en een vergunning moeten aanvragen voordat zij hun woning kunnen isoleren. Dit brengt extra kosten (€ 3.000 tot € 5.000 per woning) en langere procedures met zich mee.

Dit vormt een aanzienlijke belemmering voor inwoners om te investeren in isolatie, terwijl woningisolatie een prioriteit is binnen de gemeentelijke verduurzamingsopgave. Tegen deze achtergrond zijn varianten verkend om inwoners te ontlasten bij natuurvriendelijk isoleren. Onderstaande varianten zijn onderzocht: Variant 1 - opstellen subsidieregeling individueel ecologisch onderzoek 1

Deze variant is afgevallen omdat het beschikbare budget slechts een beperkt aantal woningen (circa honderd) kan bereiken. Het instrument biedt geen structurele oplossing en vereist bovendien maatwerk per woning, met langdurige doorlooptijden als gevolg. Variant 2 – Opstellen soortenmanagementplan (SMP) Deze variant biedt de meest effectieve en schaalbare aanpak. Met een vastgesteld SMP hoeven inwoners geen individueel ecologisch onderzoek meer te laten uitvoeren, worden de kosten voor inwoners teruggebracht tot gemiddeld circa € 300 per woning, en kan vrijwel de gehele gemeente worden gefaciliteerd. Met het soortenmanagementplan kan de gemeente een gebiedsgerichte omgevingsvergunning aanvragen bij de provincie. Met deze vergunning kunnen gebouweigenaren onder vastgestelde voorwaarden werkzaamheden uitvoeren. Daarnaast komt de gemeente alleen via het SMP in aanmerking voor de beschikbare provinciale subsidie van circa € 220.000. Variant 3 – Aannemen extra ecoloog Deze variant is afgevallen omdat gecertificeerde ecologen momenteel schaars zijn op de arbeidsmarkt. Bovendien blijft extern veldwerk noodzakelijk, ongeacht of er een eigen ecoloog in dienst is. Dit maakt de optie onvoldoende realistisch en efficiënt. Verdere uitleg en onderbouwing is uitgewerkt in bijlage 1. Effect

Het opstellen van een soortenmanagementplan leidt tot: · kortere vergunningstrajecten voor woningrenovatie en isolatie; · het verkrijgen van een gebiedsgerichte omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit met een looptijd van tien jaar; · de mogelijkheid om gedurende de pre-SMP fase gebruik te maken van een tijdelijke vergunning voor woningisolatie; · beter inzicht in de aanwezigheid en verspreiding van beschermde gebouwbewonende diersoorten; · het ondersteunen van de warmtetransitie in de gebouwde omgeving. Argumenten

1.1 Gedragscode NVI tijdelijk van kracht De huidige gedragscode Natuurvriendelijk Isoleren maakt het mogelijk om tot en met 31 december 2026 woningen te isoleren volgens de landelijke methodiek. Daarna vereist de provincie dat gemeenten werken op basis van een preSMP of een volledig soortenmanagementplan. Het opstellen van een SMP is daarom noodzakelijk om woningisolatie ook na deze datum mogelijk te blijven maken. In de periode na 31 december 2026, totdat het definitieve SMP is vastgesteld, wordt gebruik gemaakt van de preSMP. De pre-SMP is een tijdelijke regeling op basis waarvan de gemeente een vergunning kan aanvragen, zodat de periode voor het onderzoek kan worden overbrugd. 1.2 Een SMP ontlast inwoners en maakt isolatie eenvoudiger Met een gemeentelijk soortenmanagementplan hoeven inwoners bij werkzaamheden zoals spouwmuurisolatie of dakrenovatie niet langer afzonderlijk ecologisch onderzoek te laten uitvoeren en een vergunning aan te vragen. Dit vermindert kosten en administratieve lasten en maakt isolatie van woningen eenvoudiger uitvoerbaar. 1.3 Een SMP biedt een efficiënte gebiedsgerichte aanpak Door een uitspraak van de Raad van State in augustus 2023 moeten gebouweigenaren bij spouwmuurisolatie rekening houden met de mogelijke aanwezigheid van beschermde soorten zoals vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen.

Met een SMP worden ecologische onderzoeken en beschermingsmaatregelen gebiedsgericht georganiseerd in plaats van per gebouw. Hierdoor ontstaat een efficiëntere werkwijze. 1.4 Een SMP draagt bij aan klimaatdoelen Isolatie van bestaande woningen is een belangrijke maatregel om energiegebruik te verminderen. Door inwoners te ontlasten bij isolatiemaatregelen draagt een SMP bij aan het verminderen van gasgebruik en aan de 2

klimaatdoelstellingen van gemeente Middelburg en het nationale klimaatakkoord. 1.5 Een SMP draagt bij aan bescherming van biodiversiteit Met een SMP worden populaties van beschermde gebouwbewonende soorten in beeld gebracht en worden maatregelen genomen om deze populaties duurzaam in stand te houden wanneer verblijfplaatsen verdwijnen door werkzaamheden aan gebouwen. Kanttekeningen

1.1 Financiële consequenties Het incidenteel benodigde budget van ca.€ 800.000,- is beschikbaar vanuit het programma Klimaat, Energie en Circulariteit (KEC); de exacte omvang wordt na aanbesteding vastgesteld. De voorziene structurele kosten, waarvan de hoogte over de jaren kan flucturen binnen een bandbreedte van € 0 - € 150.000 kunnen vooralsnog ook vanuit de regulier beschikbare middelen voor KEC opgevangen worden. Aangezien vanuit deze middelen ook andere (KEC-gerelateerde) activiteiten en projecten opgestart moeten worden is het mogelijk dat het huidige budget niet meer toereikend is en additioneel budget aangevraagd moet worden of heroverweging van geplande activiteiten moet plaats moet vinden. 1.2 Onvoldoende geschikte locaties voor verblijfplaatsen Voor het realiseren van verblijfplaatsen voor beschermde soorten is medewerking van gebouweigenaren nodig. Het risico bestaat dat onvoldoende geschikte locaties worden gevonden voor inpandige voorzieningen. Wanneer dit zich voordoet wordt in overleg met provincie Zeeland gekeken naar alternatieve oplossingen, zoals het plaatsen van kraamkasten of verblijfplaatsen op paalconstructies. Dit zijn echter minder duurzame oplossingen dan inpandige voorzieningen. 1.3 Beperkte capaciteit bij ecologische adviesbureaus Veel gemeenten in Nederland werken momenteel aan het opstellen van een soortenmanagementplan.

Hierdoor is de vraag naar ecologische adviesbureaus groot. Dit kan leiden tot hogere kosten, langere wachttijden of beperkte beschikbaarheid van bureaus. In het uiterste geval kan het voorkomen dat bij een aanbesteding geen inschrijvingen worden ontvangen. 1.4 Kwaliteit van het soortenmanagementplan Het opstellen van een SMP vraagt specialistische ecologische kennis. Het is van belang dat het onderzoek en de rapportage voldoen aan de eisen van de provincie. Om de kwaliteit te waarborgen wordt de provincie Zeeland betrokken bij het proces en bij de beoordeling van de aanpak. 1.5 Vertraging bij het opstellen van het SMP Het veldonderzoek dat nodig is voor het SMP kan alleen in bepaalde periodes van het jaar worden uitgevoerd. Wanneer besluitvorming of aanbesteding vertraging oploopt, kan dit ertoe leiden dat het veldonderzoek pas in een later stadium kan starten. Dit kan de doorlooptijd van het project met een jaar verlengen. 1.6 Wijzigingen in wet- en regelgeving De landelijke aanpak rondom natuurvriendelijk isoleren en soortenmanagementplannen is nog in ontwikkeling. Eventuele wijzigingen in landelijke of provinciale regelgeving kunnen gevolgen hebben voor de uitvoering of het opstellen van het SMP.

1.7 Gemeente Middelburg heeft geen SMP Wanneer geen SMP wordt opgesteld blijven inwoners, bedrijven en woningcorporaties afhankelijk van individueel ecologisch onderzoek en vergunningprocedures bij werkzaamheden aan gebouwen. Dit kan leiden tot hogere kosten voor initiatiefnemers en kan isolatiemaatregelen vertragen.

Financiën

3

De kosten i.v.m. met het opstellen van een SMP bestaan enerzijds uit incidentele kosten en anderzijds uit structurele kosten: Incidentele kosten (± € 800.000): - Inhuren van een gespecialiseerd ecologisch bureau voor het opstellen van het SMP zelf, inclusief de rapportage. - Gemeentebreed veldonderzoek naar beschermde soorten (vleermuizen, gierzwaluwen, huismussen): dit vormt het grootste deel van de kosten en betreft meerdere seizoenen van monitoring door gespecialiseerde ecologen. Structurele kosten (± € 0 – € 150.000 per jaar): - Jaarlijkse monitoring van de aanwezigheid en verspreiding van beschermde soorten binnen de gemeente. - Het actueel houden van het SMP op basis van nieuwe ecologische bevindingen of gewijzigde situaties in de bebouwde omgeving. - Eventuele aanvullende mitigerende maatregelen die de gemeente zelf dient te treffen naar aanleiding van monitoringsresultaten. De incidentele kosten ad € 800.000 kunnen worden gedekt vanuit een toegezegde Rijkssubsidie van € 220.000 die via de Provincie Zeeland ontvangen zal worden. De overige € 580.000 kunnen worden gedekt vanuit de eerder gereserveerde middelen voor de uitvoering van Klimaat- en milieubeleid en verduurzaming woningvoorraad.

Voralsnog kunnen ook de structurele kosten in de komende jaren gedekt worden uit de structureel binnen de begroting beschikbare middelen voor klimaat- en energiebeleid en verduurzaming van de woningvooraad. Aangezien vanuit deze middelen in de komende jaren ook andere (KEC-gerelateerde) activiteiten en projecten opgestart moeten worden is het mogelijk dat het huidige budget op termijn niet meer toereikent is en additioneel budget aangevraagd moet worden of heroverweging van geplande activiteiten moet plaats moet vinden.

Duurzaamheid

Het voorstel draagt direct bij aan de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad en de reductie van CO₂uitstoot, in lijn met de RES 2.0. Tegelijkertijd borgt het SMP de wettelijke bescherming van beschermde soorten, waarmee duurzaamheid integraal wordt benaderd: energiebesparing en behoud van stedelijke biodiversiteit gaan hand in hand. Communicatie en participatie

Na en tijdens het onderzoek worden inwoners geïnformeerd via de gemeentelijke website en nieuwsbrieven over de werking van het SMP en de gevolgen voor vergunningvrije werkzaamheden. Lokale isolatiebedrijven en uitvoerende partijen worden geïnformeerd over de voorwaarden waaronder zij conform het SMP kunnen werken. Uitvoering

Na vaststelling wordt gestart met het pre-SMP en de aanbesteding voor het SMP. Indicatieve planning: Fase

Periode

Pre-SMP

Q3-2026

Aanbesteding en gunning

Q4 2026 – Q1 2027

Start veldonderzoek

Q2 2027

Oplevering concept-SMP

Q4 2027 – Q1 2028

Vaststelling definitief SMP

2028

Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

n.v.t. Bijlagen Bijlage 1 Overwegingennota: Verkenning varianten NVI_1108688

4

Middelburg, 2 juni 2026 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Garmt Kolhorn de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

5