26-086 Bijlage 1. Overwegingennota verkenning varianten NVI

Overwegingennota: Verkenning varianten voor het ondersteunen van inwoners bij natuurvriendelijk isoleren Deze nota beschrijft de verkenning die is uitgevoerd naar de mogelijkheden om inwoners te ondersteunen bij natuurvriendelijk isoleren. Drie varianten zijn onderzocht en afgewogen. Deze nota vormt de onderbouwing voor de in het raadsvoorstel gevraagde instemming met de keuze voor het Soortenmanagementplan. Aanleiding De afgelopen periode is duidelijk geworden dat voor het isoleren van bestaande woningen steeds vaker ecologisch onderzoek nodig is. Dit geldt met name voor het isoleren van spouwmuren en het aanbrengen van isolatie aan de buitenzijde van gevels en daken. Ook bij andere werkzaamheden aan gevels en daken, zoals het plaatsen van een dakkapel, kan ecologisch onderzoek noodzakelijk zijn. Deze verplichting volgt uit de bescherming van onder andere vleermuizen en vogels. In de praktijk leidt dit tot extra kosten voor inwoners en verhoogt dit de drempel om te investeren in woningisolatie, terwijl isoleren een belangrijk onderdeel is van de verduurzamingsopgave. Bij natuurvriendelijk isoleren wordt gewerkt via een driestapsbenadering: het Natuurvriendelijk isoleren

Wat is een SMP? In een SMP wordt op gemeentelijk niveau in kaart gebracht waar beschermde soorten voorkomen, welke maatregelen nodig zijn en hoe schade aan soorten kan worden voorkomen of gecompenseerd. Een SMP is meerdere jaren geldig en vraagt tussentijds monitoring en actualisatie. Het plan is bovendien breder toepasbaar dan alleen voor isolatie en kan ook worden gebruikt bij andere werkzaamheden aan gebouwen en in de openbare ruimte.

(NVI) als basisniveau, een Pre-SMP als tijdelijke overbruggingsmaatregel, en een volledig SMP als structurele juridische basis. 3 varianten onderzocht om natuurvriendelijk isoleren te stimuleren. Tegen deze achtergrond is onderzocht op welke manier de gemeente inwoners kan ondersteunen bij natuurvriendelijk isoleren. Daarbij is gekeken naar verschillende mogelijkheden, waaronder deelname aan een Soortenmanagementplan (SMP) en alternatieve vormen van ondersteuning. De resultaten van deze verkenning worden in deze memo toegelicht. Bij natuurvriendelijk isoleren wordt gewerkt volgens een zogenoemde driestapsbenadering. In eerste instantie geldt het Nationaal Isolatieprogramma met natuurvriendelijk isoleren (NVI), waarbij isolerende maatregelen alleen zijn toegestaan onder strikte voorwaarden. Vervolgens kan een gemeente werken met een Pre-SMP. Dit is een tijdelijke regeling die ervoor zorgt dat vergunningvrij geïsoleerd kan blijven worden, terwijl onderzoek wordt gedaan naar beschermde soorten. Het uiteindelijke doel is een volledig Soortenmanagementplan.

De verkenning is besproken met de juristen. Daaruit volgt dat deelname aan een SMP niet verplicht is voor gemeenten. Wanneer de gemeente echter niet deelneemt, zijn individuele inwoners zelf verantwoordelijk

pagina 1 van 3

voor het laten uitvoeren van ecologisch onderzoek en het treffen van eventuele compensatiemaatregelen. De kosten voor een dergelijk onderzoek bedragen gemiddeld tussen de €3.000 en €5.000 per woning. In combinatie met de huidige schaarste aan ecologen in Nederland leidt dit niet alleen tot hoge kosten, maar ook tot lange doorlooptijden. Dit vormt in de praktijk een aanzienlijke belemmering voor inwoners om te starten met isolatiemaatregelen, ondanks beschikbare regelingen zoals ZIP en ISDE. Optie 1: subsidieregeling individueel ecologisch onderzoek Als eerste alternatief is onderzocht of de gemeente inwoners kan ondersteunen via een subsidieregeling voor ecologisch onderzoek. Met het momenteel beschikbare budget kan naar verwachting slechts een beperkt aantal inwoners worden geholpen. Afhankelijk van de hoogte van de subsidie gaat het om circa honderd huishoudens. Bij een lagere subsidie kunnen meer inwoners worden bereikt, maar de vraag is of het resterende eigen aandeel voor inwoners dan laag genoeg is om daadwerkelijk tot isoleren over te gaan. Deze aanpak vraagt bovendien maatwerk per woning en bereikt slechts een klein deel van de gemeente. Optie 2: Opstellen Soorten Management Plan Daartegenover staat deelname aan een SMP.

Wanneer de gemeente beschikt over een vastgesteld SMP, hoeven inwoners geen individueel ecologisch onderzoek meer uit te laten voeren voor de betreffende werkzaamheden. Voor inwoners blijven dan alleen de kosten over voor eventuele mitigerende maatregelen, zoals het plaatsen van zomerverblijven. Deze kosten zijn incidenteel en bedragen gemiddeld circa €300 per woning. Daarmee wordt de financiële drempel voor inwoners aanzienlijk verlaagd en kan vrijwel de gehele gemeente worden gefaciliteerd bij natuurvriendelijk isoleren. Daarnaast stelt het Rijk via de provincie per gemeente een subsidie beschikbaar als bijdrage voor het opstellen van een SMP. Deelname aan het SMP is een voorwaarde om voor deze middelen in aanmerking te komen; bij niet-deelname vervalt deze subsidie. Optie 3: aannemen van een extra ecoloog Een tweede alternatief dat is verkend, is het in dienst nemen van een extra ecoloog om het SMP intern te begeleiden. Deze optie brengt echter aanvullende organisatorische en juridische werkzaamheden met zich mee. Bovendien blijft het noodzakelijk om externe ecologen in te huren voor het veldwerk. Zowel ecologen in dienstverband als externe ecologen zijn momenteel schaars op de arbeidsmarkt. Dit leidt tot onzekerheid over capaciteit, kosten en planning.

De tijdsdruk is daarbij groot, omdat isolatiemaatregelen door moeten kunnen gaan en de beschikbare rijksbijdrage voor SMP’s niet onbeperkt in de tijd beschikbaar is. Gezien deze omstandigheden wordt deze optie als weinig realistisch en onvoldoende effectief beoordeeld.

Optie

Aanpak

Effect voor inwoners

Uitvoerbaarheid & kosten

Subsidie ecologisch onderzoek

Gemeente subsidieert individueel ecologisch onderzoek per woning

Budget reikt ca. Beperkt aantal Beperkt bereik, 100 woningen; inwoners geholpen; weinig effect op maatwerk en lange hoge eigen isolatiebereidheid doorlooptijden

Afweging

pagina 2 van 3

Optie

Aanpak

Effect voor inwoners

Uitvoerbaarheid & kosten

Afweging

bijdrage blijft bestaan Deelname Soortenmanage mentplan (SMP)

Gemeentebreed onderzoek en vrijstelling van individueel ecologisch onderzoek

Lage kosten per woning (± €300); breed toegankelijk voor inwoners

Initiële investering Meest effectief, nodig; deels structureel en gesubsidieerd via schaalbaar provincie

Extra ecoloog in dienst

Schaarste ecologen, Lage kosten per onzekerheid woning (± €300); Interne begeleiding SMP planning en breed toegankelijk kosten, voor inwoners Extern veldwerk nodig

Onvoldoende realistisch en efficiënt

Conclusie en aanbevelingen Op dit moment zijn we gestart met de voorbereidingen van de Pre-SMP, met als doel om de vrijstelling voor vergunningen tijdelijk te behouden en te voorkomen dat isolatiewerkzaamheden stilvallen. De Pre-SMP is nadrukkelijk een tussenstap en geen structurele oplossing. Op basis van de uitgevoerde verkenning en de huidige marktomstandigheden lijkt deelname aan de SMP-methodiek de meest effectieve en uitvoerbare manier om inwoners breed te ondersteunen bij natuurvriendelijk isoleren.

pagina 3 van 3