26-006 Bijlage 1. Beleidskader mensenrechten opgemaakt-vervallen

Beleidskader mensenrechten 2026 tot en met 2029

Middelburg verankert haar imago als mensenrechtenstad in beleid, gebaseerd op de vier vrijheden: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, vrijwaring van gebrek en vrijwaring van vrees.

Inhoud Voorwoord ..........................................................................................................................................1 Aanleiding ...........................................................................................................................................2 Totstandkoming beleidskader...............................................................................................................3 Juridisch kader ....................................................................................................................................4 Afbakening en beleidsdoelen ................................................................................................................5 Uitvoering ............................................................................................................................................7 Vrijheid van meningsuiting ................................................................................................................8 Vrijheid van godsdienst .....................................................................................................................9 Vrijwaring van gebrek ......................................................................................................................

10 Vrijwaring van vrees ........................................................................................................................ 12 Monitoring en evaluatie ...................................................................................................................... 13 Bijlagen ............................................................................................................................................. 14

Voorwoord Middelburg staat bekend als mensenrechtenstad en binnen onze gemeente gebeurt al veel waarmee wij ons als zodanig onderscheiden. Daar zijn wij trots op. In Middelburg moet iedereen zichzelf kunnen zijn, zich veilig voelen, toegang hebben tot basisbenodigdheden en ontwikkelkansen, en vrijuit kunnen spreken binnen de wet. Daar staan we in Middelburg voor. Het imago van Middelburg als mensenrechtenstad heeft onder andere te maken met het feit dat in Middelburg elke twee jaar de Four Freedoms Awards worden uitgereikt aan personen of instanties die een belangrijke rol hebben gespeeld in het beschermen van de vier vrijheden, zoals genoemd door Franklin D. Roosevelt, namelijk de vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, vrijheid van gebrek en vrijheid van vrees. Op verschillende manieren probeert Middelburg invulling te geven aan de vier vrijheden. Bijvoorbeeld door de jaarlijkse Keti Koti herdenking, Shelter City en onze voortrekkersrol bij het plan om in Zeeland een internationaal Kenniscentrum Slavernijverleden op te richten. Daarnaast zijn er in de gemeenteraad door de jaren heen diverse besluiten op het gebied van mensenrechten genomen en voelen inwoners van Middelburg zich vrij evenementen en protesten te organiseren. Middelburg heeft zich ontwikkeld tot een stad met een sterk mensenrechtenimago, ook al is dat nooit officieel vastgelegd.

Onze historische achtergrond speelt daarin een grote rol. We gaan het verleden niet uit de weg, maar kijken het recht in de ogen. Met dit beleidskader, opgesteld samen met partners, raad en inwoners, maken we duidelijk dat het zijn van een mensenrechtenstad een bewuste en principiële keuze is. Met alleen het vaststellen van een beleidskader zijn we er nog niet. Het vraagt om een voortdurend besef van onze verantwoordelijkheid als gemeente om de juiste richting te kiezen, besluiten te nemen, initiatieven te ontplooien en standpunten in te nemen. We willen daarin het goede voorbeeld geven, maar het blijft een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Ik bedank iedereen, alle samenwerkingspartners, de inwoners en de raad, voor de bijdrage die is geleverd aan de totstandkoming van het mensenrechtenbeleid.

Jeroen Louws Wethouder gelijkwaardigheid en mensenrechten

1

Aanleiding Waarom een beleidskader mensenrechten? Een goed mensenrechtenbeleid werkt alleen als verschillende partijen samenwerken en actief betrokken zijn. Gemeenten spelen hierin een sleutelrol: zij zijn het eerste aanspreekpunt voor inwoners en staan het dichtst bij de mensen. Daardoor kunnen zij beter inspelen op problemen en helpen deze op te lossen. Door de overdracht van taken van het Rijk naar gemeenten hebben wij niet alleen meer zeggenschap, maar ook meer verantwoordelijkheid gekregen – ook op het gebied van mensenrechten. Die verantwoordelijkheid nemen wij serieus. Waarom nu een beleidskader? Duidelijkheid over onze positie Middelburg staat lokaal, nationaal en internationaal bekend als mensenrechtenstad, maar een duidelijke visie ontbreekt. Mensenrechtenkwesties zijn complex en vragen om zorgvuldige keuzes. Het beleidskader biedt richting bij het maken van die keuzes en legt onze uitgangspunten vast. Heldere verwachtingen voor partners Media en organisaties weten nu niet altijd hoe de gemeente tegen ontwikkelingen aankijkt of welke rol wij kunnen vervullen. Met een beleidskader maken we onze positie duidelijk, zodat partners weten waar samenwerking mogelijk is en wat zij van ons kunnen verwachten.

Gerichte samenwerking Door ons imago als mensenrechtenstad worden we steeds vaker gevraagd om deel te nemen aan samenwerkingsverbanden, lokaal (zoals UCR en HZ rond de SDG’s), landelijk (VNG) en internationaal (Shelter City). Dat is waardevol, maar we kunnen niet overal aan deelnemen. Het beleidskader helpt ons prioriteiten stellen en verwachtingen managen. Behoud van ons imago Zonder beleidskader is aandacht voor mensenrechten niet altijd geborgd in beleid en uitvoering. Dit kan leiden tot versnippering en uiteindelijk tot uitholling van ons imago. Door onze inzet voor de vier vrijheden structureel te verankeren, voorkomen we dat besluiten onbedoeld tegen dit streven ingaan. Kortom: Het beleidskader mensenrechten geeft richting, schept duidelijkheid en helpt ons het imago van Middelburg als mensenrechtenstad te behouden en versterken.

2

Totstandkoming beleidskader Totstandkoming van het beleidskader Het onderwerp mensenrechten is groot en kwetsbaar. Daarom vinden we het belangrijk dat de inhoud van dit beleidskader breed gedragen wordt. We hebben daarom gekozen voor een uitgebreide participatie. Samenwerkingsorganisaties: 98 organisaties ontvingen een vragenlijst (bijlage 2). We kregen 27 reacties terug. Dit betroffen Emergis, Vluchtelingenwerk, de Politie, vertegenwoordigers van diverse geloofsgemeenschappen, Samen Recht Vinden, Stichting Voedselbank Walcheren, het AZC in Middelburg, Stichting Present Walcheren, Bevrijdingsfestival Zeeland, Barbara Oomen (als voormalig voorzitter van de HZ en hoogleraar mensenrechten), Stichting Leergeld Walcheren, Stichting Kledingbank Walcheren, advocatuur, vertegenwoordigers van diverse scholen, Humanitas Zeeland, Stichting Etty Hillesumhuis en Justice & Peace. Verdiepende gesprekken: Met 10 organisaties/personen voerden we (daarnaast) gesprekken om dieper op het onderwerp in te gaan. Dit betroffen Discriminatie.nl, Rechtbank Zeeland-West-Brabant, Keti Koti, Orionis Walcheren, Vizita, Stichting Werkgroep Gehandicapten Walcheren, de burgemeester mevrouw Van Mastrigt, Adviesraad Sociaal Domein, Leger des Heils en de Sociale Cliëntenraad. Inwoners: Via een oproep vroegen we inwoners wat zij belangrijk vinden rond mensenrechten en de rol van de gemeente (bijlage 4).

Dit leverde 125 reacties op. Gemeenteraad en Adviesraad Sociaal Domein: We organiseerden een werksessie met de gemeenteraad en vroegen advies aan de Adviesraad Sociaal Domein. Alle input is geanalyseerd (bijlage 3 en 5) en verwerkt in dit beleidskader. Wat opviel: iedereen was bereid om zich goed onderbouwd uit te spreken over mensenrechten. Middelburg wordt duidelijk gezien als mensenrechtenstad, wat ook verantwoordelijkheden met zich meebrengt. Over grote thema’s zoals vrijheid van meningsuiting, inclusie en bestaanszekerheid was veel eensgezindheid. Leeswijzer Dit beleidsdocument bestaat uit: 1. 2. 3. 4. 5.

Het juridisch kader. De afbakening van het beleidskader en de beleidsdoelen. Lokale uitdagingen, gebaseerd op de resultaten van het participatietraject. De stappen voor uitvoering. Hoe we de uitvoering monitoren, evalueren en zo nodig bijstellen.

3

Juridisch kader Mensenrechten worden beschermd door wetten en verdragen op nationaal, Europees en internationaal niveau. Nationaal: De Grondwet beschermt grondrechten zoals vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting, gelijke behandeling en het verbod op discriminatie. De Algemene wet gelijke behandeling (AWGB) gaat verder in op het verbod op discriminatie op basis van godsdienst, geslacht, seksuele geaardheid, ras of leeftijd. Het College voor de Rechten van de Mens ziet hierop toe. Internationaal: Belangrijke verdragen zijn: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens – basis voor veel andere verdragen. Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten – waarborgt o.a. vrijheid van meningsuiting, godsdienst en een eerlijk proces. Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten – garandeert o.a. recht op werk, onderwijs, gezondheid en een behoorlijke levensstandaard. Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap – verplicht overheden om inclusiebeleid te voeren. Europees: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie Alle genoemde verdragen zijn door Nederland geratificeerd. Dat betekent dat niet alleen inwoners, maar ook gemeenten eraan gebonden zijn. Voor gemeenten vloeien hieruit zowel morele inspanningsverplichtingen als directe verplichtingen voort.

Bijvoorbeeld: het verdrag over rechten van personen met een handicap verplicht gemeenten om lokaal inclusiebeleid te voeren.

4

Afbakening en beleidsdoelen Afbakening De vier vrijheden van Franklin D. Roosevelt Middelburg baseert haar mensenrechtenbeleid op de Four Freedoms. Verder vier vrijheden:    

Vrijheid van meningsuiting Vrijheid van godsdienst Vrijwaring van gebrek Vrijwaring van vrees

Deze vrijheden, uitgesproken door voormalig president van de Verenigde Staten Roosevelt, in een ‘State of the Union’ in 1941, vormen het fundament van ons beleidskader. Middelburg voelt zich hier sterk mee verbonden door haar historische achtergrond en de organisatie van de Four Freedoms Awards. Binnen dit kader hebben we onze beleidsdoelen en lokale uitdagingen bepaald, gebaseerd op input van inwoners, samenwerkingspartners en de gemeenteraad. Beleidsdoelen en lokale uitdagingen Vrijheid van meningsuiting Beleidsdoel: Iedere inwoner moet zijn mening vrij kunnen uiten, zonder angst voor repercussie. Lokale uitdagingen: Uit het participatietraject blijkt dat in Middelburg de volgende lokale uitdagingen spelen:      

Onvoldoende toegang tot platforms voor publieke discussie Online intimidatie en haat Gebrek aan kennis en bewustzijn over vrijheid van meningsuiting Spanningen rond demonstraties Mogelijke zelfcensuur Invloed van mondiale gebeurtenissen

Wat gaan we doen:    

Faciliteren van openbare debatten en burgerinitiatieven Ondersteunen van onafhankelijke media Creëren van platforms voor vrije uitwisseling van ideeën Respecteren van demonstratierecht en politieke bijeenkomsten

Vrijheid van godsdienst Beleidsdoel: Iedereen moet zijn geloof vrij kunnen belijden, zonder inmenging van de overheid. Lokale uitdagingen: Uit het participatietraject blijkt dat in Middelburg de volgende lokale uitdagingen spelen:    

Ruimtegebrek voor geloofsbeoefening Behoefte aan dialoog tussen verschillende groepen Mogelijke polarisatie Spanningen door mondiale gebeurtenissen

5

Wat gaan we doen:   

We zorgen ervoor dat religieuze gemeenschappen in de stad de vrijheid hebben om te organiseren en hun activiteiten te ontplooien. We ondersteunen en faciliteren onderling contact met betrekking tot het onderwerp kerkelijke gebouwen. We faciliteren debat en interreligieuze dialoog, zonder dat wij ons mengen in religieuze uitingen.

Vrijwaring van gebrek Beleidsdoel: Iedere inwoner van Middelburg moet in materiële zekerheid kunnen leven: zonder honger of armoede en met een dak boven het hoofd. Lokale uitdagingen: Uit het participatietraject blijkt dat in Middelburg de volgende lokale uitdagingen spelen:      

Woningtekort Onvoldoende aandacht voor inclusie Stijgende kosten van levensonderhoud Niet-gebruik van regelingen en voorzieningen Behoefte aan betere samenwerking tussen organisaties Onvoldoende rijksmiddelen, waardoor druk op lokale middelen

Wat gaan we doen:      

Investeren in toegankelijkheid, sociale voorzieningen en minimaregelingen Versterken van het sociaal vangnet Lokale programma’s voor kansengelijkheid en armoedebestrijding Actief tegengaan van niet-gebruik van regelingen Ondersteunen van initiatieven voor werkgelegenheid en gelijke kansen Proactief inspelen op nieuwe wetgeving en doelgroepen

Vrijwaring van vrees Beleidsdoel: Iedere inwoner moet zonder angst voor geweld of onderdrukking kunnen leven. Niemand mag bang zijn voor intimidatie of geweld. Lokale uitdagingen: Uit het participatietraject blijkt dat in Middelburg de volgende lokale uitdagingen spelen:     

Gevoel van onveiligheid op specifieke locaties Intimidatie van minderheden Gender-gerelateerd geweld Onvoldoende meldingsbereidheid Verharding en polarisatie

Wat gaan we doen:  

Zorgen voor openbare veiligheid Beschermen van rechten van kwetsbare groepen, zoals LHBTQIA+, vrouwen, etnische en religieuze minderheden 6

Uitvoering Het beleidskader moet flexibel zijn en kunnen inspelen op veranderende omstandigheden, zoals nieuwe sociale vraagstukken of wetgeving rond mensenrechten. Daarom werken we met algemene uitgangspunten, die worden vertaald naar concrete acties. In dit hoofdstuk zetten we de beleidsdoelen om in praktische stappen. Deze acties zijn tot stand gekomen dankzij de input van de gemeenteraad, samenwerkingspartners en inwoners. Zoals eerder aangegeven, is het beleidskader gebaseerd op de vier vrijheden van Roosevelt. Per vrijheid vindt u hieronder de uitwerking van de acties. Daarnaast leggen we met dit beleidskader de basis voor het opstellen van de Lokale Inclusie Agenda, die een belangrijk onderdeel vormt van ons mensenrechtenbeleid en vormt het beleidskader het startschot voor de ontwikkeling van een handelingsperspectief mensenrechtenkwesties. Handelingsperspectief mensenrechtenkwesties Overkoepelend boven de vier vrijheden zal worden gewerkt aan een handelingskader mensenrechtenkwesties. Vooral naar aanleiding van nationale en internationale gebeurtenissen lijken de verwachtingen richting het college standpunten in te nemen, acties te ondernemen en afstand te nemen te zijn vergroot. Ons imago als mensenrechtenstad en het vaststellen van het beleidskader mensenrechten versterken deze verwachtingen.

Dat is bijvoorbeeld te zien aan het aantal moties die over het brede onderwerp mensenrechten door de gemeenteraad de afgelopen tijd zijn ingediend. Een handelingsperspectief kan een antwoord geven op vragen zoals: - Wanneer is er sprake van mensenrechtenschending? - Wie oordeelt hierover en welke bronnen kunnen worden gebruikt? - Wat is de publieke taak van de gemeente en welke (juridische) ruimte heeft de gemeente om hierin op te treden? Maar een handelingsperspectief kan het ook richting geven in geval van vragen zoals: Met welke internationale partijen gaan wij cont(r)acten aan? Hoe gaan wij om met internationale bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders uit landen waar stelselmatig mensenrechten worden geschonden? Hoe gaan wij om met (mogelijke) nationale mensenrechtenschendingen?

7

Vrijheid van meningsuiting

WE SPANNEN ONS IDE JUISTE OMSTANDIGHEDEN TE CREËREN WAARBINNEN ALLE INWONERS VAN MIDDELBURG HET RECHT KUNNEN UITOEFENEN OM HUN MENING TE UITEN ZONDER ANGST VOOR REPRESSIE.

Concrete stappen a. Ondersteunen van organisaties en initiatieven We ondersteunen organisaties en initiatieven die de vrijheid van meningsuiting beschermen en bevorderen. Dit doen we door te helpen bij het organiseren, faciliteren en – waar mogelijk – subsidiëren. Ook zorgen we voor laagdrempelige platforms voor debat. b. Betrokkenheid van inwoners vergroten We gaan in gesprek met Discriminatie.nl en scholen om te kijken hoe kennis over vrijheid van meningsuiting en andere vrijheden kan worden vergroot. We onderzoeken of een educatieprogramma hieraan kan bijdragen. Samen met partners van de Four Freedoms Awards bekijken we hoe inwoners meer betrokken kunnen worden, bijvoorbeeld door aandacht voor een ‘lokale held’ tijdens de uitreiking. We starten of sluiten aan bij publieke campagnes over vrijheid van meningsuiting om bewustwording te vergroten. Bij elke activiteit rond mensenrechten vragen we ons af: hoe kunnen inwoners hierbij betrokken worden? Met de projectgroep van de Internationale Jongeren Vrijheidsconferentie onderzoeken we of er een structureel vervolg mogelijk is na de conferentie van 2025. c. Interne koers We sluiten ons aan bij de European Coalition of Cities Against Racism (ECCAR), een UNESCO-initiatief dat steden helpt racisme te bestrijden en beleid te verbeteren.

Het college, de raad en ambtenaren geven het goede voorbeeld en zorgen dat hun handelen nooit strijdig is met de vrijheid van meningsuiting.

8

Vrijheid van godsdienst

ELK INDIVIDU IN MIDDELBURG IS IN STAAT GELOOF VRIJ TE BELIJDEN, ZONDER INMENGING VAN DE OVERHEID.

Concrete stappen a. Ingrijpen bij schending van godsdienstvrijheid We onderhouden goed contact met geloofsgemeenschappen, Discriminatie.nl en opsporingsdiensten. Binnen onze wettelijke mogelijkheden grijpen we in als de vrijheid van godsdienst in het gedrang komt. Discriminatie.nl informeert ons jaarlijks over ontwikkelingen rond religieuze discriminatie. Indien nodig starten we publieke campagnes om bewustwording te vergroten over rechten en plichten rond godsdienstvrijheid. b. Organiseren van ontmoetingen We organiseren regelmatig bijeenkomsten rond verbindende thema’s zoals bestaanszekerheid, armoede, veiligheid en inclusie. Alle geloofsgemeenschappen worden actief uitgenodigd. Deze bijeenkomsten bieden ruimte voor ontmoeting, dialoog en debat. c. Het organiseren van een netwerkbijeenkomst met kerkbesturen. De gemeente Middelburg stelt zich ondersteunend op richting geloofsgemeenschappen, door het organiseren van een netwerkbijeenkomst tussen en met kerkbesturen. Dit met het doel de samenwerking te stimuleren. d. Interne koers Binnen de organisatie geven we het goede voorbeeld: er is ruimte voor iedereen, ongeacht geloof. We respecteren diverse uitingsvormen van geloofsbelijdenis en bieden volgens de CAO Gemeenten ruimte voor religieuze vrije dagen naast de traditionele feestdagen. De gemeente mengt zich niet in interne geloofszaken.

9

Vrijwaring van gebrek ELKE INWONER VAN MIDDELBURG KAN IN MATERIELE ZEKERHEID LEVEN, ZONDER HONGER OF ARMOEDE EN MET EEN DAK BOVEN HET HOOFD.

Concrete stappen a. Uitvoering beleidskader bestaanszekerheid We voeren de acties uit zoals vastgelegd in het beleidskader Bestaanszekerheid, Meedoen naar Vermogen en Inburgering. Daarbij zetten we in op:  

Betere samenwerking tussen organisaties die zich bezighouden met bestaanszekerheid; Het terugdringen van het niet-gebruik van regelingen en voorzieningen.

b. Lokale Inclusie Agenda We stellen de Lokale Inclusie Agenda op als belangrijke stap om vrijwaring van gebrek te waarborgen. Centraal staat: iedere inwoner moet mee kunnen doen, zonder belemmeringen. Middelburg volgt het motto van het VN-verdrag: “Niets over ons, zonder ons”. Daarom betrekken we mensen met een beperking actief bij de ontwikkeling en uitvoering van deze agenda. De routekaart voor de Lokale Inclusie Agenda is een cyclisch proces met drie hoofdstappen: Stap 1: het agenderen van het thema. Er wordt zowel intern als extern urgentie gecreëerd met betrekking tot het onderwerp inclusiviteit. Dat doet Middelburg op verschillende manieren: Op de Internationale Dag voor Mensen met een Beperking, jaarlijks op 3 december, besteden we aandacht aan inclusie en de inzet van de gemeente op dit onderwerp. Daarnaast organiseren wij bijeenkomsten tussen medewerkers van de gemeente, ervaringsdeskundigen en belangenorganisaties, zoals de Stichting Werkgroep Gehandicapten Walcheren, om het thema inclusiviteit meer onder de aandacht te brengen van de medewerkers. Denk hierbij bijvoorbeeld aan bijeenkomsten en/of overleg met medewerkers Samenleving en Leefomgeving.

Wij organiseren daarnaast structureel overleg tussen Stichting Werkgroep Gehandicapten Walcheren en relevante afdelingen binnen de gemeente, en/of een wijze waarop Stichting Werkgroep Gehandicapten Walcheren structureel wordt betrokken bij projecten waarbij het thema inclusiviteit een rol speelt. Stap 2. Het bepalen van de lokale koers. We brengen in beeld wat de gemeente al doet op het gebied van inclusiviteit en wat nog zou moeten gebeuren. Om in kaart te brengen waar de gemeente Middelburg staat bij de uitvoering van het VN-verdrag maken wij gebruik van de Zelfscan lokale uitvoering VN-verdrag Handicap, een tool ontwikkeld door de VNG. Zodra dit voldoende in kaart is gebracht organiseren wij werksessies met partners en ervaringsdeskundigen om de gezamenlijke ambitie vast te stellen. Er wordt rekening gehouden met prioritering op basis van urgentie. Stap 3. Structuur, coördinatie en borging. Er wordt een coördinerend ambtenaar aangewezen die ervoor zorgt dat er binnen de ambtelijke organisatie voldoende aandacht is voor het onderwerp inclusie en dat er, indien nodig, coördinatie plaatsvindt tussen de verschillende afdelingen en de ervaringsdeskundigen/belangengroepen. 10

De coördinerend ambtenaar zorgt ervoor dat er over alle beleidsterreinen en afdelingen een voortdurende aandacht is voor inclusie. De effectiviteit van de Lokale Inclusie Agenda wordt jaarlijks geëvalueerd met ervaringsdeskundigen en belangengroepen zoals Stichting Werkgroep Gehandicapten Walcheren en de Adviesraad Sociaal Domein. Er wordt kritisch beoordeeld of de activiteiten effect hebben gehad en of er een andere of aanvullende inzet nodig is. c. Interne koers We vergroten bewustzijn binnen de organisatie dat ook in Middelburg mensen in armoede leven of andere vormen van gebrek ervaren. Dit doen we door ons aan te sluiten bij bestaande initiatieven en medewerkers te stimuleren om mee te doen. Voorbeeld: deelname aan de 20x5 challenge in 2025, waarbij medewerkers voedsel doneren voor pakketten die in december worden verspreid onder inwoners die dit nodig hebben. Toegankelijkheid van gemeentelijke gebouwen wordt periodiek onderzocht en verbeterd waar nodig. De gemeentelijke organisatie moet een afspiegeling van de samenleving zijn. Daarom onderzoeken we ons wervings- en selectiebeleid:  

Is het objectief en toegankelijk? Spreekt het een diverse groep sollicitanten aan?

We analyseren goede voorbeelden van andere gemeenten en passen ons beleid aan indien nodig.

11

Vrijwaring van vrees

HET RECHT OM ZONDER ANGST VOOR GEWELD OF ONDERDRUKKING TE LEVEN WORDT VOOR ELKE INWONER BESCHERMD. GEEN INWONER VAN MIDDELBURG ZOU BANG MOETEN ZIJN VOOR INTIMIDATIE OF GEWELD.

Concrete acties a. Verbeteren van veiligheid We analyseren jaarlijks waar inwoners zich onveilig voelen. Op basis daarvan werken afdelingen Leefomgeving, Toezicht en Handhaving en Samenleving samen om maatregelen te nemen en partners te betrekken. b. Ondersteuning van vrouwen, LHBTQIA+ en minderheden We zijn zichtbaar in onze steun aan groepen die onveiligheid ervaren. Samen met belangengroepen, ervaringsdeskundigen en Discriminatie.nl onderzoeken we hoe ondersteuning en meldingsbereidheid verbeterd kan worden. c. Shelter City-programma We blijven betrokken bij het Shelter City-programma en breiden dit uit. Middelburg biedt mensenrechtenverdedigers wereldwijd een veilige plek om uit te rusten, te netwerken en lezingen te geven. We onderzoeken welke lokale organisaties kunnen helpen bij opvang en begeleiding en faciliteren hen waar nodig. d. Oekraïense ontheemden, vluchtelingen en statushouders. Middelburg biedt al vele jaren een veilige plek aan mensen die vluchten voor oorlog, geweld of andere schrijnende omstandigheden. Dat doen we omdat ieder mens recht heeft op veiligheid en waardigheid, zoals vastgelegd in internationale mensenrechten. Onze gemeente staat voor tolerantie en solidariteit: wij geloven dat samenleven in diversiteit ons sterker maakt.

Met het in onze gemeente opnemen van mensen die gevlucht zijn nemen we onze verantwoordelijkheid en kiezen we blijvend voor menselijkheid en hoop. Binnen onze organisatie is brede betrokkenheid bij de opvang, huisvesting en begeleiding van nieuwkomers. Buiten de organisatie wordt nauw samengewerkt met verschillende professionals en vrijwilligers. e. Voorkomen van huiselijk geweld en femicide We werken nauw samen met Veilig Thuis en onderzoeken hoe we deze samenwerking kunnen intensiveren. Daarnaast sluiten we aan bij landelijke campagnes en lokale initiatieven tegen femicide. f. Interne koers We sluiten aan bij landelijke campagnes en besteden hier actief aandacht aan in onze communicatie.

12

Monitoring en evaluatie Monitoring en evaluatie Als mensenrechtenstad ben je nooit ‘klaar’. Het vraagt om een continu besef van verantwoordelijkheid, bijsturen waar nodig en flexibel inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Daarom is het belangrijk om regelmatig te controleren of onze inzet nog aansluit bij de actuele situatie. Hoe doen we dat? Elk eerste kwartaal van het nieuwe jaar maken we een rapportage voor de gemeenteraad. Deze rapportage wordt ter advies voorgelegd aan de Adviesraad Sociaal Domein. Daarnaast publiceren we een publieksversie: het Mensenrechtenverslag. De rapportage bevat minimaal:    

De stand van zaken per vier vrijheid. Voortgang en resultaten van de concrete acties. Een overzicht van extra inzet naar aanleiding van specifieke gebeurtenissen. De agenda voor het komende jaar.

13

Bijlagen -

Overzicht concrete acties en verbanden beleidsdomeinen en vrijheden/acties. (‘Uitvoeringsagenda’). Enquêtevragen samenwerkingspartners Uitkomsten enquête samenwerkingspartners Enquêtevragen inwoners Uitkomsten enquête inwoners Presentatie werksessie gemeenteraad

14

Bijlage 1: Uitvoeringsagenda Deze tabel geeft een overzicht van de belangrijkste lokale uitdagingen per vrijheid, de acties die hierbij passen, de prioritering van deze acties en de afdeling en/of organisatie die zich voor de specifieke actie kan inzetten. Vrijheid

Vrijheid van meningsuiti ng

Lokale uitdaging

Onvoldoende toegankelijke plekken voor debat en burgerparticipatie Online intimidatie en haatreacties richting individuen of groepen Onvoldoende bewustzijn bij jongeren over rechten en plichten (Zelf)censuur bij inwoners of organisaties Bovenstaande

Bovenstaande

Bovenstaande

Vrijheid van godsdienst

Ruimte(gebrek) voor religieuze gemeenschappen

Behoefte aan interreligieuze dialoog Discriminatie of vooroordelen richting specifieke geloofsgroepen. Polarisatie door

Actie

Prioritering

Ontwikkelen handelingsperspectief mensenrechtenkwesties Faciliteren en versterken van laagdrempelige platforms voor debat.

Q1 2026

Q2 2026 en verder

Afdeling Samenleving

Samenwerking met meldpunten en onderwijsinstellingen voor voorlichting en bewustwording. Educatieprogramma’s en samenwerking met scholen

2026 en verder

Discriminatie.nl, scholen,

Q3 2026

Scholen, Afdeling Samenleving

(Aansluiten bij) Publieke campagnes over vrijheid van meningsuiting Mogelijk vervolg Internationale Jongeren Vrijheidsconferentie

2026 en verder

Ondersteunen van organisaties en initiatieven die de vrijheid van meningsuiting beschermen, steunen en bevorderen, en (helpen) organiseren. We sluiten ons aan bij de European Coalition of Cities Against Racism Netwerkbijeenkomst tussen en met kerkbesturen. Dit met het doel de samenwerking te stimuleren. Organiseren van jaarlijkse interreligieuze ontmoetingen en gespreksavonden Samenwerking met antidiscriminatievoorzien ing (Discriminatie.nl) en lokale

2026 en verder

Discriminatie.nl, Afdeling Communicatie Wijk & Bestuur, samenleving, leden projectgroep Internationale Jongeren Vrijheidsconferentie Afdeling Samenleving

Q1 2026

Inzet & samenwerking Afdeling Samenleving

Q3 2026

Afdeling Samenleving

Q2 2026 en verder

Afdeling Leefomgeving, geloofsgemeenschap pen

Q3 2026

Afdeling Samenleving en Geloofsgemeenschap pen Discriminatie.nl, Afdeling Communicatie

2026 en verder

15

Vrijwaring van gebrek

mondiale gebeurtenissen Bovenstaande onder vrijheid van godsdienst

bewustwordingscampag nes Ingrijpen, binnen wettelijke mogelijkheden, wanneer vrijheid van godsdienst in het gedrang komt

Stijgende kosten levensonderhoud

Volgen acties zoals uiteengezet in het beleidskader bestaanszekerheid Vereenvoudiging procedures, proactieve communicatie en samenwerking met hulporganisaties. Het uitvoeren van een onderzoeken naar de oorzaken van nietgebruik. Uitvoering Lokale Inclusie Agenda, ervaringsdeskundigen betrekken

Voortdurend

Gerichte programma’s voor arbeidsparticipatie en leerondersteuning Structureel overleg en gezamenlijke casusaanpak versterken Ondersteunen VNG in de adressering van dit probleem.

Q1 2027

Niet-gebruik regelingen en voorzieningen

Sociale uitsluiting van mensen met beperking

Ongelijke toegang tot werk en onderwijs Coördinatie organisaties Onvoldoende beschikbaarheid van rijksmiddelen en daardoor een te groot beroep op lokale middelen

De gemeentelijke organisatie zou een afspiegeling moeten zijn van de samenleving Vrijwaring van vrees

Onveiligheidsgevoel op specifieke locaties (bijv. station, parken)

Werken aan een efficiënte inrichting van het lokale hulpverlening en het aanjagen van onderlinge samenwerking Onderzoek naar het huidig werving- en selectiebeleid en de vraag of er voldoende objectief en toegankelijk wordt geworven. Gebiedsgerichte veiligheidsmaatregelen, verlichting, toezicht en participatie bewoners

Voortdurend

Q2 2026

Q2 2026

Voortdurend

Voortdurend

Geloofsgemeenschap pen, opsporingsdiensten, Veiligheid & Handhaving, Discriminatie.nl Afdeling Samenleving, ondersteunende organisaties Afdeling Samenleving, ondersteunende organisaties

Adviesraad Sociaal Domein, Stichting Werkgroep Gehandicapten Walcheren, afdeling Samenleving, Afdeling Leefomgeving Afdeling Samenleving, scholen Ondersteunende organisaties, Afdeling Samenleving Bestuurlijk

Afdeling Samenleving

Q1 2027

Personeelszaken

Q2 2026

Afdeling Vergunningverlening en Handhaving, afdeling Leefomgeving,

16

afdeling Samenleving, Politie Veilig Thuis, Discriminatie.nl, afdeling Samenleving

Intimidatie en geweld tegen LHBTQIA+, vrouwen en minderheden Huiselijk geweld en femicide

Versterken meldstructuren en zichtbare ondersteuning van doelgroepen Intensieve samenwerking Veilig Thuis, opvang en signalering verbeteren

Q3 2026

Lage meldingsbereidheid bij discriminatie of intimidatie Polarisatie en maatschappelijke spanningen Onvoldoende kennis bij jongeren

Meldpunt Discriminatie.nl versterken

Q3 2026

Faciliteren en versterken van laagdrempelige platforms voor debat Scholing, campagnes en samenwerking onderwijs en politie Bestendigen en uitbreiden betrokkenheid bij het Shelter City programma

Q1 2026 en verder

Afdeling Samenleving

Q2 2026

Politie, scholen, afdeling Communicatie Justice & Peace. Afdeling Samenleving

Voortdurend

Q3 2026 en verder

Veilig Thuis, Discriminatie.nl, afdeling Samenleving, afdeling vergunningverlening en handhaving Discriminatie.nl, Afdeling Samenleving

17

Bijlage 2: enquêtevragen samenwerkingspartners Gemeentelijk mensenrechtenbeleid Middelburg Hieronder treft u acht vragen aan. Na het beantwoorden kunt u op ‘verzenden’ klikken, dan krijgen wij de antwoorden automatisch toegestuurd. Nogmaals hartelijk bedankt. 1.Voordat u begint met het beantwoorden van de vragen, zou u hieronder uw naam en organisatie kunnen noteren? Voer uw antwoord in 2.Waar denkt u aan als u de combinatie Middelburg – mensenrechten hoort? Voer maximaal 1000 tekens in 3.Vindt u dat Middelburg een mensenrechtenstad is? Waarom wel/niet? Voer maximaal 1000 tekens in 4.Waar zou wat u betreft de focus op moeten liggen als het gaat om gemeentelijk mensenrechtenbeleid? Voer maximaal 1000 tekens in 5.Welke rol(len) vindt u dat de Gemeente Middelburg op zich moet nemen als het gaat om mensenrechten? Voer maximaal 1000 tekens in 6.Wat zou Middelburg moeten prioriteren in de uitvoering als het gaat om mensenrechtenbeleid, en voor zover het ligt in de invloedssfeer van de gemeente? Voer maximaal 1000 tekens in 7.Zijn er kanttekeningen die u zou kunnen plaatsen bij gemeentelijk mensenrechtenbeleid? Waar zou de gemeente op moeten letten? Voer maximaal 1000 tekens in 8.Staat u open voor een vervolggesprek, voor het geval wij extra vragen hebben naar aanleiding van uw antwoorden? Laat dan hier uw e-mailadres achter. Voer uw antwoord in

18

Bijlage 3. Uitkomsten enquête samenwerkingspartners

Is Middelburg een mensenrechtenstad?

Twijfel

Ja Nee

Waar denken de respondenten aan bij de combinatie Middelburg en mensenrechten?

19

Waar zou volgens de respondenten de focus op moeten liggen?

Participatie inwoners Profileer jezelf als mensenrechtenstad Stel normen Gender ongelijkheid Gelijkheid en inclusie Veiligheid Oplossing belemmering AVG Regierol Menselijke koers/maat Dialoog stimuleren en faciliteren Leiderschap tonen Goed voorbeeld geven/uitdragen Burgerschapprogrammas Bestaanszekerheid (inkomen, wonen, werk, onderwijs) Vertrouwen herstellen 0

2

4

6

8

10

12

14

Welke rol past volgens de respondenten bij de gemeente? Het vaakst werd genoemd: Faciliteer. Praat. Betrek. Leg uit. Draag uit. Geef het goede voorbeeld. Bewaak. Grijp in. Stimuleer. Agendeer. Jaag aan. Toon leiderschap. Inspireer. Neem verantwoordelijkheid. Regisseer. Communiceer. Maak bewust. Wees actief. Welke kanttekeningen kunnen geplaatst worden bij gemeentelijk mensenrechtenbeleid? •

De Four Freedoms Awards leeft onvoldoende onder de inwoners

•

Voorkom betutteling

•

Voorkom regeldrift

•

Kijk ook naar de interne organisatie

•

Niet alleen maar symboliek, ook actie

•

Kijk naar de mens als individu, en niet te generiek

20

Bijlage 4: enquêtevragen inwoners Denk mee over mensenrechten in de gemeente Middelburg Mensenrechten klinken misschien als iets van ver weg, maar ze zijn juist heel dichtbij. Ook in onze gemeente. Daarom werkt Middelburg aan een beleid dat gaat over gelijke kansen, vrijheid, veiligheid en het recht om jezelf te zijn. Wat zijn mensenrechten? Dat zijn basisrechten voor iedereen. Bijvoorbeeld: Je mag zeggen wat je denkt. Je mag geloven wat je wilt. Je hebt recht op onderwijs, werk en een dak boven je hoofd. Je mag zijn wie je bent, zonder angst voor uitsluiting. Wat vindt u belangrijk? We maken dit beleid samen met inwoners. Vul de korte enquête in en help mee om van Middelburg een stad te maken waar mensenrechten voor iedereen gelden. Wanneer u dit formulier indient, worden uw gegevens, zoals naam en e-mailadres, niet automatisch verzameld, tenzij u het zelf opgeeft. 1.Wat is uw leeftijd? 0 – 10 11 – 18 19 – 25 26 – 40 41 – 50 51 – 65 66 – 80 81 + 2.Gender: Hoe identificeert u zich? Man Non-binair Vrouw Andere 3.Geef voor de volgende stellingen aan of u het er mee eens of oneens bent.

21

4.Welke onderwerpen rondom mensenrechten vindt u het belangrijkst? Hieronder ziet u een lijst met onderwerpen die te maken hebben met mensenrechten. Zet ze in volgorde: bovenaan wat u het meest belangrijk vindt, onderaan wat u minder belangrijk vindt.

5.Wat moet de gemeente doen als het gaat om mensenrechten? Er zijn verschillende manieren waarop de gemeente zich kan inzetten voor mensenrechten. Wat vindt u dat de gemeente zou moeten doen? U mag meerdere antwoorden kiezen. De gemeente moet... ...alleen de landelijke wetten handhaven ...ingrijpen als iemand zich niet aan mensenrechten houdt ...het goede voorbeeld geven ...informatie en voorlichting bieden over mensenrechten ...hulp bieden aan mensen en organisaties die zich inzetten voor mensenrechten ...een actieve rol nemen voor mensenrechten ...zich alleen bezighouden met mensenrechten in de eigen gemeente ...zich uitspreken over en inzetten voor het naleven van mensenrechten buiten Middelburg 6.Zijn er nog andere onderwerpen die u belangrijk vindt als het gaat om mensenrechten? Misschien heeft u zelf ideeën of onderwerpen waar de gemeente volgens u mee aan de slag moet. Laat het ons weten! Als u geen aanvullende onderwerpen heeft kunt u dit veld leeg laten.

22

Bijlage 5. Uitkomsten enquête inwoners Hoe staat Middelburg er volgens de respondenten voor?

Welke onderwerpen vinden de respondenten het belangrijkste?

23

Wat moet de gemeente volgens de respondenten doen?

24

Bijlage 6. Presentatie werksessie gemeenteraad Dia 1

Beleidskader mensenrechten Werksessie. 21 oktober 2025

Dia 2

Programma 1. Inleiding 2. Participatie a. Afwegingen b. Samenwerkingspartners c. Inwoners

3. In gesprek 4. Het vervolg

25

Dia 3

1. Inleiding • Besluit raad tot vaststellen beleidskader mensenrechten • Four Freedoms als uitgangspunt • Onder elke vrijheid vaststelling kaders • De lokale inclusie agenda maakt onderdeel uit van het mensenrechtenbeleid • Participatie op het niveau van raadplegen • Vragen over de gewenste rol van de gemeente, de focus, prioritering en mogelijke kanttekeningen

Dia 4

2.a Afwegingen participatie • Uitgebreide invulling participatie • Door enquêtering en diepte-interviews • Gericht op samenwerkingspartners en inwoners

26

Dia 5

2.b Samenwerkingspartners • 97 (medewerkers van) samenwerkingspartners ontvingen de uitnodiging mee te werken aan een online enquête. • 26 samenwerkingspartners vulden de enquête in. • 11 samenwerkingspartners spraken wij voor een diepte interview

Dia 6

2.b Samenvatting ontvangen input. Samenwerkingspartners. • Enquête samenwerkingspartners: open vragen (max. 1000 woorden). • De diepte interviews gaf ons de mogelijkheid verder in te gaan op de antwoorden die werden gegeven. • Ontvangen input samenwerkingspartners verwerkt op basis van steekwoorden.

27

Dia 7

Waar denkt u aan bij de combinatie Middelburg – mensenrechten? Etty Hillesum Roosevelt

Shelter City

Gelijke behandeling Historische band

Four Freedoms awards Onderdak

Kansengelijkheid

Slavernijverleden AZC

Bestaanszekerheid

Goed armoedebeleid

Dia 8

Is Middelburg een Mensenrechtenstad? Twijfel

Ja

Nee

28

Dia 9

Focus van het beleid Participatie inwoners

Profileer jezelf als mensenrechtenstad Stel normen Gender ongelijkheid Gelijkheid en inclusie Veiligheid Oplossing belemmering AVG Regierol Menselijke koers/maat Dialoog stimuleren en faciliteren Leiderschap tonen Goed voorbeeld geven/uitdragen Burgerschapprogrammas Bestaanszekerheid (inkomen, wonen, werk, onderwijs) Vertrouwen herstellen 0

2

4

6

8

10

12

14

Dia 10

Welke rol past bij de gemeente? Faciliteer. Praat. Betrek. Leg uit. Draag uit. Geef het goede voorbeeld. Bewaak. Grijp in. Stimuleer. Agendeer. Jaag aan. Toon leiderschap. Inspireer. Neem verantwoordelijkheid. Regisseer. Communiceer. Maak bewust. Wees actief.

29

Dia 11

2.b Kanttekening samenwerkingspartners? • De Four Freedoms Awards leeft onvoldoende onder de inwoners • Voorkom betutteling • Voorkom regeldrift • Kijk ook naar de interne organisatie • Niet alleen maar symboliek, ook actie • Kijk naar de mens als individu, en niet te generiek.

Dia 12

2.c Participatie inwoners • Enquête met gesloten vragen o Social media + video

30

Dia 13

2.c Samenvatting input inwoners 5 gesloten vragen, 1 open vraag 120 keer ingevuld 60 mannen 58 vrouwen 2 non-binair of anders

Dia 14

Hoe staat Middelburg ervoor? Vraag 3 enquête inwoners

geen religie aan te hangen

31

Dia 15

Welke onderwerpen vinden inwoners het belangrijkst? Vraag 4 enquête inwoners

Dia 16

Wat moet de gemeente doen? Vraag 5 enquête inwoners

Middelburg

32

Dia 17

3. In gesprek • Wat valt op uit de ontvangen input? • Welke rol/positie past bij de gemeente? • Waar zou de focus op moeten liggen in de uitvoering?

Dia 18

4. Het vervolg • In college (16 december) • College-gedragen stuk aan het Adviesraad Sociaal Domein voorleggen, ter advisering. • Commissie Maatschappelijke zaken (14 januari) • Besluitvorming Raad (29 januari)

33

Dia 19

Vragen? n.janssen@middelburg.nl

34