26-004 rvs Transitieplan Werkontwikkelbedrijf Orionis Walcheren

raadsvoorstel volgnummer

29 januari 2026 25-004

onderwerp

Transitieplan Werkontwikkelbedrijf Orionis Walcheren

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Jeroen Louws Sociaal Domein Cora Israel c.israel@middelburg.nl 0118 675112

datum vergadering

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Een positieve zienswijze af te geven op het transitieplan Werkontwikkelbedrijf Orionis Walcheren Aanleiding

In 2024 heeft de rijksoverheid geconcludeerd dat een transitie nodig is bij de werkontwikkelbedrijven in Nederland. Aanleiding voor deze conclusie is een aantal constateringen: - De infrastructuur is onvoldoende aangepast aan bijvoorbeeld de hogere begeleidingsbehoefte van de doelgroep; - De betaalbaarheid staat onder druk; - Er is meer focus nodig op zo regulier mogelijk werken; - De huidige werksoorten zijn niet passend om mensen uit de bijstand te re-integreren. Daarom is iedere regio verplicht om een transitieplan op te stellen. Het rijk stelt hiervoor budget beschikbaar. Voor elk werkontwikkelbedrijf gelden twee verplichte maatschappelijke functies: 1. Vangnetfunctie: ondersteuning voor mensen die (nog) niet in staat zijn om regulier te werken. 2. Springplankfunctie: begeleiding voor mensen die een opstap nodig hebben naar een reguliere baan. Het dagelijks bestuur van Orionis Walcheren heeft in zijn vergadering van 25 november 2025 het transitieplan voor Walcheren vastgesteld. Het bestuur vraagt de drie Walcherse gemeenteraden een zienswijze in te dienen. Effect

Met het transitieplan wordt de transitie van het werkontwikkelbedrijf naar een toekomstbestendige organisatie beoogd. Een organisatie die kwetsbare inwoners ondersteunt en begeleidt bij het vinden én behouden van betaald werk, zodat zij zoveel mogelijk kunnen deelnemen aan het reguliere arbeidsproces. Hiermee wordt voldaan aan de verplichting van het rijk: iedere regio moet een transitieplan opstellen. Argumenten

1.1. Het transitieplan heeft als doel het werkontwikkelbedrijf toekomstbestendig te maken. Orionis herkent de landelijke knelpunten. De uitvoering van het transitieplan maakt het werkontwikkelbedrijf toekomstbestendig door zich te richten op vier pijlers: Focus op ontwikkeling: Orionis wil meer focus leggen op ontwikkeling van de doelgroep (medewerkers en bijstandsgerechtigden) richting regulier betaald werk via werkleertrajecten, inclusieve technologie en het trainingscentrum; Meer inwoners aan het werk: Orionis wil meer inwoners aan het werk helpen door inzet van doorstroombanen, nieuw beschut werk (NBW) en de aanpak Werken naar Vermogen; Intensiveren samenwerking: Orionis wil de samenwerking met partijen zoals UWV, onderwijsinstellingen en zorgorganisaties intensiveren. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van elkaars expertise, werksoorten te bundelen en faciliteiten beschikbaar te stellen; 1

-

Betaalbaar en financieel meer voorspelbaar: Orionis wil de organisatie financieel betaalbaar houden en meer voorspelbaar maken. De exploitatie moet binnen de Rijksmiddelen passen. Dit wordt bereikt door een maximale inzet op regulier werk, leren en ontwikkelen plaats te laten vinden bij werkgevers, kosten te delen met andere partijen. Daarnaast wil Orionis ondernemingsrisico’s verlagen. Dit doen ze door een vaste vergoeding voor opdrachten te vragen in plaats van een flexibele vergoeding, de afhankelijkheid van één of enkele opdrachtgevers te beperken en minder kapitaalintensieve werksoorten aan te bieden.

1.2. De transitie raakt alle onderdelen van het werkontwikkelbedrijf. De belangrijkste veranderingen voor de organisatie zijn: Strategie: verschuiving van een interne focus naar een meer externe, op samenwerking en partnerschap gerichte aanpak; Ambtelijk personeel: van uitsluitend productiegericht werken naar een combinatie van productie én ontwikkeling van medewerkers; Relatie met grote opdrachtgevers: van risicodragende contracten naar duurzame partnerships; Werksoorten: van puur productiegericht naar een duidelijke scheiding tussen werkfaciliteiten voor mensen met een zwakkere arbeidspositie en ontwikkelfaciliteiten voor werkleertrajecten; Huisvesting: van volledig eigen gebruik naar gedeeld gebruik met andere organisaties. 1.3. De raad is eerder geïnformeerd over het landelijk beleid en het proces bij Orionis Walcheren. In mei 2025 is de raad tijdens de Walcherse commissievergadering geïnformeerd over de landelijke ontwikkelingen en het op handen zijnde transitieplan voor het werkontwikkelbedrijf van Orionis Walcheren. Op 3 november 2025 heeft het bestuur van Orionis de raad is hierover een raadsinformatiebrief gestuurd. Kanttekeningen

1. Het plan kent een aantal onzekerheden. Omdat het transitieplan een horizon van tien jaar heeft, zijn er veel aannames gedaan. De belangrijkste risico’s en onzekerheden zijn: Politiek: het plan gaat uit van voortzetting van het huidige beleid, maar toekomstige kabinetsbesluiten kunnen hiervan afwijken; Rijksbijdragen: de financiële raming is gebaseerd op de huidige meerjarenreeksen van het Rijk. De rijkscirculaires bevatten subsidies tot en met 2030 en gaan uit van een positief resultaat voor Orionis. Orionis gebruikt dit positieve resultaat in 2028 tot en met 2030 als dekking voor de transitiekosten. Vanaf 2031 wordt voorzichtigheidshalve uitgegaan van een neutraal resultaat op de rijksgelden; Economische omstandigheden: de omzet uit werksoorten is afhankelijk van de markt. Orionis Walcheren werkt aan het aanpassen van afspraken met opdrachtgevers om risico’s te beperken, maar marktrisico’s blijven bestaan; Huisvesting: door de daling van het aantal doelgroep-medewerkers en de verschuiving naar ontwikkeltrajecten ontstaat leegstand. Het vinden van nieuwe huurders brengt onzekerheden met zich mee, zoals beschikbaarheid van partijen en huurvoorwaarden; Personeel: het transitieplan vraagt om een andere koers, waardoor functies wijzigen en nieuwe medewerkers nodig zijn.

De krapte op de arbeidsmarkt en mogelijkheden voor omscholing zijn moeilijk te voorspellen; Transitiekosten: het transitiebudget komt gefaseerd beschikbaar over tien jaar. Er is een risico op timingverschillen tussen kosten en budget, vooral in de eerste jaren wanneer het beschikbare budget nog beperkt is. Financiën

De onderstaande bedragen geven een globale indicatie van de incidentele kosten en dekking voor de komende tien jaar. Een gedetailleerde financiële uitwerking volgt jaarlijks in de begroting van Orionis Walcheren.

2

Kosten De raming van deze kosten voor de komende 10 jaar ziet er als volgt uit: Transitiekosten Personeel Huisvesting Werksoorten Totaal

Periode 2026 - 2035 € 1.200.000 € 1.800.000 € 1.200.000 € 4.200.000

Toelichting: • Personeel: De focus op ontwikkeling vraagt om andere competenties en vaardigheden bij een groot deel van het ambtelijk personeel van het werkontwikkelbedrijf. Daarnaast zullen enkele ondersteunende afdelingen krimpen als gevolg van de transitie. Deze veranderingen brengen kosten met zich mee, zoals: o Bijscholing van huidige medewerkers o Omscholing naar andere functies o Outplacement voor medewerkers die niet kunnen worden herplaatst • Huisvesting: Door de afname van eigen werksoorten en het dalende aantal doelgroep medewerkers ontstaat leegstand. Orionis Walcheren wil andere huurders aantrekken en het pand omvormen tot een bedrijfsverzamelgebouw. Dit brengt twee soorten kosten met zich mee: leegstandskosten en aanpassingskosten. Tijdens leegstand drukken deze kosten niet op het "reguliere” resultaat van het Werkontwikkelbedrijf, maar worden aangemerkt als transitiekosten. • Werksoorten: Sommige werksoorten worden afgebouwd. Mogelijk komen hier andere werksoorten voor terug. Dit heeft waarschijnlijk een tijdelijke terugval in omzet tot gevolg. Ook is een investering in inclusieve technologie (technologie die inwoners met een ondersteuningsvraag helpt om werk te vinden en te behouden). Dekking Het Rijk stelt € 2,1 miljoen beschikbaar voor de transitie. Zonder aanvullende middelen zouden resterende kosten ad € 2,1 miljoen ten laste komen van de exploitatie.

Door de snellere daling van loonkosten ten opzichte van de Rijksbijdrage ontstaat vanaf 2028 een positief subsidieresultaat Wet sociale werkvoorziening (WSW). Dit positieve resultaat wordt grotendeels toegevoegd aan het transitiebudget, waardoor het totaal stijgt naar €4,2 miljoen. Orionis verwacht voor de incidentele transitiekosten derhalve geen extra bijdrage van de gemeenten. Structureel resultaat Werkontwikkelbedrijf. Het resultaat van het Werkontwikkelbedrijf beweegt zich de laatste jaren richting de landelijke benchmark: het verlies neemt af. In eerdere begrotingen ging Orionis er nog vanuit dat het Werkontwikkelbedrijf op termijn positieve resultaten zou boeken. Dit op basis van het KplusV-rapport uit 2019. Dit is niet langer realistisch. Door een steeds kwetsbaardere doelgroep blijft het resultaat van het Werkontwikkelbedrijf naar verwachting licht negatief (ongeveer € 200.000). Dit is een landelijk beeld. Orionis verwerkt deze bijstelling in de eerste begrotingswijziging 2026. Omdat de gemeentebegroting aansluit op de begroting(swijzigingen) van Orionis, leggen we deze bijstelling t.z.t. voor aan de gemeenteraad.

Duurzaamheid

N.v.t. Communicatie en participatie

Na besluitvorming in de gemeenteraad wordt het dagelijks bestuur van Orionis Walcheren geïnformeerd over de zienswijze van de gemeente. Het algemeen bestuur stelt het definitieve plan vast (naar verwachting 19 maart 2026) en stelt vervolgens de deelnemende gemeenten op de hoogte van het definitieve besluit. 3

Uitvoering

Na vaststelling van het transitieplan stelt Orionis Walcheren een implementatieplan op. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

Het DB van Orionis Walcheren heeft de SCW en de eigen OR om advies gevraagd. Bijlagen

Transitieplan Werkontwikkelbedrijf Orionis Walcheren Middelburg, 9 december 2025 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Garmt Kolhorn de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

4