25-169 Bijlage 1. Verslag zienswijzen op de ontwerp-Nota Ruimtelijke Kwaliteit gemeente Middelburg 2025

Gemeente Middelburg - Eindverslag inspraakprocedure Ontwerp Nota Ruimtelijke Kwaliteit gemeente Middelburg 2025

Zaaknummer 407012

Aanleiding Naar aanleiding van de evaluatie van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit 2016 (hierna NRK) heeft de gemeenteraad in de vergadering van 14 maart 2024 besloten tot het laten opstellen van een nieuwe NRK waarin ‘alle recente informatie, reacties en adviezen vertaald worden naar eenvoudige, duidelijke, open criteria en richtlijnen’. De huidige NRK valt sinds de invoering van de omgevingswet onder het overgangsrecht. Met een nieuwe NRK komt dit echter te vervallen en wordt de NRK een nieuwe beleidsregel van het omgevingsplan, waarmee uitleg wordt gegeven aan de in het omgevingsplan opgenomen open norm voor het uiterlijk van bouwwerken. Participatie Sinds 2023 zijn diverse reacties ontvangen op de NRK ontvangen en zijn er middels enquêtes en participatie-bijeenkomsten veel reacties op de huidige NRK opgehaald. Zowel in 2023 als in 2025 is een online enquête uitgezet waarvoor in 2023 ruim 500 aanvragers van een omgevingsvergunning rechtstreeks zijn benaderd. Op 7 mei 2025 is een inloopbijeenkomst georganiseerd en op 1 juli 2025 heeft een verdiepende participatiesessie plaatsgevonden voor de specifiek benoemde belanghebbenden en overige belangstellenden die zich daarvoor hadden aangemeld. Inspraak De inspraakmogelijkheid over het ontwerp van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit gemeente Middelburg 2025 is bekendgemaakt in Gemeenteblad 2025, 397779 van 17 september 2025.

Inspraak was mogelijk gedurende zes weken: van 18 september tot en met 29 oktober 2025. Tijdens deze periode het ontwerp ter inzage gelegen in zowel het stadskantoor als digitaal in het Gemeenteblad via www.officielebekendmakingen.nl en op de website www.middelburgontmoet.nl, en konden ingezetenen en belanghebbenden mondeling of schriftelijk hun zienswijze over het ontwerp indienen

Zienswijzen en ambtshalve wijzigingen Tijdens de inspraakperiode zijn drie zienswijzen ontvangen. En er zijn ambtshalve twee wijzigingen doorgevoerd in de tekst.

Ambtshalve wijzigingen Pagina 19: Toevoeging aan criteria Gevelopeningen: “…op hout gelijkend kunststof of aluminium gemaakt (b.v. CLK-kozijnen met verdiept profiel). Pagina 31: sneltoetscriteria Vormgeving en Materiaal en kleur in overeenstemming gebracht met de uitgangspunten van de sneltoetscriteria

Zienswijzen Hieronder volgt een overzicht van de zienswijzen en onze reactie daarop.

Zienswijze 1 1. Gemist wordt de ambitie van de gemeente Middelburg t.a.v. van de Ruimtelijke Kwaliteit en hoe er verder vormgegeven wordt aan ‘Middelburg Monumentenstad’ 2. Kan er bescherming worden verleend aan geïnventariseerde panden op de zogenoemde ‘Kaart van Aart’ 3. Aandacht wordt gevraagd voor de bescherming van wederopbouwpanden zowel panden die nog tijdens de oorlog zijn gebouwd als in de periode 1945-1955 en ook de Post65 periode.

Reactie college van burgemeester en wethouders 1. De NRK is niet het document waar ambities of visie in worden vastgelegd. Die zijn opgenomen in de omgevingsvisie van de gemeente Middelburg. In de omgevingsvisie is ook opgenomen dat er specifiek erfgoedbeleid opgesteld zal worden. Dit is reeds in voorbereiding en zal in 2026 verder worden uitgewerkt. 2. Door invoering van de omgevingswet is de gemeente verplicht in het omgevingsplan een inventarisatie op te nemen van het aanwezige erfgoed en daar een beschermingsregime aan te verbinden. De genoemde inventarisatiekaarten zullen daarvoor worden gebruikt. Uiterlijk in 2032 dient e.e.a. in het omgevingsplan te zijn opgenomen. 3. Dit wordt meegenomen in het op te stellen erfgoedbeleid en de onder vraag 2 benoemde inventarisatie voor het omgevingsplan.

Zienswijze 2 1. Kozijnen en gevelopeningen: behoud karakter, maar met ruimte in materialen 2. Zonnepanelen: meer ruimte voor maatwerk: Sta zonnepanelen toe op minder zichtbare delen van het dak, ook als deze vanaf de straat (deels) zichtbaar zijn, mits ze in kleur aansluiten bij het dakvlak. 3. Ventilatie: andere oplossingen: Wij stellen voor om gebruik te maken van (regelbare) ventilatieopeningen in kozijnen en gevelopeningen als oplossing voor een gezond en prettig binnenklimaat 4. Betaalbaarheid en uitvoerbaarheid: - vragen wij om een kosten-batenanalyse van de voorgestelde criteria in de nota voor eigenaarverhuurders Verduurzaming kent qua rendement al een (minimale) afbetaalperiode van 25 - 30 jaar - stellen wij voor om een 'Taskforce (met mandaat) op te richten om bij verduurzamingsvraagstukken in onderling overleg versneld tot oplossingen te komen. - vragen wij aandacht voor de stijgende bouwkosten en beperkte beschikbaarheid van gespecialiseerde vakmensen in het algemeen - wijzen wij op het risico dat te strikte eisen kunnen leiden tot uitstel of afstel van verduurzaming, wat op termijn juist schadelijk is voor vastgoed in het beschermde stadsgebied. 5. Lokale identiteit en draagvlak: Door verduurzaming op een zorgvuldige manier toe te staan, versterken we de lokale identiteit: een stad die haar erfgoed koestert én toekomstgericht is.

Dit sluit aan bij de wens van de gemeente om een aantrekkelijke woon- en werkomgeving te blijven. 6. Een periodiek bestuurlijk overleg over die onderwerp met professionele verhuurders bevelen wij van harte aan.

2

Reactie college van burgemeester en wethouders 1. Voor Rijks- en gemeentelijke monumenten is het de restauratieladder van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg het uitgangspunt. Voor deze panden is toepassing van kunststof geen optie. Op locaties binnen het beschermd stadsgezicht Middelburg waar het historisch bebouwingsbeeld een beschermd belang heeft is voor panden die geen individuele bescherming genieten en waaraan geen hoge of middelhoge bouwhistorische verwachting aan is toegekend, toepassing van kunststof-kozijnen denkbaar mits uitstraling en profilering geen inbreuk maakt op het historisch bebouwingsbeeld. 2. Op pagina 34 zijn de criteria voor zonnepanelen binnen het beschermd stadsgezicht Middelburg opgenomen. Daarbij wordt vermeld dat afwijking van die criteria uitsluitend kan indien panelen aantoonbaar niet zichtbaar zijn vanuit openbaar toegankelijk gebied zodat aantasting van het historisch bebouwingsbeeld wordt voorkomen. Wij zullen dit aanpassen in ‘aantoonbaar niet zichtbaar zijn danwel aantoonbaar geen onevenredige verstoring van het historisch bebouwingsbeeld veroorzaken’. Hierdoor creëren we meer ruimte voor maatwerk. 3. Op dit aspect is dezelfde beantwoording als op punt 1 van toepassing 4.

Wij begrijpen de beschreven zorgen en wensen op dit punt maar de Nota Ruimtelijke Kwaliteit is niet het beleidsdocument waarin deze aspecten geadresseerd kunnen worden. 5. Het college onderschrijft deze stelling. In de nieuwe NRK is de balans gezocht tussen meer ruimte voor verduurzamingsmaatregelen enerzijds en bescherming van ons waardevolle erfgoed anderzijds. 6. Het college is zeker bereid gehoor te geven aan deze oproep en zal daartoe een periodiek overleg met zakelijke en particuliere verhuurders initiëren.

Zienswijze 3 1. Het is niet duidelijk of de nota een helpende informatiebrochure is (vergelijk hoofdstuk 2), een enkele uiteenzetting van het beleid van de gemeente, de burgers bindende bepalingen geeft, of een mengeling van alle drie. Maak een evenwichtig en helder document dat behulpzaam is voor inwoners in het behoud, verbetering en verduurzaming van hun waardevolle bezit 2. Wij stellen voor een onderscheid te maken tussen die reclames die bestaan uit het weergeven van de naam van de onderneming (die in het geval van ketens kan bestaan uit een merknaam) of aanbiedingsborden met bijvoorbeeld een weekaanbieding en algemene reclames van merken die de ondernemer verkoopt (biermerken met logo, brillenmerken). Wij zijn voor een algeheel verbod van algemene merk reclames op of bij een winkelpand 3. Wij stellen voor het gedeeltelijk of volledig blinderen van ruiten met plakfolies niet toe te staan. Het heeft onze voorkeur ruiten in principe zo veel mogelijk transparant te laten zijn 4. We stellen een beperking voor in het gebruik van banieren. Zij verstoren het monumentale beeld van de stad en staan in de weg. Bovendien zijn banieren in het huidige beleid ook al verboden. 5. Wij zijn tegen algemene, door ondernemers geplaatste verwijsborden op redelijk grote afstand van de onderneming zelf als zij de vrije doorgang belemmeren. 6.

Wij verzoeken de gemeente een bepaling op te nemen in de nieuwe NRK over plastic imitatiebeplanting waarmee gevels worden versierd. 7. Het nieuwe voorgestelde kleurenpalet is nog te beperkt in aantal en vooral somber waarom niet de kleurenwaaier van Dordrecht of Delft over nemen.• Wij adviseren om weg te blijven van RALkleurnummers en een passender kleursysteem te kiezen. Wij adviseren om voor de kleur van de deuren, die in de nieuwe NRK een apart kleurenlijstje heeft gekregen, het palet gelijk te stellen aan dat voor de ramen, maar de verplichting deze in dezelfde kleuren als de ramen te schilderen, los te laten. Dan kunnen voordeuren ook een lichte kleur krijgen: dat scheelt op sterk zon belaste zuidgevels schade aan het schilderwerk. In Middelburg is het in een andere kleur schilderen van stopverfbiesjes niet 3

toegestaan, terwijl dat in omringende gemeenten wel toegestaan is. De argumentatie voor dit verbod ontbreekt en wij adviseren deze regel uit de NRK te halen of goed te onderbouwen. 8. Laat bijvoorbeeld de Nota ook zaken vastleggen over seizoensgebonden zaken zoals de uitbouwen voor horecagelegenheden in de winterperiode. 9. Laat in de Nota ook ruimte vrij voor een integrale afweging met andere beleidsterreinen van gemeente Middelburg. 10. Glasvervanging: huidige tekst is onredelijk en tegenstrijdig; vraag om duidelijke criteria 11. Zonnepanelen: positief over dakenkaart, maar deze moet duidelijker en eenvoudiger 12. Installaties: vraag om apart hoofdstuk over warmtepompen/airco’s met regels voor plaatsing en geluid 13. Procedureel • Flits- en sneltoetsen: herstel gratis toetsen voor monumenteigenaren. • Transparantie: ARK-vergaderingen moeten openbaar en toegankelijk zijn. • Frequentie: vergader vaker (om de twee weken) en publiceer verslagen binnen 5 werkdagen. • Handhaving: gemeente moet actiever en consequenter handhaven; duidelijke meldings- en terugkoppelingsprocedure nodig.

Reactie college van burgemeester en wethouders 1.

Op pagina 4 van de nieuwe NRK staat onder Wettelijk kader het karakter van de NRK duidelijk omschreven.

2. Een algeheel verbod op algemene merkreclames op of bij een winkelpand zien wij als een te ver gaande beperking van de bedrijfsactiviteit van de ondernemers. De regels met betrekking handels- en reclame-uitingen zorgen voor de juiste balans, uiteraard mits genoemde regels worden nageleefd en worden gehandhaafd. 3. Ook de regels voor het toepassen van folies op ruiten zijn helder. Ook hier geldt dat naleving en handhaving ervoor moeten zorgen dat geen excessen ontstaan. 4. De regels op dit onderdeel zijn niet gewijzigd ten opzichte van de huidige nota en ook voor dit aspect geldt dat door naleving en handhaving er geen ongewenste situaties ontstaan. 5. Dit aspect val onder het Aanwijzingsbesluit en vaststelling nadere regels voor winkeluitstallingen en handels-reclameborden en niet onder de NRK. Vanwege de samenhang met het reclamebeleid is hier intern bij de gemeente wel over gesproken. De huidige regeling staat uitstallingen bij winkelpanden tot 1 meter uit de gevel zonder meer toe, daarbuiten alleen met een ontheffing. Over de voorwaarden voor een dergelijke ontheffing denkt het college erover om daar restrictief mee om te gaan. Ontheffing zal alleen nog verleend worden in geval van een tijdelijke situatie of bij een evenement. Ontheffing kan voorts alleen verleend worden wanneer dat de verkeersveiligheid niet in het geding brengt.

Ook hier geldt dat naleving en handhaving zorg moet dragen voor het voorkomen van excessen. 6. Dit aspect gaat niet zozeer over bouwkundige aspecten maar zou mogelijk geschaard kunnen worden onder kleine gevelvoorzieningen. Ook hier geldt dat naleving en handhaving zorg moet dragen voor het voorkomen van excessen. 7. De suggestie om kleurhistorisch onderzoek te stimuleren onderschrijven wij en zal ook in het op te stellen erfgoedbeleid worden meegenomen. Het overnemen van een kleurenwaaier die op grond van jarenlang historisch onderzoek is samengesteld, zoals in Dordrecht en Delft, doet geen recht aan de Middelburgse kleurhistorie en nemen wij dan ook niet over. Zoals in de nota aangegeven kan op basis van kleurhistorisch onderzoek in overleg een afwijkend kleurenschema worden toegestaan. Daarbij is het van belang dat de aangetroffen historische verflagen binnen de juiste context en passend bij de huidige verschijningsvorm van de betreffende gevel tot een historisch verantwoord kleurenschema leiden. Ten aanzien van de stopverfbiezen wordt opgemerkt dat het enkele gegeven dat dit in andere gemeenten wordt toegestaan geen onderbouwing is om dit ook in Middelburg toe te staan . Een dergelijke nuancering in de kleurstelling kan leiden tot een beeldkwaliteit die minder passend is bij de 4

historische binnenstad. Het schilderen van stopverf in dezelfde kleur als het raamhout sluit namelijk aan bij het historisch gegeven dat men in vroeger tijden trachtte door ramen en roeden in een donkere kleur te schilderen deze samen met de ruiten als één vlak te laten werken. 8. Dit onderwerp is geen onderdeel van de NRK maar onderdeel van het terrassenbeleid waarvoor, gelijktijdig met deze NRK, een nieuw beleidskader is geformuleerd. 9. De NRK is een beleidsregel die uitleg geeft aan de open norm die in het omgevingsplan is opgenomen over het uiterlijk van bouwwerken. 10. De tekst op dit onderdeel zal worden aangepast. Het document ‘Verduurzaming van monumenten afwegingskader voor vergunningverlening’ van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed benoemt dat getrokken glas in beginsel kan worden vervangen. Het benoemt echter ook: “Getrokken glas wordt toegepast vanaf het begin van de twintigste eeuw. Getrokken glas is te herkennen aan het oppervlak dat niet geheel vlak is, waardoor het glas een lichte vertekening heeft. Dit glas met vertekening heeft historische waarde. Bij vervanging van het glas gaat deze waarde verloren.” Door de enorme schade na de stadsbrand in mei 1940 vormt de wederopbouw-periode een voor Middelburg zeer belangrijke tijdslaag. Bij de wederopbouw is ook getrokken glas toegepast. Behoud van dit glastype is dan ook het uitgangspunt.

Dit geldt in ieder geval voor panden die een individuele bescherming als rijks- of gemeentelijk monument hebben. Voor niet-beschermde panden binnen het gemarkeerde wederopbouwgebied is behoud het uitgangspunt, maar zijn andere glastoepassingen bespreekbaar mits het bebouwingsbeeld intact blijft. 11. We herkennen de geconstateerde onduidelijkheden niet maar zullen waar mogelijk de legenda en begeleidende tekst verduidelijken. 12. Regels ten aanzien van geluid van airco-units en warmtepompen zijn opgenomen in wetgeving en worden als gevolg daarvan niet in de NRK opgenomen. De criteria zoals deze nu zijn geformuleerd geven ruimte voor overleg en maatwerk. We realiseren ons de behoefte aan gedetailleerde criteria. Wij stellen ons voor dat deze nader worden uitgewerkt in een of meerder uitvoeringsrichtlijnen. 13. De NRK is niet het geëigende document voor deze onderwerpen. De flitstoetsen uit de oude NRK zijn door invoering van de Omgevingswet niet meer toepasbaar. Sinds de invoering van de Omgevingswet worden deze middels een tijdelijke overgangsregeling nog verwerkt. Met de vaststelling van de nieuwe NRK komt aan deze regeling een einde en wordt de wettelijke regeling uit de Omgevingswet leidend. De Verordening adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit gemeente Middelburg 2022 en het Reglement van orde van deze commissie regelen de taak, samenstelling en werkwijze van de commissie.

Genoemde verordening en Reglement van Orde maken geen deel uit van de NRK. Echter, gelijktijdig met de NRK is ook gewerkt aan een voorstel voor het aanpassen van de werkwijze van de commissie. Tegelijkertijd met het aanbieden van het voorstel voor de nieuwe NRK aan de gemeenteraad, wordt ook het voorstel voor het nieuwe Reglement van Orde van de commissie ter kennisname aangeboden aan de gemeenteraad. De opmerking over handhaving neemt het college mee voor de verdere uitwerking in het VTH-beleid van de gemeente.

Conclusie De zienswijzen en ambtshalve wijzigingen hebben geleid tot de volgende aanpassingen in het ontwerp

Pagina 12 : Toevoeging aan criteria Gevelopeningen Op locaties binnen het beschermd stadsgezicht Middelburg waar het historisch bebouwingsbeeld een beschermd belang heeft is voor panden die geen individuele bescherming genieten en waaraan geen hoge of middelhoge bouwhistorische verwachting aan is toegekend, toepassing van kunststof-kozijnen denkbaar mits uitstraling en profilering geen inbreuk maakt op het historisch bebouwingsbeeld.

5

Pagina 19: Toevoeging aan criteria Gevelopeningen: “op hout gelijkend kunststof of aluminium gemaakt (b.v. CLK-kozijnen met verdiept profiel). gemaakt" Pagina 31: sneltoetscriteria Vormgeving en Materiaal en kleur: verwijderd is het criteria “Plakroeden en/of roedeverzwaringen zijn niet toegestaan’ omdat dit buiten het deel van het beschermd stadsgezicht waar het historisch bebouwingsbeeld beschermd is wel is toegestaan. Pagina 34: toevoeging aan criteria zonnepanelen binnen beschermd stadsgezicht Middelburg ‘aantoonbaar niet zichtbaar zijn danwel aantoonbaar geen onevenredige verstoring van het historisch bebouwingsbeeld veroorzaken’. Pagina 43 – kleurhistorisch onderzoek ‘Daarbij is het van belang dat de aangetroffen historische verflagen binnen de juiste context en passend bij de huidige verschijningsvorm van de betreffende gevel tot een historisch verantwoord kleurenschema leiden ‘ Pagina 38 – historisch glas ‘Het document ‘Verduurzaming van monumenten - afwegingskader voor vergunningverlening’ van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed benoemt dat getrokken glas in beginsel kan worden vervangen. Het benoemt echter ook: “Getrokken glas wordt toegepast vanaf het begin van de twintigste eeuw. Getrokken glas is te herkennen aan het oppervlak dat niet geheel vlak is, waardoor het glas een lichte vertekening heeft. Dit glas met vertekening heeft historische waarde.

Bij vervanging van het glas gaat deze waarde verloren.” Door de enorme schade na de stadsbrand in mei 1940 vormt de wederopbouw-periode een voor Middelburg zeer belangrijke tijdslaag. Bij de wederopbouw is ook getrokken glas toegepast. Behoud van dit glastype is dan ook het uitgangspunt. Dit geldt in ieder geval voor panden die een individuele bescherming als rijks- of gemeentelijk monument hebben. Voor niet-beschermde panden binnen het gemarkeerde wederopbouwgebied is behoud het uitgangspunt, maar zijn andere glastoepassingen bespreekbaar mits het bebouwingsbeeld intact blijft.’ Pagina 48 – legenda Bij rode markering ‘mits’ vervangen door ‘tenzij”

Aldus vastgesteld door burgemeester en wethouders van Middelburg in hun vergadering van 18 november 2025 de secretaris,

de burgemeester,

Garmt Kolhorn

Yvonne van Mastrigt

6