25-119 rvs Begroting 2026 Orionis Walcheren

raadsvoorstel volgnummer

25 september 2025 25-119

onderwerp

Begroting 2026 Orionis Walcheren

datum vergadering

behandelen in raadscommissie

Maatschappelijke Zaken

portefeuillehouder

Jeroen Louws Sociaal Domein Cora Israel c.israel@middelburg.nl 0118 675112

programma behandeld door e-mail telefoon

Conceptbesluit

De raad besluit: 1. Vanwege de door Orionis al gemaakte impactanalyse geen zienswijze in te dienen over de begroting 2026 van Orionis Walcheren; 2. Hiermee in te stemmen met het afwijken door Orionis van de VZG-norm; 3. het financiële nadeel 2026 ad € 57.090 en de structurele consequenties voor 2027-2029 (€ 835.323) te verwerken in de gemeentelijke begroting 2026. Aanleiding

Het Dagelijks Bestuur van Orionis Walcheren heeft de begroting 2026 (inclusief de meerjarenraming tot en met 2029) ingediend. Zij vraagt hierover de zienswijze van uw gemeenteraad. Orionis dient de begroting op een later tijdstip in dan voorgaande jaren. Dit heeft de volgende oorzaken: - Het DB en AB hebben keuzes moeten maken bij het vaststellen van de tweede begrotingswijziging 2025. Niet alles kan tegelijk. Dit leidde tot een uitgebreide bespreking van de 2e begrotingswijziging 2025, waarin gemeenten en het DB zijn meegenomen in de dilemma’s. De tweede begrotingswijziging heeft ook consequenties voor de begroting 2026; - Orionis heeft tijd nodig gehad om te bepalen hoe zij met de VZG-norm van min 2,2% om wil en kan gaan. Orionis moet de begroting uiterlijk 15 september bij de provincie indienen. Om toch de zienswijze van de gemeenteraden mee te kunnen wegen bij de vaststelling door het Algemeen Bestuur, heeft Orionis bij de provincie uitstel gevraagd voor het indienen van de begroting. Effect

Alle inwoners van Middelburg moeten zoveel als mogelijk kunnen meedoen in de samenleving. Dit houdt ook in dat zij zelfstandig kunnen voorzien in hun levensonderhoud. Zo mogelijk, via regulier betaald werk. Daarnaast bieden we schuldhulpverlening en ondersteunen we inwoners met minimaregelingen. Met een vastgestelde begroting stellen we Orionis Walcheren in staat uitvoering te geven aan deze opdracht. Argumenten

1.1. De begroting 2026 betreft een "beleidsarme” voortzetting van de begroting 2025. De begroting 2025 is recent geactualiseerd met de tweede begrotingswijziging 2025. De begroting 2026 is een vervolg hierop. Uitgangspunten zijn de kadernota van Orionis, de toekomstvisie van het werkontwikkelbedrijf en de Participatiewet in Balans. 1.2. De begroting(swijziging) geeft een goed beeld van de te verrichten activiteiten. Een aantal inhoudelijke aandachtspunten per programma: 1

- Programma Arbeidsmarkt: • Ook in 2026 begeleidt Orionis meer klanten naar werk (zie argument 1.3) • Orionis pleegt extra inzet om statushouders richting participatie of werk te begeleiden - Programma Werkontwikkelbedrijf: • De rijksoverheid heeft extra geld beschikbaar gesteld voor de transitie van werkontwikkelbedrijven. Iedere gemeente moet een infrastructuur garanderen voor kwetsbare inwoners. Deze structuur bestaat uit: a. Een vangnet voor mensen die niet bij reguliere werkgevers kunnen werken; b. Een springplank als opstap voor mensen naar een reguliere baan. Orionis stelt samen met de drie Walcherse gemeenten een transitieplan hiervoor op. - Programma Inkomen: • Orionis werkt aan de uitvoering van de eerste 21 speerpunten uit de nieuwe Participatiewet in balans.

- Programma Schuldhulpverlening: • De drie gemeenten en Orionis onderzoeken aanvullende interventies om te voldoen aan de basisdienstverlening (landelijk afgesproken) en de grotere vraag naar hulpverlening • De werkzaamheden als gevolg van de kinderopvangtoeslagaffaire nemen naar verwachting af - Programma Overhead: • Orionis maakt een meerjarenplan voor verduurzaming van de gebouwen • Orionis maakt een meerjarenplanning voor informatie- en digitaliseringsprojecten en beleidsherzieningen • Ook in 2026 is er extra aandacht voor het terugdringen van het ziekteverzuim • Samen met gemeenten onderzoekt Orionis mogelijkheden om voor backoffice activiteiten nauwer samen te werken. 1.3. De extra investering in re-integratie is succesvol. Orionis wil ook in 2026 extra investeren in re-integratie. In 2024 en 2025 is dit succesvol gebleken. De extra investering zorgt ervoor dat meer mensen naar werk begeleid kunnen worden. Dit is prettig voor de betreffende inwoners, goed voor de Zeeuwse arbeidsmarkt, maar bespaart ook uitkeringslasten. Bij een plaatsingsresultaat van 20% wegen de kosten op tegen de baten. Orionis streeft naar een plaatsingsresultaat van 40%. De extra investering voor 2026 dekt Orionis uit de algemene reserve. 1.4. De begroting geeft een goed beeld van de inkomsten en uitgaven.

De belangrijkste financiële mutaties van de begroting 2026 ten opzichte van de tweede begrotingswijziging 2025 voor geheel Walcheren zijn: -

Een verbetering van het resultaat van het werkontwikkelbedrijf met € 595.000; Een verbetering van het BUIG-saldo met € 348.000 Het vervallen van de éénmalige lasten 2025 van € 425.000 Inzet van de algemene reserve voor de extra investering re-integratie van € 870.000 Een indexering van 2,7% (€ 618.000).

1.5. Het DB van Orionis heeft een impactanalyse gemaakt van de toepassing van de VZG-norm. Bij de begrotingen van de VRZ, RUD en GGD stelden wij u voor een impactanalyse te vragen. Het DB van Orionis heeft de risico’s van het toepassen van de VZG-norm bij het opstellen van de begroting in kaart gebracht. Het grootste risico is dat er minder mensen naar werk geholpen kunnen worden. Dit is zowel voor de inwoners als voor de gemeente (financieel) ongunstig. Wij vinden deze impactanalyse voldoende om geen zienswijze in te dienen. 2.1. Het toepassen van de VZG-norm leidt niet persé tot een kostenbesparing voor gemeenten. De VZG stelt ieder jaar de norm vast waarmee de gemeenschappelijke regelingen mogen indexeren. Voor 2026 bedraagt deze norm –2,2%. Rekening houdend met de door het CPB voorspelde inflatie van 2,7% komt dit neer op een bezuiniging van ongeveer 5%. Hierbij zijn de volgende opmerkingen te maken: 2

- De VZG beperkt zich tot de gemeentelijke bijdrage. De gemeentelijke bijdrage aan Orionis is veel breder dan alleen de stroom aan gemeentelijk geld en is niet altijd beïnvloedbaar. Bijna de helft van de inkomsten van Orionis zijn de BUIG-gelden (rijksbijdrage), voor het betalen van de uitkeringen. - Personeelskosten beslaan circa 75% van de uitvoeringskosten. Orionis heeft geen tot nauwelijks invloed op de personeelskosten: deze moeten worden uitbetaald. Daarnaast is 75% een relatief hoog percentage van de uitvoeringskosten. Hierop bezuinigen brengt een risico in de (kwaliteit van de) uitvoering met zich mee – wat op termijn tot hogere kosten kan leiden. Bijvoorbeeld doordat er te weinig personeel is om mensen naar werk te begeleiden, hetgeen tot hogere kosten voor het verstrekken van uitkeringen leidt. 2.2. Het DB van Orionis kiest voor andere opties om kosten te besparen. Het niet voldoen aan de VZG-norm betekent niet dat Orionis geen kosten bespaart. Dit doet Orionis op de volgende wijze: - De extra investering in re-integratie levert besparingen op de uitkeringslasten op. Dit komt niet tot uiting in de gemeentelijke bijdrage voor uitvoeringskosten maar in lagere uitkeringslasten. En dus lagere gemeentelijke lasten; - Orionis zoekt besparing door intensievere samenwerking met gemeenten.

Hierbij kunt u denken aan gezamenlijke backoffice diensten en meer samenwerking met WMO en Vizita. Wij zijn van mening dat de investering in re-integratie meer (financieel) voordeel oplevert dan bezuinigen op de korte termijn. Bovendien daalt de totale gemeentelijke bijdrage (inclusief DVO en SPUK) ten opzichte van de tweede begrotingswijziging 2025 in 2026 wel, alleen op een andere manier dan via de VZG-norm. 2.3. Orionis werkt al zo efficiënt mogelijk. Orionis is de laatste jaren doorgelicht door externe partijen. Het is keer op keer gebleken dat er geen sprake is van bovenmatige kosten en/of inefficiënte bedrijfsvoering. Wel is geconstateerd dat het financiële rendement van het werkontwikkelbedrijf achter bleef bij het landelijk gemiddelde. Op basis hiervan is een verbeterplan opgesteld en in uitvoering. 3.1. We houden altijd de meerjarenraming van Orionis aan in de gemeentelijke meerjarenbegroting. Ondanks dat de tweede begrotingswijziging 2025 niet voorzien was van een meerjarenraming, verwerken wij de financiële consequenties hiervan wel meerjarig in onze gemeentebegroting. De begroting 2026 laat ten opzichte van deze tweede begrotingswijziging een positief resultaat zien op de totale gemeentelijke bijdrage (inclusief Dienstverleningsovereenkomst en SPUKs), waardoor de gemeentelijke begroting 2026 voldoende ruimte biedt.

De meerjarenbegroting van Orionis laat richting 2029 een stijging zien van 4,4% (indexatie). Dit is conform het rekenmodel van de VZG-norm van 2027. De daadwerkelijke VZG-norm voor 2027 wordt eind 2026 bekendgemaakt. Hierop zal een begrotingswijziging volgen. Kanttekeningen

1.1. Ook de komende tijd blijven er onzekerheden. De afgelopen jaren laten zien dat er grote onzekerheid is. Voor 2026 ziet Orionis de volgende onzekerheden: - De rijksvergoedingen. Het grootste risico vormt de BUIG-uitkering. Deze vormt een groot deel van de inkomsten, maar wordt twee keer per jaar door het rijk herzien. De afgelopen jaren hebben laten zien, dat in de rijksvergoeding grote schommelingen kunnen optreden, tot wel € 2,5 miljoen per jaar. - Verduurzaming. De overheid stelt verduurzaming van gebouwen verplicht. Hierdoor zijn extra (éénmalige) kosten te verwachten. Orionis maakt hiervoor een planning. De kosten verwerkt zij in een begrotingswijziging. Financiën

Orionis dekt de extra investering op re-integratie voor 2026 uit de algemene reserve. Voor 2027 tot en met 2029 komt deze ten laste van de gemeenten. Hiermee is niet gezegd dat deze investeringen ook daadwerkelijk 3

plaatsvinden. Met het vaststellen van deze begroting garandeert u niet dat de extra investering structureel is. Ieder jaar wegen we de lasten tegen de baten af en neemt u een besluit over wel of niet extra investeren in reintegratie. De overige mutaties komen ten laste van/ten bate aan de gemeenten. Voor 2026 presenteert Orionis een voordelig saldo op de gemeentelijke bijdrage van totaal € 141.158 *, vanaf 2027 moeten we meer betalen richting € 1 mln (vnl indexering) richting 2029. Dit is tevens nog beïnvloedbaar door de extra bijdrage op reintegratie. In onderstaande tabel staan de financiële gevolgen voor onze begroting 2026, na de structurele verwerking van de tweede begrotingswijziging 2025.

Het meerjarenperspectief zal cf de begroting Orionis worden verwerkt in de gemeentelijke begroting:

4

* Tussen bovenstaande tabellen en de gemeentelijke bijdrage zoals Orionis in haar begroting presenteert zitten verschillen. Dit komt omdat wij gemeentelijk enkel de stromen begroten die niet via een SPUK of DVO verlopen, welke als inburgeringstaken, taken rondom TOZO/KOT en leefgeld Oekraine. Duurzaamheid

N.v.t. Communicatie en participatie

Geen bijzonderheden. Uitvoering

Na besluitvorming in de raadsvergaderingen van de drie Walcherse gemeenten, wordt het AB op de hoogte gesteld van de zienswijzen. Het AB stelt de begroting vast en informeert de gemeenten over zijn besluit. Advies ingewonnen bij adviesorgaan?

De Sociale Cliëntenraad Walcheren is om advies gevraagd.

Bijlagen 1. Begroting 2026 Orionis Walcheren

Middelburg, 27 mei 2025 Burgemeester en wethouders van Middelburg de secretaris,

Aart van den Brink de burgemeester,

Yvonne van Mastrigt

5